2023-127014 ON Grondstoffenplan 2023

O P IN IË R E N D E N O T I T I E Datum Zaaknummer Portefeuillehouder

16 oktober 2023 2023-27014 Wethouder Jansen

Onderwerp Grondstoffenplan 2023 De vragen aan de raad Wij vragen uw Raad om uw mening te geven over ons voornemen om: A) Te komen tot een voorstel om de hoeveelheid (rest-)afval op de milieustraat terug te dringen; B) Na uitrol en evaluatie van de aanpak voor de milieustraat de scenario's voor huishoudelijke afvalinzameling verder te onderzoeken. C) De geformuleerde ambitie om te komen tot 30 kg per inwoner los te laten en het voornemen van het college om hiervoor in de plaats een realistische doelstelling te formuleren. Aanleiding In januari 2020 heeft u het Uitvoeringsplan Grondstoffen Dongen 2020-2021, Van Afval Naar Grondstof vastgesteld. Op verschillende momenten bent u geïnformeerd over de voortgang van de implementatie. Op 6 april 2023 bent u door middel van een Raadsinformatieavond geïnformeerd over de totale stand van zaken van gemeente Dongen met betrekking tot afvalinzameling, de uitwerking van mogelijke scenario's en bijbehorende investeringen voor aanpassingen in de afvalinzameling. In dit raadsvoorstel nemen we u mee in de laatste totale resultaten van de afgelopen 2 jaar en adviseren wij u over het vervolg. 1. Resultaten grondstoffenplan 2019 Vanaf 2021 wil de gemeente Dongen maximaal 100 kilogram per persoon per jaar als ongesorteerd huisvuil (fijn en grof restafval) laten verbranden.

Voor het behalen van die doelstelling zijn door de gemeenteraad in januari 2020 diverse maatregelen vastgesteld in het Uitvoeringsplan Grondstoffen. Dit heeft geresulteerd in een flinke afname van de hoeveelheid restafval. De genoemde 100 kg per inwoner is echter niet gehaald. Ook heeft de uitvoering van het plan gezorgd voor neveneffecten zoals vervuiling van grondstoffen, naastplaatsingen bij ondergrondse containers en ongewenst aanbiedgedrag van PMD. 2. Conclusies cijfers en voorstel vervolg Gebleken is dat het Uitvoeringsplan 'van Afval naar grondstof' uit 2020 niet alleen complex maar ook niet realistisch was in haar doelstellingen. Duidelijk is geworden dat getrouwheid van cijfers en data gedreven werken juist bij dit soort projecten en onderwerpen van groot belang is om een juiste richting te bepalen en de juiste besluiten te nemen. De registratie van de afvalhoeveelheden is daarom anders ingericht en daaropvolgend is Afvalspiegel gevraagd ons grondstoffenplan cijfermatig te analyseren en te presenteren aan u tijdens de Raadsinformatieavond van 6 april 2023 en in de Raadsinformatiebrief van juli dit jaar. De gegevens zijn daarna aangevuld tot september 2023 (zie bijlage Presentatie resultaten Afvalspiegel milieustraat). Uit de presentatie van 6 april en de aanvullende cijfers komen nieuwe inzichten naar voren.

De gepresenteerde scenario's op het gebied van afvalinzameling aan huis vergen flinke (financiële) investeringen en hebben slechts een minimale invloed op de hoeveelheden (rest)afval. Daarentegen blijkt uit diezelfde cijfers dat er op de milieustraat grotere winst te behalen valt. Daarom zal uit dit voorstel blijken dat het op dit moment verstandiger is de scenario's voor huishoudelijk afval in eerste instantie te parkeren en nu in te zetten op afvalvermindering op de milieustraat. 2.1 Welke resultaten hebben we de afgelopen jaren behaald? En hoe verhouden die resultaten zich tot vergelijkbare gemeenten? Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente de gemeente Dongen prima resultaten haalt op het gebied van ingenomen afvalhoeveelheden huis aan huis. Dongen zit ruim onder het landelijk gemiddelde in de stedelijkheidsklasse ‘matig stedelijk’ (Dongen 92 kg per inwoner ten opzichte van 117 kg landelijk gemiddeld). Door de huishoudelijke inzameling te halveren van eens per twee weken naar eens per vier weken, en het maximum aantal klepopeningen van de ondergrondse container naar beneden bij te stellen, is de hoeveelheid restafval al flink afgenomen. Op de milieustraat valt echter nog wel (veel)

