24-046 Afschrift Zienswijze Gebiedsvisie Heuvelpark Glorieux (geanonimiseerd)

O…vangen

2 1 MMT 2024 HEEMKUNDEKRING

DE HEERLYCKHEIT DONGENGemeente Dongen (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) C info@heemkundedongen.nl secretariaat: (geanonimiseerd) S e E 7 B

College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Dongen Postbus

10153

5100 GE Dongen

Dongen, 20 maart 2024

betreft:

Zienswijze Gebiedsvisie Heuvelpark Glorieux

bijlagen:

-

afschrift

leden van de gemeenteraad van de gemeente Dongen Monumentencommissie gemeente Dongen

Geacht college,

Heemkundekring De Heerlyckheit Dongen heeft de gebiedsvisie Heuvelpark, Glorieux, dd 22 december 2023 bestudeerd en wil hierop een aantal op- en aanmerkingen plaatsen ter versterking van de uitgesproken ambitie en ter bescherming van de kwetsbare cultuurhistorische kwaliteiten binnen het gebied.

Als vereniging van meer dan 400 leden bekommeren we ons om het Dongens cultureel erfgoed en organiseren we jaarlijks enkele tientallen Broederpadwandelingen om mensen op de unieke eigenschappen en rijke historie van het gebied attent te maken. We zijn dan ook enthousiast over de verwoorde ambitie die we dan ook graag hier integraal citeren:

De ambitie is het besloten landschap te koesteren en tegelijkertijd de cultuurhistorische waarde van de

deelgebieden te activeren door verbindingen aan te leggen en een divers woonprogramma te realiseren die in gepaste verhouding staan tot de Donge en het groen.

W: www.heemkundedongen.nl

_ K.v.K.: 40271609

meemkuNDEKRING

DE

HEERLYCKHEIT

DONGEN

Tegelijk zit in de ambitie ook het risico besloten. Dat risico zien wij in een disbalans waardoor het zo gewaardeerde, verstilde en besloten landschap en cultuurhistorische waarde onder te grote druk komt te staan door voorgestane en noodzakelijk geachte ontwikkelingen.

Het is als balanceren op een koord. Dat vergt moed en tact. Wij lezen ook beide aspecten terug. Toch is het ook hier de plaats in te gaan op de risico’s in de balanceer act in de hoop deze risico’s te verkleinen in een nog robuustere, door de Raad vast te stellen, definitieve visie. Als ondertitel zou ‘een kwetsbare visie’ wat ons betreft mogen worden toegevoegd. Al was het maar om de betrokkenen geconcentreerd te houden tijdens het balanceren.

Analyses

Op de analyses van de huidige gegroeide situatie wordt ons inziens onvoldoende stilgestaan bij de rol van de Donge als grens. Wel is er ruime aandacht voor de grens tussen arbeid en geloof. Tot na de Tweede Wereldoorlog vindt alle bouwexpansie plaats tussen lint en rivier. Te beginnen bij de landhuizen Overdonk en Exterbroek en te eindigen bij de kloostergebouwen, de scholen, het sanatorium en de looierijen. De rivier vormt de achterkant van het achtererf met aan de overzijde agrarisch gebied en sinds 1896 het

Broederpark met kerkhof. Ook na de vorming van de nieuwe uitbreidingswijken blijft deze situatie tot heden ongewijzigd. De cultuurhistorisch waardevolle loods met fusée-dak uit de Wederopbouwperiode is en

blijft hierop een uitzondering en niet meer dan een bruggenhoofd. Door de quasi ontoegankelijke ligging, slechts bereikbaar over privéterrein of semi-openbaar gebied, kon in deze groene zone een wereld ontstaan die draait om verstilling. De door de Broeders bij aanleg bedoelde functie, ten dienste van de bewoners van het sanatorium, en daarmee de huidige cliënten van het GGZ is goeddeels bewaard gebleven.

Binnen de Dongense context heeft dit park, anders dan park Vredeoord, niet het karakter van een bruisende hotspot. Het park heeft veel meer de karakteristiek van De Hoge Kant, wat als stuk afgescheurd natuur, door zijn relatief geïsoleerde ligging op eenzelfde wijze op de bezoeker inwerkt. De vergelijking kan ver worden doorgetrokken omdat daar het militair complex, de akkers en het ontbreken van directe toegangen vanuit woonwijk De Haanse Hoef eenzelfde effect resulteren. Voor het militair complex kan hier Heuvel-

park en ggz worden gelezen, voor de akkers de paardenwei en productiebos. De ruggelingse ligging van West 1 is dan weer vergelijkbaar met villawijk De Haanse Hoef. De Donge fungeert als natuurlijke hindernis zoals de hoge akkerrandwal dat doet bij de Hoge Kant.

