3. 2023-136356 - Voortgangsmonitor Onderwijshuisvesting 2023-2

VOORTGANGSMONITOR ONDERWIJSHUISVESTING – NAJAAR 2023 Op grond van Artikel 102 van de Wet op het primair onderwijs en Artikel 76b van de Wet op het voortgezet onderwijs heeft de gemeente een wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvestingsvoorzieningen. Als financier van deze voorzieningen is de gemeente verantwoordelijk voor het bewaken van de maatschappelijke middelen. Deze halfjaarlijkse 'monitor onderwijshuisvesting' is daarbij een hulpmiddel. De monitor geeft tweejaarlijks inzicht in de voortgang van voorbereiding, planvorming en realisatie van de Integrale Kindercentra (hierna IKC's). De monitor is een dynamisch document. Mocht de informatievraag van de gemeenteraad wijzigen dan wordt de monitor daarop aangepast. Zoals in RIB 1- 2023 is aangekondigd wordt de Voortgangsmonitor Onderwijshuisvesting gebundeld met de andere P&C-stukken voor die periode, aangeboden aan de gemeenteraad.

Actuele uitvoeringsagenda onderwijshuisvesting

1

Kader/ raadsbesluiten In september 2021 heeft de gemeenteraad de volgende scenariokeuzes voor de IKC-ontwikkeling vastgesteld en opgenomen in de investeringsbegroting. Voor de drie IKC’s Heilig Hart, JJ Anspach en ’s Gravenmoer is in december 2021 het investeringskrediet beschikbaar gesteld. Voor IKC Anspach heeft de gemeenteraad in maart 2023 een aanvullend krediet beschikbaar gesteld in verband met gestegen bouwkosten. Leerlingenprognoses Na een uitvoerig overleg met de schoolbesturen waarin de constructieve samenwerking medio september 2023 weer is gevonden, zijn de leerlingenprognoses vastgesteld en is er overeengekomen dat de maximumaantallen in de prognoses per school aangehouden worden. Voor de IKC projecten heeft dit invloed op de omvang van de te bouwen schoolgebouwen. Enkel de bouw van de Anspach is al te ver in proces om nog aanpassingen in te verwerken.

IKC Heilig Hart

IKC Anspach

IKC ’s Gravenmoer

Besluit Realiseren van een integraal kindcentrum, in lijn met visie en beleid zoals beschreven in de Onderwijsvisie “(Op)groeien in de gemeente Dongen”.

Realiseren van een integraal kindcentrum, in lijn met visie en beleid zoals beschreven in de Onderwijsvisie “(Op)groeien in de gemeente Dongen”

Realiseren van een integraal kindcentrum, met geïntegreerde gymzaal, in lijn met visie en beleid zoals beschreven in de Onderwijsvisie ‘(Op)groeien in de gemeente Dongen”

Toelichting Programma: 2246 m2 bvo basisschool Heilig Hart 250 m2 bvo kinderopvang Stichting Kid Investeringsbudget: € 7.147.386 Bouwheerschap: schoolbestuur stichting Initia Uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 komt er een voorstel naar uw raad met een aanvullend krediet voor een school en een vast te stellen omvang van 2484 m2 voor 454 leerlingen. Programma: 1659 m2 bvo basisschool JJ Anspach 171 m2 bvo kinderopvang Petito’s Investeringsbudget gemeente: € 6.463.916 aanvullende investering PCPO: € 256.185 Bouwheerschap: schoolbestuur PCPO Midden Brabant Programma: 1205 m2 bvo basisschool De Springplank + basisschool De Wegwijzer 138 m2 bvo kinderopvang De Toverdroom 455 m2 bvo gymzaal ‘t Wiel Investeringsbudget: € 5.286.120 Bouwheerschap: gemeente Dongen In het eerste kwartaal van 2024 komt er een aanvullend raadsvoorstel naar uw raad met een aanvullend kredietvoorstel voor het IKC met een aanvullende ruimtebehoefte voor de gymzaal, de kinderopvang en de school.

2

IKC Biezenkring

Besluit Realiseren van een integraal kindcentrum, in lijn met visie en beleid zoals beschreven in de Onderwijsvisie ‘(Op)groeien in de gemeente Dongen” Bouwen voor een periode van 25 jaar in plaats van 50 jaar en slopen van gymzaal De Otterdonk.

Toelichting Voor de nieuwbouw van IKC Biezenkring is in 2021 besloten te kiezen voor nieuwbouw voor een periode van 25 jaar (in plaats van 50 jaar). Hiermee wordt flexibiliteit ingebouwd ten aanzien van leerlingenprognoses en wordt voor komende periodes een nieuwe spreiding van investeringsvraagstukken in onderwijshuisvesting gerealiseerd. Aanvullend is besloten om gymzaal De Otterdonk te slopen en niet opnieuw te bouwen. Voor bewegingsonderwijs worden de leerlingen van de Biezenkring naar andere gymzalen in de gemeente verwezen. Omdat inmiddels is besloten IKC Biezenkring te bouwen op de locatie van de Noorderpoort, worden de sloopkosten voor de Noorderpoort opgenomen in het investeringskrediet. In de tweede bestuursrapportage van 2023 is hiervoor een voorbereidingskrediet van € 150.000 opgenomen. Geraamd investeringsbudget in scenario: € 5.518.000 Bewegingsonderwijs Bij de vaststelling van de begroting 2022 in november 2021 is door de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college verzocht wordt om: “Een verantwoorde oplossing voor het bewegingsonderwijs voor de leerlingen van De Noorderpoort en Biezenkring te onderzoeken alvorens de sloophamer te hanteren. En de raad hierover te informeren”.

In het coalitieakkoord 2022-2026 is over IKC Biezenkring opgenomen: Voor IKC Biezenkring worden nieuwe scenario’s uitgewerkt, rekening houdend met onder andere de bezettingsgraad, gymzaal Otterdonk en de kosten. Voor de mogelijkheden van de gymzaal is aanvullend onderzoek nodig dat momenteel Dongen breed wordt uitgevoerd. Doordat er meerdere scholen groter worden in omvang dan inzichtelijk was bij het opstellen van het plan van scholen 2018, heeft dit invloed op de totale behoefte voor bewegingsonderwijs. Nadat deze studie duidelijkheid verschaft zal er een raadsvoorstel gedaan worden voor de gymzaal de Otterdonk en de bouw voor de IKC Biezenkring. Het Programma van Eisen voor IKC Biezenkring is in de afrondende fase.

