2022-156 Beroepschrift met bijlagen (pdf)

Aantekenen Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State Postbus 20019 2500 EA DEN HAAG

Datum: 11 oktober 2022

Betreft: Beroepschrift inzake het Rijksinpassingsplan Zuid-West 380kV Oost welke tot stand is gekomen onder de Rijks Coördinatie Regeling en de Crisis- en de herstelwet.

Geachte dames en heren. Indieners:

Dit beroepschrift wordt ingediend door de Stichting Dorpsraad 's Gravenmoer en de Bewonersgroep Hoogspanningsverbinding 380kV 's Gravenmoer. De Stichting Dorpsraad 's Gravenmoer (hierna te noemen de dorpsraad) is in 1997 opgericht nadat de gemeenten Dongen en 's Gravenmoer in datzelfde jaar zijn samengevoegd. De dorpsraad heeft als doelstelling de leefbaarheid van bewoners van 's Gravenmoer te bevorderen. De Bewonersgroep Hoogspanningsverbinding 380kV 's Gravenmoer (hierna te noemen: de bewonersgroep) is opgericht in 2017 en heeft als doel de belangen te behartigen van de bewoners van 's Gravenmoer die zich zorgen maken over de gevolgen van de uitzonderlijk forse verzwaring van de aanwezige hoogspanningsverbinding, Omschrijving:

Het Beroep richt zich tegen het onder de Crisis- en herstelwet tot stand gekomen vastgestelde Inpassingsplan Zuid-West 380 kV Oost in algemene zin en tot het vastgestelde tracé in het bijzonder in relatie tot gezondheidseffecten. Onderbouwing:

Ondergetekenden dienen dit beroepsschrift met betrekking tot het Rijksinpassingsplan Zuid- West 380 kV Oost in vanwege de grote zorgen die bij de bevolking van 's Gravenmoer leven over de mogelijke gevolgen voor de gezondheid van de elektromagnetische velden rond het nieuw te realiseren hoogspanningstracé ten noorden van het dorp. Tijdens de vele contacten die de bewonersgroep sinds 2017 met TenneT hebben gehad zijn de mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid een regelmatig terugkerend onderwerp geweest. Toen het eind 2017 voor de bevolking van 's Gravenmoer duidelijk werd dat het huidige tracé fors verzwaard werd en ook nadrukkelijk dichter bij het bewoonde gedeelte van het dorp kwam, nam het aantal vragen over de gevolgen daarvan voor de gezondheid toe. De reactie van TenneT op de ruim 100 vragen die vanuit het dorp werden gesteld konden dat

gevoel van onveiligheid niet wegnemen. TenneT stelde dat er weliswaar onderzoeken waren die aangaven dat leukemie alleen bij kinderen het gevolg zou kunnen zijn van de elektromagnetische velden, maar dat dit niet onomstotelijk was vast te stellen.

Wel gaf men aan dat het beter is kinderdagverblijven e.d. niet in de buurt van de hoogspanningsmasten te realiseren. Dit antwoord nam zeker het gevoel van onveiligheid niet weg. Integendeel! Als reactie daarop werd de bewonersgroep door TenneT uitgenodigd een voorstel te doen over aanpassing van het tracé ten noorden van 's Gravenmoer. Dit leidde tot de zogenaamde knikvariant. (Zie bijlage 1.)

Daar waar de hoogspanningslijnen dichter bij de woningen zouden komen, werd een knik in de recht gaande lijn voorgesteld. Hierdoor zouden de hoogspanningslijnen verder van de woningen af komen te liggen. Uit onderzoek bij de bewoners bleek dat het gevoel voor veiligheid hierdoor aanzienlijk zou worden vergroot. Het college van B & W en de voltallige gemeenteraad van de gemeente Dongen ondersteunden dit voorstel. Met de mededeling dat dit zo'n € 20 miljoen meer zou gaan kosten (zonder dat daarvoor een financiële onderbouwing werd gegeven) werd dit voorstel van de bewonersgroep van tafel geveegd. Ook een brief aan de minister (zie bijlage 2) leverde niet het gewenste resultaat. De knikvariant werd afgewezen. De teleurstelling in het dorp was enorm. Voor het draagvlak voor deze noodzakelijke ontwikkeling een gemiste kans! De zorg over gevaren voor de gezondheid bleven het gesprek overheersen. Op 29 juni 2022 verschenen twee deeladviezen van de Gezondheidsraad over 'Hoogspanningslijnen en gezondheid' https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2022/06/29/advieshoogspanningslijnen-en-gezondheid-kanker-bij-volwassenen In deze adviezen wordt onder andere aangegeven dat geconstateerd is dat er in de nabijheid van hoogspanningslijnen ook bij volwassenen meer leukemie voorkomt dan in gebieden waar deze lijnen niet zijn.

