2021-016686 Bijlage 3- Overzicht ervaringen burgerlid gemeenten

Ervaringen diverse gemeenten met burgerlid in welstands- en ruimtelijke commissies Vraag gesteld aan verschillende gemeenten, samenwerkende diensten en VNG Forum Geachte mevrouw / heer, Mijn vraag betreft de bezetting van uw welstandscommissie / gemeentelijke adviescommissie ihkv komende Omgevingswet. Op dit moment speelt er binnen onze gemeente een ambtelijke en bestuurlijke vraagstuk over het wel of niet deel uit laten maken van een burgerlid van onze welstandscommissie, onze toekomstige gemeentelijke adviescommissie. Dit gelet op de komende Omgevingswet waar de welstandscommissie oude stijl ophoudt te bestaan en we hier een nieuwe invulling aan moeten gaan geven. Heeft uw gemeente / organisatie ervaring met burgerleden in welstandscommissies / gemeentelijke adviescommissies? Zo ja zou u uw ervaringen met ons willen delen? We vragen ons af wat de meerwaarde is van een burgerlid, zeker gelet op de participatie die straks vanuit de nieuwe Omgevingswet een verplichting wordt waardoor overleg met de omgeving al gewaarborgd wordt. Het is de bedoeling dat met ingang van 1 juli 2022 er meer ruimte komt voor initiatieven vanuit de maatschappij en er meer samenhang ontstaat waarbij de mening van onze burger belangrijk blijft. Wellicht dat de invulling van onze gemeentelijke adviescommissie met een burgerlid hieraan kan meewerken.

Wij vinden wel dat het toevoegen van een burgerlid een duidelijke meerwaarde moet hebben. Deze meerwaarde hebben wij nog niet goed in beeld en zijn benieuwd of er gemeenten / organisaties zijn die ervaring hiermee hebben. Mocht u zelf geen ervaring hebben met burgerleden zou u dan uw mening hierover met mij willen delen wat in uw optiek de voor- en nadelen zouden kunnen zijn inzake het benoemen van een burgerlid? Zou u zelf het gebruiken van burgerleden adviseren en waarom wel / niet? Uw informatie zal vertrouwelijk worden behandeld en wordt alleen door mij gebruikt om bepaalde afwegingen te kunnen maken. Ik hoop op uw medewerking.

Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen Hebben 2 burgerleden (1 uit De Wolden, 1 uit Hoogeveen) in welstandscommissie. De competenties en kwaliteiten die een burgerlid meebrengen zijn van groot belang: tekeningen lezen, ruimtelijke dilemma’s begrijpen maar ook vanuit inwoner een bijdrage kunnen leveren aan de beoordeling. Zowel vanuit de initiatiefnemer en vanuit de buurman bezien (objectiviteit). Zij hebben ervaringen met burgerleden die de rol goed begrepen, en op juist moment de goede punten kon inbrengen maar ook met een burgerlid die toch met andere inbreng meer onrust veroorzaakte, wel vanuit goede intentie, maar daar heb je als gemeente toch last van. Voordelen: Invulling politiek-bestuurlijke wens. Fris standpunt inbrengen in de vergadering. (iets) meer draagvlak bij belanghebbenden op het advies. Nadelen: Meer te organiseren. Wel of niet laten aansluiten bij overleggen met rayonarchitect en initiatiefnemers. Burgerlid heeft veelal specifieke betrokkenheid en kennis, bij een wijk, dorp of bepaald thema. Hoe meer welstandsvrij, hoe minder plannen te beoordelen. De verwachtingen vooraf bespreken in de sollicitatiegesprekken is van groot belang. Ervaring dat er veel belangstellenden zijn, maar heel divers denken over invulling van de rol. Advies eerst voor korte periode benoemen en evalueren.

Gemeente Altena Hebben op dit moment een commissie ruimtelijke kwaliteit, welke door het Monumentenhuis NB wordt ingevuld. Ten tijde van de aanstelling van deze commissie (2019, na de fusie) is in een verordening vastgelegd dat er ook gezorgd moeten worden voor lokale inbreng in de commissie. Erfgoed Altena zou dan onze lokale adviseur moeten

