2021-016831 RV Vaststellen beleidskader nieuwe Wet inburgering

RAADSVOORSTEL Datum

27 oktober 2021

Zaaknummer

2021-016831

Portefeuillehouder

P.W.A. Lepolder

Behandelend ambtenaar

Deniz Yerlikaya

Besluitvormende raadsvergadering

16 december 2021

Onderwerp

Vaststellen beleidskader nieuwe Wet inburgering

VOORSTEL Wij stellen u voor:  Het lokaal beleidskader nieuwe Wet inburgering vast te stellen. INLEIDING Per 1 januari 2022 worden gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de nieuwe Wet inburgering (hierna: nWi). Met de nWi worden taken op het gebied van inburgering gedecentraliseerd. De regiefunctie wordt bij gemeenten belegd en gemeenten gaan zorgdragen voor een passend inburgeringsaanbod. Naast nieuwe inhoudelijke verantwoordelijkheden hebben gemeenten vanaf 1 januari 2022 ook te maken met een grotere doelgroep: alle inburgeringsplichtigen vallen voor het inburgeringsonderdeel onder verantwoordelijkheid van gemeenten. Daarbij horen ook de gezins- en overige migranten. Aanleiding voor deze wetswijziging is de evaluatie van de Wet inburgering 2013, die in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna: ministerie van SZW) is uitgevoerd. Uit deze evaluatie bleek dat het huidige stelsel diverse tekortkomingen kent die een effectieve inburgering belemmeren. Een aantal tekortkomingen is de onrealistische verwachtingen van de eigen verantwoordelijkheid van de statushouder, de complexiteit van het stelsel, weinig prikkels bij taalaanbieders voor het leveren van hoge kwaliteit en maatwerk en een weinig effectieve scheiding tussen participatie en inburgering. Deze ontwikkelpunten zijn meegenomen bij het tot stand komen van de nieuwe wet.

Op basis van de gewijzigde wet- en regelgeving wordt in het lokaal beleidskader nieuwe Wet Inburgering beschreven op welke wijze de gemeente Dongen hier invulling aan wil geven. Dit beleidskader is een verdieping op de eerder vastgestelde (regionale) startnotitie ‘Veranderopgave Inburgering’ (hierna: VOI) en vormt de basis voor de nog op te stellen beleidsregels (en verordening) in 2022. De raad is eerder geïnformeerd over de ontwikkelingen en de inkoop rondom de Wet inburgering middels een uitgebreide raadsinformatiebrief op 14 juli 2021. ARGUMENTEN 1.1 Met dit beleidskader voldoen we aan onze wettelijke verplichtingen.

1

Gemeenten zijn verplicht om de nWi uit te voeren. Met dit beleidskader voldoen we aan die verplichting en geven we op hoofdlijnen weer wat onze nieuwe taken zijn en hoe we dit vorm geven. 1.2 De uitgangspunten zijn vastgesteld in de startnotitie VOI en vastgesteld op 7 juli 2021. Deze uitgangspunten hebben we uitgewerkt in het lokaal beleidskader. Zowel in de regio als lokaal zijn we bezig geweest met de voorbereiding op de nWi. Met de nieuwe wet in zicht is het belangrijk om te weten wat (sub)regionaal en wat lokaal wordt georganiseerd. We hebben in juli 2021 een startnotitie opgesteld waarin staat beschreven hoe we inhoudelijk en organisatorisch gaan samenwerking in voorbereiding op de nieuwe wet. Deze startnotitie vormt de basis voor dit beleidskader en de inkoop en aanbesteding. 1.3 We zetten in op een goede start We combineren de twee wettelijk verplichte modules (Module Arbeidsmarkt en Participatie (hierna: MAP) en Participatieverklaringstraject (hierna: PVT)) in een vroegtijdig en integraal oriëntatieprogramma. Immers op basis van praktijkervaring en beleidsonderzoek weten we dat het ‘los’ aanbieden van deze onderdelen minder goed werkt. Om de omslag vanuit een vaak totaal andere cultuur te kunnen maken naar de Nederlandse samenleving is tijd, aandacht en het opbouwen van een relatie nodig.

En het hebben van een goede relatie en onderling vertrouwen is cruciaal om inzicht te krijgen in wie de inburgeraar is, wat hij kan en wil en om tot een gedragen Plan Inburgering en Participatie (hierna: PIP) te komen waar zowel de inburgeraar als de gemeente achter staat. Om hier toe te komen is het nodig dat de inburgeraar gedurende een langere periode een zgn. oriëntatieprogramma doorloopt i.p.v. enkele losse modules. Zo investeer je aan de voorkant van het traject, wat resulteert in een goede start en een beter passend vervolgtraject voor de inburgeraar. 1.4 We streven naar een zo hoog mogelijk (taal)niveau Om het mogelijk te maken dat de meeste inburgeraars zo hoog mogelijk taalniveau behalen en hun perspectief op de arbeidsmarkt vergroten, is het van belang dat het leren van de taal gecombineerd wordt met werk, vrijwilligerswerk, studie of stage. De afspraken rondom participatie en werk worden vastgelegd in het PIP. Het doel van de leerroutes is dat de inburgeraars zo goed en snel mogelijke integreren en mee kunnen doen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Het gewenste resultaat van de leerroutes is dat de inburgeraars alle onderdelen voltooien op een zo hoog mogelijk niveau. In het nieuwe stelsel is er een mogelijkheid tot het schakelen (=bijstellen) van de leerroute tijdens het inburgeringstraject.

Mocht het zo zijn dat de vastgestelde leerroute toch niet blijkt te passen bij de capaciteiten van de inburgeringsplichtige dan kan er gewisseld worden van route. KANTTEKENINGEN 1.1 De omvang van de doelgroep en de aantallen per leerroute is een inschatting. De aantallen en afkomst van de inburgeringsplichtigen fluctueert en is lastig aan de voorkant in te schatten. Voor de inschatting maken we gebruik van de taakstelling voor de huisvesting van statushouders die elk half jaar door het ministerie aan de gemeente wordt opgelegd. De aantallen per leerroute is afhankelijk van onder andere het onderwijsverleden, de werkervaring en de leerbaarheid van de inburgeringsplichtigen. Het ministerie heeft een inschatting gemaakt van aantallen per leerroute op basis van de huidige inburgeringsplichtigen. Omdat het een nieuwe wet betreft is het voor de gemeente lastig deze inschatting te vertalen in het inkoopproces.

2

3

1.2 De ingangsdatum van de nWi is een streefdatum. De Eerste kamer stemde op 1 december 2020 unaniem in met de wet voor een nieuw inburgeringstelsel. Aanvankelijk zou de wet op 1 juli 2021 ingaan. Eind 2020 heeft Minister Koolmees echter voorgesteld om de invoering van de wet met een half jaar door te schuiven naar 1 januari 2022. Het doorschuiven van de ingangsdatum van de nWi heeft mogelijk gevolgen voor de bekostiging van de uitvoeringskosten door het Rijk. Hierover zijn het ministier van SZW en de VNG nog in gesprek. Uit de analyse die het ministerie met betrokken partners heeft verricht blijkt dat een aantal knelpunten ook met de inwerkingsdatum van 1 januari 2022 ambitieus blijven. Daarnaast heeft corona en de ten gevolge daarvan getroffen maatregelen een risicofactor voor de planning en capaciteit van alle partijen. 1.3 Onvoldoende middelen Op dit moment worden de verschillende routes verder uitgewerkt en ingekocht (regionale samenwerking), deze bestaan voor het grootste aandeel uit nieuwe producten waardoor we de prijs van deze producten niet kunnen baseren op historische gegevens uit de markt. Het is dus nog niet duidelijk wat de exacte kosten zullen zijn voor de gemeente voor het voorbereiden op en het uitvoeren van de nieuwe wet.

In dit beleidskader beperken we ons daarom nu tot een weergave van de (huidige) budgetten en gaan we in dit voorstel in op geschatte uitgaven en informeren we u later middels een raadsinformatiebrief over de daadwerkelijke uitgaves. FINANCIËN Recentelijk is bekend gemaakt hoe de budgetten die het Rijk beschikbaar stelt voor uitvoeringskosten (gemeentefonds) en voor inburgeringsvoorzieningen (via Specifieke uitkering) zijn opgebouwd. Uitvoeringskosten Het beschikbare budget voor uitvoeringskosten kom neer op ca € 4.200 per asielmigrant en ca € 2.700 per gezins- en overige migrant. Bij de raming van het budget voor uitvoeringskosten zijn de volgende onderdelen meegenomen, te weten brede intake & PIP, formatie, uitvoering brede intake en ondersteunende werkzaamheden. In onderstaande tabel de (te) ontvangen middelen voor 2021 e.v. Uitvoeringskosten*) 2021 2022 € 87.701 € 99.962

2023 e.v. € 100.853

Over de besteding van de in- en uitvoeringskosten hoeft geen verantwoording aan het Rijk te worden afgelegd aangezien de middelen via de algemene uitkering gemeentefonds ter beschikking wordt gesteld. ICT kosten Momenteel vindt een inventarisatie plaats wat de kosten zijn voor de informatievoorziening. Hiervoor komt budget beschikbaar van het ministerie van SZW. Zodra de ICT kosten bekend zijn, willen we deze middelen hiervoor inzetten. De verwachting is dat deze middelen worden uitgekeerd in de decembercirculaire.

