2023-000592 Bijl1- Procesplan warmtetransitie Dongen

Procesplan Uitvoering warmtetransitie Dongen

26 januari 2023

1

Vertrekpunt Transitievisie Warmte

Nederland moet een bijdrage leveren aan het tegengaan van de opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. In het Klimaatakkoord heeft de Rijksoverheid met allerlei partijen hierover afspraken gemaakt. Onderdeel van het Klimaatakkoord is de afspraak om alle woningen en gebouwen voor 2050 aardgasloos te maken. Deze omschakeling noemen we de warmtetransitie. De gemeente is in het Klimaatakkoord aangewezen als regisseur van de warmtetransitie. Als eerste stap in deze warmtetransitie heeft de gemeenteraad van Dongen In december 2021 de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. In de TVW is de visie en koers vastgelegd hoe de gemeente Dongen de doelen uit het Klimaatakkoord wil behalen. De TVW richt zich op de periode tot 2030. In het Klimaatakkoord geldt deze periode als een aanloopperiode waarin circa 20 procent van de woningen aardgasvrij of gereed voor aardgasvrij wordt gemaakt. Ambitie van de TVW van de gemeente Dongen is om in de periode tot 2030 minimaal 1.400 bestaande koop- en huurwoningen (20 procent van de totale isolatieopgave) zo te isoleren dat deze op een later moment aardgasvrij gemaakt kunnen worden. De ambitie en uitgangspunten zijn vertaald in vier strategische sporen (A, B, C en D).

• Spoor A: gemeentebrede aanpak • Spoor B: intensieve aanpak voor isoleren meest kansrijke buurten • Spoor C: pilot aardgasvrij • Spoor D: onderzoek naar kansen warmtenet

De sporen A, B en D zijn in 2022 parallel aan elkaar van start gegaan. Spoor C volgt in het kielzog van spoor B.

2

f Gevolgen Oekraïne-crisis Na het vaststellen van de TVW zijn de energieprijzen hard gestegen, met name als gevolg van de Oekraïne-crisis. Steeds meer huizenbezitters willen hun huis isoleren om energie te besparen en vragen om hulp van de gemeente en het loket Duurzaam Dongen. Aan de andere kant zien we een groep huizenbezitters met lage inkomens, vaak in slecht geïsoleerde woningen, die in energiearmoede belanden. Deze groep wordt tijdelijk ondersteund met inkomenssteun en kleine energiebesparende maatregelen maar dit is geen structurele oplossing voor de lange termijn. Juist deze groep is gebaat bij een goed geïsoleerde woning waardoor de energielasten dalen.

3

Een ander gevolg van de Oekraïne-crisis is een grotere behoefte om minder afhankelijk te worden van aardgas. Hiermee komt er ook meer druk om woningen en gebouwen versneld aardgasloos te maken. Met het verplichten van hybride warmtepompen vanaf 2026 heeft de rijksoverheid hier al een eerste invulling aan gegeven. Netcongestie De druk op het elektriciteitsnet wordt steeds groter door de sterk toegenomen opwek van duurzame energie (zon en wind), de grotere vraag van huishoudens (warmtepompen) en industrie (elektrificatie van processen) en de toename van elektrisch vervoer. Het gevolg hiervan is netcongestie, het wordt steeds moeilijker om nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet te maken. Vooralsnog werkt dit volgens Enexis niet remmend op het aardgasvrij maken van woningen. Echter voor grotere gebouwen ligt dit anders en zal het soms niet mogelijk zijn om bijvoorbeeld warmtepompen te plaatsen. Tegelijkertijd is dit een extra argument om de komende jaren eerst in te zetten op het isoleren/ventileren van gebouwen en woningen en dan pas stappen richting aardgasvrij te zetten. Nieuw landelijk beleid In juni 2022 heeft het ministerie van BZK het Beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving gepubliceerd. Door een mix van normering, beprijzing, financiering, subsidiering en ondersteuning wil het Rijk een duurzame woning voor iedereen binnen bereik gaan brengen.