Ervaringen diverse gemeenten met burgerlid in welstands- en ruimtelijke commissies worden. Dit komt nog niet van de grond omdat Erfgoed Altena niet adviserend aan de CRK wil zijn, maar echt zeggenschap wil hebben. Ze zijn vooral heel bang dat aan hun advies voorbij wordt gegaan. De meerwaarde is dat er in de advisering meer lokale kennis wordt ingebracht (deze mensen hebben echt passie voor het lokale erfgoed en daarom vaak ook meer informatie tot hun beschikking) en dat de erfgoed partijen zich meer betrokken en gehoord voelen binnen de gemeente. Dat laatste is belangrijk voor de kwaliteit van ons beleid maar zorgt ook dat er minder weerstand is bij deze partijen bij ontwikkelingen omdat ze zelf een vinger aan de pols houden. VTH De Kempen Gemeente Oirschot werkt met burgerleden in de gecombineerde welstands- / monumentencommissie maar zonder stemrecht. Burgerleden betreffen leden van de heemkundekring. Dit blijft zo met ingang van Omgevingswet. Ervaringen zijn op zich positief. Negatieve ervaring: burgerleden zijn van mening, omdat ze al enige tijd deel uitmaken van de commissie, dat er beter naar hun geluisterd moet worden. Kunnen er wat moeilijk mee omgaan dat het advies van de commissie niet strookt met hun persoonlijke mening. Vinden dat ze meer te vertellen moeten hebben.

De stukken van de commissie komen eerder op straat komen te liggen waardoor de vertrouwelijkheid wel eens geschaad wordt. Gemeente Oosterhout Geen ervaring met burgerleden, en op dit moment is er bij hun geen aanleiding om hier wel voor te gaan kiezen. De huidige Monumentencommissie wordt geleverd door Stichting Dorp Stad en Land, en de nieuwe commissie zal daar waarschijnlijk op dezelfde wijze als de huidige worden ingesteld. Gemeente Tynaarlo De Welstandsbeoordeling ligt bij Stichting Libau. Daar zitten geen burgerleden in voor zover bekend. Er is wel een monumentencommissie actief in de provincie Drenthe en daar zou een burgerlid in kunnen zitten (contactpersoon wist dit niet met zekerheid. Er heeft hier in het verleden wel een discussie (2008) maar ook daar wist de contactpersoon niets over te melden gelet op het feit dat het 13 jaar geleden was. Gemeente Steenbergen De inbreng van het burgerlid bij het behandelen van de monumenten is positief. Het burgerlid voegt wel iets toe voor wat betreft de historie (bouwkundig + verhalen erom heen). Benoemingsperiode van het burgerlid eindigt eind dit jaar, waardoor vanaf volgend jaar geen burgerlid meer deel uitmaakt tot aan inwerkingtreding Omgevingswet. Vanaf inwerkingtreding Omgevingswet wordt de ‘gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit Steenbergen’ weer aangevuld (overgenomen) door een nieuw burgerlid.

Gemeente Nuenen Werken met een dorpsbouwmeester. Er is geen ervaring met burgerleden in de welstandscommissie en er is ook nog nooit over nagedacht hoe en of ze dit in de toekomst wel willen. Gemeente Vught Als gemeente geen ervaring met burgerleden. Secretaris van Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Erfgoed heeft hier wel ervaring mee gehad bij de gemeente Geertruidenberg. Voegt zeker wel iets toevoegt aan de discussie, maar ook aan het draagvlak en betrokkenheid van historische verenigingen of heemkundekringen. Als u het mij vraagt, was ik bij het lezen over een burgerlid in een adviescommissie allereerst sceptisch; een extra mening, mogelijk niet gebaseerd op expertise, en dus ruimte voor willekeur. Echter, denkend in de geest van de Omgevingswet zelf en dus vertrouwen hebbend in de samenleving, een burgerlid kan ook goed voor verbinding zorgen zoals de secretaris van onze CRKE aangaf. Daarnaast kan een burgerlid ook voor een portie nuchterheid zorgen, welke nog wel eens wil ontbreken in een dergelijke commissie. ABG-organisatie De ABG-organisatie heeft hier geen ervaring mee. Zij zijn van mening dat er op zich niets tegen is maar dat kennis van zaken wel het uitgangspunt moet zijn voor deelname in de commissie.

Zij vinden dat een burgerlid van de welstandscommissie zich moet verschonen (terugtrekken) wanneer het een casus betreft waarbij een relatie ligt met de betrokkene om belangenverstrengeling te voorkomen. Daarnaast zijn zij van mening dat je je moet afvragen of je wel wilt adviseren in de gemeente waar je woont.

