2023-129800 Bijl2 Uitgangspuntennotitie subsidiebeleid

Uitgangspuntennotitie subsidiebeleid verenigingsleven gemeente Dongen Inleiding ‘In Dongen doen we dingen samen’, dit is het motto van de gemeente Dongen met haar bruisende kernen. Dongen bloeit onder andere door een combinatie van een actief verenigingsleven en breed toegankelijke jaarlijkse evenementen, zoals de Zomerspelen en het Oranjeparkfestival. Er zijn echter ook uitdagingen die het verenigingsleven onder druk zetten. Hoe blijft Dongen ook in de toekomst die bruisende gemeente waar het prettig samenleven is? Hoe kan het subsidiebeleid bijdragen aan de toekomstbestendigheid van het verenigingsleven? 1. Huidige situatie Het huidige subsidiebeleid is ingegaan in 2018 en bestaat verder uit de algemene subsidieverordening (bijlage A) en de subsidieregeling (bijlage B). Deze subsidieregeling wordt jaarlijks door het college vastgesteld, inclusief de subsidieplafonds. Het huidige subsidieprogramma onderscheidt de volgende clusters: • • • • • • •

Versterking Wijken en Dorpen; Verkeer en Mobiliteit; Sociaal Maatschappelijk; Sport en Beweging; Volksfeesten; Podiumkunsten; Cultuurhistorisch Erfgoed.

2. Aanleiding herijking subsidiebeleid Bij het opstellen van de begroting in 2019 stonden de gemeentefinanciën onder druk. De gemeente anticipeerde op verdere tekorten. Dit maakte een herijking van onder meer het subsidiebeleid voor verenigingen noodzakelijk. De gemeenteraad besloot tot een taakstelling van € 50.000 op het subsidieprogramma. Ten tijde van de coronapandemie is de herijking van het subsidiebeleid uitgesteld. De afgelopen jaren is de taakstelling incidenteel ingevuld, door per cluster de subsidieplafonds strikt te hanteren en de innovatie- en stimuleringssubsidie niet in te zetten. Na het doorvoeren van deze taakstelling resteerde een bedrag van € 184.000 als subsidieplafond (zie bijlage C voor de subsidieplafonds per cluster). Ook is een deel van de subsidies bekostigd uit andere (incidentele) middelen, zoals coronamiddelen voor het verbeteren van leefstijl. Niet alleen de financiële taakstelling geeft aanleiding tot herijking van het subsidiebeleid. Ook landelijke ontwikkelingen en de lokale gevolgen van meerdere crises zijn van invloed. Dit vraagt om keuzes binnen het subsidiebeleid die rekening houden met de behoeften/uitdagingen van de verenigingen en stichtingen in de kernen van Dongen, die aansluiten op (landelijke) ontwikkelingen, op de ambities uit het lokale coalitieakkoord en het Dongens DNA.

Tot slot zijn de afgelopen jaren (na vaststelling van het huidige subsidiebeleid) enkele subsidies/bijdragen verstrekt die nu nog geen onderdeel zijn van het subsidieprogramma. Hierbij kan gedacht worden aan de subsidie voor Stichting De Geubel en de bijdrage aan de verenigingshal/samenwerkplaats. Vanuit transparantie en gelijke behandeling willen we deze graag bij het subsidieprogramma onderbrengen.

1

Deze uitgangspuntennotitie beschrijft de kaders en de reikwijdte met betrekking tot (de uitgangpunten van) het subsidiebeleid, trends en ontwikkelingen. Vervolgens komen de uitgangspunten aan bod en schetsen we kort het verdere proces inclusief tijdpad. 3. Proces Het verenigingsleven raakt meerdere domeinen, zowel sociaal, maatschappelijk als fysiek. Het gaat o.a. over sport, sociaal domein, cultuur, omgeving en publieke gezondheid. In het proces om te komen tot deze uitgangspuntennotitie is dan ook gesproken met een aantal Dongense sleutelfiguren op het gebied van sport, cultuur, sociale basis en evenementen. Na vaststelling zijn de uitgangspunten het startpunt voor verdere gesprekken met het veld en uitwerking tot een voorstel voor een nieuw/herijkt subsidiebeleid. 4. Kaders en reikwijdte Subsidies zijn en blijven een instrument om gemeentelijke doelstellingen te behalen binnen het sociaal-maatschappelijke domein. We maken daarbij gebruik van de meest actuele visies en beleidsdocumenten op het gebied van o.a. sport, sociaal domein, omgeving en publieke gezondheid. Deze uitgangspuntennotitie dient als basis voor het verdere subsidiebeleid, gericht op maatschappelijke vrijwilligersorganisaties (verenigingen en stichtingen) in de gemeente Dongen.