Het lijkt ons van belang om bij deze vergelijking uitvoerig stil te staan om de balanceer act van de kwetsbare visie tot een goed einde te kunnen brengen.

Valkuilen

We zien twee valkuilen in de conceptvisie waardoor de intentie van de visie onder te grote druk staat en,

ondanks zorgvuldige analyses, niet kan worden waargemaakt. Tegelijk zien we voor beide valkuilen mogelijke oplossingen.

blad2

meEmkUNDEKRING

1 _ bouwen

DE

HEERLYCKHEIT

DONGEN

in de uiterwaarden

Een rivier heeft haar bekende uiterwaarden om buiten de oevers te kunnen treden wanneer er veel water

verwerkt moet worden. Die uiterwaarden liggen er meestal maar nutteloos bij en het is niet voor niets dat we in Nederland, tegen beter weten in, de onbedwingbare neiging hebben gekregen daar huizen te gaan bouwen. Met alle gevolgen van dien. Met een verstilde besloten plek zoals het gebied aan de overkant

van de Donge is dat niet anders. De mate van beslotenheid en de verstilling wordt bepaald door de bezoekers. Op een regenachtige dag is niet veel nodig om deze te garanderen. Vergelijk de rivier in haar normale bedding. De huidige visie volstaat in deze situatie met de hoge mate van verstening tot aan de randen van het kernparkgebied. In de visie is dit kernparkgebied aangeduid als deelgebied Park Glorieux. De historische uiterwaarden zijn de paardenwei en het productiebos (akkers oost en west), maar

ook de appendix van het parkgebied langs de Donge met het trapveldje aan de Beneluxlaan. Het zijn bufferzones. In het geval van de appendix is de oppervlakte maar enkele are groot maar het effect als buffer naar de Beneluxlaan

i:

immens. In deze bufferzones bevinden zich functies die zich daar prima toe ver-

staan zoals het trapveldje en de moestuin. Deze functies schuiven nu haast automatisch het kemparkgebied in. Het park verwordt daarmee tot een groot plantsoen voor de nieuwe bewoners en verliest haar huidige parkfunctie.

We zien het dan ook als noodzaak om in de appendix niette bouwen en deze buffer en het trapveldje niet op te offeren voor een enkele tweekapper. Noodzaak is ook het handhaven van een buffer tussen bebouwing en kernparkgebied aan de zijde van het

huidige productiebos en de paardenwei. In deze buffer kan de moestuin prima zijn rol vervullen zoals het nu ruimtelijk ook doet. Verschuiven van de moestuin naar de voorgestelde positie leidt alleen maar tot verkleining van het kernparkgebied tot achter de harde grens die de Donge hier vormt. Voor paardenwei en productiebos gaat de visie uit van intensieve bebouwing met een dichtheid van ca

65 tot 70 woningen per hectare (100 in akkers oost en 35 in akkers west). Een dergelijke verdichting met maximale bouwhoogtes van 3 a 4 lagen (akkers oost) of 1 a 2 voor (akkers west) gaat niet samen met het geschetste sfeerbeeld open landschap.

De visie acht een compacter programma voorstelbaar waarbij er meer ruimte is voor het groene landschap waarin deze volumes staan, passend in de schaal en maat van de omgeving. Wij zien dit alternatief voor de seniorenwoningen als noodzaak om een bufferzone mogelijk te houden. Het open landschap

in de vorm van een verkleinde paardenwei kan dan zijn huidige functie als bufferzone vervullen. Tegelijk zou het programma voor akkers oost ook fors naar beneden moeten worden bijgesteld. Ter

compensatie is meer verdichting op de van oudsher andere Dongeoever wellicht mogelijk. De kwetsbaarheid voor verdichting tussen lint en Donge is veel minder groot met de grote complexen als historisch voorbeeld. Zwaartepunt van de beoogde hotspot komt dan ook op de al verstedelijkte Dongeoever te liggen.

