2021-014210 RV Dilemma's en uitgangspunten Water-en Rioleringsplan

RAADSVOORSTEL Datum

9 september 2021

Zaaknummer

2021-014210

Portefeuillehouder

P.W.A. Lepolder

Behandelend ambtenaar

Oscar van Rijn

Besluitvormende raadsvergadering

21 oktober 2021

Onderwerp

Raadsvoorstel dilemma's en uitgangspunten Water-en Rioleringsplan.

VOORSTEL 1. Onderwerpen 1 t/m 5 bespreken op de gespreksavond d.d. 7 oktober 2021 2. In te stemmen met; -Voorstel a, geen belasting te innen op te veel verharding; -Voorstel b, nieuwbouw toe te staan op locaties die eens in de 10.000 jaar kunnen overstromen; -Voorstel c, knelpunten wateroverlast oplossen binnen 5 jaar; -Voorstel d, het op termijn invoeren van een klimaatfonds voor uitvoeren van klimaatmaatregelen.

INLEIDING Een nieuw beleidsplan voor water en riool gerelateerde onderwerpen staat in de steigers. Het plan wordt qua opzet beduidend anders dan het Verbreed Gemeentelijke Rioleringsplannen (VGRP), omdat nu de verschillende onderdelen direct dienen aan te sluiten op de omgevingsvisie, -programma en -plan. Naast een geheel nieuwe opzet, is het thema klimaat een nieuw en belangrijk onderdeel geworden in het beleidsplan. Voor de zorgplichten riolering, regenwater en grondwater blijft de gemeente Dongen verantwoordelijk, maar ze zijn ook instrumenten om het risico op negatieve gevolgen van de klimaatthema’s; Wateroverlast, Droogte en Hittestress in te perken. Hoe gaan we om met het vierde thema overstromingsrisico? Voor het vervolmaken van het Water- en Rioleringsplan vragen wij u een richtinggevende uitspraak te doen over een aantal klimaat en water gerelateerde onderwerpen. De dilemma’s en uitgangspunten worden besproken in de gespreksavond (pilot) van 7 oktober, het debat vindt plaats voor of tijdens de opiniërende raadsvergadering van 14 oktober en besluitvorming vindt plaats op 21 oktober. ARGUMENTEN Het college verzoekt u onderstaande argumenten te bespreken op 7 oktober: 1. De visie op water en riolering wordt onderverdeeld in verschillende thema’s zoals riolering, hemelwater, grondwater en tegenwoordig ook klimaatadaptatie en samenwerking. Voorheen was

1

water- en rioolbeleid voornamelijk een onderwerp voor de raad, het waterschap en de provincie. Het college vindt een klimaatbestendig Dongen een gezamenlijke opgave waar ook o.a. inwoners, onderwijs, instellingen en bedrijven deel van uitmaken. 2. Een nieuw modelverordening Riool- en Waterzorgheffing vervangt de modelverordening Rioolheffing. Het wordt nu ook mogelijk om de heffing aan te wenden voor klimaatmaatregelen zoals hittestress en droogte, maar ook om gedifferentieerde tariefstelling te gaan hanteren gerelateerd aan bijvoorbeeld het waterverbruik. Hiermee wordt meer de gedachte; “de vervuiler betaalt” gevolgd en kan zuinig omgaan met drinkwater worden beloond. Het college is van mening dat eerst goed moet worden onderzocht wat de maatschappelijke consequenties zijn van een dergelijke tariefstelling en wat de gevolgen zijn voor de exploitatie van de riolering en vooralsnog geen gebruik te maken van tariefdifferentiatie. Het college staat positief tegenover een aparte bijdrage voor klimaatmaatregelen die niet vanuit de andere zorgplichten betaald kunnen worden. Echter is zij van mening dat het moment van invoeren afgezet dient te worden tegen de lokale lastendruk voor de inwoners op dat moment. 3. In het vorige plan (VGRP) hebben wij gesteld dat afkoppelen van hemelwater doelmatig moet zijn. Dit standpunt werd vooral ingegeven vanuit hydraulische overwegingen.