Natuurlijke momenten voor verduurzaming, zoals vervanging van de cv-ketel, groot onderhoud en aankoop van een nieuwe woning moeten optimaal benut gaan worden. Gelijktijdig zullen, onder regie van de gemeenten, wijken (collectief) worden verduurzaamd. De prioriteit ligt op energiebesparing, enerzijds door isolatiemaatregelen en anderzijds door zuinigere installaties. We zien in het rijksbeleid een verschuiving van verleiden naar verplichten. Ook gemeenten krijgen meer doorzettingsmacht om keuzes dwingend op te leggen.

4

Er komt een nieuw nationaal programma voor de ondersteuning van de lokale warmtetransitie (NPLW), zie de figuur links. De gemeenten krijgen meer en structurele financiële middelen voor de uitvoeringskosten, oplopend tot 800 miljoen euro per jaar. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de gebiedsgerichte en individuele aanpak en deze worden verbonden door het nationale isolatieprogramma en het programma hybride warmtepompen. Vanaf 2026 wordt de hybride warmtepomp verplicht bij de vervanging van de cv-ketel. Slecht geïsoleerde woningen worden uitgefaseerd, dus via normering zal op termijn isolatie worden afgedwongen. Via onder meer het Nationaal Warmtefonds komen er meer financieringsmogelijkheden voor particuliere woningeigenaren.

Er komt een subsidieregeling voor de realisatie van warmtenetten. De opzet van het nationale programma sluit goed aan bij die van de warmtevisie voor Dongen.

5

Doel procesplan In de TVW is vastgelegd wat de gemeente wil bereiken in de periode tot 2030. Om in uitvoering te komen is de eerste vraag hoe we de gestelde doelen gaan bereiken en met wie. Dit betekent dat inhoud van de TVW concreet gemaakt moet worden zodat het voor iedereen tastbaar is hoe de woningverbetering ter hand wordt genomen. In dit procesplan zijn de contouren geschetst hoe de TVW in uitvoering kan worden gebracht. Daartoe is het volgende uitgewerkt: • Een ontwerp voor de programmatische aanpak met een doorkijk van maximaal 3 jaar (2025). • Een helder beeld van de rol en positie van de gemeente en de samenwerkingspartijen.

• Een kader voor participatie van inwoners en gebouweigenaren. • Een verkenning van de kansen voor samenwerking met de regiogemeenten Waalwijk en Loon op Zand.

6

Gevolgde methodiek Dit procesplan is tot stand gekomen in een gezamenlijk proces met alle mogelijke samenwerkingspartijen en interne afdelingen van de gemeente, zie de figuur rechts. Met de partijen zijn individuele gesprekken gevoerd en er zijn samenwerkingssessies georganiseerd. De gemeente en Casade hebben ook op bestuurlijk niveau gesproken. De inwoners zijn betrokken via de klankbordgroep warmtetransitie. Hiervoor is een informatieavond georganiseerd waarbij ook alle fracties van de gemeenteraad aanwezig waren. Daarnaast hebben gesprekken plaatsgevonden met de wijk- en dorpsraden van West 1 en ‘s Gravenmoer.

7

Essentie van de aanpak We maken onderscheid tussen 1) een gemeentebrede individuele aanpak, 2) een gebiedsgerichte aanpak in geselecteerde buurten en 3) de aanpak voor energiearmoede.

