2021-014376 RV Transitievisie warmte

RAADSVOORSTEL Datum

13 september 2021

Zaaknummer

2021-014376

Portefeuillehouder

I.C.H. Jansen

Behandelend ambtenaar

Bernard Lambooij / Astrid Egberts - Huijbregts; Bernard Lambooij

Besluitvormende raadsvergadering

16 december 2021

Onderwerp

Raadsvoorstel Transitievisie warmte (TVW)

VOORSTEL 1. De Transitievisie warmte (TVW) vast te stellen. 2. Akkoord te gaan met het voornemen om uitvoering te geven aan de Transitievisie warmte, het opstellen van wijk-/buurtuitvoeringsplannen voor onze gemeente

INLEIDING Nederland moet een bijdrage leveren aan het tegengaan van de opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. De klimaatverandering is inmiddels onderkend en men wil hier iets aan gaan doen. Daarnaast zien veel mensen de klimaatverandering als een groot probleem voor nu en de toekomst en maken zij zich zorgen over toekomstige generaties. In het Klimaatakkoord heeft de Rijksoverheid met allerlei partijen afspraken gemaakt over het tegengaan van de opwarming van de aarde. Het afbouwen van de gaswinning in Groningen speelt hierbij een rol. En is, door de inmiddels sterk stijgende gasprijzen, de noodzaak voor het besparen van energie door middel van isolatie nog groter geworden. Eén van de afspraken in het Klimaatakkoord is om alle woningen en gebouwen voor 2050 aardgasloos te maken. Deze omschakeling noemen we de warmtetransitie. De visie hierop, de Transitievisie warmte, dient elke gemeente in 2021 te hebben opgesteld en vastgesteld. De Transitievisie warmte richt zich op het verduurzamen van woningen en gebouwen en beschrijft de mogelijkheden voor de gemeente om isolatie, energiebesparing en het aardgasvrij maken te realiseren. Daarnaast wordt beschreven welke warmtebronnen ingezet kunnen worden en welke warmte-infrastructuur nodig is met als doel om in 2050 aardgasvrij te zijn.

Omdat 2050 nog ver weg in de tijd is gelegen, is er een tussendoel afgesproken. Het tussendoel is om in 2030 twintig procent van de woningvoorraad, dus één op de vijf woningen, aardgasvrij(gereed) te hebben. Randvoorwaarde is dat de maatregelen uitvoerbaar en betaalbaar zijn. Onze Transitievisie warmte is in samenwerking met inwoners en stakeholders vormgegeven. De opgestelde Transitievisie warmte zal aansluiten bij de uitgangspunten van de Regionale Energieen Klimaat Strategie (REKS) én de Omgevingsvisie. ARGUMENTEN 1.1 Door in te stemmen met de Transitievisie warmte zetten we een belangrijke stap in onze duurzame ambitieplannen. De komende jaren wordt in Nederland aardgas vervangen door duurzame warmtebronnen. Het Rijk verwacht van iedere gemeente per 2021 een warmtevisie die laat zien hoe we dat gaan doen, de zogenoemde ‘Transitievisie warmte’. Deze visie geeft een uitwerking van hoe we per wijk/buurt/straat de warmtetransitie vorm gaan geven met een tijdspad en planning. De Transitievisie warmte geeft aan hoe we als gemeente de warmtevraag in de gebouwde omgeving op een aardgasvrije en duurzame manier gaan invullen én in welk tempo dat gaat verlopen. Door in te stemmen met de Transitievisie

1

warmte zijn we weer een stap dichter bij het realiseren van onze ambitie om in 2050 95%, en in 2030 49% minder CO2 uitstoot te hebben.