Bijvoorbeeld; te weinig capaciteit in een stelsel of van gemaal. Nu blijkt dat afkoppelen van hemelwater ook als klimaatadaptieve maatregel heel effectief is. Het college vindt dat wanneer afkoppelen gecombineerd kan worden met andere werkzaamheden dit een uitgangspunt mag worden. 4. Nu is het de bedoeling dat wanneer wij een hemelwateraansluiting maken voor inwoners dat iedereen de gelegenheid heeft om aan te sluiten. Hier schuilt geen verplichting achter. Hierdoor wordt niet het optimale resultaat behaald en blijft nog veel verhard oppervlak aangesloten op het vuilwaterriool. Het college vindt dat wanneer de gemeente investeert in een klimaatbestendige woon -of werk omgeving, dat dit niet meer alleen een rol voor de gemeente is en medewerking mag verlangen van haar inwoners. Een hemelwaterverordening draagt daar aan bij. 5. Voor een klimaatbestendig Dongen hebben we zeker ook onze inwoners nodig. Hoe gaan wij onze inwoners in beweging krijgen voor een klimaatbestendige woonomgeving. Is dat alleen met kennisdelen en bewustwording creëren of gaan wij dat ook financieren. Het college zet het liefst in op bewustwording waarmee de urgentie om tot handelen over te gaan bij inwoners een intrinsieke wil aanwakkert. Een kleine financiële stimulans, voor particulieren om in actie te komen, kan daarbij wel effectief zijn.

Het college stelt voor met een onderstaande argumenten in te stemmen: Voorstel a. Tegeltaks Sommige gemeenten denken na over een ‘tegeltaks’. Een heffing om het betegelen van tuinen tegen te gaan. Gemeente Breda wil huis aan huis gaan controleren op te vol betegelde tuinen.

2

Voorstel: Het belasten van te veel verharding is niet aan de orde. Ingezet wordt op stimuleren van gewenste gedrag ten aanzien van vergroenen van tuinen in plaats van ongewenst gedrag te bestraffen en gaat hierbij uit van, zoveel als mogelijk, de verantwoordelijkheid bij de inwoners neer te leggen. Voorstel b. Overstroming. Van de vier klimaatthema’s; Wateroverlast, Hittestress, Droogte en Overstroming is het laatste thema een vreemde eend in de bijt. Als de (primaire) waterkeringen breken dan heeft Dongen hier weinig invloed op. Toch zijn er delen van Dongen die (hoe zeldzaam dat ook is) onder water kunnen komen te staan (’s Gravenmoer en omgeving) en worden er momenteel in Nederland veel woningen onder zeespiegelniveau gebouwd. Voorstel: Dongen past hiervoor zijn bouwlocaties niet aan. Wel kunnen bewoners worden geattendeerd op het mogelijke risico op een overstroming en worden hierbij verwezen naar de informatiekanalen van de Rijksoverheid (zie app en website www.overstroomik.nl). Voorstel c. Klimaatmaatregelen Uit de klimaatstresstest en dialoog is gebleken dat in gemeente Dongen, op een paar locaties na, geen urgent probleem heerst als gevolg van de klimaatsverandering. Een aantal van deze locaties waren trouwens al bekend en opgenomen in het investeringsplan (zoals Waterberging Biezen en sinds dit jaar Hoge Kant.