3

IKC West

Realiseren van een integraal kindcentrum, in lijn met visie en beleid zoals beschreven in de Onderwijsvisie ‘(Op)groeien in de gemeente Dongen” Uitstel nieuwbouw naar later moment

Voor de nieuwbouw van IKC West is bij het vaststellen van de programmabegroting 2022-2025 besloten om de nieuwbouw uit te stellen naar een zo spoedig mogelijk moment na 2028. De wijk West vraagt aandacht. Met de planontwikkeling aan de Noorderbunder en de ontwikkeling van een goed IKC kan de wijk een positieve impuls krijgen. De wijk is gebaat bij goede, sterke voorzieningen met een positieve uitstraling. In de kadernota 2024 is de ambitie uitgesproken om te starten met de ontwikkeling van IKC West in 2024. In het Investeringsplan 2024 dat in de begroting is opgenomen is een voorbereidingskrediet opgenomen. Geraamd investeringsbudget in scenario: € 10.334.000

Uitgangspunt voor het kwaliteitsniveau op het gebied van luchtkwaliteit en duurzaamheid in de nieuwbouwplannen is – conform besluit van de gemeenteraad in maart 2019 - niveau Bouwbesluit + Frisse Scholen B (Klasse B voor energie, lucht, licht, geluid en temperatuur conform het ‘Programma van Eisen Frisse Scholen d.d. 2015) en Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG). BENG is het niveau bouwbesluit.

4

Programma per fase Uitgaande van een uitgebreide omgevingsvergunning zonder (hoger) beroepsprocedures 2023 Q1 Q2

Q3

Q4

2024 Q1 Q2

Q3

Q4

2025 Q1 Q2

Q3

Q4

2026 Q1

Q2

Q3

Q4

IK Dongen Vaart (gereed muv ingroei jeugdcentrum 2025) Cambreur College (gereed) IKC Heilig Hart* * planning afhankelijk van ontwikkelingen tav omvang IKC J.J. Anspach

o/i

o

i

IKC Biezenkring IKC ’s Gravenmoer

o/i

IKC West

Voorbereiding (programma, ontwerp, organisatie) Realisatie (bouw) Nazorg (o = oplevering / i = ingebruikname) Gereed

Programma met budget In het in de Programmabegroting 2024-2027 opgenomen investeringsplan zijn de onderstaande investeringsbedragen opgenomen voor onderwijshuisvesting. De investeringsbedragen zijn opgenomen in het jaar van start bouwwerkzaamheden. Er worden al eerder voorbereidingskosten ten laste van de kredieten gebracht. Begroting

2023

2024

2025

2026

IKC Dongen Vaart Cambreur college IKC Heilig Hart* IKC J.J. Anspach**

€ 7.146.000 € 6.464.000

IKC Biezenkring***

€ 5.518.000

IKC 's Gravenmoer

€ 5.286.000

IKC West**** Totaal

€ 10.334.000 € 6.464.000

€ 12.432.000

€ 15.852.000

* Het krediet voor IKC Heilig Hart is in 2019 gevoteerd. Eind 2021 is het krediet verhoogd tot € 7,1 mln ** Het krediet voor IKC Anspach is in 2021 gevoteerd. In maart 2023 is het krediet verhoogd tot € 6,5 mln *** De raming is opgehoogd met de sloopkosten voor het gebouw van basisschool Noorderpoort **** Bij IKC West is op dit moment nog niet te zeggen wanneer de bouw zal starten Uitgangspunten - De stichtingskosten zijn inclusief btw en gaan uit van kwaliteitsniveau Frisse Scholen B (conform Programma van Eisen Frisse Scholen d.d. 2015) en BENG.

5

-

-

De ramingen omvatten nog geen indicatie van eventuele kosten voor tijdelijke huisvesting, asbestsanering, afboeken van boekwaardes, mogelijke aanpassingen aan de openbare ruimte en eventuele opbrengsten uit herontwikkeling van vertreklocaties. Actuele boekwaarden van af te stoten locaties zijn opgenomen in bijlage 1. In september 2023 zijn de leerlingenprognoses vastgesteld door de gemeente en de schoolbesturen, gebruikmakend van de 1 oktobertelling 2022.

Toelichting op bedragen in tabel Voor IKC Heilig Hart, IKC ’s Gravenmoer en IKC Anspach zijn de investeringen gebaseerd op stichtingskostenramingen die ten behoeve van de – inmiddels vastgestelde kredieten – zijn opgesteld. Voor IKC Biezenkring en IKC West zijn in 2021 ramingen gemaakt op basis van een verwachte stichtingskostenprijs (IKC West € 3.050 per m2, IKC Biezenkring € 2440 i.v.m. bouw voor 25 jaar), en op basis van aannames over de verwachte omvang van de betreffende basisscholen en hun kinderopvangpartners, d.d. augustus 2021. Bij het opstellen van de programma’s van eisen zijn deze aannames betrouwbaar te actualiseren. Mocht dit tot wijzigingen in het krediet leiden, zal er per project terug gegaan worden naar uw raad met een raadsvoorstel en de daarbij behorende kredietaanvraag. Gezien de huidige marktontwikkelingen en schommelingen in bouwkosten in combinatie met leerlingenaantallen die in beweging zijn (als gevolg van het sluiten van basisschool Noorderpoort en een grotere stijging van de kinderen uit de nieuwbouwwijk Beljaart dan aanvankelijk verwacht), is het voor deze voortgangsmonitor te vroeg om al een indicatie van bijstelling te geven voor IKC Heilig Hart, IKC Biezenkring en IKC West. Leerlingenprognoses worden geactualiseerd naar de nieuwe situatie, gebruikmakend van de 1 oktobertelling 2022.

De gesprekken over vaststelling van die prognoses zullen in september 2023 verder worden voortgezet. Voor IKC Biezenkring is de kredietaanvraag het meest geëigende moment voor actualisatie van de raming. Voor IKC West geldt dat jaarlijks (in de ‘najaars voortgangsmonitor’) beschouwd wordt of het geraamde budget nog toereikend is voor de verwachte ontwikkeling. In de Kadernota 2024 is een voorstel gedaan voor het eerder starten van planvorming voor IKC West. In het Investeringsplan 2024 is een voorbereidingskrediet opgenomen om de plannen voor IKC West verder vorm te geven.

