2023-000592 Bijl2- Achtergrondinformatie TVW

Bijlage 2 – Achtergrondinformatie Transitievisie Warmte Inleidend In december 2021 is de Transitievisie Warmte vastgesteld door de gemeenteraad van Dongen. Die vastgestelde visie vormt de onderlegger voor het procesplan die nu aan de raad wordt voorgelegd. In deze bijlage wordt de (gedeeltelijk nieuwe) raad meegenomen in de inhoud van de Transitievisie Warmte en de stappen die sindsdien zijn gezet. Korte inhoud TVW In de Transitievisie Warmte zijn vier uitvoeringssporen benoemd, zie onderstaand kader. Strategie en uitvoering De ambitie en uitgangspunten zijn vertaald in vier strategische sporen (A, B, C en D). •

Spoor A: gemeentebrede aanpak

•

Spoor B: intensieve aanpak voor isoleren meest kansrijke buurten

•

Spoor C: pilot aardgasvrij

• Spoor D: onderzoek naar kansen warmtenet In onderstaande figuur is de planning en samenhang tussen de sporen gevisualiseerd.

De sporen A en B worden in het nu voorliggende procesplan nader uitgewerkt. Het gaat hierbij om: Voor spoor A, de gemeentebrede individuele aanpak, geeft alle woningeigenaren in onze gemeente handvatten om hun woning te verduurzamen. Het accent ligt hier op communicatie, (digitale) informatieverstrekking en ontzorging, zoveel mogelijk vraaggestuurd en op maat. Meedoen-activiteiten kunnen de participatiegraad vergroten. Een communicatie- en participatieplan wordt hiervoor opgesteld. Voor spoor B, de gebiedsgerichte aanpak, ligt het accent op participatie en samenwerken. In de eerste startwijk, ’s Gravenmoer, zijn we hiermee al goed op weg. Na een druk bezochte inwonersavond heeft een relatief groot aantal inwoners zich aangemeld voor deelname aan een buurtteam: het Team Duurzaam ’s Gravenmoer. Aan Contour de Twern, Casade en de Energiecoöperatie Dongen is gevraagd om deel te nemen. Het doel is om tot een versnelling van de woningverbetering, het isoleren en ventileren, te komen.

We nemen hierbij ook koppelkansen mee vanuit de klimaatopgave, natuurverbetering en de aanpak van monumenten. Ondertussen is het Team Duurzaam ’s Gravenmoer verschillende malen bijeengekomen, zijn buurtteams gevormd en zijn de eerste stappen gezet richting een gezamenlijk Wijkuitvoeringsplan (WUP). Deze aanpak moet leiden tot een versnelling van de duurzame woningverbetering en tot goede voorbeelden voor andere buurten in Dongen. Uit de TVW volgde dat de drie meest kansrijke buurten om te gaan starten – West 1, Biezen en ‘s Gravenmoer – waren. Samen met de stakeholders en klankbordgroepleden in de samenwerkingsessies hebben we het afgelopen jaar een extra stap gezet en een verdere selectie gemaakt. Onderzocht is wat er speelt in deze buurten, welke maatschappelijke en sociaalmaatschappelijke opgaves er liggen en welke opgaves koppelkansen vormen voor een integrale buurtaanpak. De belangrijkste criteria voor de buurtkeuze waren koppelkansen in de fysieke leefomgeving, de planning van Casade voor de woningverbetering van de corporatiewoningen, de mate van sociale cohesie, de mogelijkheid voor samenwerking met gebiedspartijen (Contour de Twern, wijk/dorpsraden) en de mate van energiearmoede. Door dit extra onderzoek zijn we afgeschaald van drie naar twee buurten om te gaan starten. Dit zijn ’s Gravenmoer en de Planetenbuurt in West 1 geworden.