1

winst te behalen. Dongen zamelt daar in vergelijking met gemeenten in de regio bijna twee keer zoveel afval in. 2.2 Wat gebeurt er met de verschillende afvalstromen die inwoners gescheiden aanbieden? Hoe is de kwaliteit? De kwaliteit van het ingezamelde PMD in Dongen is goed, maar kan beter. Daarnaast is de verwerkingssystematiek nog niet optimaal. Hier heeft de gemeente echter geen invloed op. Dit alles bij elkaar zorgt ervoor dat ongeveer een derde van de ingezamelde hoeveelheid PMD geschikt is voor recycling. Het overige PMD komt na inzameling of tijdens het recyclingproces alsnog bij het restafval terecht. 2.3 Hoe realistisch zijn de doelstellingen van respectievelijk 100 en 30 kilogram restafval per inwoner? Uit de cijfers blijkt dat de 100 kg restafval per inwoner enkel haalbaar is door de hoeveelheid grof restafval op de milieustraat terug te dringen. Aan de kant van de huishoudelijke restafvalinzameling valt nog een minimale winst te behalen. Een diftarsysteem in combinatie met het wegbrengen van restafval naar ondergrondse locaties kan voor een kleine afname van de hoeveelheid restafval zorgen, maar vraagt ook flinke financiële investeringen. Uit het onderzoek blijkt dat geen enkele van de op 6 april gepresenteerde scenario's zorgt voor een dusdanige afname van de hoeveelheid restafval dat de genoemde 30 kg per inwoner ook maar enigszins in beeld komt.

Er is dan ook bijna geen gemeente in Nederland waar 30 kg restafval per inwoner als haalbaar gezien wordt. 2.4 Aan welke knoppen kan de gemeente (nog verder) draaien om met behoud van de gescheiden ingezamelde afvalstromen de hoeveelheid restafval te realiseren? Wat betreft de inzameling huis-aan-huis zijn er drie knoppen waar de gemeente Dongen aan zou kunnen draaien: 1: Nascheiding restafval, al dan niet in combinatie met diftar Uit het op 6 april gepresenteerde onderzoek bleek dat deze optie juist zorgt voor meer restafval in de vorm van PMD. Deze stroom wordt dan niet langer apart ingezameld. De huidige techniek laat echter nog niet toe dat alle PMD ook uit het restafval gehaald kan worden. Dit zorgt dan dus voor een verhoging van de hoeveelheid restafval wat in de verbrandingsoven verdwijnt. 2: Huidige systematiek met diftar Zo'n vijf kilo restafval per inwoner, dat is de winst die de gemeente Dongen zou kunnen boeken met de invoering van diftar. Dit blijkt uit een vergelijking met gemeente in de regio met een diftar-systeem. Daar staat tegenover dat bewoners meer ontwijkgedrag gaan vertonen en dat er meer ingezet moet worden op communicatie, administratie en handhaving. 3: Wegbrengen restafval naar wijkcontainer, al dan niet in combinatie met diftar Deze optie heeft alleen nut als deze tegelijk met een diftar-systeem wordt ingevoerd.