Haalbaarheid van IKC-kredieten (algemeen) In de IKC kredieten die in december 2021 zijn vastgesteld is de kostenontwikkeling als gevolg van de Coronacrisis opgenomen. De marktontwikkelingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn later begonnen en zijn geen onderdeel van de kredieten. De kosten zijn nu continu in ontwikkeling en er gelden op onderdelen dagprijzen als gevolg van schaarste van materiaal en personeel en stijgende prijzen voor energie en grondstoffen. Daar is momenteel nog een factor aan toegevoegd na de melding van Tennet over de vertragingen in aansluitingen. Daardoor is moeilijk te voorspellen of de kredieten nog haalbaar zullen blijken op het moment dat de bouw gestart wordt. Er bestaat een kans dat op dat moment aanvullend krediet nodig is. Nu een aantal IKC-projecten hun bouwfase dichter naderen, ontstaat er meer zicht hierop. De meest gedetailleerde marktindicatie die wij op dit moment hebben is de raming voor IKC Anspach, gebaseerd op het Definitief en Technisch Ontwerp. De laatste raming dateert van april 2023 en laat een stichtingskostenniveau zien van circa € 3700 per vierkante meter bvo (incl. btw). In de vastgestelde IKC-kredieten van december 2021 lagen de stichtingskosten in een range tussen €2850 en €3050 per m2 bvo (incl. btw).

Voor IKC Anspach is op basis van de raming voor het Definitief Ontwerp in maart 2023 een aanvullend krediet gevoteerd, zodat het project met een realistisch budget een aannemer kan selecteren. Hét moment waarop zekerheid over de haalbaarheid van de kredieten ontstaat, is – voor ieder IKC afzonderlijk - het moment waarop een aannemer geselecteerd wordt. Als gemeente houden we de ontwikkelingen daarvan continu in de gaten, en specifiek voor de IKC-kredieten zijn we daarover steeds in gesprek met de 3 bureaus die het projectmanagement verzorgen voor de nieuwe IKC-gebouwen. Deze bureaus bouwen op dit moment op meerdere plekken in het land scholen/IKC’s. Zij informeren ons over de aanbestedingsresultaten aldaar en

6

kunnen daarmee een indicatie afgeven over wat we kunnen verwachten bij de aanbesteding van onze IKC’s (Heilig Hart, Anspach en ’s Gravenmoer). De aanbesteding van IKC Anspach is uitgevoerd. De resultaten geven aan dat dit past binnen het afgegeven krediet. En dit zal voor de andere IKC’s ook een belangrijke indicatie geven, al geldt wel dat kosten per IKC kunnen verschillen op basis van verschillen in programma, omvang van de school en aanbestedingsstrategie. De verwachting is evenwel dat voor IKC Heilig Hart en IKC ’s Gravenmoer aanvullend krediet nodig is. Hierna wordt daar per IKC nader op in gegaan.

Ontwikkelingen in de markt per mei 2023 De projectmanagementbureaus die onze IKC-ontwikkelingen mee begeleiden signaleren de volgende risico’s in de markt, deze zijn niet wezenlijk veranderd sinds de vorige voortgangsmonitor: -

Er is sprake van onvoorspelbare fluctuaties in prijzen en hoge inflatie als gevolg van de onzekere situatie in Oost-Europa, energiekosten, schaarste in bouwmaterialen en schaarste van personeel. Prijzen van materialen die in de productie veel energie nodig hebben (zoals aluminium, beton, baksteen, dakpannen, etc.) stijgen explosief. Bij te hoge prijsstijgingen wordt de productie soms stil gelegd. In de markt wordt een voorzichtigheid geconstateerd bij inschrijvingen bij aanbestedingen. Planningen zijn risicovol vanwege drukte in de markt, bij onderaannemers en de daarbij horende bijhorende (dag)prijzen. De ontwikkelingen op het elektranetwerk houden de gemoederen bezig en zullen mogelijk voor aanvullende installaties zorgen. De markt wordt stabieler en aannemers krijgen meer interesse in de aanbestedingen voor onderwijshuisvesting.

Wat dit concreet betekent voor de kredieten van onze IKC’s monitoren we nauwlettend. Doordat er verschillen zijn in omvang per IKC, alsook verschillen in type aanbesteding en in bouworganisatievorm zijn de IKC’s niet één op één met elkaar te vergelijken, ondanks dat zij ongeveer in dezelfde periode gebouwd worden. We geven hierna de meest recente informatie zoals wij die van de projectmanagementbureaus hebben ontvangen in augustus. Daarbij willen we benadrukken dat dit ramingen en verwachtingen zijn die als indicatie/ verwachtingsmanagement dienen voor aanbestedingsresultaten verderop in de trajecten. Pas wanneer de resultaten van die aanbestedingen binnen zijn, kan vastgesteld worden of er sprake is van werkelijke kredietoverschrijdingen of niet. In de huidige fase van de IKC’s is dit nog niet aan de orde, maar wordt er in ontwerpkeuzes wel al strak gestuurd op de beschikbare budgetten in relatie tot marktontwikkelingen. Het streven is daarbij om het afgesproken kwaliteitsniveau voor de IKC’s op peil te houden en te zorgen voor goede aansprekende gebouwen die daadwerkelijk 50 jaar vooruit kunnen.

IKC Heilig Hart Het projectmanagementbureau dat Initia begeleidt in haar rol als bouwheer, ziet dat er de afgelopen jaren sprake is van een zeer onstuimige en vooral onvoorspelbare marktsituatie. Bijvoorbeeld qua materialen, personeelstekorten en een grote vraag naar werk. Het projectmanagementbureau geeft aan dat zij op basis van recente aanbestedingen kan vergelijkbare IKC-projecten het project op dit moment niet meer geheel haalbaar acht binnen het beschikbare budget. De markt lijkt eind 2023 wel stabieler te worden en aannemers zijn geïnteresseerd in de aanbesteding voor de bouw van dit project. Als huidige indices en inflatie doorzetten in de trend van nu en de afgelopen periode, worden er knelpunten verwacht in relatie tot het krediet dat in december 2021 vastgesteld is. De exacte omvang van de knelpunten in het budget zijn nu nog niet voldoende in te schatten. De eerste indicaties geven aan dat het budget zo’n 6% te kort heeft. Deze inschatting blijft dichter bij het krediet uit 2021 dan de inschattingen bij de andere 2 IKC’s die op dit moment in ontwikkeling zijn. Redenen voor dit verschil is een verschil in aanbestedingsmethodiek (de keuze hierin is aan de bouwheer), een verschil in omvang van het gebouw (hoe groter het schoolgebouw, hoe lager de vierkante meter prijs omdat de relatief dure investeringen in bijvoorbeeld de installaties over meer