Toch zijn er een aantal locaties die onze aandacht vragen en zeker met het extremer wordend weer (delen Oud Dongen en ’s Gravenmoer) Welke prioriteit geven wij aan de uitkomsten de stresstest en klimaatdialoog en dus aan deze locaties (klimaatdialoog wordt u ter kennisgeving aangeboden). Voorstel: De locaties die als knelpunt zijn aangewezen, worden naast de verschillende beheer- en uitvoeringsplannen gelegd. Wanneer het niet mogelijk is om binnen 5 tot 10 jaar klimaatadaptieve werkzaamheden te combineren met werkzaamheden aan onder andere riool, groen of wegenonderhoud, zal de maatregel opgenomen worden in het uitvoeringsprogramma en uitgevoerd worden zodra de financiële- en capaciteitsplanning dit toelaten. Voorstel d. aparte bijdrage voor klimaatmaatregelen De middelen die wij als gemeente verkrijgen vanuit de rioolheffing worden momenteel ingezet voor de drie zorgplichten; afvalwater, hemelwater en grondwater. Nu de Modelverordening Rioolheffing wordt vervangen, door de Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing, wordt het ook mogelijk om de heffing aan te wenden voor andere klimaatmaatregelen zoals hittestress en droogte. Werkzaamheden in de openbare ruimte kunnen nodig zijn voor verkeersmaatregelen, groenplannen, wegbeheer of rioolbeheer, maar in principe zijn alleen vanuit rioolbeheer (hydraulische redenen) middelen beschikbaar.

Met bijvoorbeeld een klimaatfonds zijn er meer mogelijkheden om de openbare ruimte en onze woonomgeving klimaatbestendig te maken zonder dat we zoals nu, afhankelijk te zijn van riolering gerelateerde werkzaamheden. Voorstel: op termijn invoeren van een klimaatfonds om noodzakelijke klimaatmaatregelen mogelijk te maken (niet zijnde riolerings- of zorgplicht gerelateerde werkzaamheden). Dit fonds voeden met een bijdrage uit de heffing riool- en waterzorg.

3

KANTTEKENINGEN Met betrekking tot de gespreksonderwerpen d.d. 7 oktober 1. ‘Ik betaal toch belasting!’ Na jaren het riolerings- en waterbeleid zelf ingevuld te hebben, gaan wij nu inwoners betrekken bij de klimaatopgave. Dit kan gezien worden als een bezuinigingsactie. Daarnaast kan het zijn dat men iets wil terugzien voor de geleverde inspanning. Vragen om iets te doen kan bij een lage betrokkenheidsgraad al snel leiden tot bovenstaande uitspraak. Resultaat op de langere termijn Van belastingbetaler naar partner in het samen optrekken tegen de nadelige effecten van klimaatverandering zal niet van vandaag op morgen een feit zijn. Samen bereiken we meer. Door samen op te trekken is er meer mogelijk, zijn maatregelen efficiënter, niet alle klimaatopgaven kunnen namelijk opgelost worden in de veelal beperkte openbare ruimte. Op deze manier heeft niet langer de gemeente, maar de gemeenschap de taak een bijdrage te leveren aan de klimaatopgaven. 2. Extra (innings)kosten. Met tariefdifferentiatie kan op een nauwkeurigere wijze de heffing geïnd worden. Dit kan de innende instantie (Belastingsamenwerking West-Brabant) meer werk opleveren. Eventuele extra inningskosten worden ook doorberekend aan de inwoners. Uit de lengte of de breedte. De exploitatie van de riolering bestaat voor het grootste deel uit vaste lasten voor vervanging en instandhouding van het riool.

Deze kosten moeten betaald worden. Dus wanneer kleine verbruikers minder hoeven te betalen, dan zullen grotere verbruikers meer gaan betalen. Dat kan betekenen dat grote gezinnen meer gaan meer betalen of meer water moeten gaan besparen dan kleinere gezinnen. Het aandeel eenpersoonshuishoudens neemt nog steeds toe, minder inkomsten kan de kostendekking van de riolering in gevaar brengen. Ongelijk en grofmazig Een heffing die is gebaseerd op 500m3 per jaar waterverbruik zal weinig huishoudens laten nadenken over het waterverbruik omdat er vaak niet meer verbruikt wordt dan 100 tot 200 m 3. Water kost momenteel € 0,89 per 1000 liter. Het vastrecht voor de drinkwateraansluiting maakt verhoudingsgewijs een groot deel uit van de jaarlijkse aanslag van Brabant Water. Aan de verbruikerszijde is daardoor vaak geen financieel motief om water te besparen. 3. Drie voordelen Met afkoppelen van regenwater zorgen we dat ons rioolstelsel minder wordt belast, de afvalwaterzuivering beter zuivert en langer mee kan zonder uitbreiding, regenwater in de bodem kan wegzakken naar het grondwater (bestrijden droogte) en verdampingsbron is voor het groen (bestrijden hittestress). Afkoppelen is een kostbare maatregel en vraagt meer van de openbare ruimte en beheer. Afkoppelen van regenwater in bestaande situaties is kostbaar.

