2022-018922 Bijl1- Startnotitie Woonzorgvisie gemeente Dongen

Startnotitie voor de Woonzorgvisie gemeente Dongen 30 november 2022

Aanleiding De looptijd van de huidige woonvisie ‘Dongen Woont 2017-2027’ is nog lang niet verstreken. Toch is het nodig om het beleid nu te actualiseren. Dat komt niet alleen omdat de woningmarkt sinds 2017 totaal is veranderd en er een groot tekort is aan woningen, maar ook door wijzigingen van de Woningwet, de komst van de Omgevingswet, nieuw beleid van de Rijksoverheid en een steeds verdergaande samenwerking in en met de regio Hart van Brabant. a. Wijziging Woningwet: woonvisie verplicht Per 1 januari 2022 is de Woningwet op een aantal punten aangepast. Tot 2022 was het hebben van een woonvisie facultatief. Een woonvisie was met name nodig om prestatieafspraken te kunnen maken met een woningcorporatie. Artikel 42 lid 1 van de Woningwet luidt nu als volgt: “De gemeenteraad stelt een woonvisie vast, waarin het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid voor ten hoogste de eerstvolgende vijf kalenderjaren is neergelegd. De gemeente voert overleg daarover met andere gemeenten, voor zover die gemeenten daarbij een rechtstreeks belang hebben.” Dat is meteen ook het enige wat er over deze gemeentelijke verplichting wettelijk is bepaald. Wat er precies verstaan wordt onder ‘het gemeentelijk volkshuisvestingsbeleid’ is nergens gedefinieerd. Een gemeente heeft daarmee een grote mate van vrijheid in wat ze in een woonvisie opneemt.

Naast de verplichting om een woonvisie vast te stellen is ook nieuw de bepaling dat de visie een werkingsduur van maximaal 5 kalenderjaren mag hebben. b. Woonzorgvisie verplicht vanaf 2024 De gemeenteraad wordt ook verplicht om een woonzorgvisie vast stellen en wel vòòr 1 januari 2024. Deze verplichting vloeit voort uit het landelijke programma ‘Een thuis voor iedereen’. De woonzorgvisie moet gericht zijn op het realiseren van voldoende betaalbare woningen voor een aantal specifiek benoemde aandachtsgroepen. Met daarbij de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Het gaat dus zowel om geschikte woningen / woonvormen waar zorg geleverd kan worden als om het (anders) organiseren van de nodige zorg en ondersteuning. De woonzorgvisie mag lokaal of regionaal vormgegeven worden. In de regio Hart van Brabant is gekozen voor een regionale woonzorgvisie met daarnaast een lokale uitwerking. Over dit onderwerp is uw raad eerder geïnformeerd met raadsinformatiebrief nr. 43 van 19 juli 2022 en recent met de regionale raadsinformatiebrief van 11 november 2022. In deze laatste brief vindt u een uitgebreide toelichting op de opgaven en ontwikkelingen rond wonen, zorg en welzijn en het inmiddels gestarte traject voor de regionale woonzorgvisie. De lokale uitwerking willen we opnemen in onze gemeentelijke woonzorgvisie.

Afstemming met regio en provincie: steeds meer op kwalitatief niveau De Interim-Omgevingsverordening Noord-Brabant schrijft voor dat gemeenten binnen een regio jaarlijks de (grotere) woningbouwplannen met elkaar en met de provincie afstemmen en monitoren. Dat voorschrift vormt de basis voor het ‘regionaal perspectief op wonen en woningbouw. Sinds 2021 kiest de regio ervoor om het perspectief niet alleen meer over de kwantitatieve bouwopgave te laten gaan. Ook de andere regionale opgaven voor het woondomein komen aan bod. Naast de al genoemde woonzorgvisie gaat het bijvoorbeeld ook over de opvang van statushouders, huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten, woonwagenbeleid en de uitstroom uit maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Om een beter zicht te krijgen op de huidige en verwachte vraag en aanbod aan woningen (huur en koop) is in opdracht van de regio recent een regionaal woningmarktonderzoek gehouden. De resultaten van het woningmarktonderzoek worden gebruikt voor het verder aanscherpen van de

regionale opgave en de regionale afstemming in het jaarlijkse Perspectief op wonen en woningbouw. Verschillende opgaven moeten landen in de categorie sociale huurwoningen. Om die reden zijn ook de woningcorporaties uit de regio bij het onderzoek betrokken geweest. De resultaten zijn zowel op regionaal als ook op gemeentelijk niveau beschikbaar en zullen dienen als input voor ons lokale woonbeleid. c. Lokale besluiten De noodzaak tot het actualiseren van het woonbeleid is eerder onderkend door de Dongense gemeenteraad. Met de aangenomen motie 2021-26 van 11 november 2021 gaf de gemeenteraad opdracht aan het college om de huidige woonvisie te actualiseren en daarbij de uitkomsten van het in woningbehoefteonderzoek 2021 te implementeren. In het coalitieakkoord ‘Versterken en Vernieuwen’ 2022-2026 is binnen het thema ‘Wonen” het actualiseren van de woonvisie als een van de ambities benoemd. In de nieuwe visie moeten naast de uitkomsten van het lokale woonbehoefteonderzoek 2021 ook verwerkt worden het regionale woningmarktonderzoek 2022 en de regionale woonzorg analyse.

Proces Woonzorgvisie Het college van burgemeester en wethouders heeft op 11 oktober 2022 een projectopdracht vastgesteld voor het opstellen van de woonzorgvisie. Omdat de eigen ambtelijke capaciteit beperkt is en specifieke deskundigheid benodigd is, acht het college het noodzakelijk om een adviesbureau in te schakelen. Daarvoor is een aanbesteding gestart, gelijktijdig met het opstellen van deze startnotitie. De startnotitie richt zich op het proces en de planning om te komen tot een actuele woonzorgvisie en legt de beoogde doelen en resultaten vast.

Doel Net zoals dat geldt voor ‘Dongen Woont 2017-2027’ moet het nieuwe visiedocument een combinatie zijn van wonen en wonen in relatie tot zorg. Beide thema’s raken steeds verder met elkaar verweven. De nieuwe woonzorgvisie legt de belangrijkste ambities en speerpunten vast voor een goed gemeentelijk woon- en woonzorgbeleid. De woonzorgvisie – die voortaan wettelijk gezien maximaal een periode van vijf jaar mag beslaan - richt zich op periode 2024 tot en met 2027 en geeft een doorkijk naar de jaren daarna, tot 2035. De woonzorgvisie is een visiedocument dat we gebruiken voor het bepalen van een koers en dat ons helpt focus aan te brengen. Het beantwoordt de vraag wat voor gemeente Dongen wil zijn als het gaat om wonen en wonen in relatie tot zorg. Het geeft verder in een uitvoeringsplan aan welke stappen de gemeente samen met stakeholders willen gaan zetten om daar te komen. Het is belangrijk dat de woonzorgvisie wordt opgesteld en afgestemd met stakeholders en inwoners. Het is de bedoeling dat de woonzorgvisie op termijn onderdeel gaat vormen van onze Omgevingsvisie en dat de uitvoeringsagenda opgenomen wordt in een ‘programma wonen’, een programma als bedoeld in de Omgevingswet. We houden met dit doel alvast rekening bij het opstellen van de Woonzorgvisie en het uitvoeringsprogramma.

Kaders woonzorgvisie Er zijn diverse ontwikkelingen waarmee de Woonzorgvisie rekening moet houden. We beperken ons tot de belangrijkste kaders: Beleid Rijksoverheid en provincie Landelijk zijn in overleg met het rijk, de VNG, de Woonbond en Aedes nieuwe volkshuisvestelijke prioriteiten vastgesteld voor de periode 2021 – 2025: 1. Bijdragen aan de bouwopgave, door versnellen nieuwbouw sociale huurwoningen. 2. Zorgen voor betaalbaarheid, door lokaal maatwerk. 3. Investeren in een duurzame woningvoorraad door aandacht voor kwaliteitsaspecten en inzet op isolatie en de energietransitie.

4. Realiseren van wonen met zorg, door passende woonvormen en samenwerking. 5. Huisvesten van spoedzoekers, door tijdelijke oplossingen en minder conventionele wijzen van huisvesting. 6. Investeren in leefbaarheid, door differentiatie van wijken, ontmoeting tussen bewoners en sociaal beheer. De corporaties – en dus ook Casade – zijn verplicht om deze prioriteiten in hun bod op de woonvisie te betrekken. De prioriteiten vinden vervolgens hun vertaling in de prestatieafspraken. Deze prioriteiten hebben recent een vertaling gekregen in de bestuurlijke afspraken woningbouw 2022 – 2030 tussen Rijksoverheid en de provincie Noord-Brabant. Die afspraken zullen een verdere uitwerking krijgen in de regionale woondeal provincie Noord-Brabant – Regio Hart van Brabant. Beleid gemeente en regio Als het gaat om wonen en wonen met zorg werken de gemeenten in de regio Hart van Brabant steeds meer samen. De woonzorgvisie sluit daarom zoveel mogelijk aan op het al vastgelegde en zich nu verder ontwikkelende woonzorgbeleid van de regio. De benoemde landelijke prioriteiten zijn ook in de gemeente Dongen actueel en zijn deels benoemd in ‘Versterken en Vernieuwen’, het coalitieakkoord 2022 – 2026. Daarnaast benoemt het coalitieakkoord nog een aantal ambities. De meeste daarvan worden betrokken bij de voorbereiding van de Woonzorgvisie en worden daarin verder uitgewerkt.

Dat geldt onder andere voor het bouwen van nieuwe en betaalbare woon- en bouwvormen, voor duurzaam en circulair bouwen en door duurzame woningbouwexperimenten, zoals waterneutraal bouwen en inwonerinitiatieven. De woonzorgvisie bundelt alle facetten van wonen en wonen in combinatie met zorg. Daarvoor is het belangrijk om bestaande visies, vastgestelde en in voorbereiding zijnde beleidsdocumenten en onderzoeken te verzamelen en te gebruiken. Op verschillende thema’s is recent beleid vastgesteld. Al deze documenten moeten meegenomen worden bij de voorbereiding van de woonzorgvisie (in willekeurige volgorde): - Concept-omgevingsvisie gemeente Dongen - Versterken en Vernieuwen’, Coalitieakkoord op hoofdlijnen 2022 – 2026 - Woningbehoefteonderzoek gemeente Dongen 2021 - Woonzorgvisie ‘Dongen Woont 2017 – 2027’ - Prestatieafspraken 2022-2025 / concept prestatieafspraken 2023-2026 - Concept afwegingskader woningbouwinitiatieven - Alle benodigde documenten in relatie tot het regionale project Weer Thuis! - Woonzorganalyse regio Hart van Brabant 2022 - Woningmarktonderzoek regio Hart van Brabant 2022 - Project regionale woonzorgvisie regio Hart van Brabant - Visie Sociaal Domein gemeente Dongen 2019 - Visie op Normaliseren binnen het sociale domein, de Dongense Koers - 2021 - Beleidskader en beleidsregel huisvesting arbeidsmigranten gemeente Dongen 2022 - Regionaal

handelingsperspectief Woonwagens regio Hart van Brabant 2022 - Transitievisie Warmte Dongen - Regionale Energie en Klimaat Strategie Hart van Brabant Bij de aanbesteding is meegegeven dat de opbrengst van de raadsbehandeling van deze startnotitie nog belangrijke input kan leveren voor het proces voor het opstellen van de woonzorgvisie en mogelijk kan leiden tot een aanpassing van of aanvulling op de opdracht.

Uitkomsten van het proces Het proces werkt de volgende onderdelen verder uit: a. Terugblik op / evaluatie van de woonvisie ‘Dongen Woont 2017 – 2027’ Korte terugblik op het huidige beleid en de behaalde resultaten daarvan. b. Analyse huidige situatie en (voorzienbare) ontwikkelingen

Er wordt een analyse gemaakt van de huidige situatie, waarbij ook gekeken wordt naar trends en ontwikkelingen. De analyse is onder andere gebaseerd op het woonbehoefteonderzoek dat de gemeenteraad in 2021 heeft laten uitvoeren, het regionale woningmarktonderzoek HvB 2022 (oplevering eind 2022) en de regionale woonzorganalyse Hart van Brabant 2022. De analyse gaat verder in op nut en noodzaak van specifieke maatregelen die de gemeente kan treffen, waaronder tenminste de opkoopbescherming, zelfbewoningsplicht en het vaststellen van een huisvestingsverordening. De analyse beperkt zich tot het wettelijk verplichte onderzoek dat aan deze maatregelen vooraf moet gaan, benoemt de voor- en nadelen van mogelijke maatregelen en de beleidsmatige keuzes die daarin gemaakt kunnen worden. De verdere uitwerking van de maatregelen maakt geen onderdeel uit van de Woonvisie, maar wordt onderdeel worden van het uitvoeringsprogramma. c. Het opstellen van de Woonzorgvisie 2024 – 2027 De Woonzorgvisie beschrijft de ambitie en visie van de gemeente voor de belangrijkste opgaven. Het document bevat de beleidsuitgangspunten en keuzes, met concreet meetbare doelen voor de werkingsperiode en met een doorkijk tot 2035. De woonzorgvisie zal gedifferentieerd worden naar de kernen Dongen, ’s Gravenmoer en Klein Dongen Vaart.

Voor het onderdeel ‘wonen met zorg’ vormt de Woonzorgvisie de lokale vertaling van de regionale woonzorgvisie, die wordt voorbereid en opgesteld in de periode Q4 2022 – Q2 2023. De Woonzorgvisie vormt de basis voor de prestatieafspraken met de woningcorporatie en de huurdersbelangenvereniging. En de visie vormt de leidraad voor onderhandelingen met marktpartijen, zoals ontwikkelaars, dit naast andere vastgestelde gemeentelijke kaders, zoals bestemmingsplannen / het Omgevingsplan. d. Uitvoeringsprogramma De Woonzorgvisie krijgt een uitwerking in een uitvoeringsprogramma voor de periode 2024 – 2027. Het uitvoeringsprogramma beschrijft wat de gemeente in die periode zelf gaat doen om de doelen uit de Woonzorgvisie te behalen en wat zij van andere partijen verwacht. In de uitvoeringsagenda komen concrete acties per kern terug.

Participatie De woonzorg visie wordt opgesteld en afgestemd met stakeholders zoals woningcorporatie Casade en diens huurdersbelangenvereniging, zorg- en welzijnsinstellingen, de Adviesraad Wmo en de Adviesraad Participatiewet, marktpartijen (makelaars, ontwikkelaars, beleggers) en met onze inwoners. Verschillende stakeholders (Casade, zorginstellingen) draaien ook actief mee in regionale processen. Anderen (inwoners) zijn recent geraadpleegd in het kader van het woonbehoefteonderzoek en de Omgevingsvisie. Het participatieproces zal daar rekening mee houden. Onderdeel van de aanbestedingsopdracht is het indienen van een voorstel voor de wijze waarop de gemeenteraad wordt betrokken gedurende het proces en hoe de verschillende stakeholders en inwoners worden betrokken. De gunning van de opdracht vindt volgens planning plaats op 12 december 2022. We zullen uw raad daarna informeren over de aanpak van het participatieproces.

Planning Onderdeel van de aanbestedingsopdracht is het opstellen van een planning, gericht op een oplevering van de punten a tot en met d onder ‘Uitkomsten van het proces’. De planning is gericht op een oplevering van deze uitkomsten uiterlijk Q3 2023. De besluitvorming over de nieuwe woonzorgvisie zal uiterlijk plaats gaan vinden in Q4 2023. Wij zullen uw raad na afronding van de aanbesteding nader informeren over de planning.