Ervaringen diverse gemeenten met burgerlid in welstands- en ruimtelijke commissies Gemeente Loon op Zand Geen ervaring met een burgerlid in de commissie ruimtelijke kwaliteit. Gemeente Aa en Hunze Hebben een eigen welstandscommissie waar ook een burgerlid onderdeel van uit maakt en ook een ‘stem’ heeft. Dit is ook in het reglement van orde vastgelegd (door de raad). Het profiel t.b.v. het burgerlid (onder voorbehoud): Profiel van het burgerlid • Het burgerlid ziet toe op een objectieve beoordeling van bouwplannen, op een respectvolle behandeling van aanvragers en andere betrokkenen en op een begrijpelijke verwoording van het advies. • Het burgerlid vertegenwoordigt als ingezetene van de gemeente Aa en Hunze de (toekomstige) inwoners van deze gemeente. • Heeft belangstelling voor de kwaliteit van de openbare ruimte en de kwaliteit van de bouwwerken in onze gemeente; • Heeft een brede gebiedskennis van de gemeente Aa en Hunze; • Is communicatief en sociaal vaardig; • Is enigszins digitaal vaardig, is bekend met digitaal vergaderen zoals MS Teams. • Is onafhankelijk en zelfstandig in het vormen van een mening. Hebben positieve ervaringen met burgerleden in de welstandscommissie en de inbreng wordt gewaardeerd door de andere leden.

Door de aanwezigheid en inbreng van een burgerlid kom je dichter bij de aanvrager ‘te staan’, zeker als de aanvrager toelichting geeft op het ontwerp bij de welstandscommissie. Verschil participatie bij Omgevingswet – inbreng burgerlid. Een burgerlid in een welstandscommissie heeft een andere rol in een participatietraject dan een omwonende en aanvrager. Een omwonende en aanvrager participeren op basis van eigen belang. Een burgerlid staat daar boven en bekijkt het geheel op basis van de criteria in de welstandsnota (of de wettelijke opvolger). Zijn aan het inventariseren wat de (on)mogelijkheden zijn binnen de omgevingswet. Waarschijnlijk zal vanuit de politiek aangegeven worden om op dezelfde wijze door te gaan (voorzitter, burgerlid en 2 welstandsarchitecten en ambtelijke ondersteuning gecombineerd met een vorm van monumentencommissie). Monumentenhuis Brabant Van belang is om goed voor ogen te houden wat de toegevoegde waarde is van een burgerlid. Enkele aspecten: vertegenwoordigt het burgerlid organisaties uit de gemeenschap? Bijv.

heemkundeverenigingen? Echter, neemt hij dan op persoonlijke titel deel, of heeft hij dan een soort ‘kwaliteitszetel’ ? wat is dan de kwaliteit van die persoon? En is die kwaliteit dan ook bij een volgende lokale vertegenwoordiger aanwezig? als de persoon alleen een geïnteresseerde burger is, hoe selecteer je die? Onze ervaring als Monumentenhuis is dat de kwaliteit van een lokaal persoon heel wisselend kan zijn. Ook ervaring dat het een gênante vertoning werd, omdat de persoon van procedures totaal niet op de hoogte was en overal tegen was. Gemeente Rucphen Maakt gebruik van de gecombineerde welstands- en monumentencommissie van de Omgevingsdienst ZuidoostBrabant. Daarin zit geen burgerlid. Geen ervaring dus met burgerlid. Zij zien de meerwaarde van een burgerlid niet zo. Zijn van mening dat inbreng vanuit de samenleving straks voldoende is geborgd via participatietrajecten en omgevingsdialogen. Wel zijn de welstandscriteria verruimd om meer vertrouwen te geven aan de samenleving (doelstelling Omgevingswet). De verruimde welstand is ook geëvalueerd en daaruit is gebreken dat de verruimde welstand niet heeft geleid tot nadelige effecten voor wat betreft de kwaliteit. Dit betekent dat in de praktijk slechts voor een beperkt gebied en losse objecten (lijst met waardevolle bebouwing) strengere eisen gelden.

Het beleid bestaat uit een deel maatwerk en een deel repressief (regeling welstandsexces). VNG Fora Gemeente Oldambt: Ervaring met burgerleden. In het kader de Omgevingswet moet nog worden bezien of het burgerlidmaatschap nog gewenst is en wel in de zin of het toegevoegde waarde heeft. De burgerleden vonden zelf dat zij te weinig werden betrokken bij allerlei projecten. Zij werden namelijk alleen betrokken bij plannen die in de grote commissie werden behandeld en dat voor ongeveer vier keer in het jaar.

