Aanbiedingsbrief Najaarspakket P&C-cyclus 2024

Geachte raadsleden, Hierbij bieden we u aan: het najaarspakket van de Planning- & Controlcyclus 2024 conform de planning en richtlijnen vanuit de RIB202401. In deze aanbiedingsbrief geven we u een toelichting op de Planning & Control-cyclus (hierna: P&Ccyclus), schetsen we op hoofdlijnen de inhoud van dit najaarspakket en gaan we in op de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. We sluiten deze aanbiedingsbrief af met een actueel onderwerp dat aan de orde komt in elk van de P&C-documenten in dit najaarspakket: de maakbaarheid van gemeentelijke opgaven. Positionering najaarspakket 2024 De P&C-cyclus bestaat voor 2024 uit een tweetal pakketten De P&C-cyclus is de kapstok waarlangs gemeenten plannen maken, inzicht geven in de voortgang van die plannen en uiteindelijk verantwoording afleggen over de realisatie van de gemaakte plannen. Het is een jaarlijks terugkerende cyclus die borgt dat een gemeente (gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie) op gezette tijden in het jaar reflecteert op de koers, de plannen en de uitvoering van reguliere taken en doelstellingen. Het vervult daarmee een belangrijke rol in de informatievoorziening richting raad. In raadsinformatiebrief 2024-01 van 8 januari jl. bent u geïnformeerd over de planning van de P&Ccyclus dit jaar.

Daarin was reeds aangegeven dat het aantal bestuursrapportages in 2024 wordt teruggebracht van drie naar twee. Hiermee vervalt het eindejaarspakket. De P&C-cyclus bestaat daardoor dit jaar uit twee pakketten: het voorjaarspakket en het najaarspakket. De P&C-cyclus bestaat binnen de gemeente Dongen uit een vijftal (P&C-) producten die respectievelijk ingaan op het voorgaande jaar (de jaarrekening), het lopende jaar (de twee bestuursrapportages) en het komende jaar (de kadernota en de begroting). Deze producten worden op twee momenten geclusterd in het jaar aangeboden aan de gemeenteraad. Tegelijkertijd met de P&C-producten wordt op deze momenten ook een aantal onderliggende rapportages naar de raad verzonden. Verderop in deze brief wordt toegelicht welke onderliggende rapportages met dit najaarspakket worden meegezonden. In onderstaande tabel staan de twee P&C-pakketten weergegeven.

Cluster Najaarspakket

Producten Berap-2, Begroting, individuele rapportages

Aanlevering Opiniërende raad raad 4-okt 7-nov

Besluitvormende raad 14-nov

Het Najaarspakket 2024 bevat vijf onderdelen Thans bieden we uw raad het najaarspakket aan. Dat bestaat, zoals in bovenstaande tabel weergegeven, uit twee P&C-producten: de Programmabegroting en de tweede Bestuursrapportage. Daarnaast worden er drie onderliggende rapportages met het najaarspakket meegezonden. Hieronder wordt puntsgewijs en op beknopte wijze de inhoud en functie toegelicht van de producten en rapportages uit het najaarspakket: • Bestuursrapportage 2024-2 (zaaknummer 2024-156519): In de bestuursrapportage wordt inzicht gegeven in de behaalde resultaten over het lopende jaar (tot en met peildatum 1 augustus) en worden budgetten aangepast aan de actuele ontwikkelingen. De meerjarige doorwerking van de mutaties die in deze bestuursrapportage zijn verwerkt, zijn meegenomen in de Programmabegroting 2025-2028. • Programmabegroting 2025-2028 Zaaknummer 2024-156553): De programmabegroting geeft de doelstellingen, plannen en bijbehorende kosten voor het komende jaar (2025) weer. Voor de jaren 2026, 2027 en 2028 wordt inzicht geboden in de meerjarige, financiële doorwerking

•

•

•

van deze plannen. De programmabegroting is opgebouwd uit de beleidsbegroting, een aantal voorgeschreven paragrafen, de financiële begroting en enkele bijlagen. Voortgangsrapportage grondexploitatie 2025-1 (zaaknummer 2024-154571). De voortgangsrapportage geeft een overzicht van de voortgang binnen de grondexploitatie inclusief een financieel perspectief. De financiële inzichten in deze rapportage sluiten aan bij de cijfers in de Programmabegroting 2025-2028. Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2024-2 (zaaknummer 2024-156358): De rapportage dashboard sociaal domein. Hierin treft u de belangrijkste gegevens en trends uit het dashboard met daarbij tekstuele toelichting op de ontwikkelingen. De cijfers zijn bijgewerkt tot en met augustus 2024. Rapportage Onderwijshuishuisvesting 2024 (zaaknummer 2024-156676)