De individuele aanpak moet alle woningeigenaren in de gemeente handvatten geven om hun woning te verduurzamen. Het accent ligt hierbij op communicatie, informatieverstrekking en ontzorging. Voor de gebiedsgerichte aanpak ligt het accent op participatie. We selecteren voor de komende drie jaar twee startbuurten en hierin willen we samen met de inwoners en samenwerkingspartijen een plan maken om de woningen te verduurzamen. Dit moet leiden tot een versnelling van de woningverbetering en tot goede voorbeelden voor andere buurten in Dongen. De aanpak van energiearmoede loopt nu primair via het sociale domein en op het treffen van kleine maatregelen om energie te besparen. Ongeveer de helft van de doelgroep betreft particuliere woningeigenaren met veelal slecht geïsoleerde woningen. Deze doelgroep willen we stimuleren en faciliteren om hun woning te verduurzamen zodat hun maandelijkse energielasten dalen. De aanpakken staan niet los van elkaar maar interacteren. Zo is in de gebiedsgerichte aanpak aandacht voor energiearmoede en zijn de communicatiemiddelen van de individuele aanpak bruikbaar voor de gebiedsgerichte aanpak.

8

De warmtetransitie is een gezamenlijke opgave waar de gemeente de regie over voert. Een goede samenwerking tussen gemeente, samenwerkingspartijen en inwoners is daarvoor cruciaal. Alle betrokken partijen zien een rol voor zichzelf maar erkennen ook dat deze opgave nieuw is en we moeten léren om samen te werken. De samenwerking zal pas écht gestalte krijgen in de uitvoeringspraktijk. Daarom is het belangrijk om snel in concrete praktijksituaties met elkaar aan de slag te gaan. Dat kan het beste via de gebiedsgerichte aanpak.

De gebiedsgerichte aanpak in de twee startbuurten vormt de proeftuin voor het vormgeven van de samenwerking tussen de gemeente en de samenwerkingspartijen en het betrekken van de inwoners. We onderzoeken hierbij ook of een integrale buurtaanpak waarbij andere maatschappelijke en sociale opgaves aan de warmtetransitie worden gekoppeld, kansrijk is. Met de opgedane ervaringen in de gebiedsgerichte aanpak kunnen de individuele aanpak en de aanpak van energiearmoede worden versterkt.

9

Gebiedsgerichte aanpak Keuze startbuurten

Voor drie kansrijke startbuurten - West 1, Biezen en ‘s Gravenmoer – is gezamenlijk een buurtanalyse uitgevoerd. Onderzocht is wat er speelt in deze buurten, welke maatschappelijke en sociaal-maatschappelijke opgaves er liggen en welke opgaves koppelkansen vormen voor een integrale buurtaanpak. Hierbij zijn grofweg de hiernaast afgebeelde thema’s langsgelopen. De belangrijkste criteria voor de buurtkeuze waren de planning van Casade voor de woningverbetering van de corporatiewoningen, de mate van sociale cohesie, de mogelijkheid voor samenwerking met gebiedspartijen (Contour de Twern, wijk-/dorpsraden) en de mate van energiearmoede. De volgende twee buurten zijn als startbuurt gekozen:

• Dorpskern ‘s Gravenmoer • Planetenbuurt West 1 Gelet op de beschikbare capaciteit beginnen we in ‘s Gravenmoer en daarna volgt West 1.

10

Dorpskern ‘s Gravenmoer

De dorpskern ‘s Gravenmoer is gekozen vanwege de hoge sociale cohesie en de positieve betrokkenheid van de dorpsraad. De dorpsraad wil zich graag inzetten voor het betrekken van de inwoners bij de woningverbetering. Ca. 23% van de woningen is in bezit van Casade en een deel daarvan (Lange Veertel) wordt in 2023-2024 verduurzaamd. Ca. 75% van de particuliere woningvoorraad is matig tot slecht geïsoleerd (voorlopig energielabel C t/m G) en daarnaast zijn er verschillende monumentale panden. Voorlopig energielabel

Casade wil de kennis omtrent techniek, kosten en aanpak ter beschikking stellen voor particuliere woningeigenaren. Ook betrekt Casade de aanpak van het gespikkeld bezit in de voorbereiding van de uitvoering. Andere opgaves die in het dorp spelen, zijn: • De afkoppeling van hemelwater ten westen van de Wielstraat. • De herinrichting van de hoofdwegenstructuur (2022-2024) • De sloop en nieuwbouw van twee basisscholen en de bouw van woningen op de slooplocaties. Mogelijk kunnen sommige van deze opgaves aan de woningverbetering worden gekoppeld.

