2023-130598 Aanbiedingsbrief Voorjaarspakket P&C-cyclus 2023

Aan de raadsleden

RIB nummer Zaaknummer Bijlage(n) Contactpersoon Betreft

: : : : :

Bezoekadres Hoge Ham 62 5104 JJ Dongen Contact Postbus 10153 5100 GE Dongen T 14 0162 +31 162 38 32 00 (buitenland) info@dongen.nl www.dongen.nl

2023-130598 7 Joost van Boekel Voorjaarspakket P&C-cyclus 2023

Dongen, 8 juni 2023

Geachte raadsleden, Hierbij bieden we u aan: het Voorjaarspakket van de Planning- & Controlcyclus. In deze aanbiedingsbrief geven we u een toelichting op de Dongense Planning & Control-cyclus (hierna: P&C-cyclus), schetsen we op hoofdlijnen de inhoud van dit voorjaarspakket en gaan we in op de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. We sluiten deze aanbiedingsbrief af met een actueel onderwerp dat aan de orde komt in elk van de P&C-documenten in dit voorjaarspakket: de onzekerheid rondom de Rijksfinanciering. Positionering Voorjaarspakket 2023 De Dongense P&C-cyclus bestaat uit een drietal pakketten De P&C-cyclus is de kapstok waarlangs gemeenten plannen maken, inzicht geven in de voortgang van die plannen en uiteindelijk verantwoording afleggen over de realisatie van de gemaakte plannen. Het is een jaarlijks terugkerende cyclus die borgt dat een gemeente (gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie) op gezette tijden in het jaar reflecteert op de koers, de plannen en de uitvoering van reguliere taken en doelstellingen. Het vervult daarmee een belangrijke rol in de informatievoorziening richting raad. De P&C-cyclus bestaat binnen de gemeente Dongen uit een zestal (P&C-)producten die respectievelijk ingaan op het voorgaande jaar (de jaarrekening), het lopende jaar (de drie bestuursrapportages) en het komende jaar (de kadernota en de begroting).

Deze producten worden op drie momenten geclusterd in het jaar aangeboden aan de gemeenteraad. Tegelijkertijd met de P&C-producten wordt op deze momenten ook een aantal onderliggende rapportages naar de raad verzonden. Verderop in deze brief wordt toegelicht welke onderliggende rapportages met dit voorjaarspakket worden meegezonden. In onderstaande tabel staan de drie P&C-pakketten weergegeven.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Aanlevering Opiniërende raad raad 9-juni 6-juli1

Besluitvormende raad 13-juli

Cluster Voorjaarspakket

Producten Jaarrekening, Berap-1, Kadernota, individuele rapportages

Najaarspakket

Berap-2, Begroting, individuele rapportages

29-sep

2-nov

9-nov

Eindejaarspakket

Berap-3

16-nov

30-nov

14-dec

Het Voorjaarspakket 2023 bevat zeven onderdelen Thans bieden we uw raad het Voorjaarspakket aan. Dat bestaat, zoals in bovenstaande tabel weergegeven, uit drie P&C-producten: de Jaarrekening, de eerste Bestuursrapportage en de Kadernota. Daarnaast worden er vier onderliggende rapportages met het Voorjaarspakket meegezonden. Hieronder wordt puntsgewijs en op beknopte wijze de inhoud en functie toegelicht van de producten en rapportages uit het Voorjaarspakket:  Jaarrekening 2022: Met de Jaarrekening legt het college verantwoording af over de behaalde (beleids- en financiële) resultaten in het voorgaande jaar. Met het vaststellingsbesluit accordeert de raad de uitgaven, wordt het positieve resultaat toegevoegd aan de algemene reserve en wordt het college decharge verleend.  Bestuursrapportage 2023-1: In de Bestuursrapportage wordt inzicht gegeven in de behaalde resultaten over het lopende jaar (tot en met peildatum 1 april) en worden budgetten aangepast aan de actuele ontwikkelingen.  Kadernota 2024: Met de Kadernota stelt de raad de inhoudelijke en financieel-technische kaders vast waarbinnen de komende begroting tot stand wordt gebracht. Het Kadernotaproces is daarmee het moment om de wensen en ambities te bepalen die in de komende begroting nader worden uitgewerkt.

 Onderwijshuisvestingsmonitor 2023-1: Deze halfjaarlijkse monitor Onderwijshuisvesting geeft inzicht in de voortgang van voorbereiding, planvorming en realisatie van de Integrale Kindercentra (hierna IKC's). De monitor sluit aan op de verantwoording in de eerste bestuursrapportage van 2023, aangevuld met inzichten die zich na 1 april (peildatum Berap-1) hebben voorgedaan.  Voortgangsrapportage Grondexploitatie 2023-2: Deze rapportage geeft een overzicht van de voortgang binnen de grondexploitatie inclusief een financieel perspectief. De financiële inzichten in deze tweede rapportage over 2023 sluiten aan bij de cijfers in de jaarrekening 2022.  Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2022: Hierin treft u de belangrijkste gegevens en trends uit het dashboard met daarbij tekstuele toelichting op de ontwikkelingen in het Sociaal Domein.  Bestuursrapportage Jeugd 2022: Deze rapportage bevat een grote verscheidenheid aan detailinformatie met betrekking tot de verstrekte jeugdzorg in 2022 in zowel de regio Hart van Brabant als Dongen. In de raadsinformatiebrief van 9 januari jongstleden (RIB-1 2023) is aangekondigd dat in het Voorjaarspakket P&C-cyclus 2023 de Monitor Uitvoeringsplan Grondstoffen zou worden opgenomen.

Vanwege de actuele ontwikkelingen op het afvaldossier en de scenario-analyse die tijdens de raadsinformatieavond van 6 april jongstleden is toegezegd, ontvangt uw raad deze monitor separaat, volgens de huidige planning vóór het zomerreces. 1

De Jaarrekening 2022 wordt op 6 juli zowel opiniërend als besluitvormend behandeld.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Actuele financiële positie Bij elk P&C-pakket informeren we uw raad over de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. Dit doen we aan de hand van zes landelijk voorgeschreven kengetallen. De financiële positie wordt inzichtelijk gemaakt met een zestal kengetallen Deze kengetallen zijn opgenomen in onderstaande tabel. De kleurstelling (groen, geel, rood) verwijst naar de signaleringswaarden zoals die door de provincies worden gehanteerd. De gerealiseerde cijfers voor 2022 en de actuele cijfers voor 2023 zijn vergeleken met de prognose zoals die in de vorige raming (in het Najaarpakket bij Begroting 2023) waren opgenomen. Voor 2024 tot en met 2026 zijn de actuele prognoses weergegeven. De actuele prognoses zijn aangepast voor de uitkomsten uit de Jaarrekening 2022, de bijstellingen uit de eerste Bestuursrapportage over 2023, de herziene grondexploitaties en een actueel beeld rondom de uitvoering van het Investeringsplan 2023-2026. Er heeft geen volledige herijking van het investeringsplan plaatsgevonden; dit gebeurt in de Programmabegroting 2024-2027. Kengetallen Voorjaarspakket 2023