4

Specifieke uitkering (geoormerkt) Het budget ter financiering van de inburgeringsvoorzieningen zal aan gemeenten uitgekeerd worden door middel van een specifieke uitkering (SPUK). Omdat aan de besteding van dit budget voorwaarden zijn verbonden, is een specifieke uitkering hiervoor het meest geëigende instrument. Het inburgeringsbudget mag worden besteed aan voorzieningen die bijdragen aan het voldoen aan de inburgeringsplicht. Het gaat daarbij in ieder geval om de kosten van de invulling van de leerroutes, maatschappelijke begeleiding, het Participatieverklaringstraject (PVT), de module Arbeidsmarkt en Participatie (hierna: MAP) en de inzet van tolken. In onderstaande tabel de bedragen per voorziening die het rijk hiervoor hanteert. Deze zijn nadrukkelijk niet normstellend bedoeld t.b.v. de inkoop van de inburgeringsvoorzieningen. Gemeenten mogen deze middelen binnen de gestelde eisen vrij besteden. Het is aan gemeenten dus zelf om te bepalen of onderdelen los of gezamenlijk worden georganiseerd en hoeveel geld er aan elk onderdeel wordt uitgegeven.

5

Leerroute MAP Maatschappelijke begeleiding PVT Tolkvoorziening TOTAAL

Statushouder Max. € 10.000 € 136 € 1.944 € 216 € 417 € 12.713

Gezins- of overige migrant € 195 € 216 € 179 € 590

Op basis van de voorlopige beschikking voor 2022 ontvangt de gemeente Dongen een bedrag van € 160.919. De uitkering is gebaseerd op een prognose van het werkelijke aantal asielstatushouders en gezins- en overige migranten. Het totaal bedrag voor de inburgeringsvoorzieningen is per asielstatushouder verspreid over 3 jaar. In het eerste jaar ontvangen we € 7.865,71 en in het tweede en derde jaar ontvangen we respectievelijk € 4.079,67 en € 1.019,92 (prijspeil 2021). Na afloop van het uitvoeringsjaar wordt de uitkering definitief vastgesteld in een beschikking op basis van de werkelijke aantallen asielstatushouders en gezins- en overige migranten in de gemeente. Meeneemregeling Indien de gemeente in een kalenderjaar het voor dat jaar toegekende inburgeringsbudget niet volledig heeft besteed aan inburgeringsvoorzieningen, kan de gemeente het niet bestede bedrag tot maximaal 100% van het voor dat jaar toegekende inburgeringsbudget reserveren voor besteding aan inburgeringsvoorzieningen in het daaropvolgende kalenderjaar. Een overschot op het inburgeringsbudget (dit kan opgebouwd zijn over 1 of meerdere jaren) wordt pas van de gemeente teruggevorderd, als en voor zover dat overschot meer bedraagt dan 100% van het toegekende inburgeringsbudget. Met de financiële afdeling wordt gekeken hoe we dit verder kunnen uitwerken in lijn met de Financiële Verordening.

De verantwoording van de bestedingen zal jaarlijks plaatsvinden via de SiSa-bijIage in de jaarrekening. Decentralisatie uitkering maatschappelijke begeleiding Als gevolg van uitstel van de Wet naar 1 januari 2022 blijft de decentralisatie-uitkering Maatschappelijke Begeleiding voorlopig gehandhaafd. In 2022 zal hiervan laatste uitkering plaatsvinden (over 2021). Daarna is dit een onderdeel van de SPUK. Vooralsnog gaan we er vanuit dat we binnen de daarvoor beschikbaar gestelde budgetten blijven. Indien blijkt dat de budgetten van het Rijk onverhoopt niet voldoende zijn en genoemde risico’s zich voordoen, dan zullen we u daarover informeren waarbij we ook perspectieven geven voor het oplossen ervan. COMMUNICATIE Voor de invoering van de nWi is het belangrijk dat de interne en externe partijen betrokken worden bij de voorbereidingen. Tijdige informatievoorziening en communicatie over de verandering en de voorbereiding kan de betrokkenheid en het draagvlak voor de invoering vergroten. Dit geldt zowel voor de interne organisatie en als voor de samenwerkingspartners zoals de regio, Vluchtelingenwerk, Refugee Team en andere partners.

6

De participatieraad is in kennis gebracht van het voorliggend Beleidskader nWi en het concept is besproken tijdens de vergadering op 5 oktober 2021.

VERVOLG Na vaststelling van het beleidskader werken we in beleidsregels verder uit hoe we het inburgeren vanaf 1 januari 2022 vorm gaan geven. BIJLAGEN Beleidskader nieuwe Wet inburgering

7