1.2 Het opstellen en afstemmen van de Transitievisie warmte doen we samen met inwoners en partners. De gemeente is in het Klimaatakkoord aangewezen als regisseur van de warmtetransitie. Het regieschap vraagt om partnerschap en samenwerking. Hier hebben we invulling aan gegeven door samen met de speciaal hiervoor opgerichte klankbordgroep (ca. 40 inwoners), raadswerkgroep en andere stakeholders afstemming te hebben en hun input te verwerken in de Transitievisie warmte. De advisering en diverse analyses, zoals de technische-, financiële- en wijkanalyses, zijn door adviesbureau Antea Group uit Oosterhout uitgevoerd. We zoeken in deze samenwerking de verbinding met wat inwoners en bedrijven belangrijk vinden, bijvoorbeeld gezondheid, wooncomfort, werkgelegenheid, woonlasten, betrokkenheid en eigenaarschap. Alle betrokkenen hebben een verantwoordelijkheid om stappen te zetten, waarbij de gemeente kan faciliteren, coördineren en wellicht mee investeren in de aanpak van de verduurzaming. Als onderdeel hiervan geven we de inwoners handelingsperspectief (een eerste voorbeeld hiervan is opgenomen in de TVW, Bijlage 2 Handelingsperspectief voor woningeigenaren) hoe zij hun woning kunnen verduurzamen. Hierin is rekening gehouden met wanneer een buurt, wijk of straat aan de beurt is, welke oplossing het meest geschikt zou kunnen zijn en welke maatregelen er nu al genomen kunnen worden.

Daarnaast is gesproken met diverse professionele partijen zoals Enexis, Brabant Water, Casade, Stowa (aquathermie), TNO (zonthermie), Ardagh (restwarmte) en de energiecoöperatie Energie Dongen Samen Duurzaam. De input van deze stakeholders is in de Transitievisie warmte verwerkt. Omdat communicatie en participatie voor het opstellen van de Transitievisie Warmte een belangrijk onderdeel zijn, hebben we hiervoor door adviesbureau Antea Group een communicatie- en participatieplan laten opstellen. Dit plan heeft ons geholpen om de voortgang te bewaken en zorgvuldig om te gaan met de participatie. Voor de uitwerking van de transitievisie, het opstellen van wijk- en buurtuitvoeringsplannen in 2022, zal een nieuw communicatie- en participatieplan opgesteld. 1.3 Er is verbinding gemaakt met de Regionale Energie- en Klimaatstrategie en de bijbehorende Regionale Structuur warmte. In het door uw raad op 29 mei 2021 vastgestelde bod van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) is de Regionale Structuur Warmte (RSW) verder uitgewerkt. In de RSW gaat het over het combineren van warmtevraag en warmteaanbod, de aanwezigheid van warmtebronnen én het verbinden van vraag en aanbod door infrastructuur. Het gaat hierbij om de keuze van verduurzaming van de warmtevoorzieningen van de woningen en gebouwen. Dit heeft rechtstreeks invloed op de Transitievisie warmte.

De resultaten hiervan zijn dan ook als input gebruikt. Na het bod is er voor de uitvoering van de REKS door de regio een eerste Plan van aanpak opgesteld. Dit plan is vastgesteld in het portefeuillehoudersoverleg Milieu & Afval en de conclusies geven aan dat er nog meer onderzoek gedaan moet worden naar de warmtebronnen die als alternatief voor aardgas gebruikt kunnen gaan worden. De resultaten hiervan zullen later bij het opstellen van de wijk- en buurtuitvoeringsplannen worden gebruikt. Voorbeelden van alternatieve warmtebronnen kunnen o.a. restwarmte, aquathermie en uitbreiding van het (regionale) warmtenet zijn. 1.4 De Transitievisie warmte vormt de start voor de strategie en uitvoering. Voor het opstellen van de Transitievisie warmte is met elkaar afgesproken dat we geen overhaaste beslissingen nemen maar ook niet stil willen staan. In de Transitievisie warmte zijn de ambitie en uitgangspunten vastgelegd en in vier strategische sporen vertaald: • spoor A: gemeentebrede aanpak; • spoor B: intensieve aanpak voor isoleren meest kansrijke buurten; • spoor C: pilot aardgasvrij; • spoor D: onderzoek naar kansen warmtenet.