7

vierkante meters gemiddeld worden) en een verschil in ontwerp van het gebouw (indeling, flexibiliteit, efficiency). Voor IKC Heilig Hart zorgen deze aspecten voor een relatief lagere stichtingskosteninschatting. De gesprekken die gevoerd worden over de vast te stellen leerlingenprognoses hebben effect op de omvang van dit project. In september 2023 zijn er constructieve gesprekken gevoerd tussen de gemeente en de schoolbesturen wat heeft geresulteerd in ondertekende afspraken bij het vaststellen van de leerlingenprognose, zoals vermeld in RIB 57. Dit heeft effect op de omvang van de bouw van IKC Heilig Hart en samen met de marktontwikkelingen op het benodigde krediet. Uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 ontvangt uw raad een raadsvoorstel met het vaststellen van de omvang van het aantal leerlingen voor IKC Heilig Hart en bijbehorende kredietaanvraag. IKC Anspach Eind januari is het Definitief Ontwerp van IKC Anspach opgeleverd. Dit ontwerp geeft een betrouwbare, geactualiseerde raming van het benodigde budget om het IKC conform programma van eisen te realiseren. Uit die raming bleek dat het oorspronkelijke krediet niet langer toereikend is om het IKC te realiseren. Het benodigde budget neemt toe van € 5.563916 naar € 6.720.101. Hiervan neemt bouwheer PCPO Midden-Brabant binnen haar wettelijke mogelijkheden een bedrag van € 256.185 voor haar rekening.

Het deel dat voor rekening van de gemeente komt, bedraagt € 900.000. In maart 2023 heeft uw gemeenteraad het aanvullend krediet van € 900.000 toegekend voor de bouw van het IKC. De aanbesteding van de aannemer is uitgevoerd door bouwheer PCPO Midden-Brabant. Tegen het bouwplan zijn zienswijzen ingediend die op 14 september zijn behandeld. De verwachting is dat dit niet vertragend zal werken op de uitvoering. IKC ’s Gravenmoer Bij elke ontwikkelfase van een IKC wordt een actualisatie van de stichtingskostenraming opgesteld. De raming van het Voorlopig Ontwerp van april 2023 laat zien dat de raming voor het IKC ’s Gravenmoer hoger ligt dan het budget dat in december 2021 is gevoteerd. Met de stuurgroep is en wordt strak op het budget gestuurd. Desondanks geeft de meest recente actualisatie aan dat het in 2021 beschikte krediet niet toereikend zal zijn om het programma van eisen voor IKC ’s Gravenmoer te realiseren. Er is op basis van het voorliggende Voorlopig Ontwerp en de mogelijkheden voor kostenbesparingen die nu gezien worden sprake van een overschrijding met minimaal 14%. In de volgende ontwerpstap wordt duidelijk in hoeverre de besparingsvoorstellen daadwerkelijk te realiseren zijn en ontstaat meer zekerheid over de uiteindelijke omvang van de overschrijding. Momenteel wordt het plan verder uitgewerkt aan de hand van de vastgestelde leerlingenprognoses.

Stand van zaken per IKC Per actief project wordt met het stoplichtmodel aangegeven wat de stand van zaken is aan de hand van de factoren Tijd ('halen we de planning?'), Geld ('blijven we binnen budget?') en Kwaliteit ('behalen we het gewenste resultaat?'). De scores in deze monitor zijn bepaald op basis van het meest recente investeringsplan dat in november 2021 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het project verloopt conform planning Er is verhoogde aandacht, gericht op mogelijke interventies Interventies zijn nodig om weer grip te krijgen op het verloop van het thema ‘tijd’/ ‘geld’/ ‘kwaliteit’

8

Project IKC Dongen Vaart Fase: Nazorg

Toelichting Tijd Geld Kwaliteit Het IKC gebouw is gereed en huisvest basisschool St. Agnes en kinderopvang (stichting Kid). Op termijn (uiterlijk 2025) wordt ook het Jeugdcentrum Klein Dongen Vaart gehuisvest in het IKC. Het jeugdcentrum mag de activiteiten tot 2025 op de huidige locatie voortzetten. In de tussentijd kan het Jeugdcentrum al gebruik maken van de faciliteiten in het IKC Dongen Vaart. Het jeugdcentrum maakt tot op heden nog geen gebruik van die mogelijkheid. Hierover volgen in gesprekken met alle betrokken partijen.

Cambreur College Fase: Afrondende fase

De voormalige MAVO-gebouwen (Bolkensteeg) zijn geschikt gemaakt voor primair onderwijs en worden ingezet voor de tijdelijke huisvesting van de JJ Anspach school. De gebouwen zijn formeel overgedragen aan de gemeente. De nieuwbouw aan de Mgr Schaepmanlaan is in gebruik. In eerdere monitoren was er nog aandacht voor een mogelijk verzoek van OMO aan de gemeente om kosten voor schoonmaak van de grond te bekostigen. Een dergelijk verzoek heeft de gemeente nog niet ontvangen. Dit wordt met OMO besproken.

9

IKC Heilig Hart Fase: in ontwikkeling (Voorlopig Ontwerp)

Tijd Geld Kwaliteit Op 16 december 2021 is door de gemeenteraad het aanvullende investeringskrediet voor de nieuwbouw van het IKC Heilig Hart beschikbaar gesteld. Schoolbestuur Stichting Initia is bouwheer voor het IKC. Zij heeft een projectmanagementbureau aangenomen welke haar ondersteunt in de ontwikkeling en realisatie van het IKC. De architect heeft samen met de ontwerpgroep (afvaardiging team basisschool Heilig Hart en kinderopvang KID) een schetsontwerp opgesteld. Deze kan echter pas definitief gemaakt worden nadat de omvang van het schoolgebouw vastgesteld is. Dit kan na akkoord op de leerlingenprognoses. In november 2022 heeft een eerste omgevingsdialoog plaats gevonden met omwonenden. Voor een nog te plannen tweede omgevingsdialoog wordt de inrichting van de buitenruimte en verkeersafwikkeling in beeld gebracht. Deze omgevingsdialogen dienen tevens voor de benodigde ruimtelijke procedure. Het schetsontwerp bevindt zich tussen het voorlopig ontwerp en definitief ontwerp in. Het opstarten van de aanbesteding wordt voorbereid. Doordat het zeer aannemelijk is dat de school voor het aantal leerlingen en de daarbij behorende omvang gaat toenemen na het inzicht van de laatste leerlingenprognoses zal het proces eerst voor vaststellen omvang terug moeten naar de raad.