De bestuursrapportage Jeugd ontbreekt. Zoals eerder gemeld, wordt er vanuit de regio Hart van Brabant gewerkt aan een alternatieve rapportagevorm. Een pilot die daarvoor wordt opgestart heeft voor 2024 nog niet tot een alternatief geleid. Actuele financiële positie Bij elk P&C-pakket informeren we uw raad over de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. Dit doen we aan de hand van vijf landelijk voorgeschreven kengetallen. De financiële positie wordt inzichtelijk gemaakt met een vijftal kengetallen Deze kengetallen zijn opgenomen in onderstaande tabel. De kleurstelling (groen, geel, rood) verwijst naar de signaleringswaarden zoals die door de provincies worden gehanteerd. De tabel bevat de actuele meerjarenraming van de kengetallen voor de jaren 2025 tot en met 2028 zoals die volgen uit de voorliggende programmabegroting. De inschatting voor het jaar 2024 is vergeleken met de prognose zoals die in de vorige raming (in het Voorjaarpakket 2024) was opgenomen. Het jaar 2023 bevat de gerealiseerde cijfers zoals die volgen uit de Jaarrekening 2023. Kengetallen Begroting 2025-2028

Brabants gemiddeld e 2022

Rekenin g

Berap-2

Begrotin Raming Raming Raming g

2023

2024

2025

2026

2027

2028

33%

66%

84%

112%

124%

133%

130%

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie

30%

61%

80%

108%

120%

130%

127%

40,5%

19,8%

21,7%

21,4%

20,3%

19,5%

20,0%

5,6%

5,6%

2,2%

1,6%

0,8%

0,6%

0,6%

10,3%

11,5%

14,7%

16,5%

9,1%

1,3%

-0,6%

Belastingcapaciteit

96%

104%

95%

96%

96%

96%

96%

De financiële positie wordt sterk bepaald door de Ravijnjaren Zoals in de vorige P&C-pakketten uitvoerig toegelicht is er sprake van een grote onzekerheid over de hoogte van de Rijksfinanciering vanaf 2026. Door verschillende oorzaken daalt die financiering voor alle gemeenten samen met € 3 miljard, zonder dat duidelijkheid bestaat over de wijze waarop gemeenten hiermee om moeten gaan. In de Meicirculaire 2024 heeft het Rijk een aantal besluiten genomen die voor de jaren 2024 en 2025 een ander beeld geven maar voor het meer jaren beeld blijft een grote zorg bestaan. De belangrijkste mutaties zijn: • Het afschaffen van de opschalingskorting. De reeds gerealiseerde korting is bevroren en de toekomstige kortingsdelen zijn opgeheven. Ter overbrugging van het financiering element voor het Rijk worden wel eenmalig in 2025 gekort. • Omschakeling van wijze van indexering. De trap op trap af methodiek is losgelaten en vanaf 2024 wordt het Gemeentefonds geïndexeerd met de CPB-indexaties. Voor volume mutaties vooral in het sociaal domein dienen nog oplossingen gevonden te worden.

• •

De korting op de jeugdzorg is afgeschaft en daarmee ook de mogelijkheid om een eigen bijdrage voor de jeugdzorg toe te passen. Het voornemen is er om de SPUK-uitkeringen naar de decentrale overheden over te dragen zij het dat deze voor 90% van de waarde aan het Gemeentefonds worden toegevoegd. Daarmee ontstaat opnieuw een financieel risico.

Landelijk gezien is er geen sprake meer van een balans tussen taken en middelen voor gemeenten. Voor de begroting 2025 en het meer jaren beeld 2026-2028 hebben bovenstaande maatregelen een behoorlijke impact gehad. Ondanks de forse claim van 14 fte uitbreiding en investeringen om onze dienstverlening conform het coalitieakkoord te realiseren zijn we er ook in geslaagd om onze financiële positie, tot nu toe, gezond te houden. Door eerder bezuinigingen en ombuigingen is de gemeente Dongen in staat om de huidige ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden. Alleen voor het jaar 2026 zien we vooralsnog een tekort vanwege de korting op de Algemene Uitkering door het Rijk. Ten opzichte van het Voorjaarspakket 2024 is een verdere verbetering van de financiële positie zichtbaar. De schuldquote-raming valt beter uit dan verwacht, terwijl de solvabiliteit als gevolg van het positieve resultaat uit de tweede bestuursrapportage van 2024 verbetert. Ten aanzien van de belastingcapaciteit is een voorzichtige beweging richting het landelijk gemiddelde zichtbaar. Tevens is in de bestuurlijke rapportage 2024 ook financieel inzichtelijk gemaakt welk financieel effect gemoeid is met het vertrek van de voormalige gemeentesecretaris.