Omdat we niet de capaciteit hebben om in beide buurten tegelijk op te starten zijn we in ‘s Gravenmoer begonnen. Hier verwachten we de hoogste betrokkenheid van de inwoners. Daarna zal, als de pilot goed verloopt, de Planetenbuurt in West 1 volgen. Uit de TVW december 2021

Prioritering buurten In de transitievisie warmte wordt bepaald welke buurten het meest kansrijk zijn om als eerste aardgasloos te maken en welke buurten volgen. Deze prioritering hoeft niet alleen op technische en financiële criteria te worden gebaseerd maar ook andere factoren kunnen hierbij een rol spelen, zoals socio-economische factoren, het percentage huurwoningen, duurzaamheid, de aanwezigheid van actieve burgers of natuurlijke momenten zoals de vervanging van riolering of het aardgasnet. Met alle partijen die aan het proces deelnemen kan worden bepaald welke factoren het meeste gewicht krijgen. Uiteindelijk leidt dat tot een eindscore per buurt en een prioritering. Vervolg na vaststelling TVW in december 2021 Na het vaststellen van de Transitievisie Warmte stond de wereld niet stil, integendeel zelfs. Met name de oorlog in Oekraïne en de daarop volgende energiecrisis hebben niet alleen voor een toename van energiearmoede gezorgd maar ook voor een grotere maatschappelijke betrokkenheid bij het onderwerp woningverduurzaming. Veel huizenbezitters willen hun huizen isoleren, of doen dat al, én veel huurders worden geholpen door de woningbouwcorporatie Casade. Om te komen tot een gedragen uitvoering met een goede inhoudelijke en organisatorische basis, zijn we in 2022 gestart met gesprekken en samenwerkingssessies.

Hierbij waren inwoners, externe samenwerkingspartijen (Casade, Contour de Twern, energiecoöperatie Energie Dongen, dorps- en wijkraden, afvaardiging van bedrijven, Enexis), interne gemeentelijke afdelingen en regiogemeenten aanwezig. Samen met hen hebben we een programmatische aanpak voor de TVW-sporen A en B en het thema energiearmoede uitgewerkt en hebben we een buurt-/wijkkeuze gemaakt voor spoor B. Het resultaat is vastgelegd in bijgaand procesplan. Het procesplan geeft inzicht in de stappen die we willen gaan zetten en geeft concrete doelen waar we mee aan de slag willen gaan. Voor spoor B, de gebiedsgerichte aanpak, hebben we voor de komende drie jaar twee startwijken gekozen: ’s Gravenmoer en West 1. We beginnen in ’s Gravenmoer. Hier gaan we samen met de inwoners, Casade, Contour de Twern en andere partijen een aanpak bedenken om de woningen versneld (verder) te verduurzamen.

Deze aanpak wordt vastgelegd in een zogenaamd Wijkuitvoeringsplan (WUP). Vervolgens wordt deze WUP in uitvoering gebracht. In ’s Gravenmoer is het proces voor het opstellen van het WUP reeds volop aan de gang. Wat is een wijkuitvoeringsplan (WUP)? Een WUP is een plan met daarin een wijkgerichte aanpak voor de transitie naar een nieuwe warmteoplossing zonder het gebruik van aardgas. Het uitvoeringsplan moet een totaaloverzicht van de stappen bevatten die door diverse partijen gezet gaan worden om een gekozen alternatief voor aardgas voor een buurt, wijk of dorp te realiseren. De dialoog tussen de gemeente en bewoners is hierbij essentieel. De uitvoering van de warmtetransitie valt of staat met de deelname van de bewoners wiens panden de transitie moeten ondergaan. Om de nieuwe warmteoplossing te realiseren, zullen zij aan de slag moeten met bijvoorbeeld het isoleren van hun huis, of het aansluiten op een collectief warmtenet. Daarom is het van belang om de betrokken inwoners vroegtijdig te betrekken bij het proces. De gemeente neemt hierbij de regie maar maakt de warmtetransitie aantrekkelijk door hen goed te ondersteunen en te ontzorgen. Een uitvoeringsplan moet dus kunnen rekenen op draagvlak bij bewoners. Uiteindelijk moeten zij op individueel niveau bereid zijn om mee te gaan in de transitie. Een goed communicatie- en participatieplan vergt daarom maatwerk.

De totstandkoming van een wijkuitvoeringsplan (WUP) is een lang traject, dat minstens twee jaar of nog langer kan duren. Gedurende die tijd is het cruciaal om bewoners en gebouweigenaren te betrekken bij verschillende besluitvormingsmomenten. Het succes van een participatieproces is in belangrijke mate afhankelijk van menselijk contact tussen bewoners en ambtenaren. In de kern gaat het erom dat je relaties aangaat met bewoners, openstaat voor hun ideeën en ervaringen, en aan kunt sluiten bij hun beleving van de warmtetransitie. Het is daarom belangrijk om een team te verzamelen van mensen die dit kunnen en die dit ook belangrijk vinden.