2

Kern van de aanpak is dat we ons de komende 9 jaar vooral gaan richten op het stimuleren van woningisolatie (sporen A en B). De hoge energieprijzen die momenteel aan de orde zijn, laten zien hoe urgent het besparen van energie is. Het aardgasvrij maken van de woningen en gebouwen zal met name na 2030 op de agenda komen te staan. In de periode tot 2030 verzamelen we kennis over technieken, organisatie en financiering van aardgasvrije warmteoplossingen (sporen C en D). Hiermee willen we voorkomen dat we nu voor een oplossing kiezen die uiteindelijk niet goed past bij de diverse wijken en buurten. De ontwikkelingen en innovaties volgen elkaar in een snel tempo op. We blijven de landelijke trends op het gebied van met name de ontwikkeling van warmtenetten volgen. De vier sporen gaan in 2022 parallel aan elkaar van start. In onderstaande figuur is de planning en samenhang tussen de sporen gevisualiseerd.

De Transitievisie warmte dient iedere 5 jaar te worden geactualiseerd. Omdat er veel innovaties in de energietransitie te verwachten zijn, zullen we dit, indien noodzakelijk, eerder doen. 2.1 Het opstellen van wijk-/buurtuitvoeringsplannen voor onze gemeente zal starten na de vaststelling van de Transitievisie warmte. In de Transitievisie warmte maken we nu nog geen definitieve keuze voor wijken/buurten/straten waar we in de periode tot 2030 gaan starten met het verduurzamen van woningen. Hier willen we in 2022 mee aan de slag gaan. We vinden het belangrijk dat er ook ruimte is voor initiatieven vanuit de samenleving en er draagvlak in een buurt is voordat we met de uitvoering starten. De woningcorporatie Casade is daarbij een belangrijke partner omdat woningcorporaties in het Klimaatakkoord zijn aangewezen als startmotor en aanjager van de energietransitie in de gebouwde omgeving. Samen met de inwoners, de woningcorporatie, de energiecoöperatie, de netbeheerder en andere partners werken we vervolgens een buurtuitvoeringsplan uit waarin we de te zetten stappen zullen gaan uitwerken. Omdat inzichten kunnen veranderen en er nog veel innovaties worden verwacht, is het niet verstandig om in één keer de route tot 2050 uit te stippelen.

Daarnaast hebben inwoners, de corporatie, de gemeente en betrokken partners bovendien niet de middelen om in heel Dongen tegelijk aan de gang te gaan met de warmtetransitie. Een stapsgewijze aanpak, zoals is aangegeven in voorgaande afbeelding, is daarom essentieel. Hiermee kunnen we de tijd slim benutten en werken aan verdere beleidsontwikkeling en praktijkervaringen. KANTTEKENINGEN 1.1 Als de Transitievisie warmte niet wordt vastgesteld, kan de gemeente niet verder met de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Uit het Klimaatakkoord volgt dat gemeenten de regie hebben bij de warmtetransitie. Hoe die regierol er precies uitziet, is niet vastgelegd. Wel is duidelijk dat alle gemeenten eind 2021 de Transitievisie warmte moeten hebben op- en vastgesteld. Woningen en gebouwen gaan de komende 30 jaar stapsgewijs, wijk voor wijk, buurt voor buurt, van het aardgas af. Op dit moment is het echter nog te