Om het verenigingsleven voor de toekomst te behouden blijft subsidieverstrekking een manier om dit te ondersteunen en te faciliteren en op deze manier bij te dragen aan toekomstbestendigheid van het verenigingsleven. Maar wat verstaan we onder toekomstbestendigheid? Toekomstbestendigheid heeft alles te maken met continuïteit, met het zorgen dat een (vrijwilligers)organisatie om kan gaan met alle veranderingen die de toekomst gaat brengen. Een toekomstbestendige (sport)vereniging1 moet aan een aantal voorwaarden voldoen: • is toegankelijk; • is professioneel en breed georganiseerd; • behoudt haar leden/deelnemers en trekt nieuwe leden/deelnemers aan; • is vraaggestuurd in plaats van aanbodgestuurd; • werkt samen met organisaties in de buurt. Wat ons betreft zijn deze voorwaarden (grotendeels) ook op andersoortige verenigingen van toepassing. Daarnaast vinden we het belangrijk dat verenigingen en stichtingen financieel gezond zijn. Voor de Cammeleurpartners worden separaat (subsidie)kaders opgesteld 5. Trends en ontwikkelingen als context voor herijking Hieronder worden een aantal ontwikkelingen beschreven, van globaal tot lokaal, die van invloed zijn op de uitgangspunten voor het nieuwe subsidiebeleid. a.

De samenleving heeft te maken met (de gevolgen van) een aantal crises • De coronacrisis heeft een behoorlijke impact gehad op de samenleving en niet in de laatste plaats op het verenigingsleven. Het openbare leven kwam tot stilstand, veel activiteiten konden niet doorgaan of werden aangepast. Inmiddels is corona een endemische ziekte, maar de gevolgen van deze tijd zijn nog merkbaar.

1

https://www.sportenbewegenincijfers.nl/toekomstverkenning/kansen-en-keuzes/vereniging

2

•

•

Ondertussen is sprake van een energiecrisis. Hoge inflatiecijfers leggen in de hele samenleving druk op de financiën van burgers, organisaties en overheden, zo ook op de activiteiten en begroting van verenigingen. Volgens het SCP2 maakt een ruime meerderheid van de Nederlanders zich zorgen over polarisatie, vooral over omgangsvormen in het politieke en maatschappelijke debat. Wetenschappelijk onderzoek spreekt dit beeld echter tegen. Een gepolariseerde samenleving - of dat nu daadwerkelijk zo is of door mensen zo wordt beleefd - kan ervaren vijandigheid aanwakkeren en kan op den duur de sociale cohesie aantasten.

b. Het verenigingsleven staat onder druk • Het Register voor Verenigingsbestuurders heeft onlangs onderzocht3 dat de helft van alle sportverenigingen in ernstige problemen zit, of de komende vijf jaar gaat komen, en doet voorstellen om als overheid vrijwilligers zo goed mogelijk te faciliteren en (vooral jonge generaties en vrouwen) te stimuleren om verenigingsbestuurder te worden. • Landelijk zien we dat (een deel van) de verenigingen de afgelopen jaren te maken heeft gehad met dalende ledenaantallen, afname van het aantal vrijwilligers en daling in frequentie van deelname. • In Dongen zien we dat de afgelopen jaren enkele verenigingen (om uiteenlopende redenen) gestopt zijn. Uit een inventarisatie die we eind 2022 hebben gehouden onder verenigingen en stichtingen naar aanleiding van stijgende energieprijzen en inflatie blijkt dat 16% van de respondenten aangeeft dat het voortbestaan van de organisatie of activiteiten in gevaar is. Ruim tweederde gaf destijds aan dat de participatie niet veranderd is als gevolg van de stijgende energieprijzen en inflatie. • Verenigingen en stichtingen hebben te maken met steeds complexer wordende regelgeving, financiële uitdagingen en toename van consumentisme.

• Demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing zorgen ervoor dat ook het vrijwilligersbestand binnen het verenigingsleven vergrijst en dat meer druk komt te staan op de beroepsbevolking om naast het eigen gezinsleven en de economie ook het verenigingsleven draaiende te houden. Ook de toenemende vraag naar vrijwilligers in de informele zorg, zoals mantelzorg, zorgt ervoor dat het aantal vrijwilligers onder druk komt te staan. • Uit het Nationaal Verenigingsonderzoek uit 20234 komen dan ook de volgende aandachtspunten naar voren: o de financiële situatie (dalende inkomsten, hoge inflatie); o het vinden van geschikte bestuursleden (wie trekt de kar?); o de werving van nieuwe / jonge leden (hoe blijf je relevant?). c. Inzet op participatie en normalisatie en het belang van het informeel netwerk neemt toe Met de verandering van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving komen steeds meer taken bij gemeenten en inwoners te liggen. In Dongen sturen we op meer zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners. We hanteren daarbij de uitgangspunten normalisatie en positieve gezondheid5. We kijken naar mogelijkheden in plaats van beperkingen. De sociale basis, verbinding en gebruik maken van het

2

https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2022/12/29/ergernis-over-harde-toon-en-extreme-uitingen-in-politieke-enpublieke-debat 3 https://rvvb.nl/wp-content/uploads/2023/03/Eindversie-Rapport-RVVB.pdf 4 https://nationaalverenigingsonderzoek.nl/wp-content/uploads/2023/01/NVO-2022-Rapport.pdf 5 Definitie positieve gezondheid: gezondheid is het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. (Machteld Huber)

3

informele netwerk van inwoners zijn hierbij belangrijk. Het verenigingsleven kan daarin een belangrijke rol vervullen.6 d. Meer en integrale aandacht voor gezondheid en preventie De afgelopen jaren is nationaal meer aandacht gekomen voor gezondheid en preventie. Zo werd het Landelijk Preventie Akkoord en Nationaal Sportakkoord gesloten. In Dongen vertaalden we dit naar een Lokaal Preventie Akkoord en een Lokaal Sportakkoord. Onlangs is het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ondertekend door o.a. het ministerie van VWS, zorgverzekeraars, VNG en GGD’en. Het doel is een gezonde generatie in 2040. Voor gemeenten zijn middelen beschikbaar om te werken aan een integrale, lokale (en waar mogelijk) regionale aanpak op het gebied van preventie via: 1) sport, bewegen en cultuur; 2) gezondheid; 3) sociale basis. Het Dongens verenigingsleven kan meeliften op bovengenoemde ontwikkelingen. Het subsidiebeleid kan bijdragen aan het versterken van onze doelen en resultaten op het gebied van gezondheid en preventie. e. Meer aandacht voor inclusie en diversiteit Zonder toegankelijkheid, zowel fysiek als sociaal, is participatie niet mogelijk. In lijn met het VN verdrag uit 2016 is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor een inclusieve samenleving.

Voor een inclusieve samenleving is het nodig dat kwetsbare groepen geen drempels of obstakels ervaren om er als vanzelfsprekend bij te horen en tegelijkertijd zichzelf te zijn. Inclusie gaat daarmee over het opheffen van barrières en het optimaliseren van kansen om te participeren: een samenleving waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben, ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Ook op het gebied van begrijpelijke taal en digitale inclusie. Het scheppen van de juiste voorwaarden op het gebied van inclusie en diversiteit biedt kansen, zien ook enkele sleutelfiguren in het Dongens verenigingsleven. Zo zien zij de laagdrempelige evenementen zoals het Oranjeparkfestival en organisaties als de Dongense Jeugdraad als essentiële broedplaats voor nieuw talent.7 Kennismakingsprogramma’s voor de sport (zoals Sjors Sportief) zijn een ander voorbeeld, waar het bereiken van de kinderen die nog niet sporten centraal staat. Het betrekken van inwoners die door omstandigheden minder in aanraking komen met verenigingen of evenementen, vraagt om een beweging naar de inwoner toe. Het subsidiebeleid en het verenigingsleven kunnen hierbij een belangrijke rol spelen en kansen bieden. In zowel vormgeving van het subsidiebeleid als te subsidiëren initiatieven. f.