Deze constatering vergrootte het al bestaande gevoel van onveiligheid. Om die reden heeft de gemeente Dongen na overleg met de dorpsraad en de bewonersgroep een brief naar de minister gestuurd waarin wordt verzocht om uit zorgvuldigheid het zogenaamde Voorzorgbeleid van toepassing te verklaren en daarmee de knikvariant toe te passen (zie bijlage 3). Daardoor wordt de afstand tussen de hoogspanningslijnen en de woningen en het gevoel van veiligheid vergroot én het mogelijke risico op leukemie verkleind. Tot op heden hebben wij geen reactie ontvangen op de brief aan de minister.

Gezien de korte tijd die gelegen heeft tussen de aanbieding en ondertekening van betreffende stukken vragen wij ons af of bovengenoemde adviezen van de Gezondheidsraad

(aangeboden aan drie ministeries op 29 juni 2022) zijn meegewogen bij het vaststellen van het Rijksinpassingsplan Zuid-West 380 kV Oost (ondertekend en daarmee vastgesteld door de ministers op 5 en 12 juli 2022). Naar onze mening kan er geen sprake zijn van een zorgvuldig genomen besluit. Het zou daarbij van zorgvuldigheid hebben getuigd om de knikvariant op te nemen in het voorliggende rijksinpassingsplan. 's Gravenmoer, 11 oktober 2022 Namens de Dorpsraad,

De heer F.A. Dijck, voorzitter

De heer K.A.W. van Riel, vice voorzitter

Namens de bewonersgroep.

De heer J. Velthoven

De heer J.E.W.A.M. van den Brekel

Bijlagen: Bijlage 1 - kaart knikvariant Bijlage 2 - Brief college van burgemeester en wethouders aan het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dd. 09 januari 2020 Bijlage 3 - Brief college van burgemeester en wethouders aan het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dd. 27 juli 2022

Variant TenneT

Bloemsierkunst

Otwarte Drzwi-

Blauw representeert het huidige vakwerkmasttracé (3x 380kV)

De rode lijn is het huidige tracé van het voorkeursalternatief (VKA) nieuw te bouwen Wintrack tracé (2x 150kV + 2x 380kV) wordt geplaatst hart-op-hart 140 meter ten zuiden van het huidige vakwerkmasttracé, dus dichter naar het dorp 's Gravenmoer toe. De groene lijn is uit de werkateliers met TenneT onderzocht. Hierbij wordt het nieuw te bouwen Wintrack tracé (2x 150kV + 2x 380kV) geplaatst hart-op- hart 105 meter ten zuiden van het huidige vakwerkmasttracé.

Variant 2 (Ingebracht door de bewonersgroep)

Ter hoogte van "Het Molenvaartje" (vaart gelegen tussen Wielstraat en Waspikseweg) maakt het huidige vakwerkmasttracé (3x 380kV) een knik naar het noorden, aangeduid met een oranje stippellijn. Ook het nieuw te bouwen Wintrack tracé (2x 150kV + 2x 380kV) maakt hier ook een knik naar het noorden, gele stippellijn. De onderlinge afstand tussen beide tracés is hart-op-hart 105 meter. Het gestippelde hoogspanningstracé (vakwerkmast- en Wintrack) loopt

evenwijdig/parallel aan het slagenlandschap (de sloten in het gebied). Vervolgens maakt het totale hoogspanningstracé een knik tussen de dorpen 's Gravenmoer en Waspik vanwaar het in één rechte lijn haar weg vervolgt om in het gebied tussen de Capelseweg en Ravensbosweg weer over te gaan op het voorkeursalternatief (VKA). De hartlijn van het totale hoogspanningstracé ligt hierbij precies tussen beide dorpen, 's Gravenmoer en Waspik.

