7. 20200118 Startnotitie democratische vernieuwing in de gemeente Dongen EINDREDACTIE

Startnotitie Democratische Vernieuwing in de gemeente Dongen Inleiding Begin 2019 is de raadswerkgroep Bestuurlijke vernieuwing aan de slag gegaan om invulling te geven aan bestuurlijke vernieuwing in de gemeente Dongen, zoals in het bestuursakkoord is beschreven. Voortgang in de werkgroep was spaarzaam, in ieder geval niet geholpen door wisselingen binnen de griffie en de gevolgen van COVID-19. Citaat uit het bestuursakkoord 2018-2022 In de komende vier jaar moet ook blijken hoe de volksvertegenwoordigende rol van de gemeenteraad zich verhoudt tot een participatiesamenleving. In het licht van de kaderstellende en controlerende rol van de raad en gezien het aantal projecten waarin de gemeente in de komende jaren gaat investeren, wil de coalitie een duidelijkere en scherpere procesgang. De coalitiepartijen willen niet alleen verdere uitspraken doen over de wijziging van rollen en bestuurlijke vernieuwing. Wij vinden dit een onderwerp waarover de gehele raad, samen met het college over van gedachten moet wisselen en afspraken moet maken. Wij stellen dan ook voor om een werkgroep te formeren vanuit de gemeenteraad ondersteund door de griffier. De opdracht voor deze werkgroep wordt door de gemeenteraad geformuleerd. In de werkgroep is de ambtelijk voorbereide startnotitie Democratische vernieuwing besproken.

Bij dat gesprek is het doel van de werkgroep en de op 12 november 2020 aangenomen motie betrokken. Dit gesprek heeft geleid tot de huidige startnotie Democratische Vernieuwing in de gemeente Dongen, die is geschreven door de werkgroep Bestuurlijke vernieuwing van de gemeenteraad van Dongen. Het dictum van de motie van 12 november 2020 Verzoekt het college: - Voor het project bestuurlijke vernieuwing in kaart te brengen welke kosten externe ondersteuning met zich meebrengen; - Te onderzoeken waar dekking voor externe ondersteuning gevonden kan worden; - Hierover vóór de opiniërende raadsvergadering van 21 januari 2021 een terugkoppeling te geven aan de raad. En gaat over tot de orde van de dag

De weg van de gemeente(raad) van Dongen Een tocht van 1000 mijl moet beginnen met een eerste stap - Lao Tse We weten: er is veel geschreven over bestuurlijke en democratische vernieuwing in Nederland (en daarbuiten). Veel bureaus, organisaties en deskundigen verdienen een goed belegde boterham aan de ondersteuning en advisering van gemeenten op dit gebied. Ook het Ministerie van BZK biedt hierin ondersteuning. Hoewel de ervaring leert dat veranderingen de meeste kans van slagen hebben als ze van binnenuit zijn geïnitieerd, is het wel van belang dat deze op kennis gestoeld zijn. Het inzetten van externe ondersteuning in de vorm van een projectleider ziet de werkgroep als optie op het moment dat de gemeenteraad een doel heeft vastgesteld, een ambitie heeft uitgesproken en een eigen weg heeft bepaald. Wat niet wil zeggen dat externen geen rol zouden kunnen spelen als inspiratie tijdens het zoeken naar de weg van de gemeenteraad van Dongen. Voor de werkgroep staan tijdens die zoektocht de volgende vragen centraal: • • •

Wat verwachten onze inwoners over hoe de lokale democratie wordt georganiseerd? Wat voor een gemeente(raad) willen we zijn? Wat betekent dit voor de gemeenteraad (en college en organisatie)?

Democratische vernieuwing Bij de gesprekken in de werkgroep Bestuurlijke vernieuwing bleek het een uitdaging te zijn de focus te krijgen en te houden. Het begrip ‘bestuurlijke vernieuwing’ leidde tot een waaier van ideeën, suggesties en richtingen. Tegelijkertijd beperkt deze term ons tot het kijken naar wat het bestuur zou kunnen vernieuwen. Daarom heeft de werkgroep ervoor gekozen om vanaf nu te spreken over ‘democratische vernieuwing’. Deze term geeft de ruimte om zowel naar het bestuur (het college van B&W) als naar de gemeenteraad en de wensen van inwoners te kijken. Democratische vernieuwing speelt zich voor de werkgroep af binnen het volgende spanningsveld:

In bovenstaande afbeelding staat de Dongense samenleving bovenaan en dat is geen toeval. De werkgroep is van mening dat democratische vernieuwing te allen tijde ten dienste moet staan van de Dongense samenleving, de mensen in de dorpen van de gemeente Dongen. Het versterken van de wederzijdse betrokkenheid van de raad en raadsleden en de inwoners van Dongen is voor de werkgroep het uiteindelijke doel. Mensen moeten zich gehoord en gezien voelen en de gemeenteraad (en college en ambtelijke organisatie) gaan het gesprek aan. Hierbij is het belangrijk de wederzijdse verwachtingen met elkaar te delen, zodat de inzet van alle betrokkenen niet leidt tot onnodige teleurstelling en frustratie.

Leren uit het verleden We hoeven niet alles opnieuw uit te vinden en kunnen zeker leren van de ervaringen uit het verleden. De vergaderstructuur van de gemeenteraad is in diverse bijeenkomsten van de werkgroep onderwerp van gesprek geweest. De huidige vergaderstructuur met Raadsinformatieavonden en een opiniërende en besluitvormende raadsvergadering is enige tijd geleden met goede bedoelingen ingevoerd. Om het gesprek tussen inwoners en raadsleden beter te faciliteren kan worden gekeken naar een aanpassing van de vergaderstructuur.