Dit wordt zo snel als mogelijk voorbereid en zal uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 aan uw raad worden voorgelegd. Voor de ruimtelijke procedure is voor het opstellen van een bestemmingsplan door de gemeente opdracht verstrekt aan een extern adviesbureau. Het concept daarvan is gereed. De planning is een ontwerpbestemmingsplan in de loop van 2024 ter inzage te leggen onder het huidige Wro regime. Er is sprake van een uitwerkingsplan, waarbij het college bevoegd is het plan vast te stellen. Voor de aanpassing van de openbare ruimte is door de gemeente opdracht verstrekt aan een ontwerper. Het schoolbestuur voert met meerdere mogelijke partijen een gesprek voor de aanbesteding voor het ontwerp van het schoolterrein, afgestemd op de buitenruimte. Het ontwerp van met name de openbare ruimte is nodig voor de te voeren tweede omgevingsdialoog. Risico’s Na vaststelling van de leerlingenprognoses wordt er een raadsvoorstel aan uw raad voorgelegd. Zeer waarschijnlijk zal de school voor een groter aantal leerlingen en de daarbij behorende vierkante meters gebouwd gaan worden. Dit zorgt ook voor een ophoging van het bijbehorende krediet. De opgelopen vertraging zorgt voor een uitbreidingsvraag voor onderwijshuisvesting van het Heilig Hart in het huidige schoolgebouw tot aan de oplevering van de nieuwbouw. Hierbij kan verwezen worden naar leegstand elders.

Momenteel is er sprake van een stop op de grootaansluitingen door Tennet in Brabant. De elektriciteitsaansluiting is aangevraagd voor het IKC. De ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd, er wordt gezocht naar oplossingen. Mogelijk zorgt dit voor stijgende kosten. Financiële risico’s gezien de marktonwikkelingen en inflatie blijven onzeker. Zie verder onder prijsontwikkeling.

10

Prijsontwikkeling Er is de afgelopen jaren sprake van een zeer onstuimige en vooral onvoorspelbare marktsituatie. Bijvoorbeeld qua materialen en personeelstekorten. Het projectmanagementbureau geeft aan dat zij op basis van recente aanbestedingen van vergelijkbare IKC-projecten het project op dit moment niet geheel haalbaar meer acht binnen het beschikbare budget. De markt lijkt later 2023 wel stabieler te worden, waardoor er waarschijnlijk wel een aannemers gevonden kan worden die zich zal inschrijven voor de aanbesteding van dit project. Als huidige indices en inflatie doorzetten in de trend van de afgelopen periode, worden er knelpunten verwacht. Gezien deze ontwikkeling en de prijsontwikkelingen die we bij de andere IKC’s in onze gemeente zien is het aspect ‘geld’ oranje gekleurd. Er wordt verwacht dat aanvullend krediet nodig zal blijken voor de realisatie van dit IKC. Zie ook paragraaf ‘Programma met budget’. Planning De planning is vertraagd. Er was in het ontwerpproces meer tijd nodig tussen het onderwijs en de kinderopvang om tot de gewenste plattegronden te komen. Daarbij heeft de afstemming rond de schoolomvang en het bereiken van overeenstemming over de bouwheerovereenkomst voor verdere vertraging gezorgd.

Uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 komt er een raadsvoorstel met een aanvullend krediet voor een school en een vast te stellen omvang van 2484 m2 voor 454 leerlingen Dit alles zorgt ervoor dat de oplevering van het IKC verschuift naar het tweede of derde kwartaal van 2025.

11

IKC J.J. Anspach Fase: in ontwikkeling (Technisch Ontwerp / Aanbesteding)

Tijd Geld Kwaliteit Op 16 december 2021 is door de gemeenteraad het investeringskrediet voor de nieuwbouw van het IKC Anspach beschikbaar gesteld. PCPO Midden-Brabant is bouwheer voor het IKC. PCPO Midden-Brabant heeft als bouwheer een projectmanagementbureau in de arm genomen om hen te ondersteunen in de ontwikkeling en realisatie van het IKC. In maart 2023 heeft de gemeenteraad een aanvullend krediet gevoteerd voor de realisatie van dit IKC. Daarnaast investeert PCPO Midden-Brabant ook eigen middelen in het IKC. Actuele werkzaamheden Archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden. Daarbij zijn geen vondsten gedaan. Het Flora en fauna onderzoek is afgerond. Mitigerende maatregelen ten aanzien van de aangetroffen vleermuizen zijn uitgevoerd. De vleermuizen hebben elders onderdak gevonden. Met deze resultaten kon de sloop van het gebouw in gang gezet worden. De sloop van het huidige schoolgebouw en het bouwrijp opleveren van het terrein wordt in week 20 2023 afgerond. Met uitzondering van het afsluiten van de waterleiding; door drukte bij de onderaannemers van Brabant Water is deze nog niet afgesloten. Daarom is ervoor gekozen om de fundering ter plekke van de waterleiding in week 30 te verwijderen. Dit heeft geen invloed op de planning van de bouwwerkzaamheden.