3

vroeg om een planning voor alle wijken, buurten en straten te maken. Er zijn hiervoor nog te veel technische, organisatorische en financiële onzekerheden. We richten ons nu vooral op woningisolatie. Deze warmtevisie helpt ons om de regie te houden en duidelijk te zijn hoe we als gemeente samen met de inwoners en partners de verduurzaming van de gebouwde omgeving vorm willen geven. De Transitievisie warmte is dan ook een document dat hiervoor een goede basis legt. 1.2 De opgave aardgasvrij in 2050 die in het Klimaatakkoord wordt genoemd is groot en zal daarom gefaseerd worden ingevoerd In 2050 moeten alle woningen en gebouwen in Dongen en in alle andere gemeenten in Nederland voldoende geïsoleerd én van het aardgas af zijn. Dat is de afspraak die alle gemeenten in het Klimaatakkoord hebben gemaakt. Dat deze opgave heel groot is, mag duidelijk zijn. De periode tot 2030 geldt dan ook als een aanloopperiode waarin circa 20 procent van de totale opgave wordt aangepakt. Dat betekent dat er in de daaropvolgende 20 jaar nog een opgave van 80 procent ligt. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de aanpak zich in de periode tot en met 2030 in ieder geval richt op het isoleren en daarmee het verlagen van het energieverbruik en de uitstoot van broeikasgassen. Het daadwerkelijk aardgasvrij maken, mag eventueel naar de daaropvolgende jaren worden geschoven.

Bij elke stap nemen we de kaders van uitvoerbaar en betaalbaar specifiek voor Dongen mee. De isolatieopgave voor Dongen. Het isoleren tot energielabel B wordt landelijk als een haalbare en betaalbare ondergrens gezien voor de meeste bestaande woningen en gebouwen. Daarbij plaatsen we de kanttekening dat in sommige gevallen woningen een energielabel B hebben en toch onvoldoende geïsoleerd zijn. Voor de meeste woningen is deze algemene maatstaf echter wel bruikbaar. In de praktijk zullen er soms factoren zijn die dat onmogelijk maken, zoals een monumentenstatus, of simpelweg de ouderdom van de woning. In die gevallen wordt energielabel D als ondergrens gehanteerd. Voor woningen waar zelfs energielabel D moeilijk haalbaar is, moet in de uitvoeringsplannen extra aandacht zijn. In Dongen zijn ca. 11.000 woningen waarvan ca. 35 procent van de woningen al aan energielabel B voldoet, ofwel ca. 4.000 woningen. Dat betekent dat er nog ruim 7.000 woningen moeten worden aangepakt. Volgens de afspraken uit het Klimaatakkoord moet Dongen 20% hiervan, ofwel 1.400 woningen de komende 9 jaar verduurzamen. De opgave aardgasvrij maken voor Dongen Vrijwel alle huizen in Dongen hebben een gasaansluiting. Een zeer klein deel is reeds van het aardgas af. Dit betreft met name woningen in de Beljaart (66 woningen) plus woningen die de afgelopen drie jaar zijn gebouwd.

Volgens de afspraken uit het Klimaatakkoord betekent dit dus dat vrijwel de hele woning- en gebouwenvoorraad in de gemeente nog aangepakt moet worden. Het streven vanuit het Klimaatakkoord is om in de gemeente Dongen in de periode tot 2030 ten minste 2.300 woningen aardgasvrij te hebben. Het Klimaatakkoord geeft ruimte om deze opgave naar de daaropvolgende jaren door te schuiven. Hiermee krijgt de gemeente de ruimte om eerst aan de isolatie van de woningen te werken. 1.3 Als er voor de uitvoering van de Transitievisie warmte onvoldoende financiële middelen zijn, zal de uitvoering tot verduurzaming stagneren. Op dit moment kan nog niet worden bepaald welke exacte kosten met de uitvoering tot verduurzaming gepaard gaan. Wel dat het om heel veel geld gaat. Op Prinsjesdag heeft het demissionair kabinet aangegeven met extra miljardenondersteuning te komen. Zij hebben aangegeven 6,8 miljard euro extra in klimaatmaatregelen te investeren. Hoe zij dat per gemeente willen besteden, is nog niet bekend. Zowel woningeigenaren als de gemeente zijn afhankelijk van financiële middelen die nog verkregen moeten worden. Mochten deze onverhoopt niet worden verworven, dan moet de daadwerkelijke uitvoering van de TVW verder worden aangepast en/of worden gefaseerd. FINANCIËN De vaststelling van de Transitievisie warmte heeft op zichzelf geen directe financiële consequenties.