Maakbaarheid gemeentelijke opgaven De opgaven en ambities zijn groter dan ooit…… Er is al enige jaren sprake van een toename van de opgaven die aan gemeenten worden toebedeeld. Op Rijksniveau is zo’n 10 jaar geleden een ontwikkeling ingezet waarbij de uitvoering van taken zo dicht mogelijk bij de burger wordt belegd. Naast de bekende decentralisaties binnen het sociaal domein zie je dit terug bij de meer recentere opgaven rondom klimaatarmoede, duurzaamheid, wonen en de opvang van vluchtelingen. Het takenpakket van gemeenten is hiermee in relatief korte tijd enorm toegenomen. Tegelijkertijd zien we dat gemeenten zelf onverminderd ambitieus zijn en dat de verwachtingen van inwoners, bedrijven en het maatschappelijk veld groter zijn dan ooit. De gemeente komt in een rol als ultieme probleemoplosser te zitten. Kortom, het verwachtingspatroon rondom het realiseren van opgaven en ambities is groter dan ooit tevoren. ….terwijl de mate van invloed op de realisatie ervan steeds kleiner wordt Tegelijkertijd zien we dat wijze waarop gemeenten uitvoering kunnen geven aan die ambities en opgaven verandert. In een klassiek beleidsproces zijn vooraf de doelstellingen en de randvoorwaarden helder. Gemeenten zijn dan in staat om gegeven de mogelijkheden en belemmeringen gericht toe te werken naar een einddoel.

Tegenwoordig zien we in steeds meer dossiers dat gemeenten taken krijgen opgelegd of opgaven krijgen toebedeeld, zonder dat de randvoorwaarden vaststaan. Die randvoorwaarden kunnen betrekking hebben op het juridisch kader waarbinnen gewerkt moet worden, het instrumentarium dat gemeenten tot hun beschikking hebben of basale zaken als (het ontbreken van duidelijkheid over) tijd en geld. Voorbeelden hiervan hebben we gezien in de uitbetaling van de energietoeslag (juridisch kader nog niet gereed), de zorg voor een vitaal buitengebied (het instrumentarium vanuit Rijk en Provincie nog niet bepaald) of de grote opgaven rondom wonen (onduidelijk hoe om te gaan met belemmeringen als de netwerkschaarste en stikstofdepositie). Dat maakt dat gemeenten steeds minder invloed hebben op het realiseren van de opgaven en ambities waarvoor ze zicht gesteld zien. Ze zijn daarvoor namelijk afhankelijk van de randvoorwaarden die gaandeweg het proces nog gerealiseerd moeten worden. Om toch voortgang te kunnen boeken maken gemeenten aannames over de te verwachten ontwikkelingen. Pakken die anders uit (minder geld, meer haast, geen oplossing voor belemmeringen), dan heeft dat direct invloed in de mate waarin gemeenten hun doelen realiseren.

Simpel gesteld: de invloed op het realiseren van gemeentelijke opgaven en ambities is kleiner dan voorheen. Verder proces behandeling Najaarspakket Met het Najaarspakket gaan we het tweede belangrijke moment in de P&C-cyclus in. De behandeling van de begroting en de bestuursrapportage staat gepland op 7 november (opiniërend) en 14 november (besluitvormend). Voorafgaand daaraan zal de Financiële Commissie zoals gebruikelijk haar advies uitbrengen en worden uw raadsfracties in de gelegenheid gesteld schriftelijke vragen te stellen. Om te kunnen zorgen voor een tijdige beantwoording van deze vragen, ontvangen we die vragen graag uiterlijk 16 oktober. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Dongen, Namens dezen, De secretaris, Dr. G.W. Goedmakers Bijlagen: 1) 2) 3) 4) 5)

De burgemeester, Ir. J.C. Slagboom

Programmabegroting 2025-2028 Bestuursrapportage 2024-2 Onderwijshuisvestingsmonitor 2024-2 Voortgangsrapportage grondexploitatie 2025-1 Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2024-2