Gemeentehuis Hoge Ham 62, Dongen Postbus 10153, 5100 GE Dongen Telefoon 14 0162 (vanuit het buitenland +31 162 38 32 00) E-mail mfo@dongen nl Internet www dongen nl IBAN-nr NL95 BNGH 0285 0020 07 BTW-nr NL001325978B01

Gemeente Dongen

Minister van Economische Zaken en Klimaat De heer E D Wiebes Postbus 20401 2500 EK Den Haag

Dongen, 9 januari 2020

Uw kenmerk Zaaknummer Bijiage(n) Contactpersoon/tel nr Betreft

00077112 Harry van der Moolen /14 0162 Hoogspanningsverbinding Zuid-West 380kV Oost l I

i

Geachte heer Wiebes,

Met belangstelling hebben WIJ kennis genomen van uw brief d.d. 4 november 2019 als reactie op onze brief van 23 oktober 2019 BIJ brief van 19 december 2019 hebben de Samenwerkende Overheden, waar gemeente Dongen aan deelneemt, een reactie aan u gezonden Graag reageren WIJ, aanvullend op de brief van 19 december 2019 en vanuit de lokale situatie en algemene Dongense belangen, op uw brief In onze brief van 23 oktober 2019 hebben WIJ onder andere aandacht gevraagd voor • Tracé en variant • Elektromagnetische velden / gezondheid • Landschap/ natuur Tracé en variant Uitwerkingsgebied 9 Wij zijn zeer teleurgesteld dat de "knik-variant" door u niet is overgenomen We hebben gevraagd om een nadere onderbouwing van uw keuze, met name over de weging van de meerkosten afgezet tegen het leefklimaat van 's Gravenmoer en het welbevinden van de inwoners In uw brief van 4 november noemt u slechts de meerkosten van ca € 20 miljoen Met betrekking tot de meerkosten merken wij nog het volgende op Aangezien er onder andere in de werkateliers andere bedragen zijn genoemd dan € 20 miljoen is gevraagd om een gedetailleerde onderbouwing van de genoemde meerkosten Deze informatie is met verstrekt Ook de recentelijk van TenneT ontvangen informatie geeft geen onderbouwing/verklaring van dit bedrag Elektromagnetische velden / Gezondheid Ens eerder aandacht gevraagd voor de monitoring van het gebruik van de

nieuwe hoogspanningsverbinding, waaronder de netwerkbelasting en eventuele cumulatie van magneetveldzones en de gezondheidseffecten In uw brief van 4 november 2019 gaat u met meer op dit onderwerp in Bij beantwoording gaarne datum en kenmerk vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe ZIJ zijn verstrekt Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente

Gemeente Dongen

Eerder heeft u het standpunt ingenomen dat er geen aanleiding is om de effecten van de hoogspanningsverbinding op de gezondheid te monitoren Zoals u bekend is maken inwoners van 's Gravenmoer zich grote zorgen over de mogelijke effecten op hun gezondheid door de cumulatie van magneetveldzones Naar ons oordeel leidt de bundeling van de bestaande verbinding {3 x 380kV) met de nieuwe verbinding (2 x 380kV + 2 x 150kV), tot een afwijkende situatie ten opzichte van andere in Nederland gangbare situaties Op grond van onze verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid dringen WIJ er bij u met klem op aan om het voorzorgbeginsel voor de situatie van cumulatie nader te bezien en in het licht daarvan uw standpunt over monitoring te heroverwegen WIJ zijn van mening, dat, nu er (nog) geen bewezen gezondheidseffecten zijn, dit een goed moment is voor het in beeld brengen van de nul-situatie en periodiek de breedte van de magneetveldzones en de daarmee verband houdende straling te onderzoeken Als na een reeks van jaren blijkt dat er geen causaal verband is tussen straling en gezondheidseffecten, draagt dat bij aan het gevoel van veiligheid van inwoners Als een causaal verband wel aantoonbaar is en er sprake is van negatieve effecten, verwachten WIJ van u adequaat bestuurlijk handelen Verder vernemen WIJ graag van u op welke wijze u de maximaal toegestane stralingsniveaus / magneetveldzone’ s

in samenhang met de (maximale) netwerkbelasting gaat handhaven WIJ beschouwen het als een kans om de handhaving in samenspraak met de inwoners van 's Gravenmoer te organiseren Landschap/ natuur Momenteel zijn WIJ met medewerkers van uw ministerie en TenneT in gesprek over het landschapsplan WIJ zullen bij de opstelling van het landschapsplan inzetten op landschappelijk inpassing / natuurcompensatie zodat het directe zicht op de hoogspanningsverbinding wordt beperkt en er sprake is van een fysieke koppeling van in de nabijheid van het tracé gelegen landelijke gebieden Graag werken WIJ dit samen met alle betrokkenen uit Ook voor dit onderwerp is draagvlak zeer belangrijk WIJ verzoeken u uw ministerie en TenneT een breed toegankelijke bijeenkomst te laten organiseren zodat inwoners van onze gemeente input kunnen leveren voor het landschapsplan Hoogachtend,