Aandacht voor duurzaamheid

De wereldwijde aandacht voor klimaatverandering en de gevolgen voor mens, natuur en milieu vertaalt zich de laatste jaren steeds meer in landelijk en lokaal beleid en maatregelen ter voorkoming van verdere klimaatverandering. De aanpak tegen klimaatverandering, het gebruik van duurzame materialen en de energietransitie naar duurzame energievoorziening betreft zowel het sociaal als fysiek domein. Ook in het verenigingsleven speelt dit een rol, zowel bij de inhoud van de initiatieven

6

Onderzoek uit 2021 ‘Leve de Vereniging’ van het Fries Sociaal Cultureel Planbureau formuleert als richting: verenigingen geven vorm aan behoefte van inwoners en pakken sociale diensten op. Op die manier zijn ze onderdeel van weefsel van sociale cohesie en lokale leefbaarheid. 7 Uit reeks interviews met sleutelfiguren Dongens verenigingsleven, april 2023.

4

als (fysieke) randvoorwaarden, zoals gebouw en mobiliteit behorend bij organisatie en uitvoering van activiteiten. Conclusie: toekomstbestendig maken van verenigingsleven zowel essentieel als uitdaging Genoemde trends en ontwikkelingen laten zien dat het verenigingsleven zoals het nu georganiseerd is onder druk staat en naar verwachting de komende jaren verder onder druk komt te staan. Behoud en verdere ontwikkeling van een rijk verenigingsleven is echter essentieel voor een sterke sociale basis in buurten, wijken en dorpen. Het geeft sociale verbinding, betekenis, bevordert welzijn en activatie van (potentieel) kwetsbare groepen mensen. Met het subsidiebeleid willen we bijdragen aan een toekomstbestendig verenigingsleven. 6. Doel en uitgangspunten voor herijking ‘In Dongen doen we dingen samen’. De gemeenschapszin, de vele evenementen en activiteiten en het bloeiende verenigingsleven moeten worden gekoesterd en ook in de toekomst behouden blijven met ruimte voor vernieuwing. We leven in een dynamische wereld, in een samenleving die snel verandert en waarin nieuwe uitdagingen het hoofd geboden moeten worden. Onze drie kernen hebben een eigen karakter en cultuurhistorische achtergrond, maar ze hebben gemeen dat de inwoners initiatiefrijk zijn en in gezamenlijkheid omgaan met de uitdagingen van deze tijd.

Het ‘Dongens DNA’ geeft met haar flexibiliteit en creativiteit mogelijkheden om problemen om te zetten in kansen. Het college van B&W zet deze coalitieperiode in op het versterken van het verenigingsleven, het stimuleren van sport en cultuur en het stimuleren van een gezonde leefstijl8. We streven naar veerkrachtige, inclusieve, weerbare en breed georganiseerde verenigingen. Doel van de herijking van het subsidiebeleid is behoud van een sterk verenigingsleven en een hechte gemeenschapszin met zo efficiënt mogelijke inzet van gemeenschapsgeld. Daarnaast is het van belang om ook aandacht te hebben voor andere vormen van ondersteuning en mogelijkheden om het verenigingsleven toekomstbestendig te maken. Om de gewenste herijking van het subsidiebeleid te bereiken worden bij het schrijven van het beleidskader onderstaande uitgangspunten gehanteerd. De uitgangspunten zijn als volgt ingedeeld: eerst uitgangspunten rond inhoud en impact van initiatieven, vervolgens uitgangspunten rond samenwerking en ondersteuning en tenslotte uitgangspunten rond proces en financiën. a. Uitgangspunten rond inhoud en impact • Sturing op maatschappelijke participatie en stimulering van de kracht van de samenleving: In Dongen moet iedereen, naar vermogen, mee kunnen doen. Inclusie en diversiteit, ontmoeting en ontplooiing zijn daarbij kernbegrippen.

Een toekomstbestendige vereniging is een toegankelijke vereniging, voor leden/deelnemers/bezoekers en voor vrijwilligers. We vertrouwen op het organiserend vermogen van het verenigingsleven. (Gekwalificeerde) vrijwilligers zijn hierbij van essentieel belang. • Sturing op inhoudelijke gemeentelijke doelstellingen en maatschappelijke impact: Subsidies dienen bij te dragen aan het bereiken van sociaal-maatschappelijke doelstellingen in Dongen, bijvoorbeeld op het gebied van sport, cultuur, gezondheid, sociale basis en duurzaamheid. De maatschappelijke impact staat daarbij centraal, met preventie en positieve gezondheid als kernbegrippen. We willen de mogelijkheid openlaten om in het nieuwe subsidiebeleid de bestaande clusterindeling te wijzigen of tot een geheel nieuwe indeling te komen.

8

Coalitieakkoord op hoofdlijnen 2022-2026: Versterken en vernieuwen.

5

“Subsidieer activiteiten die aan de gemeentelijke doelen bijdragen, en waardeer ook de activiteiten en verenigingen om de sociaal-maatschappelijke functie die ze vervullen in de samenhang van de gemeenschap. Er moet niet nog meer verdwijnen.” -Uit interview met Dongens sleutelfiguur in verenigingsleven

b. Uitgangspunten rond samenwerking en ondersteuning • Stimulering van samenwerking: In Dongen doen we dingen samen. Een toekomstbestendige vereniging werkt samen met andere organisaties in de buurt. Door samen te werken kunnen verenigingen elkaar versterken. • Brede kijk op ondersteuning: Het ondersteunen van het verenigingsleven gaat niet enkel om subsidieverstrekking. Het gaat ook om andere vormen van ondersteuning, zoals het initiëren en onderhouden van netwerken (zoals nu binnen het Sportakkoord gebeurt) of kennisuitwisseling (bijvoorbeeld over subsidiemogelijkheden bij het Rijk). • Wederkerigheid: Wij gaan uit van het principe van wederkerigheid. Tegenover het verstrekken van een subsidie wensen we een tegenprestatie. Dat kan in de vorm van een activiteit, maar we zullen ook andere mogelijkheden onderzoeken. • Stimulering eigen initiatief en ondernemerschap: Verenigingen en stichtingen zijn zelf verantwoordelijk voor hun organisatie en op welke wijze zij zich voorbereiden op de toekomst. Wij gaan er dan ook van uit dat zij voor het voortbestaan van hun organisatie of activiteiten niet volledig afhankelijk zijn van subsidie van de gemeente, maar ook over andere inkomstenbronnen beschikken. Toekomstbestendigheid gaat ook over het behouden van leden/deelnemers en het aantrekken van nieuwe leden/deelnemers.

De gemeente kan hierbij ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm van Sjors Sportief. Kinderen kunnen hierbij kennismaken met nieuwe activiteiten en verenigingen kunnen op deze manier nieuwe leden werven. “Er is een gezonde basis, er blijft altijd een aanwas komen van organisatietalent. Je kan bijvoorbeeld starten met een evenement organiseren voor de jeugd in de pubertijd en kansen creëren om in de organisatie te stappen. En van jongs af aan kinderen meegeven dat je dit voor elkaar doet. Dan ontstaan er ook nieuwe initiatieven, er moet ook ruimte zijn vanuit de gemeente op te starten, zodat je de in levendigheid voor de lange termijn kan investeren.” -Uit interview met sleutelfiguur verenigingsleven, april 2023

c. Uitgangspunten rond proces • Gebruiksvriendelijk: We streven naar een gebruiksvriendelijk proces, waarbij informatie over het subsidieproces, criteria en randvoorwaarden zo toegankelijk mogelijk zijn. We hechten dan ook waarde aan laagdrempelig contact tussen gemeente en het verenigingsleven. We onderzoeken hoe we, waar mogelijk en nodig, het (digitale aanvraag- en verantwoordings)proces nog verder kunnen versimpelen en de administratieve lasten zoveel mogelijk kunnen beperken. 6

•

Transparant en objectief: We onderzoeken de mogelijkheden om subsidies transparanter en objectiever te kunnen beoordelen, bijvoorbeeld aan de hand van een puntensysteem. Dit sluit aan bij de voorgestelde sturing op maatschappelijke impact.

d. Uitgangspunt rond financiën •

Jaarlijkse indexering van subsidie(plafonds): Ook het verenigingsleven heeft te maken stijgende kosten als gevolg van inflatie. Denk bijvoorbeeld aan de stijging van energiekosten en onderhoudskosten.

7. Vervolg De planning voor het vervolg ziet er globaal als volgt uit. Fase

Onderdeel

Periode

Voorbereiding

Vaststellen uitgangspunten

Juni 2023

Uitwerking herijking

In gesprek met betrokken organisaties en belanghebbenden Informatie over indieningstermijn aanvragen 2024 richting subsidieontvangers en eventuele andere belanghebbenden Nadere uitwerking tot nieuw beleid

Juni 2023

Besluitvorming

Vaststelling subsidiebeleid

Oktober 2023

Implementatie

Subsidieverlening 2024

Januari 2024

8. Bijlagen A. Algemene subsidieverordening gemeente Dongen 2017 B. Subsidieregeling 2023 C. Overzicht clusters en subsidieplafonds 2023

7

Juli 2023

Juli – september 2023