Hierdoor ontstaat ook het eerder genoemde ontwijkgedrag. Daarnaast is een investering nodig van ongeveer € 800.000 - € 1.000.000 om extra ondergrondse containers te plaatsen op loopafstand van alle woningen. 4: Milieustraat De resultaten van de invoering van de toegangscontrole bij de milieustraat vallen tegen. De hoeveelheden afval zijn slechts enkele procenten gedaald. In de bijlage ziet u een overzicht van de resultaten per afvalstroom. Een eerste indruk is dat de toegangscontrole voor een kort schrikeffect heeft gezorgd, maar dat de bewoners de weg naar de milieustraat weer volop weten te vinden. De invloed van bezoekers uit de regio blijkt laag te zijn. Bedrijfsafval is niet te controleren, iedereen met een pasje moet worden toegelaten. De gemeente Dongen scoort nog steeds het dubbele van het landelijk gemiddelde qua hoeveelheden (Dongen 40 kg grof restafval per inwoner ten opzichte van 22 kg landelijk gemiddeld). Op de milieustraat valt dus nog veel winst te boeken. 2.5. Conclusie

2

Op basis van het onderzoek van de cijfers, de vergelijking met andere gemeenten en het landelijk gemiddelde is gebleken dat in de huishoudelijke afvalinzameling nog een afname van maximaal vijf (5) kilo restafval per inwoner te behalen is. Op de milieustraat is de te behalen reductie per inwoner zo'n vijftien (15) tot twintig (20) kilo. Relatie met besluitvorming raad In het coalitieakkoord staat dat het college een plan aanbiedt met scenario’s om de doelstelling van 30 kg restafval per inwoner per jaar te halen.

Toelichting Argumenten 1.1. Focus op hoeveelheid afval op de milieustraat en niet op huishoudelijk afval. Uit de meest recente cijfers blijkt dat de gemeente Dongen met name op de milieustraat nog winst kan boeken wat betreft inzamelcijfers. Bij de hoeveelheid huishoudelijk (rest)afval zijn de te behalen resultaten een stuk kleiner. Hierdoor verplaatst de focus zich van de huishoudelijke inzameling richting de milieustraat. Een grote systeemwijziging in de huishoudelijke inzameling komt te vroeg en zal niet tot het gewenste resultaat leiden. De hoeveelheid afval op de milieustraat is flink hoger vergeleken met andere gemeenten. Door de huidige inzamelmethode huis aan huis te behouden en enkel op de milieustraat te focussen in een nieuw voorstel, zijn er verschillende mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de hoeveelheid (rest)afval. Zo valt te denken aan het invoeren van een maximaal aantal bezoeken per pashouder per jaar om bedrijfsafval te weren, het werken op afspraak en/of het afrekenen op basis van gewicht door middel van een weegbrug. Een weegbrug zorgt voor minder discussie aan de poort. Bezoekers rekenen dan niet langer af op geschatte hoeveelheid. De aanschaf van weegbruggen vraagt echter wel een flinke investering en aanpassingen in de openbare ruimte. Al deze opties zullen daarom nader onderzocht moeten worden.

1.2 Voorstel aanpak milieustraat Door diverse opties voor de milieustraat extern door te laten rekenen kan wederom de vergelijking worden gemaakt met gemeenten in de regio en komen de mogelijke resultaten duidelijk in beeld. De te verwachten investeringen, structurele kosten en inzamelresultaten zullen verder uitgewerkt worden om tot een realistisch beeld te komen. 1.3 Gebruik data Onvoldoende controle van beschikbare data in combinatie met wensdenken heeft voor een valse start gezorgd bij de uitvoering van het Uitvoeringsplan 2020. De doelstellingen bleken al snel onrealistisch. In 2021 is daarom gestart met een nieuwe manier van registratie wat zorgt voor een feitelijke weergave van de inzamelcijfers. Deze data kunnen nu ingezet worden om tot betere vergelijkingen te komen. 2.1. Pas na aanpassingen op de milieustraat opnieuw de stand van zaken bekijken. Pas als de aanpassingen op de milieustraat zijn doorgevoerd en de effecten daarvan voor minimaal een volledig jaar zijn gemonitord in cijfers, kunnen we beoordelen of de aanpassingen tot het gewenste effect hebben geleid en hebben geleid tot een daling van de afvalstromen. Daarom is het raadzaam om na de evaluatie van aanpassingen op de milieustraat pas opnieuw te kijken naar het totale plaatje van afvalinzameling, zowel milieustraat als huishoudelijk afval.