11

Planetenbuurt West 1

De Planetenbuurt in West 1 (incl. Rijnstraat en Pasteurstraat) is gekozen vanwege het relatief hoge aantal huishoudens met energiearmoede en de mogelijke koppeling met andere sociale problematiek. De wijkraad kan hulp bieden bij het betrekken van de inwoners. Contour de Twern is goed thuis in deze buurt en spreekt de inwoners zowel voor als achter de voordeur. Contour de Twern wil graag haar huidige takenpakket verbreden en het thema woningverbetering meenemen in de gesprekken met de inwoners (energievriend).

Voorlopig energielabel

Ca. 27% van de woningen is in bezit van Casade en een deel daarvan (Rijnstraat, Pasteurstraat) wordt in 2023-2025 verduurzaamd. Ca. 90% van de particuliere woningvoorraad is matig tot slecht geïsoleerd (voorlopig energielabel C t/m G). Casade wil de kennis omtrent techniek, kosten en aanpak ter beschikking stellen voor particuliere woningeigenaren. Ook betrekt Casade de aanpak van het gespikkeld bezit in de voorbereiding van de uitvoering. Er spelen in de buurt geen opgaves in de fysieke leefomgeving. Wel is er een grote sociaal-maatschappelijke opgave, zoals eenzaamheid en gebrek aan sociale structuur. Bezit Casade

12

Uitvoeringsprogramma gebiedsgerichte aanpak Het uitvoeringsprogramma voor de gebiedsgerichte aanpak is opgebouwd uit twee fasen: Fase 1: t/m Q2 2023 (‘s Gravenmoer) en Q3-Q4 2023 (West 1) We starten met ‘s Gravenmoer en in de loop van 2023 volgt West 1. Per buurt wordt een buurtuitvoeringsplan opgesteld samen met inwoners en samenwerkingspartners. Hiertoe wordt o.a. een buurtteam gevormd dat professioneel wordt begeleid. Ter voorbereiding wordt een nadere gebiedsanalyse uitgevoerd. Gelijktijdig worden inwoners via het loket Duurzaam Dongen geïnformeerd over wat ze nu al kunnen doen. Bij het opstellen van het buurtuitvoeringsplan wordt bekeken of ook andere ruimtelijke of sociale opgaves mee kunnen worden genomen. Denk hierbij aan het vervangen van stenen in tuinen door onderhoudsarm groen ten behoeve van klimaatadaptatie. Fase 2: 2023-2025 De uitvoering van het plan kan beginnen. Woningeigenaren krijgen woningscans en ontzorgingspakketten aangeboden, kunnen zien hoe anderen het doen en kunnen meedoen met collectieve aanpakken. Een professionele partij zorgt voor energiecoaches. Deze informeren en adviseren de inwoners en kunnen hen helpen bij het aanvragen en beoordelen van offertes van marktpartijen en het verkrijgen van subsidies of leningen. Zij vormen de schakel tussen de inwoners en de marktpartijen.

Gebiedsgerichte aanpak: • Versnelde aanpak woningverbetering en aardgasvrij • In gebied met betrokken inwoners • Werken aan andere opgaves(?)

Op de volgende pagina’s zijn de programma’s voor fase 1 en 2 nader uitgewerkt. Het programma voor fase 2 slechts op hoofdlijnen, omdat de opzet hiervan sterk afhankelijk is van de inhoud van de buurtuitvoeringsplannen. Als apart onderdeel van fase 2 is onderzoek naar de kansen voor collectieve aardgasvrije voorzieningen (spoor D van de TVW) opgenomen.

13

Uitvoeringsprogramma gebiedsgerichte aanpak – FASE 1 (t/m Q2 2023 ‘s Gravenmoer en Q3/Q4 2023 West 1) Onderstaand de activiteiten die per buurt nodig zijn om tot een buurtuitvoeringsplan te komen:

Zie volgende pagina voor vervolg tabel.