Als er volgend jaar gestart wordt met de uitvoering, zoals het opstellen van wijk/buurtuitvoeringsplannen zijn daar wel kosten aan verbonden. Hiervoor is in de nog vast te stellen Programmabegroting 2022-2025 een bedrag van €50.000,-- opgenomen en is voorgesteld die te

4

financieren uit de reserve duurzaamheid (waarbij het storten van de opbrengst financial close is voorgesteld in berap-2). Voor de periode 2023 en verder zijn er nog geen financiële middelen beschikbaar en zijn wij voor de benodigde capaciteit en investeringen voor de daadwerkelijke verduurzaming van de woningen/gebouwen én de vervanging van het aardgas door duurzame warmtebronnen afhankelijk van bijdragen die wij vanuit het Rijk ontvangen en het verwerven van maatschappelijk draagvlak. De verwachting is dat het Rijk op incidentele basis financiële middelen aan de gemeenten beschikbaar zal stellen voor de uitvoering van de warmtetransitie. Hoe hoog deze bijdrage zal zijn is nog onbekend. Zodra hier meer zicht op is, komen we hier bij u op terug. Voor de korte termijn willen we doorpakken en een start maken met het opstellen van de wijk-/buurtuitvoeringsplannen. Het voorstel is om voor de benodigde projectmatige ondersteuning de samenwerking met adviesbureau Antea Group voort te zetten. De kosten voor deze ondersteuning, circa €50.000,-- , zullen worden gedekt uit de financial close van het project zonnepark Tichelrijt. Deze zijn in de berap-2 meegenomen in de vorm van een reserve. De aldus ontstane reserve zal onder andere worden gebruikt ter dekking van de ondersteuning en de start van de uitvoering van de Transitievisie warmte.

COMMUNICATIE Communicatie en participatie nemen een belangrijke rol in de uitwerking en later de uitvoering van de Transitievisie warmte. Voor het opstellen van de warmtevisie is een communicatie- en participatieplan 2021 opgesteld en uitgevoerd. Ook in de uitvoering van de warmtevisie, het opstellen van wijk- en buurtuitvoeringsplannen, is communicatie en participatie erg belangrijk. Daarom wordt daarvoor een nieuw plan opgesteld. In dit nieuwe plan zal worden beschreven hoe inwoners, ondernemers en andere stakeholders worden geïnformeerd en betrokken bij het vervolg van de transitievisie warmte. We verwachten in ieder geval de volgende middelen in te zetten: • Website van de gemeente: via de website houden we de inwoners en andere partijen onder meer op de hoogte van de voortgang van de warmtetransitie, de buurtaanpak en de mogelijkheden om zelf stappen te zetten. • Lokale kranten en andere papieren media. • Participatieplatform SamenDongen.nl: op Samen.Dongen.nl kunnen inwoners en ondernemers hun ideeën delen en actief samenwerking met elkaar zoeken. • Video’s • Social media en informatiekranten: we informeren inwoners en ondernemers regelmatig via de reguliere mediakanalen. • Het inzetten van de klankbordgroep TVW VERVOLG Na besluitvorming van de Transitievisie warmte gaan wij ons richten op het opstellen van wijk- en/of buurtuitvoeringsplannen.

Hierbij betrekken we wederom de klankbordgroep, inwoners, partners en de raad. Pas dan worden de keuzes over de manier waarop de wijk of buurt aardgasvrij worden gemaakt verder uitgewerkt. Met het opstellen van deze plannen wordt in 2022 gestart. Als deze plannen gereed zijn worden deze voor besluitvorming voorgelegd. BIJLAGEN 1. Transitievisie warmte 2021 definitief concept versie 1.0 gemeente Dongen, projectnummer 465728.100 d.d. 7 oktober 2021 2. Communicatie- en participatieplan, behorend bij Transitievisie warmte 2021 3. Samenvatting Transitievisie warmte (TVW)

5