De investeringen dienen vooraf in de financiële planning meegenomen te worden omdat de bedragen aanzienlijk meer zijn ten opzichte van de reguliere vervanging of renovatiebudgetten. Het afgekoppelde regenwater moet ook nog een plek krijgen. In sommige gevallen kan dit boven het maaiveld. In andere gevallen kan dit alleen eronder. De laatste optie vaak de enige maar wel de duurste oplossing. 4. Verplichting Met een hemelwaterverordening kan (binnen een bepaalde tijd) verplicht gesteld worden dat er aangesloten wordt op een hemelwatervoorziening, maar dit staat haaks op het partnerschap en de samenwerking die we willen aangaan.

4

Versus vrijblijvendheid Momenteel kunnen we niet afdwingen dat inwoners binnen afzienbare tijd aansluiten op hemelwaterriolering wanneer bij de erfgrens een hemelwateraansluiting gemaakt wordt. Dit is bij rioolrenovaties vaak het geval. Terwijl de aanleg hiervan ten gunste is van iedereen. Onbenutte investeringen Doordat inwoners niet aansluiten op een hemelwatervoorziening ligt geïnvesteerd geld (nog) nutteloos onder de grond. 5. Veel effect voor weinig geld Een lokale subsidie voor inwoners versnelt het in actie komen en kost relatief minder geld dan wanneer de gemeente de maatregel zelf moet treffen. Waardering Met een lokale subsidie kunnen we laten zien dat het gewaardeerd wordt wanneer inwoners meedoen. Tijd en geld Een regeling opstellen en uitvoeren om een klimaatsubsidie beschikbaar stellen, vergt tijd en geld. Er zijn na het opstellen veel administratieve handelingen op het gebied van rechtmatigheid, AVG, en financiën. De kosten van handelingen vormen een substantieel deel van een eventueel subsidiebudget.

FINANCIËN Het Water- en Rioleringsplan gaat voor 2022 uit van de middelen die beschikbaar worden gesteld vanuit de reserve Riolering conform het begrotingsvoorstel 2021. Een aantal dilemma’s en uitgangspunten kunnen in de toekomst mogelijk financiële consequenties hebben. Indien dat het geval is, zal na vaststelling van het plan, tijdens de begrotingsbehandeling voor het jaar 2023 en het dan geldende financiële perspectief, de raad gevraagd worden een afweging maken. COMMUNICATIE nvt VERVOLG De bevindingen naar aanleiding van het gesprek op 7 oktober, kunnen voor de fracties aanleiding zijn om een debat te voeren met de overige leden van de gemeenteraad. Het debat zal plaatsvinden voor of tijdens de opiniërende raadsvergadering op 14 oktober. Tijdens de besluitvormende raad van 21 oktober wordt het raadsvoorstel (inclusief concept-raadsbesluit) behandeld. Indien u van mening bent dat aspecten van de gespreksnota zouden moeten meegenomen in de besluitvorming, dan kan dat middels een amendement of motie. Dit besluit geeft vervolgens richting aan de stedelijke klimaatopgave en het Water- en Rioleringsplan inclusief het hieraan gerelateerde financiële beleid.

BIJLAGEN Gespreksnota dilemma’s en uitgangspunten Water- en Rioleringsplan

5