14

Uitvoeringsprogramma gebiedsgerichte aanpak – FASE 1 (t/m Q2 2023 ‘s Gravenmoer en Q3/Q4 2023 West 1) Vervolg tabel met activiteiten die per buurt nodig zijn om tot een buurtuitvoeringsplan te komen:

15

Uitvoeringsprogramma gebiedsgerichte aanpak – FASE 2 (2023-2025)

Onderstaand per buurt een overzicht van mogelijke activiteiten in de uitvoeringsfase. Dit is slechts richtinggevend. De werkelijke invulling van de activiteiten en de bijbehorende inzet is sterk afhankelijk van de invulling van het buurtuitvoeringsplan.

Onderstaand de activiteiten ten behoeve van onderzoek naar de kansen voor collectieve aardgasvrije voorzieningen (spoor D van de TVW).

16

Individuele aanpak Uitvoeringsprogramma individuele aanpak

Het uitvoeringsprogramma voor de individuele aanpak is opgebouwd uit twee fasen: Fase 1: t/m Q1 2023 De communicatiemiddelen worden op orde gebracht. Op de website, social media, informatiekrant komt de meest actuele informatie over woningverbetering en de stappen naar aardgasvrij te staan, met specifiek aandacht voor de overgang naar hybride warmtepompen in 2026. Er wordt een communicatie- en participatieplan uitgewerkt en de communicatiecampagne start. Naast particuliere woningeigenaren is hierin specifiek aandacht voor VvE’s en eigenaren van monumentale panden. De rol en inzetbaarheid van energiecoaches en –ambassadeurs wordt onderzocht.

Individuele woningaanpak: • Stimuleren inwonersinitiatieven • Bieden handelingsperspectief • Benutten natuurlijke momenten

Fase 2: 2023-2025

De inwoners worden regelmatig actief geïnformeerd over de stappen die ze kunnen zetten om hun woning te verbeteren. Er wordt een breed scala van activiteiten uitgevoerd, bijvoorbeeld een duurzame open-huizenroute en activiteiten op scholen. Collectieve inkoopacties worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Energiecoaches, –ambassadeurs, en -vrienden voeren op verzoek keukentafelgesprekken en doen woningscans. De ervaringen en producten van de gebiedsgerichte aanpak versterken de individuele woningaanpak. Ook wordt het landelijk beleid en daaruit voortvloeiende methoden en middelen nauwlettend gevolgd en verwerkt in de aanpak. De daadwerkelijke invulling van fase 2 is sterk afhankelijk van de inhoud van het communicatieplan uit fase 1.

17

Uitvoeringsprogramma individuele aanpak – FASE 1 en 2 (2022-2025)

Onderstaand een opzet voor het uitvoeringsprogramma voor de individuele aanpak. De invulling van fase 2 is slechts richtinggevend. De werkelijke invulling van de activiteiten en de bijbehorende inzet is sterk afhankelijk van de inhoud van het communicatieplan.

18

Aanpak energiearmoede Uitvoeringsprogramma aanpak energiearmoede Energiearmoede is een onderdeel van een breed aantal aspecten van armoede. Het streven is om het terugdringen van energiearmoede op langere termijn onderdeel te laten zijn van een totaal omvattend armoedebeleid. Het uitvoeringsprogramma voor de energiearmoede is opgebouwd uit twee fasen:

Fase 1: 2022 2022 staat in het teken van het besteden van de beschikbare rijksmiddelen, gericht op het treffen van kleine maatregelen zoals kierdichting, radiatorfolie, witgoedregeling en gedragsadviezen. We doen dit in samenwerking met de regio Hart van Brabant, Casade en Contour de Twern. Onderdeel van de aanpak is een beeld krijgen van de behoefte van de doelgroep. Belangrijk is om in de gesprekken met particuliere woningeigenaren ook perspectief te geven voor grotere maatregelen waarmee echte energiebesparing bereikt kan worden.

Aanpak energiearmoede: • Woningverbetering • Gedragsverandering

Fase 2: 2023-2025 Samen met de samenwerkingspartijen maken we een plan voor de structurele aanpak van energiearmoede. We willen hierbij verder gaan dan het thema energie en ook een koppeling maken met andere sociaal-maatschappelijke problematiek (zoals eenzaamheid). Deze aanpak zal sterk bepaald worden door de middelen die het Rijk ter beschikking stelt. De aanpak wordt verbonden en versterkt met de ervaringen uit de gebiedsgerichte en individuele aanpak. Vervolgens gaat het plan in uitvoering en hierbij hebben de sociale partners een belangrijke rol om gesprekken achter de voordeur te voeren. Ontzorgingspakketten en collectieve inkoopacties moeten toegesneden zijn op de doelgroep.

19

Uitvoeringsprogramma aanpak energiearmoede – FASE 1 en 2 (2022-2025) Onderstaand een opzet voor het uitvoeringsprogramma voor de aanpak energiearmoede. De invulling van fase 2 is slechts richtinggevend. De werkelijke invulling van de activiteiten en de bijbehorende inzet is sterk afhankelijk van de inhoud van het plan van aanpak.

20

Totaaloverzicht inzet en middelen Onderstaand een totaaloverzicht per jaar met de raming van de inzet van de gemeente plus het benodigde extern advies voor de individuele en gebiedsgerichte aanpak. De aanpak van energiearmoede is hierin niet opgenomen omdat hiervoor een separate invulling is gemaakt. De inzet van de gemeente vraagt om een uitbreiding van de huidige formatie van 1 FTE naar 2 FTE in 2023 en 2,5 of 3 FTE in 2025. In plaats voor eigen formatie kan de gemeente voor externe inhuur kiezen. In de tabel is aangegeven hoeveel EXTRA budget er nodig is om de inzet plus het extern advies te bekostigen. De begroting past binnen de verwachte groei van de beschikbare rijksmiddelen. Onderdeel uitvoeringsprogramma

2023 Inzet Extern gemeente advies (dag)

2024 Inzet Extern gemeente advies (dag)

Gebiedsgerichte aanpak fase 1 – ‘s Gravenmoer

90

€ 70.000

Gebiedsgerichte aanpak fase 2 – ‘s Gravenmoer

50

€ 50.000

90

€ 85.000

Gebiedsgerichte aanpak fase 1 – West 1

40

€ 40.000

70

€ 45.000

120 10

€ 11.000

10

Individuele aanpak – fase 1

70

€ 17.000

Individuele aanpak – fase 2

100

€ 17.000

360

€ 205.000

Gebiedsgerichte aanpak fase 2 – West 1 Onderzoek collectieve aardgasvrije voorzieningen

Subtotaal 1 AF: reeds beschikbare formatie (1 FTE = ca. 1.400 uur = 175 dagen) Subtotaal 2

-175 185

Kostprijs inzet ambtenaar per dag (o..b.v € 100.000/FTE/jaar) Subtotaal 3

TOTAAL EXTRA BENODIGD BUDGET

125

€ 110.000

€ 100.000

145

€ 145.000

€ 11.000

30

€ 23.000

200

€ 38.000

200

€ 45.000

490

€ 279.000

500

€ 323.000

-175 € 205.000

2025 Inzet Extern gemeente advies (dag)

315

-175 € 279.000

325

€ 571

€ 571

€ 571

€ 105.635

€ 205.000 € 179.865

€ 279.000 € 185.575

€ 310.635

€ 458.865

€ 323.000 € 323.000

€ 508.575

21

Rol en positie van partijen De warmtetransitie is een gezamenlijke opgave van inwoners, gemeente en de samenwerkingspartijen. Alle partijen zien een rol voor zichzelf in het vervolg van het traject. Casade werkt primair aan de verbetering van het eigen corporatiebezit maar wil zich ook graag inspannen voor de particuliere woningeigenaren. Deze inspanning richt zich in eerste instantie op het meenemen van gespikkeld bezit bij de aanstaande woningverbeteringstrajecten. Daarnaast wil Casade haar kennis en ervaring delen voor bijvoorbeeld het samenstellen van de ontzorgingspakketten (‘menukaarten’) voor particuliere woningen en het betrekken van inwoners. Verder is Casade een cruciale partner voor de aanpak van energiearmoede.