2022

Netto schuldquote

83%

2022 jaarrekenin g 67%

Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie

15,1%

19,3%

13,4%

17,0%

18,3%

18,5%

19,6%

2,6%

8,9%

1,3%

1,2%

1,4%

1,5%

0,7%

10,1%

10,8%

17,6%

12,1%

17,1%

10,9%

4,9%

Belastingcapaciteit

106%

106%

106%

102%

102%

102%

102%

berap-2

2023 begrotin g 123%

2023

2024

2025

2026

actueel

actueel

actueel

actueel

92%

115%

118%

114%

Er is sprake van een gestage verbetering van de financiële positie De afgelopen jaren is een gestage verbetering van de financiële positie van de gemeente Dongen ingezet. Via het ombuigingspakket uit 2020 is de begroting op orde gebracht, wat zich uit in een positieve structurele exploitatieruimte. In 2021 heeft uw raad besloten tot maximering van de schuldquote op 130%. Deels door ingrepen in het investeringsprogramma en deels door hogere baten en positieve jaarrekeningresultaten, is de groei van de schuldquote aanzienlijk afgevlakt. Ten slotte is de solvabiliteitsratio jaar-op-jaar verbeterd. Dit komt door de positieve jaarrekeningresultaten uit de afgelopen drie jaren en door de extra storting in de algemene reserve in 2022. Veel eerder dan verwacht komt de signaalwaarde van 20% in zicht. Op het dieptepunt in 2019 bedroeg de solvabiliteit 9,9%. Dit betekent bijna een verdubbeling in 3 jaar tijd. De komende jaren verwachten we een verdere financiële verbetering. De solvabiliteit stijgt door de jaarlijkse storting in de algemene reserve. De verwachting is daarnaast dat de belastingcapaciteit zich verder zal verbeteren. Dit komt doordat het college zich ten doel heeft gesteld de OZB voor woningeigenaar meer in lijn te brengen met het landelijke gemiddelde. Al met al staan de gemeentelijke financiën er solide voor.

Risico’s en onzekerheden in de financiële verhouding gemeenten-Rijk 2 2

Op 20 april jl. heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur een Dag van de Financiële Verhoudingen georganiseerd. Deze dag stond volledig in het teken van de huidige onzekerheden. Ter voorbereiding op de Dag van de Financiële Verhoudingen is een bundel opgesteld met een aantal essays die vanuit verschillende invalshoeken de onzekerheid en risico’s in meerjarig perspectief belichten. De zeer lezenswaardige essay-bundel De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Tegelijkertijd is sprake van enkele risico’s en onzekerheden. Al enige jaren is het onrustig in de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten. Nadat eerst de discussie over de herverdeling van het gemeentefonds voor grote onzekerheden heeft gezorgd, spelen momenteel twee andere discussies. Deze zorgen tezamen voor onzekerheid over de Rijksfinanciering op korte en middellange termijn. Onduidelijkheid over hoogte van de Rijksfinanciering vanaf 2026 Allereerst is sprake van onzekerheid over de hoogte van de Algemene Uitkering van het Rijk vanaf 2026. Tot nu toe was de zogenaamde trap-op-trap-af systematiek van kracht: als het Rijk meer of minder geld uitgaf dan het jaar ervoor, steeg of daalde de algemene uitkering van gemeente met dezelfde factor. Het kabinet heeft deze koppeling aan de rijksuitgaven per 2026 opgezegd. In het coalitieakkoord heeft het kabinet als aankondiging opgenomen: ‘Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken.’ Tot op heden is er nog geen duidelijkheid over de nieuwe systematiek dan wel de mogelijkheden voor meer lokale belastingmiddelen.

Feitelijk bezien is de oude systematiek aan de kant geschoven, zonder dat gemeenten duidelijkheid is geboden over een alternatief. Deze onzekerheid over de structurele financiering is vooral problematisch in het licht van de grote opgaven die de komende jaren op gemeenten afkomen. De opgaven rondom klimaat, energie en woningbouw vragen juist om een stevig financieel fundament om deze mogelijk te maken. Het Rijk werkt steeds vaker met incidentele budgettoekenningen Tegelijkertijd zien we dat het Rijk op de korte termijn steeds vaker werkt met incidentele budgettoekenningen. Deze worden bovendien zeer laat in het uitvoeringsjaar verstrekt. Over het afgelopen jaar 2022 is door de gemeenteraad van Dongen een begroting vastgesteld die uitging van een Algemene Uitkering van € 39,4 miljoen. Uiteindelijk hebben we in 2022 een Algemene Uitkering ontvangen van € 45,0 miljoen; ruim 14% meer dan waarmee werd gerekend. Van deze toename van € 5,6 miljoen had ruim € 3,2 miljoen een incidenteel karakter. Naast de Algemene Uitkering heeft het Rijk de mogelijkheid gemeenten te financieren via Specifieke Uitkeringen. Deze uitkeringen lopen niet via het Gemeentefonds en zijn per definitie tijdelijk. Het aantal Specifieke Uitkeringen aan de gemeente Dongen is toegenomen van 3 in 2017 naar 10 in 2020 en 21 in 2022.