blad3

HEEMKUNDEKRING

2

DE

HEERLYCKHEIT

DONGEN

te snel op het doel af

In zijn huidige vorm is het kernparkgebied slechts indirect bereikbaar en alleen voor wandelaars en een verdwaalde fietser. De rivier komt de bezoeker van het gebied vooral ‘tegen’, de rivier volgen over de oever is moeizaam. De Donge langslopen kan alleen door steeds over de vele bruggetjes van kant te wisselen. Deze indirecte ontsluitingen van het kerngebied dragen bij aan het besloten parklandschap en slui-

ten bovendien aan bij de karakteristieke blokverkaveling in ‘zand’-Dongen die vanafde middeleeuwen zo kenmerkend is voor dit deel van de gemeente. De conceptvisie heeft deze benadering ook weer deel laten uitmaken van de beoogde toekomst. Toch zien we hier enkele knelpunten. Allereerst de beoogde

ontsluiting van het kernparkgebied over het GGZ-terrein vanaf de Gerardus Majellastraat. Nu moet de bezoeker om een gebouw van het GGZ heen zijn weg vinden waardoor het park als een verborgen schat haast bij verrassing opduikt. Door niet te kiezen voor een directe laan maar zo’n slinger wordt het park beter beschermd. Een soortgelijk effect is met succes voor gemotoriseerd verkeer toegepast om te voor-

komen dat elders in Dongen, over het Rosarioterrein, een sluiproute zou ontstaan. Vanuit het nieuw te realiseren woningprogramma van Akkers Oost en West doet zich hetzelfde voor. We pleiten er hier voor

juist niet de laanstructuur uit het park door te zetten. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt is alleen het n ere herstellen van de oprijlaan van Exterbroek tot in de Kerkstraat een versterking. Deze verbinding schampt ook meer het park dan dat het er centraal op eindigt. Bovendien worden de kloosterboerderij en het voormalige noviciaat ermee beter ingepast.

Aanbevelingen

Naast bovenstaande hoofdzaken zijn er ook enkele aanbevelingen voor verder detailuitwerking die we onder de aandacht willen brengen:

_ _ Voor meer begrip van de historische gelaagdheid van het park is het opstellen van een cultuurhistorische verkenning van belang. Net als bij park Vredeoord het geval was brengt dit op detailniveau veel inzichten over wat cultuurhistorisch van waarde is om te behouden en versterken en wat niet.

-

De boerderij is van bijzondere cultuurhistorische waarde, niet alleen vanwege haar herinnering aan het werk van de Broeders maar ook vanwege haar architectonische waarde en als voorbeeld van landbouwkundige vernieuwing. We pleiten hier voor een bouwhistorisch onderzoek voor meer inzicht bij uitwerking van dit deelgebied.

- _ Bij uitwerking pleiten we ervoor zorgvuldig om te gaan met kwetsbare onbeschermde historische waarden zoals de Fuséeloods die op de cultuurhistorische waardenkaart zijn aangegeven. Uiteraard is een vrijere omgang hiermee mogelijk dan bij een beschermd monument. Slotopmerking

Naast onze positieve woorden ten aanzien van de visie en onze opmerkingen over de valkuilen moet ons t.a.v. de communicatie nog wat van het hart. Zoals we eerder constateerden staat of valt de visie met de blad4

meemkunDEkRING

DE

HEERLYCKHEIT

DONGEN

bezettingsgraad in de verschillende deelgebieden. Deels is hier in het ontwerp op te anticiperen, maar niet onbegrensd. Het steekt ons om pas in de definitieve conceptvisie, die ter inzage is gelegd, te lezen

over de beoogde aantallen woningen. In de participatie vooraf zijn deze niet of nauwelijks aan de orde geweest in de concrete mate zoals verwoord in het document van 23 dec 2023. Sterker nog, n de beantwoording van de vragen tijdens de laatste informatiebijeenkomst wordt gesproken over: E/k deelgebied krijgt een eigen ontsluiting. Het deelgebied dat naar de Beneluxlaan ontsluit, gaat uit van 60 tot 80 woningen. Op grond van de verkeerskundige analyse van RHO adviseurs zijn voor deze ontsluiting daadwerkelijk 114 wooneenheden bedoeld. Daarbij is het opvallend dat alleen in de quickscan van RHO een concreet kaartje met beoogde woningaantallen is opgenomen en niet in de visie zelf. We vragen ons dan

ook hardop af of we als heemkundekring de enige zijn die zich nu bij de tervisielegging geconfronteerd zien met deze hoge aantallen. Voor het totale plangebied gaat het volgens RHO om in totaal 270 woonecnheden, waarvan 146 aan de kwetsbare parkzijde van de Donge!

'We hopen hiermee een bijdrage te leveren aan de overlevingskans van de visie nog voor deze is geboren! Graag gaan we ook het persoonlijk gesprek hierover aan met uw College en Raad. met vriendelijke groet,

namens het bestuur

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd)

reesiminonaeg( Ellie )dOerlerfians, secretaris

(geanonimiseerd)

Ranko Hamelinck, bestuurslid

blad $