Ervaringen diverse gemeenten met burgerlid in welstands- en ruimtelijke commissies De betrokken gemeentelijk ambtenaren zagen geen toegevoegde waarde in de aanwezigheid van een burgerlid. Er vindt vaak een vakinhoudelijke discussie plaats waarbij de lijn vaak direct al vrij duidelijk is. Een afwijkende mening is vaak ook niet meer dan dat en daarmee niet van betekenis voor het uiteindelijke advies van de grote commissie. Als er vijf professionals zijn in de commissie en daarnaast een burgerlid dan zal het burgerlid het tij niet keren. Het burgerlid bij meer zaken dan tot nu toe betrekken is zinledig. De meeste gevallen die aan welstand worden voorgelegd zijn vrij standaard en de besluitvorming daarover dus ook. De de stem van het burgerlid zorgt zelden tot nooit voor een gewijzigd standpunt. Veel extra inspanning dus (ook vanuit de gemeente in verband met toezending stukken, vergoeden van gemaakte (reis)kosten) voor eigenlijk geen opbrengst. Dat moet je niet willen. In de praktijk is het overigens ook al voorgekomen dat een aanvrager (van een speciale woning) vroeg wat doet deze persoon bij de commissie deed(hij kende het burgerlid)? Wat dan weer de nodige uitleg over het burgerlidmaatschap vroeg en wat dan weer geen positieve bijdrage had voor het verloop van het overlegtraject inzake de speciale woning.

Als het idee is dat het burgerlidmaatschap bijdraagt aan burgerparticipatie het volgende. Plannen die in de grote commissie worden besproken hebben doorgaans ook impact op de omgeving. Als er een mogelijkheid is om de omgeving daarop te laten reageren kan dat zeker meerwaarde hebben en bijdragen aan burgerparticipatie. VNG forum (VTH Omgevingskwaliteit); reactie Federatie Ruimtelijke Kwaliteit bedankt voor je interessante vraag! Er is navraag gedaan binnen ons netwerk en vanuit de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit kwam de volgende reactie: De mogelijkheid om burgerleden (niet-experts) te benoemen in de welstands- en monumentencommissies, is ontstaan in 2002, toen niet langer gesproken werd van een commissie van deskundigen. Sindsdien is een flink aantal gemeenten overgegaan tot het benoemen van burgerleden. Als Federatie Ruimtelijke Kwaliteit zien we voor- en nadelen in de benoeming van burgerleden. Naar aanleiding van een bijeenkomst, speciaal voor burgerleden, schreven we het volgende in onze nieuwsbrief: “Burgerleden hebben een heel specifieke taak in de welstandscommissie: ze zorgen voor draagvlak onder de bevolking van een gemeente voor het welstandsadvies, ze brengen lokale kennis in, ze komen met praktische vragen en opmerkingen, waardoor de deskundigen in de commissie gedwongen worden het advies helder en in begrijpelijk Nederlands te formuleren.

Burgerleden intermediëren, vanuit hun rol van geëngageerde, enthousiaste bewoners. Ze worden bijvoorbeeld ook vaak betrokken bij subcommissies, waar de kleinere plannen worden afgehandeld: hier komen burgers vaak met hun vragen en een burgerlid schept dan het nodige vertrouwen. Maar burgerleden zijn er natuurlijk niet om de welstandsadvisering, waar ook wel een ‘nee’ wordt verkocht, mooi te verpakken. Burgerleden slaan een brug, ze vervullen een rol die alles te maken heeft met maatschappelijke aanvaarding. Om een kokervisie te vermijden is de directheid en frisheid van het lekenoordeel nodig.“ Burgerleden dragen dus bij aan een meer integrale beoordeling van een plan op ‘ruimtelijke kwaliteit’, die verder gaat dan de esthetiek van het architectonisch ontwerp of de vraag of erfgoedwaarden niet onevenredige schade oplopen. Goed ingevoerde burgerleden voegen gebiedskennis en -emotie toe, en kennis over sociaal-economische factoren, die van belang zijn bij het oordeel over de kwaliteit het bouwplan ‘in relatie tot zijn omgeving’.