Enexis adviseert en denkt mee bij het opstellen van de plannen en toetst of de beschikbare netcapaciteit voldoende is voor de uitvoering. Enexis gebruikt die informatie om haar eigen uitvoeringsplanning voor de versterking van netwerken te sturen. Contour de Twern komt veel achter de voordeur bij met name sociale minima en ouderen en kan helpen om woningverbetering onder de aandacht van deze doelgroep te brengen. Energie Dongen kan ondersteunen mits daar de capaciteit voor beschikbaar is.

Het Loket Duurzaam Dongen verstrekt informatie over woningverbetering aan de inwoners. De wijk- en dorpsraden van West 1 en ‘s Gravenmoer denken mee bij het opstellen van de buurtuitvoeringsplannen, helpen inwonersbijeenkomsten te organiseren en stellen hun media beschikbaar voor communicatie omtrent de warmtetransitie Het uitvoerend bedrijfsleven (aannemers, installateurs) ziet voor zichzelf niet een adviserende rol en zoekt met name naar een efficiënte uitvoering, bijvoorbeeld door het blok- of pakketgewijs aanpakken van woningen.

De gemeente voert de regie over het proces en de aanpak. Dat betekent dat de gemeente partijen en inwoners faciliteert en stimuleert. De gemeente stelt capaciteit beschikbaar voor het opstellen van de plannen, het begeleiden van de uitvoering en het uitvoeren van communicatie- en participatieactiviteiten.

22

Participatie van inwoners Alle inwoners en VvE’s van Dongen worden via een breed scala aan communicatieactiviteiten geïnformeerd over de aanpak en de maatregelen die ze zelf kunnen treffen om hun woning te verbeteren. In ‘s Gravenmoer en de Planetenbuurt in West 1 kunnen de inwoners daadwerkelijk participeren bij de uitwerking en uitvoering van de buurtuitvoeringsplannen. Hier formeren we per buurt een buurtteam met de meest actieve koplopers die meewerken en meebepalen. Het buurtteam wordt waar mogelijk ondersteund door een meedenkgroep van buurtbewoners die op een aantal momenten hun advies kunnen geven. In het buurtteam en de meedenkgroep kunnen ook huurders worden betrokken zodat het écht een gezamenlijke buurtaanpak wordt.

23

Samenwerking in de regio De gemeenten Dongen, Loon op Zand en Waalwijk maken onderdeel uit van de regio Hart van Brabant en hebben Casade als woningcorporatie. Op veel punten is de koers die de drie gemeenten voor de warmtetransitie hebben uitgestippeld, vergelijkbaar. Door samen te werken bij de uitvoering van de warmtetransitie ontstaan mogelijk schaalvoordelen en hoeft niet drie keer hetzelfde wiel te worden uitgevonden. We verwachten dat samenwerking het meeste rendement oplevert in de voorbereidingsfase van de daadwerkelijke uitvoering. Hieronder enkele suggesties: • Individuele woningaanpak: de opzet van de website, het uitwerken van het communicatieplan, de opzet van collectieve inkoopacties • Gebiedsgerichte aanpak: het uitwerken van ontzorgingspakketten en het communicatie-/participatieplan, de procesbegeleiding • Aanpak energiearmoede: het bepalen van de aanpak Waar de mogelijkheden tot samenwerking daadwerkelijk liggen, moet verder worden verkend.

24