In de gemeente Dongen wordt op verschillende manieren geprobeerd inwoners te betrekken bij besluiten die genomen worden. Dit kan bijvoorbeeld gaan over het aanleggen van een weg, het nadenken over het armoedebeleid of het opstellen van de financiële begroting. Er zijn verschillende instrumenten en werkvormen die worden gebruikt om inwoners te betrekken bij hun gemeente. Zo is er in het verleden gebruik gemaakt van een digitaal inwonerpanel, wordt er aan online participatie gedaan, spreken we regelmatig met dorps- en wijkraden en gaan ambtenaren in gesprek met inwoners op inspraakavonden. Ook weten inwoners de politieke partijen te vinden, om via de gemeenteraad invloed uit te oefenen. Het zou interessant zijn om een overzicht hebben van alle instrumenten en initiatieven die er op dit moment zijn, waarbij inzicht ontstaat in de mate van waardering van deze instrumenten en initiatieven. Al deze vormen van besluiten nemen in de lokale democratie hebben hun eigen voor- en nadelen en hun eigen werking. Voor de ene situatie is vragen stellen in de gemeenteraad een goed middel. In andere situaties worden mooie resultaten behaald door inspraakavonden te organiseren.

Maar bereiken we daarmee iedereen? Voelen de inwoners zich gehoord en worden er betere besluiten genomen? Komen we bij inspraakrondes en participatietrajecten steeds dezelfde mensen tegen, of weten we ook groepen te bereiken die we normaal niet zien? Wat betekent de toenemende participatie van inwoners voor de rol van raadsleden? Hierover wil de werkgroep graag het gesprek aangaan.

Leren van anderen We hoeven het allemaal niet zelf te ontdekken. Democratische vernieuwing wordt door tal van gemeenten in Nederland opgepakt. De werkgroep bestuurlijke vernieuwing wordt ondersteund en krijgt input van hoopvolle en stimulerende voorbeelden uit de gemeente Zeist. Er is in het verleden ook al gekeken naar ervaringen in Amersfoort. Almere kent de politieke markt en vergeet niet het Haarens Vergadermodel. Maar keuzes die worden gemaakt in het kader van democratische vernieuwing moeten passen bij de aard en omvang van de gemeente Dongen.

Leren door te doen op de korte termijn De werkgroep vindt het belangrijk dat de eerste zichtbare stappen worden gezet in deze raadsperiode. In het coalitieakkoord van 2018 (met een werkingstijd tot de volgende verkiezingen van maart 2022) is het belang van democratische vernieuwing onderstreept. Leren door te doen, is het adagium dat de werkgroep omarmt. We willen kleine stapjes zetten om de betrokkenheid van de inwoners te versterken en te stimuleren. Door dat te doen kunnen we ook zoeken naar verdere professionalisering van de raad in het samenspel met het college van B&W.

Op de middellange en lange termijn Gelijktijdig met het zetten van de eerste stappen willen we de lijn naar de toekomst formuleren. Wat is het doel dat de gemeenteraad wil bereiken met het inzetten van bestuurlijke of democratische vernieuwing? De keuzes die gemaakt worden om het doel te bereiken, moeten passen bij de gemeente Dongen. Als het doel duidelijk is en de keuzes zijn bepaald over de weg die we als Dongen willen gaan, kunnen we ook – desgewenst externe – ondersteuning inroepen.

Verzoek aan de gemeenteraad De gemeenteraad van Dongen neemt kennis van de startnotitie Democratische Vernieuwing in de gemeente Dongen. De gemeenteraad installeert de werkgroep Democratische Vernieuwing en vraagt de werkgroep: 1. Uitvoering te geven aan de startnotitie Democratische Vernieuwing in de gemeente Dongen; 2. Een voorstel over democratische vernieuwing ter besluitvorming aan de raad aan te bieden, met daarin de volgende onderdelen: a. Heldere processtappen tot aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 b. Een doorkijk naar de nieuwe raadsperiode na 2022 c. Een rolbeschrijving voor de gemeenteraad, de werkgroep en het college van B&W in dit proces d. Financiële kaders bij dit proces 3. De gemeenteraad gevraagd en ongevraagd van advies te voorzien op het gebied van democratische vernieuwing; 4. De gemeenteraad periodiek over de werkzaamheden van de werkgroep (1 RIB per 2 maanden) te informeren;

Tijdspad Datum 21 januari 2021

Gremium Opiniërende gemeenteraad

11 februari 2021 15 februari – 15 maart

Opiniërende gemeenteraad Werkgroep

15 -31 maart 2021

Informeren / consulteren college / burgemeester en directie Raadsinformatieavond

1 april 2021 Eind april September 2021

Gemeenteraad (inclusief voorzitter) gemeenteraad

product Mondelinge mededeling voorzitter werkgroep in gemeenteraad Startnotitie in gemeenteraad • Quick wins • Voorbereiden heidag (eind april) • Eerste aanzet voor doel en keuzes (voor middellange en lange termijn)

Plan van aanpak democratische vernieuwing Dongen Heidag Doel en keuzes gereed – uitgewerkt in visie Democratische vernieuwing gemeente Dongen + stappenplan, inclusief budget.

Werkgroep Democratische Vernieuwing Joeri de Jong (voorzitter) - Angela Horsten - Jessie Nijman - Jan Kennekens - Koenraad van Eersel Martin Montens