Nadelen hangen samen met de houding van de overige commissieleden (een burgerlid voelt zich soms een ‘tweederangs’lid, omdat de expertise in het lezen van bouwtekeningen en het ontwerpvak minder groot is) en in de taakopvatting van het lid zelf (sommige burgerleden voelen zich activistische afvaardiging van de burgerij en menen ‘de stem des volks’ te moeten laten horen – ook als die niet strookt met het beleid). De gemeentelijke adviescommissie onder de Omgevingswet wordt geacht te adviseren over een ‘goede omgevingskwaliteit’ en dienstbaar te zijn aan de integrale afweging die het college van b en w moet maken – binnen de kaders van het beleid, neergelegd in omgevingsvisie en omgevingsplan (en eventueel omgevingsprogramma). Dit is dus nadrukkelijk een advies over publieke belangen. Bij de (verplichte) participatie rond vergunningaanvragen onder de Omgevingswet gaat het over iets anders. De initiatiefnemer wordt geacht de omwonenden te raadplegen (let wel: dat is niet verplicht; en als het wel gebeurt is de vorm van ‘participatie’ niet voorgeschreven). Die omwonenden zullen hun particuliere belangen willen inbrengen (daglicht, uitzicht, overlast, geluidhinder, privacy e.d.). Dat is dus onvergelijkbaar met de rol en taak die burgerleden in adviescommissies vervullen.

VNG forum (VTH Omgevingskwaliteit); reactie gemeente Stichtse Vecht Wij hebben in het algemeen positief ervaring met een burgerlid. Aandachtspunten zijn: onafhankelijkheid van die persoon, voldoende kennis hebben van bijvoorbeeld omgeving, historische kernen, monumentale panden, beschermde dorpsgezichten, verstand van bouwen, historische materialen etc.

Ervaringen diverse gemeenten met burgerlid in welstands- en ruimtelijke commissies Gemeente Midden-Delfland Jij vroeg op het VNG Forum Omgevingswet naar ervaringen met burgerleden in de welstandcommissie of gemeentelijke adviescommissie. Ik wilde laten weten dat ik dezelfde redenering volg als het gaat om burgerleden in de adviescommissie onder de Omgevingswet. Door de verplichting tot participatie onder Omgevingswet lijkt een burgerlid (als leek en vertegenwoordiger van de lokale samenleving) in een commissie overbodig te worden. Op dit moment werken wij met drie burgerleden. Twee burgerleden vertegenwoordigen de twee historische verenigingen. Zij maakten eerder deel uit van de Monumentencommissie, voordat de gemeente Midden-Delfland een gecombineerde commissie Welstand en Erfgoed instelde vanwege de invoering Wabo. Het voordeel van deze leden is dat zij veel kennis hebben van de lokale geschiedenis. Het nadeel van deze leden is dat zij niet altijd onafhankelijk adviseren, omdat de vereniging soms betrokken is bij projecten die worden voorgelegd aan de commissie. Zoals projecten die onderdeel zijn van de erfgoedlijn trekvaarten van de provincie Zuid-Holland. Deze twee mannen zijn al decennia betrokken bij de advisering over plannen. Er zijn binnen de verenigingen geen vervangers aanwezig.

Dat staat ook op gespannen voet met het uitgangspunt dat burgerleden niet langer dan vier jaar lid zijn van de commissie. Een burgerlid voor welstand. Deze vrouw neemt al jaren deel aan de commissie en is geen echte leek (meer). Zij heeft een duidelijk eigen mening over een architectuur en het is niet duidelijk of deze mening een afspiegeling vormt van de lokale samenleving. Als wij doorgaan met een burgerlid voor welstand dan gaan wij er meer op toezien dat een burgerlid niet langer dan vier jaar aangesteld is. Zoals ik aangaf wordt er nu nagedacht over het instellen van een commissie van onafhankelijk deskundigen die geen binding hebben met organisaties en initiatiefnemers in de gemeente. Het idee is om in de participatieverordening op te nemen dat een initiatiefnemer in bepaalde gevallen verplicht is om de historische verenigingen te betrekken bij de planvorming. Overzicht van ervaringen burgerlid: Gemeente / dienst De Wolden - Hoogeveen Altena VTH De Kempen Oosterhout Tynaarlo Steenbergen Nuenen Vught ABG Loon op Zand Aa en Hunze Monumentenhuis Brabant Rucphen VNG Fora (gemeente Oldambt) VNG Forum VTH: Fed. Ruimtelijke Kw. VNG ForumVTH: gem. Stichtse Vecht Midden-Delfland

positief

negatief

Geen ervaring

x x x

aandachtspunten x x x

x x x x x x x X x

x x X

X x

X = meest uitgebreide reactie positieve / negatieve ervaring

x

x x x X x X X x X