2.2 Wijzigingen afvalinzameling De afgelopen drie jaar zijn er elk jaar wijzigingen doorgevoerd in de huishoudelijke afvalinzameling. Door de veranderingen in de papierinzameling geldt dit ook voor 2024. Bewoners hebben langere tijd nodig om wijzigingen te verwerken en op te nemen in hun dagelijks leven. Door elk jaar iets te wijzigen ontstaat onrust, onbegrip en zetten sommigen hun hakken in het zand door tegen te werken. Door nu even te wachten met een volgende wijziging ontstaat wellicht meer begrip voor een eventuele volgende aanpassing. Daarnaast zorgt een stapsgewijze aanpak voor een duidelijk beeld van de feitelijke resultaten per scenario. Nu inzetten op zowel huishoudelijk afval als de milieustraat kan leiden tot een vertroebeld beeld.

3

Kanttekeningen 1.1 Aanpak afvalstromen milieustraat. Een stap om de hoeveelheid afval op de milieustraat naar beneden te brengen vraagt mogelijk een extra investering. Dit zal uit de uitwerking van de verschillende opties moeten blijken. Deze kosten, binnen het taakveld Afval, worden doorberekend aan de inwoner via de afvalstoffenheffing. Iedere investering wordt doorbelast en het is onduidelijk of we deze terug kunnen verdienen. Het is de taak van de gemeente in het oog te houden dat bewoners niet op hoge kosten worden gejaagd waarbij zij het effect niet of nauwelijks merken. 1.2 Ontwikkelingen Regionaal en nationaal volgen de ontwikkelingen op het gebied van milieustraten elkaar op. Deze worden in de gaten gehouden en kunnen van invloed zijn op de aanpak en de uitvoering ervan. 1.3 Contracten De huidige contracten met verwerkers van afvalstromen op de milieustaat lopen tot begin 2025, met een optie om één jaar te verlengen. In de aanbesteding zijn aanleverhoeveelheden opgenomen waarop de huidige tarieven gebaseerd zijn. Tussentijdse aanpassing van de aan te leveren hoeveelheid kan invloed hebben op de verwerkingstarieven. 2.1 Kwaliteit huishoudelijke afvalstromen De inzameling van huishoudelijke afvalstromen staat de komende tijd niet 'stil'. Het werken aan verbeteren van de kwaliteit van deelstromen gaat onverminderd door.

Financiën In eerste instantie zijn er alleen zogenaamde projectkosten van ongeveer € 7.500,- verbonden aan dit raadsvoorstel. Eventuele kosten voor aanpassingen op de milieustraat zullen worden meegenomen in de uit te werken opties. Communicatie 1. Communicatie aan bewoners Diverse onderzoeken wijzen uit dat enkel communicatie aan bewoners over gescheiden inzameling en zuiverheid van afvalstromen geen effect heeft op de inzamelresultaten. De (extra) inzet van krantenberichten, flyers, social media en bewonersbrieven heeft in geen enkele gemeente geleid tot een aantoonbaar lagere hoeveelheid restafval of zuiverdere deelstromen. Bij de eventuele keuze voor wijzigingen in de milieustraat is communicatie uiteraard wel van groot belang, voor zowel inwoners als medewerkers. Een uitgebreid communicatieplan zal dan meegenomen worden in de uitwerking van het gekozen scenario. 2. Communicatie aan de gemeenteraad De Raad wordt tweemaal per jaar geïnformeerd middels de RIB over de voortgang en wijzigingen op dit onderwerp. Vervolg Na het uitspreken van de Raad over deze opiniërende notitie, zullen wij de verschillende opties voor de milieustraat verder gaan uitwerken en vervolgens de keuzes in het voorjaar van 2024 aan uw Raad voorleggen ter besluitvorming. Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester,

mr. H.L.M. van Noort

M.C. Bakermans

4