Het kunstwerk dat op het schoolplein stond, krijgt een nieuwe plek in de openbare ruimte rond het naastgelegen parkeerterrein. Dit is afgestemd met de burgemeester, de kunstenaar en de beleidsadviseur groen en openbare ruimte van de gemeente. De omgevingsvergunning voor de nieuwbouw is afgegeven door de gemeente maar nog niet onherroepelijk. Er is door een aantal omwonenden een bezwaar ingediend, dit ligt ter beoordeling bij de bezwarenschriftencommissie (zie ook ‘Risico’s’). Dit bezwaar is op 14 september 2023 behandeld. Het technisch ontwerp (bestek) is in april 2023 afgerond, waarop de aanbesteding van de aannemer is opgestart. De aanbesteding is binnen het begrootte budget gebleven en het werk is aan de aannemer gegund. Inmiddels is gestart met de fundering. Risico’s Er is door een aantal omwonenden een bezwaar ingediend, dit ligt ter beoordeling bij de bezwarenschriftencommissie. Tijdens de behandeling van het bezwaar bleek dat het bezwaar zich met name richt op het gebruik van de school en terrein buiten schooltijd. De school heeft aangegeven hierover afspraken te willen maken met de bezwaarmakers. Momenteel is er sprake van een grootaansluiting stop door Tennet in Brabant. Het IKC heeft een nieuwe groot aansluiting nodig. De huidige aansluiting heeft onvoldoende capaciteit voor de nieuwbouw en de installaties die daarvoor nodig zijn.

Uiterlijk februari 2024 (4 maanden voor de oplevering) is er stroom nodig om onder andere de installaties te testen en af te stellen. Tennet heeft in een update aangegeven dat er voorrang is voor maatschappelijke gebouwen voor aansluiting op het netwerk. Tegelijk geeft Tennet geen concreet uitsluitsel over de feitelijke aansluiting van de school op het netwerk.

12

Tijdelijke huisvesting Bolkensteeg De J.J. Anspachschool bewoont Bolkensteeg 9 (hoofdgebouw) sinds 5 september 2022 met de gehele school. In oktober 2022 is de gebruikersovereenkomst voor deze tijdelijke huisvesting ondertekend tussen de gemeente en PCPO MiddenBrabant. Prijsontwikkeling De prijsontwikkelingen in de bouw laten nog steeds diverse buitengewone en onvoorspelbare prijsschommelingen en een hoge inflatie in de markt zien. Op basis van tussentijdse kostenramingen is in maart 2023 een aanvullend krediet toegekend voor de bouw van dit IKC. De verwachting is dat dit krediet toereikend gaat zijn voor de realisatie van het plan. Met de ophoging van het krediet is het aspect ‘geld’ groen gekleurd. Zie ook paragraaf ‘Programma met budget’. Planning Oplevering van de nieuwbouw wordt uiterlijk eind juni 2024 verwacht. De ingebruikname valt dan samen met de start van het nieuwe schooljaar eind augustus 2024.

13

IKC Biezenkring Fase: in voorbereiding (programma van eisen)

Tijd Geld Kwaliteit Actuele ontwikkelingen Stichting Initia heeft besloten basisschool Noorderpoort met ingang van 1 augustus 2022 te sluiten. Het gebouw is in het eerste kwartaal van 2023 formeel overgedragen aan de gemeente. Nog bruikbare installaties uit het gebouw worden elders hergebruikt. Er is besloten het huidige gebouw zo spoedig mogelijk te slopen. Onderzoek heeft uitgewezen dat er geen vleermuizen in het voormalige schoolgebouw zitten. Er wordt hard gewerkt om de sloop van de voormalig basisschool in december 2023 gerealiseerd te hebben, met een mogelijke uitloop naar het eerste kwartaal van 2024. Stichting Bravoo is in gesprek met een kinderopvang-partner om het IKC nader vorm te geven. Er is een projectmanagement opdracht gegund voor het opstellen van het programma van eisen waarin verschillende scenario’s worden uitgewerkt met betrekking tot de levensduur en de gymzaal (conform coalitieakkoord). Het opstellen van het programma van eisen is op dit moment in afrondende fase met de school, kinderopvang, exploitant van de gymzaal en de gemeente. In het derde kwartaal van 2023 wordt het programma van eisen opgeleverd. Voor de exacte omvang van de school wachten wij op het vaststellen van de leerlingenprognoses. Het college heeft de voorkeurslocatie voor de nieuwbouw van IKC Biezenkring vastgesteld.

De locatie van de voormalige basisschool Noorderpoort is de planlocatie voor het IKC. Dit heeft als voordeel dat het onderwijs tot realisatie van de nieuwbouw voortgezet kan worden in het gebouw van de Biezenkring. Er is geen tijdelijke huisvesting nodig. Het voormalige MAVO-gebouw aan de Bolkensteeg komt daardoor eerder vrij voor her invulling/ herontwikkeling. Eerder was deze locatie voorzien als plek voor de tijdelijke huisvesting van leerlingen uit de Biezen tijdens de bouw van het IKC. Bewegingsonderwijs IKC Biezenkring/ gymzaal Otterdonk Bij de vaststelling van de begroting 2022 in november 2021 is door de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college verzocht wordt om: ‘Een verantwoorde oplossing voor het bewegingsonderwijs voor de leerlingen van De Noorderpoort en Biezenkring te onderzoeken alvorens de sloophamer te hanteren” en “de raad hierover te informeren”. Stand van zaken uitvoering motie: Bij het opstellen van het programma van eisen voor IKC Biezenkring worden ook scenario’s ten aanzien van het al dan niet realiseren van een gymzaal in het plan uitgewerkt (conform coalitieakkoord). Tevens wordt er momenteel een analyse gemaakt moeten van alle binnensport accommodaties in Dongen en de verschillende aanloopafstanden van de basisscholen in relatie tot het aantal leerlingen en de verordening onderwijshuisvesting.

Deze analyse zal samengevoegd worden met de scenario’s uit het programma van eisen en middels een voorstel aan uw raad worden voorgelegd in het eerste kwartaal van 2024. Prijsontwikkeling Het aspect ‘geld’ is voor IKC Biezenkring groen gekleurd. Nu het IKC voor de Biezenkring (en kinderopvang) gebouwd wordt (zonder Noorderpoort) zijn er minder vierkante meters nodig, wat een gunstig effect heeft op het investeringsvolume. NB: De Biezenkring groeit door de sluiting van De

14

Noorderpoort wel aanzienlijk in leerlingenaantal, maar de totaal verwachte gebouwomvang ligt lager dan in de oorspronkelijke situatie met 2 scholen (en kinderopvang) onder 1 dak. Bij het opstellen van het programma van eisen voor IKC Biezenkring wordt ook een stichtingskostenraming opgesteld, daarin ontstaat betrouwbaarder zicht op het benodigde budget. Het is te verwachten dat die kostenraming ook onderhevig is aan de prijsstijgingen zoals die nu in de markt gelden, en daarmee hoger uit zal vallen dan ramingen die eerder gemaakt zijn (vóór de oorlog in Oekraïne en alle prijsopdrijvende effecten die dat heeft op materialen en energie). In deze fase van het opstellen van het programma van eisen is het prijseffect nog niet in kaart gebracht waardoor het aspect ‘geld’ op groen blijft staan. Omdat inmiddels is besloten IKC Biezenkring te bouwen op de locatie van de Noorderpoort, worden de sloopkosten voor de Noorderpoort opgenomen in het investeringskrediet. Op dit moment is nog een afzonderlijk sloopbudget van € 150.000 opgenomen in de begroting. Dit zal conform raadsvoorstel 2022-019197 worden opgenomen in het nog volgende kredietvoorstel. Planning Na het gunnen van de opdracht voor het opstellen van het programma van eisen is er een korte tijd overheen gegaan voordat het projectmanagementbureau tot uitvoering over kon gaan.

Het opstellen van een volledig programma van eisen duurt doorgaans minimaal 6 maanden. Voor de mogelijkheden van de gymzaal is aanvullend onderzoek nodig dat momenteel Dongen breed wordt uitgevoerd. Door de verschillende scenario’s die uitgewerkt moeten worden is dit ook de tijd die hiervoor nodig is. Een voorstel ter besluitvorming bij uw raad zal op zijn vroegst voor liggen in het eerste kwartaal van 2024. De eerste signalen geven aan dat oplevering in de zomer 2027 realistisch is. Hierdoor is tijd op oranje gezet. IKC ’s Gravenmoer Fase: in ontwikkeling (Voorlopig Ontwerp)

Tijd Geld Kwaliteit Op 16 december 2021 is door de gemeenteraad het investeringskrediet voor de nieuwbouw van het IKC ‘s Gravenmoer beschikbaar gesteld. De gemeente treedt voor dit IKC op als bouwheer en heeft een projectmanagementbureau geselecteerd om te ondersteunen in de ontwikkeling en realisatie van het IKC. Het eigendom van het IKC wordt gesplitst in een deel van de gemeente (gymzaal) en een deel in eigendom van PCPO Midden Brabant (onderwijsmeters en kinderopvang). Op 17 mei 2023 is uw raad via raadsinformatiebrief 28-2023 in detail geïnformeerd over de actuele ontwikkelingen in de voortgang van IKC ’s Gravenmoer. Een samenvatting daarvan is hierna opgenomen. Actuele werkzaamheden De afspraken over rollen en verantwoordelijkheden van gemeente en IKC-partners worden de komende tijd opgesteld. De inhoud hiervan is vast te stellen door het College B&W. Om het IKC te kunnen bouwen op de planlocatie, wordt gymzaal ’t Wiel gesloopt. Conform reguliere procedurele voorbereidingen worden er diverse onderzoeken uitgevoerd alvorens de sloop in gang gezet kan worden. Op dit moment loopt het flora- en fauna-onderzoek. Uit de tussentijdse resultaten blijkt dat er vleermuizen aanwezig zijn in het gebouw van de te slopen gymzaal.

15

Aangezien vleermuizen beschermd zijn, zal voor de sloop van hun verblijfplaats een ontheffing verleend moeten worden. De planning van de sloop, en daarmee de planning van het bouwproject, hangt af van deze ontheffing. De verwachting is dat de ontheffing niet eerder dan in het voorjaar van 2024 verleend kan worden. Voor die tijd mag er niet worden gesloopt. Zie ook ‘Planning’. Het projectteam bekijkt voortdurend of er mogelijkheden zijn om zaken te versnellen. Zo zijn de tijdelijke nestkasten voor de vleermuizen bijvoorbeeld alvast opgehangen, zodat de gewenningsperiode zo snel mogelijk in kan gaan. De verlengde tijd tot aan sloop wordt efficiënt ingezet met het uitwerken van de vraagstukken die zich tijdens het Voorlopig Ontwerp hebben aangediend. De verwachtte vertraging wordt hierdoor zo ver mogelijk beperkt. Een van de vraagstukken die zich in het Voorlopig Ontwerp voordoet, is een verzoek vanuit de gebruikers (onderwijs, kinderopvang, sport) aan de stuurgroep om de ruimtelijke kaders van het IKC te herijken. In het traject hebben zich namelijk inhoudelijke ontwikkelingen voorgedaan die voor aanvullende ruimtevragen zorgen. Er is sprake van een toegenomen vraag naar kinderopvang en er is behoefte aan meer ruimte voor verenigingen in de geïntegreerde gymzaal.

Ook biedt basisschool De Wegwijzer sinds kort een deeltijdprogramma aan voor leerlingen die hoogbegaafd zijn (Explora). Ten tijde van het opstellen van het programma van eisen was dit nog niet het geval. Het onderwijs heeft de opdracht opgenomen om eerst na te gaan of het hoogbegaafdheidsonderwijs binnen de bestaande onderwijsmeters vormgegeven kan worden. Daarnaast kan ook de uitkomst van het gesprek van de leerlingenprognose zorgen voor een aanvullende ruimtevraag. Zodra deze analyse is afgerond, informeren wij uw raad hierover. Een mogelijke uitkomst is dat we een voorstel voor de uitbreiding van de ruimtelijke kaders en bijhorende financiële kaders aan uw raad voorleggen. De omvang daarvan is nu nog onvoldoende in beeld. Recent zijn de leerlingenprognoses vastgesteld en kunnen wij nu ICS, als ontwikkelbegeleider namens de gemeente, opdracht geven om het plan op te pakken. Prijsontwikkeling Bij elke ontwikkelfase van een IKC wordt een actualisatie van de stichtingskostenraming opgesteld. De raming van het Voorlopig Ontwerp van april 2023 laat zien dat de raming voor het IKC ’s Gravenmoer hoger ligt dan het budget dat in december 2021 is gevoteerd. Met de stuurgroep is en wordt strak op het budget gestuurd.