Het probleem is dat gemeenten incidentele inkomsten enkel kunnen gebruiken voor incidentele uitgaven. Het is daarom niet mogelijk de gemeentelijke capaciteit structureel uit te breiden, ondanks dat de incidentele toekenningen inmiddels een structureel terugkerend fenomeen zijn. De gevolgen van de onzekerheden zie je terug in de verschillende P&C-documenten In dit Voorjaarspakket van de P&C-cyclus van de gemeente Dongen kijken we terug naar 2022 (de Jaarrekening), geven we de stand van zaken in 2023 (de Bestuursrapportage) en kijken we vooruit naar 2024 (de Kadernota). In elk van deze drie documenten zien we de gevolgen terug van de hierboven beschreven onzekerheden in de Rijksfinanciering. In de Jaarrekening 2022 presenteren we een omvangrijk jaarrekeningresultaat van € 7,1 miljoen. Dit resultaat wordt voor een groot deel verklaard door de grote, veelal incidentele budgetten die we gedurende het jaar van het Rijk hebben ontvangen. Omdat deze worden ontvangen nadat de begroting is opgesteld, is het vrijwel onmogelijk deze op de juiste manier tijdig en passend bij onze lokale samenleving om te zetten in evenredige uitgaven. is te vinden via deze link. De tekst in deze brief is mede gebaseerd op die essays. De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden.

De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

De eerste Bestuursrapportage over 2023 laat een behoedzame raming zien van het begrotingssaldo: een positief saldo van € 139.000. Deze (inmiddels traditionele) behoedzaamheid laat zich verklaren door het feit dat er sinds het opstellen van de Begroting nog geen noemenswaardige bijstelling van de Algemene Uitkering heeft plaatsgevonden. Deze bijstelling komt pas met de komende Meicirculaire 2023, waarvan de verwerking plaatsvindt in de tweede Bestuursrapportage. Dit betekent dat uw gemeenteraad niet eerder dan in november van dit jaar de verhoging van de budgetten die voortkomen uit de Meicirculaire kan autoriseren. Ten aanzien van de Kadernota 2024 komt de onzekerheid over de lange termijn financiering op een aantal plekken terug. Enerzijds in de omgang met de onzekerheid over de hoogte van de Algemene Uitkering vanaf 2026. Anderzijds vanwege het feit dat we als gemeente langjarige opgaven moeten realiseren met tijdelijke financiering vanuit het Rijk. Formeel bezien kunnen we met deze tijdelijke financiering enkel tijdelijk personeel in dienst nemen of inhuren. In combinatie met de huidige problemen op de arbeidsmarkt levert dat een zeer complexe situatie op. Hoe verder: Proces richting Begroting 2024 De Programmabegroting 2024-2027 wordt de eerste begroting waarin de inhoudelijke ambities uit het Coalitieakkoord worden uitgewerkt.

Met de behandeling van de Kadernota in de raadsvergadering van 13 juli aanstaande, begint het begrotingsproces. Vanaf dan gaat het college aan de slag met de uitwerking van de kaders zoals die door uw gemeenteraad worden vastgesteld in de Kadernota. Voor die tijd komt met de Meicirculaire 2023 nog duidelijkheid over de te verwachten hoogte van de Algemene Uitkering voor onze gemeente. Zoals u van ons gewend bent, informeren we u via een raadsinformatiebrief over de uitkomsten van de circulaire. Deze zal – afhankelijk van het precieze moment van publicatie van de circulaire – rond medio juni aan uw raad worden gezonden. Deze belangrijke financiële informatie kan daarmee nog worden betrokken bij de behandeling van de Kadernota. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester, Mr. H.L.M. van Noort Bijlagen: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)

Drs. M.C. Starmans-Gelijns

2023-130654 Jaarrekening 2022 2023-130246 Bestuursrapportage 2023-1 2023-130563 Kadernota 2024 2023-130380 Onderwijshuisvestingsmonitor 2023-1 2023-126170 Voortgangsrapportage grondexploitatie 2023-2 2023-130652 Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2022 2023-130559 Bestuursrapportage Jeugd 2022

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.