20210708-06 TV VPD DKunst ANTW- Onderwijshuisvesting

Technische Vragen Fractie:

Volkspartij Dongen

Naam:

Denise Kunst

Datum:

4 juli 2021

Voorstel tot

Onderwijshuisvesting

Portefeuillehouder:

Eline van Boxtel

Behandelend ambtenaar:

Sylvia vd Westen en Vivianne Buteijn

Plaatsen op Notubox:

Ja

Vraag/vragen & antwoord/antwoorden: 1. Graag ontvangen we een overzicht van de tijdslijn waarin de oplopende normbedragen bekend zijn geworden door de jaren heen. Vooraf: De stichtingskosten voor de IKC’s worden als onderdeel van het programma van eisen voor nieuwbouw van een IKC opgesteld door een extern bureau. Op de momenten dat er stichtingskosten aangeleverd worden in een dergelijk traject, is de gemeente op de hoogte van de dan geldende kosten. Antwoord: In 2019 zijn op basis van het toen meest actuele referentieproject van IKC Beljaart (raadsbesluit april 2019) de bedragen uit de meerjarenbegroting 2020 - 2023 bijgesteld van € 1900 per m2 naar € 2417 per m2 bvo. Vanaf het voorjaar van 2019 heeft de IKC ontwikkeling in het teken gestaan van prioritering en temporisering als gevolg van de financiële situatie van de gemeente Dongen gecombineerd met een verkenning van alternatieve financieringsvormen. Vervolgens zijn er als gevolg van Corona geen majeure besluiten genomen. Hiermee heeft de IKC ontwikkeling op locatieniveau circa 1,5 jaar stilgelegen. In februari 2020 heeft schoolbestuur PCPO op eigen initiatief een actualisatie van de raming voor IKC Anspach op laten stellen. Deze raming had geen formele status en is opgesteld op een moment dat de ontwikkeling stil lag.

Bovendien kwam deze actualisatie op het moment dat we de Coronacrisis in gingen (waarvan zeer onduidelijk was welk effect dit zou hebben op de bouwkosten in de rest van 2020 en verder). Desondanks is het inzicht wel vertaald naar de voortgangsmonitor in de vorm van het opnemen van een bandbreedte van actuele stichtingskosten. In de eerstvolgende voortgangsmonitor van juni 2020 is melding gemaakt van een bouwkostenontwikkeling met een bandbreedte tussen de € 2400 en € 3000 per m2 (afhankelijk van de omvang van het project). Vanaf maart 2021 is deze bandbreedte in de voortgangsmonitor bijgesteld naar € 2500- € 3100 per m2.

In het voorjaar van 2021 zijn de stichtingskosten bekend geworden voor dat jaar, via de stichtingskostenramingen voor IKC Anspach en IKC ’s Gravenmoer. In onderstaand overzicht zijn de indicatieve gemiddelde stichtingskosten in beeld gebracht.

Voor wij antwoord geven op de volgende twee vragen, hechten wij er waarde aan om het volgende met u te delen: Van de start van het traject om te komen tot nieuwbouw, tot het daadwerkelijk aanvragen van een krediet bij de gemeenteraad, is een traject van jaren. In die periode worden plannen met werkgroepen gemaakt en verfijnd. De afspraak is dat alleen de definitieve – door het college vastgestelde versie – aan de raad wordt voorgelegd met een onderbouwde kredietvraag. Gezien het feit dat we beide aanvragen voor IKC’s Anspach en ’s Gravenmoer wilden koppelen in besluitvorming (gepland in juli 2021), is de keuze gemaakt ook de informatievoorziening hierover parallel te laten lopen. Om die reden is communicatie over bedragen gekoppeld aan het moment van beschikbaar komen van de laatste raming die binnenkwam, dat was op 30 april 2021 (raming IKC Anspach). Daarmee kon de gemeente ook de controle inbouwen of de bureaus met vergelijkbare parameters, uitgangspunten en kosten rekenen. Door middel van de voortgangsmonitor geven we uw raad tweejaarlijks op hoofdlijn inzicht in de voortgang van voorbereiding, planvorming en realisatie van de IKC’s. M.b.t. de bouwkostenontwikkeling hebben wij uw raad vanaf juni 2020 op de hoogte gebracht van de bandbreedte waarmee rekening gehouden moet worden t.a.v. de kosten van de IKC ontwikkeling.

Wij hebben verondersteld dat dit de juiste en voldoende signaleringsfunctie zou hebben. Helaas moeten we nu vaststellen dat dit niet het beoogde effect heeft gehad. 2. Wanneer was de wethouder op de hoogte van de nieuwe ramingen voor de nieuwbouw van de scholen? Antwoord: De wethouder heeft in het najaar van 2020 gevraagd om, na een periode van zo’n 1,5 jaar dat het proces nagenoeg stillag (door financiele positie gemeente, onderzoek naar alternatieve financiering en corona), voortvarend de IKC-ontwikkeling terug op te pakken en te zorgen dat er voor de zomer van 2021 een raadsvoorstel zou liggen waarin zowel het krediet voor IKC Anspach als dat van IKC ‘s Gravenmoer aan de gemeenteraad voorgelegd kon worden. Dit is opgepakt en de programma’s van eisen zijn in samenwerking met de scholen en begeleidende externe bureau’s tot voltooiing gekomen. De kostenraming voor IKC Anspach ontving de gemeente op de vrijdag voor het mei-reces. De portefeuillehouder is meteen na het mei-reces op maandag 17 mei geïnformeerd over beide kostenramingen. Portefeuillehouder zag direct urgentie en heeft een dag later het college geïnformeerd, de actuele financiële situatie inclusief een doorrekening voor de IKC’s Biezen en West zijn opgenomen in de kadernota en de raadsinformatieavond over onderwijshuisvesting is vervroegd naar 3 juni. 3.

Wanneer zijn de schoolbesturen op de hoogte gebracht van de nieuwe bedragen en

ontwikkelingen per school? Antwoord: De aangepaste Programma’s van Eisen met bijbehorende stichtingskostenraming zijn in de werkgroepen door de begeleidende adviesbureaus gedeeld op respectievelijk 24 februari (IKC ’s Gravenmoer – ICS Adviseurs) en 30 april (IKC Anspach – RO groep). Zoals bij vraag 2 aangegeven is voor de communicatie over de kostenontwikkeling van deze specifieke IKC’s gewacht tot beide ramingen compleet aangeleverd waren, zodat deze onderling getoetst konden worden en er centraal en eenduidig geïnformeerd kon worden over de actuele kostenontwikkeling. De kosten per m2 die in de ramingen zichtbaar werden, vielen binnen de bandbreedte die steeds via de voortgangsmonitoren gecommuniceerd is. 4. Welke communicatie is gebruikt om de schoolbesturen op de hoogte te brengen? En welke informatie is toen gedeeld? Antwoord: De schoolbesturen waren actief onderdeel van de werkgroepen die onder begeleiding van externe bureaus de programma’s van eisen voor IKC Anspach en IKC ’s Gravenmoer hebben opgesteld. Via die werkgroep en uiteindelijk de eindrapportages van de programma’s van eisen zijn de schoolbesturen op de hoogte gehouden. 5.

Waarom is er nog geen raadsinformatiebrief verstuurd naar de gemeenteraad met daarin de gespecificeerde bedragen per locatie en per huisvestingsonderdeel (primair onderwijs, kinderopvang zowel 0-4 als 4-12 jaar en gymzaal) inclusief verklaring van de verschillen t.o.v. de eerdere uitgangspunten. Antwoord: Het afgesproken proces hieromtrent is: om de raad via een investeringskrediet te informeren nadat de investeringen en uitvoeringsplanning op locatieniveau financieel doorberekend zijn. Daarbij wordt op locatieniveau inzicht gegeven in de huisvesting van kindpartners, afschrijvingen boekwaardes, kosten van tijdelijke huisvesting, asbestsanering en de mogelijke opbrengsten van vertreklocaties. Dit geheel wordt vervolgens ter besluitvorming in een investeringskrediet aan de gemeenteraad voorgelegd. Gezien het belang van het thema onderwijshuisvesting is in de week van 12 april besloten de raad via een raadsinformatieavond aanvullend te informeren. Dit in aanloop naar de besluitvorming rondom de kredietvotering die oorspronkelijk voor juli op de raadsagenda stond. De raadsinformatieavond diende als aanvulling op de RIB van de voortgangsmonitor onderwijshuisvesting. Zodat in meer detail op de locatiespecifieke vragen en overwegingen in gegaan kon worden. 6.

Zijn er (her)berekeningen gemaakt bij aanpassingen van de normbedragen? Zo nee waarom is er bij eerdere normbedragen, die steeds een verhoging lieten zien, geen nieuwe (her)berekening gemaakt? Als er wel (her)berekeningen zijn gemaakt dan ontvangen we deze berekeningen graag rekening houdend met de tijdslijn? Antwoord: Er zijn geen doorrekeningen / (her)berekeningen gemaakt t.b.v. de begroting. Met uitzondering van 2019: - Op basis van het in 2019 meest actuele referentieproject van IKC Beljaart (raadsbesluit april 2019) zijn de bedragen uit de meerjarenbegroting 2020 - 2023 bijgesteld van € 1900 per m2 naar € 2417 per m2 bvo. Er zijn geen nieuwe herberekeningen gemaakt vanwege het tijdelijk stilleggen van de IKContwikkelingen: - Vanaf het voorjaar van 2019 heeft de IKC-ontwikkeling in het teken gestaan van prioritering en temporisering als gevolg van de financiële situatie van de gemeente Dongen gecombineerd met een verkenning van alternatieve financieringsvormen. - Vervolgens zijn er als gevolg van Corona geen majeure besluiten genomen. Hiermee heeft de IKC-ontwikkeling op locatieniveau circa 1,5 jaar on hold gestaan.

Vanaf Q2 2020 is via de voortgangsmonitor onderwijshuisvesting steeds melding gemaakt van een bouwkostenontwikkeling met een bandbreedte tussen de € 2400 en € 3000 per m2 (afhankelijk van de omvang van het project). In Q1 2021 is deze bandbreedte in de voortgangsmonitor bijgesteld naar € 2500- € 3100 per m2. 7. Wie heeft de uiteindelijke doorrekening gemaakt? Is dat door ambtenaren gebeurd of door een extern bureau? In beide gevallen ontvangen we graag de berekening. Antwoord: De stichtingskostenramingen zijn door ICS Adviseurs (IKC ’s Gravenmoer) en RO groep (IKC Anspach) opgesteld. De ramingen zijn opgenomen als bijlage bij deze antwoorden. 8. Er is wel een nieuwe berekening gemaakt op basis van de verhoging in 2019 (begroting 2020-2024). Toen gingen de normbedragen omhoog van €1.900,- /m2 naar € 2.417, -/m2. Toen werden de investeringsbedragen verhoogd met in totaal € 2,8M (IKC Beljaart € 4.592K naar € 6.326K, IKC Anspach € 3.132K naar € 3.481K, IKC Biezen € 4.279K naar € 4.755K, IKC ‘s Gravenmoer € 2.477K naar € 2.753K). Nu gaan de normbedragen omhoog naar €2.950/m2. De totale verhoging van de scholen wordt nu (IKC Beljaart € 6.326K naar € 6.821(iets lagere prijs), IKC Anspach € 3.481 naar € 5.564K, IKC Biezen € 4755K naar € 6.710K, IKC ‘s Gravenmoer € 2.753K naar €5.286K). Dit is een totale verhoging van €7,1M.

In beide gevallen is de verhoging vergelijkbaar: €1900 - €2417 - €2950. Hoe kan het dan dat de verhoging bijna drie keer zo groot is? (Als dit komt door de hogere kindaantallen, waarom was dit niet bekend? Als dit komt door de kinderopvang, waarom is de verhoging dan nu zoveel groter dan bij Beljaart (toen €1,7M meer voor een school van 6,3M en nu 2.1M en 2,5M per school). Dat rijmt niet met de stijgende kosten. Immers, de stijging is vergelijkbaar in die twee stappen. IKC West is trouwens nog erger, die gaat van € 4.748K in begroting 2021-2025 naar € 8.519K in presentatie. Dat is de laatste berg van de totale toename. Graag een uitgebreide verklaring. Antwoord: Zoals u terecht opmerkt, is het resultaat van de verhoging niet van evenredige omvang met de stijging in 2019 bij IKC Beljaart. Dat heeft meerdere oorzaken: -

-

-

Leerlingenaantallen zijn gestegen (prognoses zijn november 2020 opgesteld door Pronexus, vanaf dat moment voeren we daar gesprekken over met de schoolbesturen, de nieuwe leerlingenprognoses zijn benut in de programma’s van eisen voor de aankomende IKC’s, zie ook vraag 10). Er zijn kosten meegenomen voor kinderopvang (In IKC Beljaart werd oorspronkelijk uitgegaan van een zeer beperkte ruimtevraag voor kinderopvang (163 m2). In absolute zin zijn de oppervlakten voor kinderopvang in IKC ’s Gravenmoer en IKC Anspach van vergelijkbare omvang als destijds beoogd in IKC Beljaart. Maar aangezien IKC Anspach en IKC ’s Gravenmoer kleiner van omvang zijn dan IKC Beljaart is het relatieve aandeel van kinderopvang in de nieuwbouw in IKC’s Anspach en ’s Gravenmoer in verhouding groter. Er zijn kosten meegenomen voor een gymzaal in ’s Gravenmoer (dit zorgt voor een aanvullend benodigd budget van ca. €1,2 mln). Per IKC pakt dat als volgt uit:

Antwoord: Voor IKC Biezen en IKC West zijn alleen voorlopige inschattingen gemaakt door de gemeente, obv de meest recente stichtingskostenramingen en verwachte kostenstijgingen. Hier zijn nog geen programma’s van eisen voor opgesteld. Voor IKC West geldt de uitzonderlijke situatie dat de leerlingenprognoses daar circa 120 leerlingen hoger worden ingeschat in de toekomst, ten opzichte van eerdere prognoses voor dat gebied. Dat heeft te maken met de nieuwe woningbouwplannen in West, waar de scholen extra leerlingen van kunnen verwachten. De verwachte kostenstijging voor IKC West ligt daarmee onevenredig veel hoger dan de ratio’s die voor IKC Beljaart golden in 2019. 9. In de laatste twee voortgangsrapportages onderwijshuisvestingmonitor staan op nagenoeg alle onderdelen de seinen op groen. Uit de informatie welke nu per mei 2021 wordt voorgeschoteld is dit opmerkelijk. Hoe kan worden verklaard dat deze seinen op groen staan terwijl op o.a. financieel vlak alle alarmbellen zouden moeten afgaan gezien de overschrijding van de uitgangspunten van de begrote kosten? Antwoord: De bedragen van de vastgestelde programmabegroting van de gemeente Dongen dienden steeds als uitgangspunt bij de toetsing in de voortgangsmonitor. Daarbij is steeds aangegeven dat de bedragen in de tabel gebaseerd zijn op het prijspeil van het laatste referentieproject IKC Beljaart.

In de monitor is daarover vanaf juni 2020 opgenomen dat bij de actuele stichtingskosten rekening gehouden moet worden met een bandbreedte van €2400-€3000. En in de monitor Q1 2021 met een bandbreedte van €2500-€3100 afhankelijk van de omvang van het project. De verwachting was dat deze tekst (incl. bandbreedte) voldoende signaleringswaarde zou hebben voor uw raad. Helaas blijkt de tekst niet de signaleerfunctie gehad te hebben die wij voor ogen hadden hiermee. Op moment van schrijven van de voortgangsmonitor Q1 2021 was de eerste raming voor IKC ’s Gravenmoer net ambtelijk bekend. De reden dat die informatie nog niet opgenomen is in de monitor is dat wij begin 2021 bewust gekozen hebben voor het gecombineerd voorbereiden en aanbieden van kredietaanvragen voor IKC ’s Gravenmoer en IKC Anspach, gezien hun gelijke voorbereidingsfase en gelijk beoogde besluitvormingsmoment in de raad. Voor deze twee IKC’s zijn (door de schoolbesturen) 2 verschillende adviesbureaus aangenomen voor de procesbegeleiding van opstellen Programma van Eisen en stichtingskostenraming. ICS Adviseurs was eind februari gereed met de stukken voor IKC ’s Gravenmoer. RO groep was eind april gereed met de stukken voor IKC Anspach. Gezien het feit dat we beide kredietaanvragen wilden koppelen in besluitvorming, is de keuze gemaakt ook de informatie hierover parallel te laten lopen.

Om die reden is communicatie over bedragen gekoppeld aan het moment van beschikbaar komen van de laatste raming door RO groep. Daarmee kon de gemeente ook de controle inbouwen of de bureaus met vergelijkbare parameters, uitgangspunten en kosten rekenen. Daarmee wilden we eventuele onduidelijkheid voor zijn. Op 30 april leverde RO groep de definitieve stukken aan en werd ook de raming voor IKC Anspach duidelijk. Dit was de dag voor de meivakantie. De meivakantie – waarin niet iedereen beschikbaar was – is benut om de twee ramingen goed te analyseren en onderling te vergelijken op parameters en uitgangspunten. De eerste werkdag na de meivakantie zijn de collega’s van financiën en de wethouder geïnformeerd over de

stichtingskosten van beide IKC’s. 10. Wanneer zijn de nieuwe leerlingenprognoses bekend geworden? Antwoord: De nieuwe leerlingenprognoses zijn in november 2020 door Pronexus opgesteld en aangeleverd aan de gemeente. Met alle schoolbesturen in Dongen is daarop in de periode Q4 2020 t/m Q1 2021 strategisch overleg gevoerd over het toekomstperspectief van de leerlingenaantallen en leerlingenmigratie in Dongen n.a.v. de nieuwe leerlingenprognoses. De nieuwe leerlingenaantallen (en afspraken over maximering van scholen passend bij de gebouwcapaciteit van nieuwbouw) zijn verwerkt in de progamma’s van eisen voor de nieuw te bouwen IKC’s. 11. Hoe ziet deze verschillenanalyse eruit (oud versus nieuw per school over de periode tot 2040? Antwoord: Hierna is als bijlage de verschillenanalyse ingevoegd, waarbij de prognose van 2016 vergeleken is met de prognose van 2021. (opgenomen onder tabel van vragen en antwoorden). Om betrouwbaar te vergelijken is steeds een vergelijking gemaakt voor de leerlingenaantallen in schooljaar 2020-2021 en schooljaar 2035-2036. De prognose van 2016 kijkt niet verder vooruit dan 2036 (NB: het jaar waarop de normatieve ruimtebehoefte voor de IKC’s Anspach en ’s Gravenmoer gebaseerd zijn). We vergelijken hier met de prognoses uit 2016 omdat deze als basis gehanteerd zijn in het Plan van Aanpak Onderwijshuisvesting dat in 2017 is vastgesteld. 12.

Hoe zijn deze stijgingen/dalingen te verklaren? Graag onderbouwing Antwoord: De stijgingen en dalingen zijn voornamelijk te verklaren vanuit de demografische ontwikkelingen en de gewijzigde woningbouwplannen in onze gemeente. 13. Wat gebeurt er als een school te klein is en er te weinig ruimte is voor opvang op de school? Antwoord: Iindien de uitbreidingsbehoefte voor de duur van 15 jaar aantoonbaar wordt gemaakt op basis van de gegevens uit de leerlingenprognose ontstaat er er recht op structurele ruimteljke uitbreiding. Indien dit niet voor een periode van 15 jaar kan worden aangetoond, dan kan de gemeente conform de gemeentelijk verordening onderwijshuisvesting verwijzen naar leegstand in andere onderwijsgebouwen binnen een straal van 2 kilometer hemelsbreed. In de gemeentelijke verordening wordt bij het toekennen van ruimtebehoefte onderscheid gemaakt in voor tijdelijk gebruik bestemde voorzieningen en voor blijvend gebruik bestemde voorzieningen. De keuze tussen voor tijdelijk of permanent is afhankelijk van de verwachte periode dat de voorziening noodzakelijk is. Bij een periode van: -

korter dan 4 jaar, dan in principe geen toekenning;

-

4 jaar tot 15 jaar, dan toekennen van voor tijdelijk gebruik bestemde huisvesting;

-

15 jaar en langer, dan toekennen van voor blijvend gebruik bestemde huisvesting.

14. Welke afspraken/toezeggingen zijn er gemaakt door de gemeente/wethouder met de schoolbesturen over de huisvesting van de scholen op het moment dat er niet voldoende ruimte is op de huidige locatie van de scholen? Antwoord: Dan wordt conform de verordening onderwijshuisvesting verwezen naar leegstand in andere onderwijgebouwen.

15. In de media is meermaals door de heer Wever aangegeven dat nieuwbouw is toegezegd dit jaar. Zijn er door de wethouder/ambtenaren toezeggingen gedaan? Antwoord: In 2018 is door het college besloten om de nieuwbouwvariant voor IKC Anspach nader uit te werken. Met dit uitgangspunt zijn de programma’s van eisen op gesteld. De wethouder heeft steeds uitgestraald dat het voteren van het benodigde investeringskrediet een aangelegenheid is van de gemeenteraad. Het voteren van het investeringskrediet voor de nieuwbouw van de J.J. Anspachschool staat al het hele jaar 2021 op de planning van de gemeenteraad. Dat is in overleggen met schoolbesturen ook onderwerp van gesprek geweest. Ambtelijk noch bestuurlijk zijn er expliciete toezeggingen gedaan, maar het lijkt aannemelijk dat de scholen op basis van de planning wel de verwachting / interpretatie hebben gehad dat het toekennen van kredieten voor de nieuwbouw – na jaren van uitstel agv bezuinigingen, onderzoek naar alternatieve financieringsvormen en Corona – dit jaar zou plaatsvinden.

geordend per IKC:

IKC Biezen: De Biezenkring IKC Biezen: De Noorderpoort

IKC Anspach: JJ Anspach

IKC 's Gravenmoer: De Springplank IKC 's Gravenmoer: De Wegwijzer

IKC Beljaart: Heilig Hart

87 213

172 140

245

75 96

389

152

73 216

188 141

252

50 103

409

-56 -43

2

-14 3

16 1

7

-25 7

20

308 1909

145

86 211

167 135

238

65 82

379

270 2206

186

88 338

193 131

303

45 112

396

-38 297

41

2 127

26 -4

65

-20 30

17

verschil prognose prognose prognose '21pronexus 2016 pronexus 2021 prognose '16 schooljaar 2035-2036 93 144 51

IKC West: Westerkim IKC West: De Vlinderboom

150

263 1937

verschil prognose prognose prognose '21pronexus 2016 pronexus 2021 prognose '16 schooljaar 2020-2021 94 90 -4

St. Jan

319 1980

basisschool IKC Dongen Vaart: St. Agnes

Achterberg Totaal