Desondanks geeft de meest recente actualisatie aan dat het in 2021 beschikte krediet niet toereikend zal zijn om het programma van eisen voor IKC ’s Gravenmoer te realiseren. Er is op basis van het voorliggende Voorlopig Ontwerp en de mogelijkheden voor kostenbesparingen die nu gezien worden sprake van een overschrijding met minimaal 14%. In de volgende ontwerpstap wordt duidelijk in hoeverre de besparingsvoorstellen daadwerkelijk te realiseren zijn en ontstaat meer zekerheid over de uiteindelijke omvang van de overschrijding. Bij afronding van het Definitief Ontwerp informeren wij uw raad daar over en komen te zijner tijd met een voorstel voor aanvullend krediet. De verwachting is dat dat in de zomer zal zijn. Gezien deze ontwikkeling is het aspect ‘geld’ oranje gekleurd. Een aanvullend krediet lijkt noodzakelijk om het project te kunnen realiseren conform het afgesproken kwaliteitskader. Risico’s Voor de realisatie van het IKC is een wijziging in het bestemmingsplan nodig en dient een omgevingsvergunning ingediend te worden. Een aantal omwonenden hebben aangegeven niet gelukkig te zijn met de komst van het IKC op de planlocatie. Er bestaat een kans dat deze omwonenden gedurende de procedures

16

bezwaar indienen. De gemeente en projectorganisatie gaat met hen in gesprek om te bekijken of eventuele bezwaren opgelost kunnen worden. Momenteel is er sprake van een grootaansluiting stop door Tennet in Brabant. Het IKC heeft een nieuwe groot aansluiting nodig. Tennet heeft aangegeven dat maatschappelijk vastgoed voorrang krijgt bij de toewijzing van capaciteit op het Netwerk, maar geeft geen garantie dat het netwerk op tijd voldoende capaciteit kan leveren zodat het IKC hierop kan worden aangesloten. In de kredietaanvraag naar de raad zal een post worden opgenomen voor een batterijopslag voor energie. Als het IKC wel aangesloten kan worden op het netwerk, dan komen deze kosten uiteraard te vervallen. Planning Oorspronkelijk was beoogd om de gymzaal in de zomer van 2023 te slopen. De nieuwbouw zou dan in de zomer van 2024 in gebruik genomen kunnen worden. De bouwplanning van het IKC wordt direct beïnvloed door de aanwezigheid van de vleermuizen en de ontheffing die als gevolg daarvan nodig is voor de sloop van gymzaal ‘t Wiel. Als de ontheffing – conform inschatting van de Omgevingsdienst Midden-Brabant - in het voorjaar van 2024 wordt afgegeven, dan kan de nieuwbouw op zijn vroegst worden opgeleverd in de zomer van 2025.

Deze inschatting is de meest optimistische prognose, ervan uitgaande dat er geen andere onvoorziene ontwikkelingen ontstaan en er geen bezwaren ingediend worden gedurende het proces. Stakeholders zijn hierover geïnformeerd. De verlengde tijd tot aan sloop wordt efficiënt ingezet met het uitwerken van de vraagstukken die zich tijdens het Voorlopig Ontwerp hebben aangediend. Gezien de nog lopende gesprekken over de ruimtebehoefte is te verwachten dat dit voor een vertraging zal zorgen naar een oplevering van het Definitief Ontwerp. Alle mogelijke ingrepen om de planning zo voorspoedig mogelijk te houden, worden uitgevoerd. Het tijdsaspect is daarom op ‘oranje’ gezet.

Project IKC West

Toelichting Voorbereidingen voor de IKC ontwikkeling zijn nog niet gestart. De wijk West vraagt aandacht. Met de planontwikkeling aan de Noorderbunder en de ontwikkeling van een goed IKC kan de wijk een positieve impuls krijgen. De wijk is gebaat bij goede, sterke voorzieningen met een positieve uitstraling. De bouw van het IKC is het sluitstuk van een grote transformatieopgave in de wijk. De schoolgebouwen zijn verouderd en voldoen niet meer aan de eisen voor hedendaags onderwijs (indeling) en hedendaagse eisen ten aanzien van ventilatie, binnenklimaat en duurzaamheid. De technische levensduur is reeds overschreden voor De Vlinderboom, en deze wordt binnenkort bereikt voor De Westerkim. De gebouwen vragen om een voorziening in onderwijshuisvesting. Het vormen van een Integraal Kindcentrum met de twee scholen, kinderopvang en mogelijk andere partijen uit het voorliggend veld onder één dak biedt daarnaast mooie kansen en belangrijke inhoudelijke voordelen die aansluiten bij een integrale wijkaanpak. De reden waarom er eerder voor het doorschuiven in tijd gekozen is, had een financiële grondslag (in relatie tot de schuldquote). Nu er meer financiële ruimte lijkt te ontstaan, willen we dit project graag weer naar voren halen. In de Kadernota 2024 heeft de raad hiermee ingestemd. In 2024 zal de planvorming worden opgestart.

In het Investeringsplan 2024 is hiertoe een voorbereidingskrediet opgenomen.

17

18

Bijlage 1: Actuele boekwaarden van schoollocaties In onderstaand overzicht zijn de boekwaarden van de scholen per 31 december 2022 opgenomen. In de managementletter 2022 van de accountant stelt deze dat bij voorgenomen sloop tot aan het jaar van de feitelijke sloop het betreffende object volledig verdeeld moet worden over de resterende looptijd. Dit heeft in de jaarrekening 2022 geleid tot een extra afschrijving voor de Noorderpoort en de Anspach. Bij de jaarrekening 2023 zal opnieuw worden bekeken of de feitelijke sloop heeft plaatsgevonden of wanneer deze zal gaan plaatsvinden. Op basis van deze informatie zal een nieuwe berekening worden opgemaakt met een extra afschrijving welke in de jaarrekening 2023 zal worden verwerkt.

Aanschafwaarde Cum. Afschrijvingen

Boekwaarde 31-12-2022

Achterberg

1.936.903

1.283.381

653.522

Anspach

666.872

568.090

98.782

Biezenkring

845.002

472.009

372.993

Heilig Hart

1.109.733

599.042

510.692

Noorderpoort

231.620

200.794

30.826

Springplank

375.722

309.218

66.504

St. Jan

417.047

247.296

169.751

Vlinderboom

1.464.505

1.028.403

436.102

Wegwijzer

747.947

539.766

208.181

Westerkim

1.271.773

1.047.546

224.226

Totaal ‘oud-bouw’

9.067.125

6.295.546

2.771.579

Agnes

1.619.448

120.000

1.499.448

Cambreur College

13.200.000

185.236

13.014.764

Totaal ‘nieuwbouw’

14.819.448

305.236

14.514.212

19