Burgemeester en wethouders van Dongen,

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe met meer of digitaal ondertekend In uw reactie op dit schrijven svp altijd het zaaknummer vermelden

Minister van Economische Zaken en Klimaat Mevrouw mr. drs. M.A.M. Adriaansens Postbus 20401 2500 EK Den Haag Per e-mailbericht aan: m.j.bresjer@minezk

Dongen, 21 juli 2022

Uw kenmerk : Zaaknummer Bijlage(n) :Contactpersoon/tel .nr. Harry van der Moolen /14 0162 Betreft Hoogspanningsverbinding 380kV Zuid-West/Oost; rapport Gezondheidsraad

Geachte mevrouw Adriaansens,

Met deze brief vragen wij uw aandacht voor een actuele ontwikkeling die een nieuw inzicht geeft op mogelijke gezondheidsrisico’s voor inwoners van onze gemeente in de nabijheid van de nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zuid-West/Oost.

Aanleiding Op 29 juni 2022 heeft de Gezondheidsraad de rapporten “Advies Hoogspanningslijnen en gezondheid: kanker bij volwassenen” en “Advies Hoogspanningslijnen en gezondheid: neurodegeneratieve ziekten” aangeboden aan meerdere ministeries, waaronder Economische Zaken en Klimaat. Het advies is opgesteld door de vaste Commissie Elektromagnetische velden en getoetst door de Beraadsgroep. Onderzoek Op grond van geanalyseerd epidemiologisch onderzoek komt de commissie tot de conclusie dat ook bij volwassenen het risico op leukemie geassocieerd is met blootstelling aan magnetische velden, zowel in de woon- als in de werkomgeving. In een eerder onderzoek uit 2018 concludeerde de commissie dat het wonen in de nabijheid van hoogspanningslijnen en de daarmee gepaard gaande blootstelling aan extreem laagfrequente magnetische velden, geassocieerd is met een verhoogd risico op leukemie bij kinderen. Gezondheidsraad De Gezondheidsraad geeft aan dat de bevindingen van de twee recente onderzoeken extra argumenten geven om te overwegen het voorzorgbeleid uit te breiden. Hoogspanningsverbinding 380kV Zuid-West/Oost Het tracé van de nieuwe 380 kV hoogspanningsverbinding van Borsele tot Tilburg loopt over grondgebied van de gemeente Dongen en wordt gebundeld met de bestaande

hoogspanningsverbinding. Door deze bindeling kan er naar onze mening sprake zijn van cumulatie van magneetveldzones en gezondheidseffecten. In het kader van het Bestuurlijk Vooroverleg hebben wij per brief van 19 april 2021 gereageerd op het voorontwerp rijksinpassingsplan. In onze reactie hebben wij onder andere het volgende opgenomen:

“Elektromagnetische velden / Gezondheid Er is eerder aandacht gevraagd voor de monitoring van het gebruik van de nieuwe hoogspanningsverbinding, waaronder de netwerkbelasting en eventuele cumulatie van magneetveldzones en de gezondheidseffecten. Periodiek onderzoek naar de effecten kan het draagvlak voor dit tracé vergroten. Wij zijn van mening, dat, nu er (nog) geen bewezen gezondheidseffecten zijn, dit een goed moment is voor het in beeld brengen van de nul-situatie en periodiek de breedte van de magneetveldzones en de daarmee verband houdende straling te onderzoeken. Als na een reeks van jaren blijkt dat er geen causaal verband is tussen straling en gezondheidseffecten, draagt dat bij aan het gevoel van veiligheid van inwoners. ” In de Antwoordnota Bestuurlijk Vooroverleg heeft u hierop als volgt gereageerd:

"Wereldwijd wordt al vele jaren onderzoek gedaan naar mogelijke gezondheidseffecten van magneetvelden. Kenmerk van deze onderzoeken is dat deze langjarig zijn en dat de populatie die wordt onderzocht omvangrijk is. Reden daarvoor is om voldoende basis te hebben om wetenschappelijk verantwoorde conclusies te kunnen trekken. Monitoringsonderzoeken die lokaal zijn en relatief kleine populaties omvatten zijn om deze reden vanuit wetenschappelijk oogpunt niet zinvol. Een door het RIVM geselecteerd bureau heeft op basis van de handreiking van het RIVM de magneetveldzone uitgerekend van de gehele verbinding. Cumulatie is daarin meegenomen. De berekeningen zijn als bijlage bij het inpassingsplan gevoegd. Bij het ontwerpen van de hoogspanningsverbinding zijn geldende richtlijnen, wet- en regelgeving het uitgangspunt, ook wanneer het gaat om gezondheid, veiligheid en dus ook magneetvelden. Het voorliggende tracé, voldoet aan deze richtlijnen, wet- en regelgeving. Uit onderzoek blijkt dat er geen sprake is van een causaal verband tussen magneetvelden en gezondheidseffecten. Het uitvoeren van het gevraagde onderzoek wordt gezien het voorgaande niet nodig geacht . " Verzoek tot heroverweging Nu de Gezondheidsraad aanbeveelt, op basis van de twee recente onderzoeken, het voorzorgbeleid uit te breiden, vragen wij u ons verzoek d.d. 19 april 2021 te heroverwegen.

Wij zijn van mening dat de bevindingen van de Gezondheidsraad geen positief effect zullen hebben op het lokale draagvlak voor het tracé van de nieuwe hoogspanningsverbinding. Wij hebben bericht ontvangen van de Bewonersgroep 's Gravenmoer - die in samenwerking met de Dorpsraad 's Gravenmoer en de Heemkundekring - actief betrokken is bij het Inpassingsplan en het Landschapsplan. De berichten over de onderzoekrapporten worden als verontrustend ervaren. Wij kunnen ons dat goed voorstellen en delen deze verontrusting. Graag vernemen wij uw reactie op de aanbevelingen van de Gezondheidsraad en wat dit betekent voor het voorzorgbeleid en voor het tracé van de nieuwe hoogspanningsverbinding op Dongens grondgebied.

Knikvariant In september 2019 heeft de minister van EZK het tracé voor de hoogspanningsverbinding 380kV zuidwest/oost, definitief vastgesteld. Zowel gemeente Dongen als de Samenwerkende Overheden hebben, voor uitwerkingsgebied 9 (ten noorden van ’s Gravenmoer) een door de Bewonersgroep ’s Gravenmoer voorgestelde variant, ingébracht. Deze zogenoemde “knik-variant” is door de minister niet overgenomen. Ondanks dat wij eerder de definitieve tracékeuze als gegeven hebben beschouwd, brengen wij nu, gelezen de bevindingen van de gezondheidsraad, deze variant weer onder uw aandacht. Deze variant leidt tot een grotere afstand tot de bebouwing en vergroot daarmee het gevoel van veiligheid en verlaagd naar onze mening het risico van negatieve gezondheidseffecten. Verzoek gevoelige bestemmingen Binnen onze gemeente zijn drie gevoelige bestemmingen. Het betreffen (bedrijfs)woningen die binnen de magneetveldzone vallen. Het is ons bekend dat TenneT in gesprek is met de eigenaren van de objecten over de mogelijkheden van aankoop, schadeloosstelling of uitkoop van de woningen.

Bij twee van de drie gevoelige bestemmingen is er overeenstemming bereikt tussen de eigenaren en TenneT. Bij de derde gevoelige bestemming is nog geen overeenstemming bereikt. Het betreft een unieke situatie: een horeca-inrichting met inpandige bovenwoning die ingeklemd komt te liggen tussen de bestaande en de nieuwe hoogspanningsverbinding. Wij verzoeken met klem om, mede met het oog op de bevindingen van de Gezondheidsraad, in deze unieke situatie, te bevorderen dat voor deze derde gevoelige bestemming - waar nog geen overeenstemming is bereikt - ruimhartig met de regelingen wordt omgegaan met oog voor individuele belangen. Wij herhalen hiermee ons verzoek van 27 januari 2022 (gezamenlijke brief van college en gemeenteraad) op het Ontwerp inpassingsplan.

Samenvattend Wij zijn van mening dat de zorg voor de gezondheid van inwoners een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van overheden. In de rapporten van de Gezondheidsraad zien wij onze eerder kenbaar gemaakte zorg bevestigd, waardoor wij wederom aandringen op een adequaat voorzorgbeleid, heroverweging van de tracékeuze dan wel keuze voor de “knikvariant” en op aandacht voor gevoelige bestemmingen.

Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester,

Mr. H.L.M. van Noort

Drs. M.C. Starmans-Gelijns

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden.