2021-014041 Bijl4- Omgevingsvisie Dongen

Teksten ontwerp omgevingsvisie Inhoud Wat is een omgevingsvisie?.............................................................................................................................. 3 Proces .............................................................................................................................................................. 5 Hoe werkt de website ...................................................................................................................................... 6 Rol van onze gemeente .................................................................................................................................... 7 Relatie met andere visies ................................................................................................................................. 7 Regionale samenwerking ................................................................................................................................. 9 Van visie naar uitvoering ................................................................................................................................ 10 Programma's ..................................................................................................................................................

11 Ambities ......................................................................................................................................................... 13 Het Dongens DNA ....................................................................................................................................... 14 De economie van morgen ........................................................................................................................... 16 De gezonde leefomgeving ........................................................................................................................... 18 Een duurzame toekomst ............................................................................................................................. 20 Samenvattingskaart .................................................................................................................................... 22 Thema’s ......................................................................................................................................................... 23 Algemeen ...................................................................................................................................................

23 Wonen........................................................................................................................................................ 24 Voorzieningen ............................................................................................................................................. 26 Cultureel erfgoed ........................................................................................................................................ 28 Gezondheid en welzijn ................................................................................................................................ 29 Milieu ......................................................................................................................................................... 31 Recreatie en toerisme ................................................................................................................................. 33 Werken en ondernemen ............................................................................................................................. 34 Agrarische sector ........................................................................................................................................

36 Groen ......................................................................................................................................................... 38 Klimaat ....................................................................................................................................................... 40 Energie ....................................................................................................................................................... 42 Circulariteit ................................................................................................................................................. 44 Bereikbaarheid ........................................................................................................................................... 45 Veiligheid .................................................................................................................................................... 47 1

Waarden ........................................................................................................................................................ 49 Sociale kracht.............................................................................................................................................. 49 Cultuurhistorie en erfgoed .......................................................................................................................... 49 Natuur en landschap ................................................................................................................................... 53 Gebieden........................................................................................................................................................ 55 Algemeen ................................................................................................................................................... 55 Kern Dongen ............................................................................................................................................... 56 ’s Gravenmoer, Klein-Dongen en Vaart ........................................................................................................

59 Historische linten ........................................................................................................................................ 62 Bedrijventerreinen ...................................................................................................................................... 63 Buitengebied .............................................................................................................................................. 65

2

Meta-informatie In dit hoofdstuk omschrijven we de basisinformatie van de website. Deze hoofdstukken staan op de hoofdpagina in de linker kolom. De tekst zal gepubliceerd worden op de overzichtspagina van het betreffende hoofdstuk.

Wat is een omgevingsvisie? In onze omgevingsvisie staat wat wij belangrijk vinden als het om onze leefomgeving gaat. Over alles wat we buiten zien, voelen, ervaren, horen en ruiken. Dit kan over gebouwen, wegen, stoepen en water gaan, maar ook over gras, bomen en monumenten. Over vergrijzing, het omgaan met het buitengebied, bereikbaarheid en winkelaanbod. Over gezondheid, veiligheid en duurzaamheid. In de omgevingsvisie kijken we dus niet alleen naar de fysieke leefomgeving. We kijken ook naar sociale onderwerpen die in onze gemeente spelen. De omgevingsvisie beschrijft de gewenste toekomstige ontwikkelingen op hoofdlijnen. De onderdelen van onze leefomgeving waar we trots op zijn, willen we graag beschermen. Onderdelen waar we minder trots op zijn willen we daarentegen graag verbeteren. In de omgevingsvisie leggen we ook nieuwe ambities vast. In deze visie schrijven we kortom op waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. Integrale aanpak Deze omgevingsvisie gaat over de hele leefomgeving. In de visie kijken we minder vaak naar individuele beleidsnota’s, bijvoorbeeld naar het beleid ten aanzien van speeltuinen of parkeren. In plaats daarvan maken we keuzes per gebied waarin we al die zaken in samenhang bekijken. En daar koppelen we doelen en ambities aan. Dat noemen we ook wel de integrale aanpak.

Dat betekent dat onderwerpen als veiligheid, bereikbaarheid en duurzaamheid in de hele visie terugkomen. Zo zorgen we ervoor dat we de juiste keuzes maken. De omgevingsvisie is een dynamisch document. Het is een ontwikkelingsvisie die met de tijd meegaat. Dat wil zeggen dat we de visie in de toekomst zullen aanpassen als er nieuwe ontwikkelingen zijn. Dit doen we op vaste momenten of op momenten dat maatschappelijke ontwikkelingen daarom vragen. Bijvoorbeeld als er nieuwe doelen zijn voor duurzame energie. Het proces van formuleren en het wijzigen van het beleid voor de fysieke leefomgeving wordt zo een cyclus. Dit is kenmerkend voor de Omgevingswet. De visie is de basis voor de invulling van andere instrumenten van de Omgevingswet. Dit zijn de programma's, het omgevingsplan en de vergunningen. Doel Wanneer de Omgevingswet in werking treedt, is de omgevingsvisie één van de kerninstrumenten van onze gemeente. Met de omgevingsvisie wordt duidelijk hoe we in onze gemeente de fysieke leefomgeving beschermen, benutten en ontwikkelen. We maken integrale afwegingen ten aanzien van vraagstukken en ontwikkelingen over de leefomgeving. Via de visie kunnen we zowel op gebieds- als themaniveau beoordelen of nieuwe ontwikkelingen passen bij de ambities en waarden van onze gemeente.

Daarnaast kunnen ook bewoners, ondernemers en andere partijen in de omgevingsvisie zien wat de ambities zijn en hoe hun plannen en ideeën daarbij aansluiten. Met de omgevingsvisie willen we bewoners, ondernemers en andere partijen inspireren. Het doel is om samen onze gemeente nog leefbaarder, veiliger, toekomstbestendiger en duurzamer te maken. In de visie staan de kaders die wij per gebied belangrijk vinden voor nieuwe initiatieven. Deze kaders komen terug in de thema's, waarden en ambities. Bekijk meer bij “hoe werkt de website”. Wij bepalen in de visie niet precies wat er ergens wel of niet moet gebeuren maar geven met kaders aan wat we belangrijk vinden. Zo nodigen we u als bewoner, ondernemer of andere partij uit om met plannen te komen die hierbij aansluiten. Initiatief nemen Een nieuw initiatief (plan of idee), dat niet past binnen de regels van onze gemeente (omgevingsplan), wordt getoetst aan de omgevingsvisie. Wanneer het initiatief aansluit bij de keuzes die wij maken in de omgevingsvisie, gaan we ermee aan de slag. Aan de slag betekent niet dat wij als gemeente het plan gaan uitvoeren. Samen met de initiatiefnemer bespreken we wie welke rol hierin pakt. De visie zelf maakt nog geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Vaak heeft u hiervoor een (nieuwe) omgevingsvergunning nodig of is een aanpassing van het omgevingsplan noodzakelijk.

Eisen uit de Omgevingswet De omgevingsvisie is vormvrij. Dat betekent dat we als gemeente zelf keuzes kunnen maken in de vorm en de inhoud. In de Omgevingswet staan wel een aantal eisen waaraan de omgevingsvisie moet voldoen. Onder ‘gebieden’, ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ staat informatie over de kwaliteit van onze fysieke leefomgeving. Ook beschrijven we de ontwikkelingen en trends voor de toekomst. Daarnaast dienen alle nieuwe initiatieven 3

met de milieubeginselen (voorzorg, preventief handelen, bronbestrijding en de vervuiler betaalt) rekening te houden. Bij het formuleren van onze ambities hebben we ook de gevolgen van verschillende keuzes in beeld gebracht en meegewogen bij de milieuimpactbeoordeling (zie Proces). Volgens de Omgevingswet, artikel 2.1 eerste lid, bevat een omgevingsvisie: a. b. c.

een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

Beleidscyclus In de Omgevingswet staat de beleidscyclus centraal. Deze cyclus laat de samenhang tussen de omgevingsvisie en de andere instrumenten van de Omgevingswet zien. Het beschrijft hoe de overheid handelt in de fysieke leefomgeving. Daarnaast verbindt de beleidscyclus de instrumenten die de overheid daarvoor kan gebruiken logisch met elkaar. Deze omgevingsvisie beschrijft beleid voor de fysieke leefomgeving en is daarmee het startpunt voor de beleidscyclus. Het uitwerken en verder door laten werken van beleid gebeurt met andere instrumenten. Bijvoorbeeld met het programma en het omgevingsplan. In een programma staan maatregelen om bepaald beleid uit te kunnen voeren en doelen te behalen meer in detail beschreven dan in de omgevingsvisie. In een omgevingsplan staan de regels voor het inrichten en gebruiken van de leefomgeving. Denk aan regels voor bouwen, wonen en duurzaamheid. Aan de regels van het omgevingsplan worden nieuwe initiatieven getoetst. We stellen nieuwe regels op, als deze bijdragen aan het behalen van de ambities van de omgevingsvisie. Het omgevingsplan is breder dan het oude bestemmingsplan (met thema’s als energie en duurzaamheid). Het is bovendien op een nieuwe manier ingestoken: van “nee, mits” naar “ja, tenzij”. Na het beschrijven van maatregelen en regels stopt de beleidscyclus niet.

We kijken of we met de maatregelen en regels de gewenste doelen halen. Op basis daarvan wordt gekeken of aanpassen of veranderen van het beleid nodig is. Zo ja, dan kan het (op onderdelen) aanpassen van de omgevingsvisie de eerste stap zijn. Daarna doorlopen we weer de rest van de cyclus.

Samenwerken met de omgevingsvisie Deze omgevingsvisie is niet een eindproduct, maar juist het begin van een ontwikkeling. De omgevingsvisie en de bijhorende milieuimpactbeoordeling (zie Proces) zijn de eerste onderdelen van het integrale afwegingskader voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. We wegen de ontwikkelingen af tegen onze ambities. Weliswaar globaal, maar gericht op de bijdrage aan kwaliteit. Gemeente, inwoners, bedrijven en organisaties gebruiken dat afwegingskader bij het werken aan de ontwikkeling van de leefomgeving van onze gemeente: samen en integraal. De omgevingsvisie vraagt om een verdere vertaling van de ambities naar de verschillende, gebieden en thema’s. We vullen de cyclus verder in met de actualisaties van de omgevingsvisie, de 4

programma’s en het omgevingsplan. De Omgevingswet gaat ervan uit dat eind 2029 voor het hele grondgebied van onze gemeente een omgevingsplan is vastgesteld.

Proces Bij het opstellen van de omgevingsvisie vinden wij het belangrijk dat bewoners, ondernemers en andere partijen meedenken over de inhoud. Bewoners weten wat er in hun omgeving en hun leven belangrijk is. Hun mening is waardevol. Om ervoor te zorgen dat bewoners, ondernemers en andere partijen hun stem konden laten horen, hebben we gebruik gemaakt van bestaand beleid en op verschillende momenten in het proces participatie mogelijkheden georganiseerd. Voortraject Deze omgevingsvisie is niet geheel nieuw. In 2019 zijn er al belangrijke visies vastgesteld. Hiervoor heeft ook participatie plaatsgevonden. Het gaat hier om: -

Economische visie Onderwijsvisie Visie openbare ruimte Sport- en beweegvisie Visie sociaal domein Klimaat- en energievisie

Als start voor het opstellen van de omgevingsvisie is het raamwerk Ruimte voor Dongen opgesteld. Hierin is een analyse uitgevoerd van het bestaande beleid en zijn vier ambities benoemd; Dongens DNA, de economie van morgen, een gezonde leefomgeving en het klimaat. Deze vier ambities vormen de basis voor voorliggende omgevingsvisie, met als aanpassing dat de ambitie ‘klimaat’ is verbreed naar ‘een duurzame toekomst’. Er is in het kader van het raamwerk nadrukkelijk geparticipeerd. Online participatie Als eerste stap om inbreng op te halen heeft iedere inwoner of belanghebbende in december 2021 via de Wijkprikker digitaal aan kunnen geven waar ze trots op zijn en waar verbetering van de openbare ruimte mogelijk is. Hieronder kunt u de uitkomsten van de Wijkprikker terugvinden. PM: link naar Wijkprikker In gesprek met elkaar tijdens de Ontmoetingen We hebben de Ontmoetingen vormgegeven met de resultaten van de Wijkprikker. Zowel via de tweewekelijkse informatiekrant als via Facebook ontvingen inwoners en ondernemers de uitnodiging om mee te doen. Daarbij zijn vragen gesteld als: -

Hoe ziet u de toekomst van Dongen? Wat vindt u belangrijk voor onze gemeente, voor uw wijk en voor uw omgeving? Hoe ziet uw leven daar er over 20 jaar uit?

Samen met inwoners, ondernemers en andere partijen hebben we tijdens de Ontmoetingen nagedacht over hoe onze gemeente de komende twintig jaar verandert en wat dat betekent voor de omgeving. Bijvoorbeeld als het gaat om wonen en voorzieningen in uw wijk, bereikbaarheid, gezond leven, werken en ondernemen in onze gemeente. Of om groen, water, het klimaat en nieuwe energie. Hebben we straks in elke wijk genoeg voorzieningen? Hoe kunnen we de bereikbaarheid verbeteren? Zijn onze huizen dan allemaal van het gas af? En hoe werken en ondernemen we straks in onze gemeente? Tijdens de Ontmoetingen op 19 en 20 april 2022 spraken we met elkaar over diverse vraagstukken, stellingen en dilemma’s. PM: link naar verslagen Ontmoetingen Vertalen en keuzes maken De opbrengsten uit de Ontmoetingen namen we mee in het verdere proces. Uit deze participatie zijn een aantal speerpunten en doelen naar voren gekomen. Zo werd duidelijk dat er botsingen tussen verschillende ruimtevragers (bijvoorbeeld energie en wonen) zouden ontstaan, omdat we niet alles tegelijkertijd of in hetzelfde gebied kunnen realiseren. We brachten de botsingen in kaart en bespraken ze met de ambtelijke organisatie (9 mei 2022) en de gemeenteraad (16 juni 2022). De gemeenteraad gaf richting mee op basis van informatiebladen per botsing. Deze keuzes en richtingen zijn vervolgens verwerkt in deze omgevingsvisie. 5

PM: link naar informatiebladen vraagstukken De invloed van onze keuzes op het milieu Bij het opstellen van een omgevingsvisie is het belangrijk om de effecten op de fysieke leefomgeving mee te nemen in de keuzes die we maken. Deze effecten brengen we in beeld in de milieuimpactbeoordeling. Om de effecten goed te kunnen bepalen, wordt eerst de huidige staat van de leefomgeving in beeld gebracht. Hierin staat de situatie in Dongen voor veel onderwerpen, zoals luchtkwaliteit, natuur en energietransitie beschreven. In de milieuimpactbeoordeling worden de gemaakte keuzes en ambities in samenhang beoordeeld. De stappen die we gaan zetten om de ambities waar te maken, worden vervolgens zo concreet mogelijk gemaakt. Hierdoor is het monitoren van de ambities mogelijk; een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. De milieuimpactbeoordeling ligt samen met de omgevingsvisie ter inzage. PM: link naar Milieuimpactbeoordeling Besluitvorming en zienswijzen Door keuzes te maken geeft de gemeenteraad richting aan de ambities en waarden in deze omgevingsvisie. De ontwerp-omgevingsvisie is het resultaat van diverse werksessies met de ambtelijke organisatie, de inbreng van de Wijkprikker, de Ontmoetingen en de Keuzesessie met de gemeenteraad. De ontwerp-omgevingsvisie ligt straks ter inzage. Iedereen heeft in deze periode de kans om op de ontwerp-omgevingsvisie te reageren.

Wij publiceren een samenvatting van de ontvangen reacties (zienswijzen). U kunt uw zienswijze op de ontwerpomgevingsvisie indienen via de contactpagina <link>.

Hoe werkt de website Op deze website vindt u onze omgevingsvisie. Hiermee kunnen we op een eenvoudige en duidelijke manier laten zien wat we belangrijk vinden in Dongen en waar we naartoe willen. De website bestaat uit de volgende onderdelen: gebieden, thema’s, waarden en ambities. Op de kaart ziet u de deelgebieden van onze gemeente. Per gebied is te zien welke thema’s, waarden en ambities hier gelden. Ook kunt u bijvoorbeeld direct naar een onderwerp gaan onder het kopje “Thema’s”.

We leggen hieronder uit wat er per onderdeel wordt besproken. Ambities: onder de ambities staan de belangrijkste doelen voor en van Dongen in de komende jaren. De vier hoofdambities geven aan waar we naar toe willen met onze gemeente. Daarnaast plaatsen we onze ambities in regionaal perspectief. Thema’s: in een thema bespreken we hoe we in onze gemeente om willen gaan met een bepaald onderwerp. Bij het thema ‘Wonen’ geven we bijvoorbeeld aan welke soort woningen we de komende jaren graag in Dongen willen bouwen. Waarden: de waarden geven aan wat de kracht is van Dongen. De waarden bepalen het ‘DNA’ en de identiteit van onze gemeente. Deze waarden willen we graag behouden of zelfs versterken met nieuwe initiatieven. In het landelijk gebied zijn dit bijvoorbeeld de landschappelijke waarden (bijvoorbeeld de openheid en het groen). 6

Gebieden: per deelgebied beschrijven we waar we nu staan, wat er op ons af komt en welk toekomstperspectief we voor ogen hebben. Ook geven we aan welke beleidskeuzes we hebben gemaakt en wat we hiervoor gaan doen. Afwegingskader De combinatie van ‘ambities’, ‘thema’s’ en ‘waarden’ wordt ook wel het afwegingskader voor nieuwe plannen genoemd. Past een plan of idee niet binnen de regels van het bestemmingsplan of omgevingsplan, dan gebruiken we de omgevingsvisie om af te wegen of het wenselijk is. Draagt het plan bij aan de verschillende onderdelen van het afwegingskader? Dan kunt u ervan uitgaan dat we hier als gemeente positief naar kijken. Het is dus belangrijk dat een nieuw initiatief op de juiste manier omgaat met verschillende thema’s, onze waarden behoudt of versterkt en een bijdrage levert aan het behalen van onze ambities! De website kunt u op verschillende manieren gebruiken. Door op de kaart een gebied aan te klikken vindt u alle informatie over het gebied met de links naar ambities, thema’s en waarden die hier belangrijk zijn. Wilt u juist meer achtergrondinformatie over een thema? Klik dan in het menu op het thema dat u interessant vindt. Op de themapagina leest u waar we staan, welke ontwikkelingen er op ons af komen en wat we daarbij belangrijk vinden.

Ook leest u in welke gebieden een thema speelt en welke andere thema’s, waarden en ambities met dat thema samenhangen.

Rol van onze gemeente Initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen van de omgevingsvisie juichen we toe. We nodigen initiatiefnemers uit om hun plannen en ideeën te delen met ons. We denken mee met initiatiefnemers om hun idee te realiseren, maar stellen ook kaders als dat moet. We staan open voor ruimere regels, maar gaan het niet ineens helemaal anders doen. We kiezen zorgvuldig waar we kunnen ontdekken en leren van het stellen van minder regels en ruimere normen, op basis van de opgaven die voor een gebied of een thema zijn geformuleerd. We vinden het bijvoorbeeld belangrijk goed na te denken over waar we wel of geen nieuwe woningen toestaan en welk type woningen er dan ontwikkeld moeten worden. We werken vanuit de behoefte van de samenleving. Daarom vinden we participatie belangrijk. Per traject bepalen we wat past en welke rol we pakken. Bij initiatieven en projecten is de initiatiefnemer aan zet. Dit is in sommige gevallen de gemeentelijke organisatie. Verder hebben wij de regie bij planvorming. We zorgen dat de kaders voor initiatiefnemers én inwoners helder en navolgbaar zijn. Daarom letten we extra op de communicatie over het proces én de resultaten van een participatietraject. We hechten waarde aan het actief betrekken van onze inwoners bij de ontwikkeling van de leefomgeving. Kostenverhaal Bij het uitvoeren van initiatieven maken wij als gemeente kosten.

Deze kosten worden betaald door de initiatiefnemer, dit noemen we ook wel “kostenverhaal”. In het omgevingsplan bepalen we hoe dit kostenverhaal eruit ziet en per initiatief maken we afspraken met de initiatiefnemer.

Relatie met andere visies Het Rijk maakt een Nationale Omgevingsvisie (NOVI), de provincie een Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en onze gemeente een gemeentelijke omgevingsvisie. Maar ook andere overheidsinstellingen zoals het waterschap stellen doelen op voor de fysieke leefomgeving in de Omgevingsagenda West-Brabant. Het is belangrijk om deze visies en doelen op elkaar af te stemmen. De omgeving houdt namelijk niet op bij de grens van een gemeente of provincie. De NOVI en POVI beschrijven apart van elkaar de waarden, thema’s en ambities voor hun gebieden. Daar valt Dongen dus ook onder. Als gemeente maken wij in onze omgevingsvisie onze eigen keuzes. Die passen meestal binnen de kaders en richtingen die de andere visies stellen. We gaan hieronder kort in op de kern van deze andere (omgevings)visies. Nationale omgevingsvisie (NOVI) (Rijk) De NOVI biedt een kader en geeft richting op een landelijke schaal. Tegelijkertijd is er ruimte voor regionaal maatwerk en verdere uitwerking gericht op gebieden. Met de NOVI zet het Rijk een proces in gang waarmee we keuzes voor onze leefomgeving sneller en beter kunnen maken. Zo bouwen we samen aan een mooier en sterker Nederland. 7

De NOVI omschrijft 4 prioriteiten:

•

• •

•

Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie: Nederland moet zich aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, hogere rivierafvoeren, wateroverlast en langere perioden van droogte. Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust. Ook is CO2 met 95% verminderd en de gebouwde omgeving aardgasvrij in 2050. Duurzaam economisch groeipotentieel: Nederland werkt toe naar een duurzame, circulaire, kennisintensieve en internationaal concurrerende economie in 2050. Sterke en gezonde steden en regio’s: Er zijn nieuwe locaties nodig voor wonen en werken. Het liefst binnen de bestaande stadsgrenzen, zodat de open ruimten tussen stedelijke regio’s behouden blijven. We willen de leefbaarheid en klimaatbestendigheid in steden en dorpen verbeteren. Schonere lucht, voldoende groen en water en genoeg publieke voorzieningen waar mensen kunnen bewegen (wandelen, fietsen, sporten, spelen), ontspannen en samenkomen. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied: Er ontstaat een nieuw perspectief voor de Nederlandse landbouwsector als koploper in de duurzame kringlooplandbouw. Een goed verdienpotentieel voor de bedrijven wordt gecombineerd met een minimaal effect op de omgevingskwaliteit van lucht, bodem en water. Ook gaan we in Nederland aan de slag met het verbeteren van biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling.

Omgevingsvisie Noord-Brabant (POVI) (provincie Noord-Brabant) De Brabantse omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Met deze visie geeft de provincie aan wat zij belangrijk vindt voor de verbetering en duurzame ontwikkeling van de leefomgeving van de inwoners van Brabant. De focus ligt daarbij op de vier hoofdopgaven voor de middellange en lange termijn: • • • •

Werken aan de Brabantse energietransitie Werken aan een klimaatbestendig Brabant Werken aan de slimme netwerkstad Werken aan een concurrerende, duurzame economie 8

De visie geeft daarbij richting aan deze opgaven vanwege de ingrijpende veranderingen waarmee zij gepaard gaan. Extra focus op deze hoofdopgaven is nodig om een goede basis met een goede omgevingskwaliteit te behouden. Hier werkt de provincie al langere tijd met anderen samen aan. Daarom is dat benoemd als de basisopgave waar de provincie met elkaar voor staat. De Provinciale Omgevingsvisie geeft ook aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan.

Waterbeheerprogramma 2022-2027 (Waterschap Brabantse Delta) In het Waterbeheerprogramma staat hoe het waterschap haar taken in de periode 2022-2027 uitvoert. In het Waterbeheerprogramma neemt het waterschap de kerntaken als uitgangspunt. Dit zijn: bescherming tegen overstromingen en zorgen voor schoon en gezond water dat voldoende voorhanden is. Daarbij wordt zo integraal mogelijk naar alle wateropgaven gekeken. ▪ Met het waterbeheer richt het waterschap zich voor een belangrijk deel op het aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering (klimaatadaptatie). Maar ook op het beperken van die gevolgen. Samenwerking, een slimme inrichting van de openbare ruimte en het stimuleren van burgers en bedrijven zijn ingrediënten van de aanpak. ▪ Aan het beperken van de overstromingsrisico’s - kortweg waterveiligheid – werkt het waterschap continu. Door in de programmaperiode de dijken te versterken en te onderhouden, zorgt het waterschap ervoor dat de dijken voldoen aan de normen. Ook de ruimtelijke inrichting van Midden- en West-Brabant en adequaat optreden als zich een crisis voordoet (crisisbeheersing) zijn bepalend voor het beperken van overstromingsrisico’s. ▪ De komende jaren werkt het waterschap samen met alle partners aan het verbeteren van de waterkwaliteit. Met het aanleggen van vispassages bevorderen we de visstand.

En door te ‘bouwen met natuur’, wordt het leven in en om het water versterkt. Ook het terugdringen van vervuilende stoffen krijgt hierbij aandacht. ▪ Bij de zorg voor voldoende water staat het vasthouden en infiltreren van water bovenaan als doelstelling in het Waterbeheerprogramma. Er is maatwerk nodig om verdroging tegen te gaan en de beschikbaarheid van grond- en oppervlaktewater te vergroten. Tegelijkertijd is er oog voor het beperken van wateroverlast na langdurige regenval en extreme neerslag. ▪ Het waterschap voert in opdracht van de provincie Noord-Brabant het vaarwegbeheer uit, onder andere op de Mark en Dintel en de Vliet. In de programmaperiode blijven we dat doen om een vlot en betrouwbaar scheepvaartverkeer mogelijk te maken. ▪ Onder waterketen verstaat het waterschap alle zuiveringen, rioolgemalen, afvalwatertransportleidingen en persstations die zij in beheer heeft. Die zijn belangrijk om afvalwater schoon te maken. Het beheer, onderhoud en vervanging gebeurt in de programmaperiode op een duurzame manier. Tegelijkertijd wordt gekeken naar innovaties en het produceren van grondstoffen en energie uit afvalwater.

Regionale samenwerking We werken samen met de buurgemeenten op verschillende terreinen. Dat doen we vooral in de regio ‘Hart van Brabant’. De regio Hart van Brabant werkt onder andere met een Regionale Omgevingsagenda (ROA) en een Regionale Investeringsagenda (RIA). Vanuit de RIA werken we ook samen met de Regio West-Brabant en de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). Er zijn vier regionale hoofdopgaven onderscheiden: 9

1. 2. 3. 4.

Energietransitie en Klimaatadaptatie Duurzame verstedelijking Mobiliteitstransitie Toekomstbestendig landelijk gebied

Op het gebied van energie en klimaat heeft de regio Hart van Brabant een Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) opgesteld. De 1.0-versie van de REKS is op 1 juli 2021 vastgesteld. Hierin zijn de doelstellingen voor de grootschalige opwekking van duurzame energie opgenomen. Ook zijn de gebiedsopgaven voor klimaatadaptatie uiteengezet. Sinds de vaststelling van de 1.0 is er veel aandacht gegeven aan het opzetten van een Publiek Ontwikkelbedrijf en een Regionaal Klimaatfonds als uitvoering van REKS 1.0. We werken nu verder aan de REKS 2.0 die op 1 juli 2023 moet zijn vastgesteld. Alle 30 RE(K)S’en in Nederland worden geacht een 2.0-versie te maken met een update van de duurzame opwek, een plan voor de uitvoering, een verdere vormgeving van het bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak, een versterking van de aanpak van energiebesparing, een integratie met andere sectoren en thema’s en een Regionale Structuur Warmte 2.0. Vanuit duurzame verstedelijking werkt de regio met een regionaal woonkader en regionale bedrijventerreinen kantoorafspraken. Ook werkt Hart van Brabant samen aan leefbaarheid, groen, recreatie en toerisme. Met het oog op de mobiliteitstransitie is er samen met de provincie een Regionale Mobiliteitsagenda (RMA) opgesteld. Ten slotte verkent de regio wat er onder een ‘toekomstbestendig landelijk gebied’ verstaan wordt.

We werken hierbij samen aan landbouwopgaven en zoeken de aansluiting bij transitieprocessen naar kringlooplandbouw. In Dongen staan we dus vanuit verschillende thema’s in contact met de regio. Deze samenwerking krijgt daarom een plek in het vervolg van deze omgevingsvisie.

Van visie naar uitvoering In deze omgevingsvisie hebben we ons strategisch beleid op hoofdlijnen voor de fysieke leefomgeving tot 2040 uiteengezet. De Omgevingswet gaat er van uit dat het beleid voor de fysieke leefomgeving in één document, de omgevingsvisie, in samenhang is beschouwd en opgenomen. In de praktijk is “de winkel tijdens de verbouwing” gewoon open gebleven. Dit betekent dat er nieuw beleid in ontwikkeling is (bijvoorbeeld de woonvisie), maar er ook al langer bestaand beleid van kracht is. Het bestaande beleid kent vaak een beleids- en uitvoeringscomponent en kan niet altijd 1- op-1 worden opgenomen in de omgevingsvisie. Het simpelweg intrekken van het bestaande beleid dat betrekking heeft op de fysieke leefomgeving zou betekenen dat er allerlei hiaten en leemtes gaan ontstaan. Dat willen we uiteraard voorkomen. Het bovenstaande vraagt om een nieuwe benadering van beleid en uitvoering, om ook in de toekomst de beleidscyclus op een goede wijze te kunnen hanteren. Met de vaststelling van deze omgevingsvisie maken we hiermee een start. We leggen het eerste fundament voor de wijze waarop we het bestaande beleid en de lopende trajecten gaan organiseren. We willen bereiken dat ons beleid, in de geest van de Omgevingswet, meer in samenhang wordt bezien (van sectoraal naar integraal). De transformatie zal de komende jaren gaandeweg gaan plaatsvinden.

10

In de onderstaande figuur is een aanzet gemaakt hoe bestaand beleid en regelgeving zich verhoudt tot de instrumenten uit de Omgevingswet.

Programma's Het programma is een nieuw instrument in de Omgevingswet dat meerdere doelen kan dienen. Het programma kan: ▪ ▪ ▪ ▪

een uitwerking van het beleid voor ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud van de fysieke leefomgeving zijn. maatregelen bevatten om aan omgevingswaarden te voldoen. maatregelen bevatten om één of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Burgemeester en wethouders stellen deze programma's vast. Bij nieuw programma wordt een participatietraject doorlopen.

Een programma moet altijd bijdragen aan de vier hoofdambities; 1. 2. 3. 4.

Behoud Dongens DNA; Economie van morgen; Gezonde leefomgeving; Duurzaamheid.

We willen de hoofddoelen uit de omgevingsvisie uitwerken in integrale beleidsprogramma’s. Een voorstel voor deze programma’s is in onderstaande figuur weergegeven. Deze lijst met programma's is echter niet in beton gegoten. Door nieuwe vraagstukken, actualisaties en andere ontwikkelingen kunnen we programma's

11

toevoegen, samenvoegen of wijzigen.

De gemeente heeft nu al een aantal visies/beleidsnota's die we in de systematiek van de Omgevingswet als programma kunnen zien. We geven deze lopende trajecten een plek. Daarnaast zijn er ook vastgestelde sectorale of thematische beleidsdocumenten (zoals de Onderwijsvisie en de Beleidsvisie externe veiligheid) die nog steeds actueel zijn. Deze sectorale (beleids)documenten worden onder de beleidsgerichte programma’s “gehangen”. Bij het opstellen van de integrale beleidsprogramma’s kunnen deze komen te vervallen. Bij het opstellen van het omgevingsplan wordt bepaald welke visie- en programmaonderdelen hierin worden geborgd. Samengevat betekent dit het volgende: ▪ ▪ ▪

We rangschikken ons bestaand beleid onder de beleidsgerichte programma’s; We spreken niet meer over “visies” (bijvoorbeeld “woonvisie”) maar over programma’s. De term visie is voorbehouden aan de omgevingsvisie. Dit om in de toekomst verwarring te voorkomen; De programma’s (dit kunnen beleidsprogramma’s of gebiedsgerichte programma’s zijn) passen binnen het beleid van de omgevingsvisie. Is dit niet het geval, dan wordt de visie geactualiseerd of herijkt. Zo houden we ons beleid actueel en voorkomen we dat er beleidsconflicten ontstaan.

Deze nieuwe ordening heeft uiteraard geen consequenties voor de inhoud van het beleid en/of beleidskeuzes. Dit is aan de gemeenteraad.

12

Ambities In dit hoofdstuk omschrijven we de verschillende ambities. Deze tekst staat op de overzichtspagina van een ambitie. In de omgevingsvisie komen de verschillende opgaven, die per thema spelen samen in integrale ambities voor de komende 10 à 20 jaar. Met de ambities geven we duidelijk aan waar we voor staan en waar we voor gaan. We maken keuzes en geven prioriteit aan de opgaven waar we mee aan de slag willen, omdat we niet alle opgaven tegelijk én overal op kunnen pakken. De vier ambities zijn: • • • •

Het Dongens DNA De economie van morgen De gezonde leefomgeving Een duurzame toekomst

Deze ambities zijn het resultaat van het raamwerk, het participatietraject, het interne proces en de richtingen die de gemeenteraad van Dongen heeft meegegeven. Per ambitie geven we aan wat we willen bereiken. Om de ambities waar te maken, voeren we projecten uit en stellen we regels op in het omgevingsplan. Nog niet voor iedere (deel)ambitie is precies duidelijk hóe we die gaan realiseren. In dat geval stellen we na vaststelling van de omgevingsvisie een programma op. In een programma werken we uit wat we gaan doen om de ambities op een bepaald onderwerp of in een bepaald gebied te bereiken.

13

Het Dongens DNA Dongen, gemeente van zand en turf, katholiek en protestants, Brabants en Hollands. Onze gemeente heeft een van oudsher rijk en divers karakter. Een fijn karakter. Dat maakt het goed wonen in onze gemeente. Er is ruimte voor iedereen; we vullen elkaar goed aan. Samen hébben we het goed voor elkaar en zíjn we goed voor elkaar. De sterke traditie in de maakindustrie maakte onze gemeente vindingrijk, initiatiefrijk, warm en goed voor elkaar. Dát is ons DNA. En dat maakt onze gemeente ‘gewoon’ bijzonder. Sociale kracht We bouwen samen verder aan wat ons ‘gewoon’ bijzonder maakt: de open, sociale en initiatiefrijke gemeenschap met het bruisende verenigingsleven. Door het gemoedelijke, saamhorige en rustige karakter is het een genot om in onze gemeente te wonen. Dat koesteren we. Onze kleinschaligheid biedt volop kansen voor sociale cohesie en participatie. Deze kunnen en mogen we nóg verder versterken. Alle inwoners van onze gemeente kunnen meedoen in onze samenleving. We gaan uit van ieders eigen kracht en willen als gemeente goed luisteren naar de wensen van inwoners. Inwoners hebben een sleutelrol in het creëren van een mooie, leefbare omgeving. Dat blijkt uit de levendigheid van onze gemeente en de rijkdom van het Dongens verenigingsleven. Dé Dongenaar bestaat niet, maar er zijn wel échte Dongense kenmerken (zie waarde Sociale kracht <link>).

Zo genieten we in onze gemeente van de rust en de vertrouwdheid van de dorpen, hebben we hart voor de gemeenschap en staan we voor elkaar open. We zijn geen grote gemeente, maar we kunnen samen veel bereiken. Daarom blijven we in de toekomst ruimte bieden aan de initiatiefrijke inwoners van ’s Gravenmoer, Klein-Dongen, Vaart en kern Dongen. Erfgoed en cultuurhistorie We behouden en versterken het erfgoed en de rijke cultuurhistorie van onze gemeente. Onze gemeente heeft een rijke historie. Al in de dertiende eeuw (1288) is onze gemeente voor het eerst op schrift genoemd. Later, in de negentiende en twintigste eeuw, zorgden de leer- en schoenindustrie voor veel werkgelegenheid. Dat heeft het karakter van onze gemeente gevormd. Tegenwoordig zijn er nog steeds diverse negentiende-eeuwse monumentale leerlooierijen en schoenfabrieken aanwezig. Die geven een beeld van het belang dat deze bedrijfstak ooit had. Ook het buitengebied is van cultuurhistorisch belang voor onze gemeente. Het buitengebied van Dongen typeert zich door de verschillende landschapstypen (zie verder onder Waarden) en het agrarische karakter. De Donge en de Vaart (in beheer bij het waterschap) zijn ook beeldbepalend voor de ontstaansgeschiedenis. We beschermen deze ‘cultuurdragers’ en brengen ze prominenter in beeld. Het erfgoed van onze gemeente staat tegenwoordig onder druk.

Zonder voldoende aandacht voor de cultuurhistorische waarden van onze gemeente, gaat een deel van onze geschiedenis mogelijk verloren. We zullen ons moeten blijven inzetten voor het cultureel erfgoed van onze gemeente. Dat doen we aan de hand van deze drie pijlers: 1. 2. 3.

duurzame ruimtelijke ontwikkeling; kennis en inspiratie; bescherming en instandhouding.

Bij ruimtelijke plannen borgen we de bescherming ons erfgoed structureel en zo vroeg mogelijk. We stellen een toekomstvisie/programma voor cultuurhistorie en erfgoed op en blijven onderzoek doen naar onze eigen geschiedenis. We zorgen voor een goed evenwicht tussen duurzaamheid en de monumentale waarde van erfgoed. In deze ambitie zetten we nu al voorzichtig de eerste stappen. Duurzaamheid heeft hier twee kanten: het terugdringen van het energiegebruik bij monumenten en het behouden van de kwaliteit van monumenten voor toekomstige gebruikers of bezoekers. We zetten in op de samenwerking met en het begeleiden van monumenteigenaren om maatwerk bij verduurzaming te bieden. Verder verkennen we de mogelijkheden van herbestemming van het Dongens erfgoed indien plaatselijk behoud niet mogelijk is. Zo kan het in de toekomst toch behouden worden en bewaard blijven.

14

Landschap We behouden het karakteristieke landschap en passen ontwikkelingen in harmonie in. De kern Dongen ligt op de rand van een hoge dekzandrug, aan de rivier de Donge en te midden van drassige (veen)gebieden. Kenmerkend voor de opbouw van het landschap van onze gemeente zijn de oude ontginningslinten. Het slagenlandschap is qua omvang en structuur bepalend voor het buitengebied van ‘s Gravenmoer. We zetten in op het behoud van deze authentieke landschapselementen. De landbouw drukt een stempel op het Dongens landschap. Het is van belang dat agrarische bedrijven verduurzamen, maar ook dat het agrarische landschap behouden blijft. Daarbij is er wel ruimte voor andere functies. Denk bijvoorbeeld aan natuur en recreatie dat niet belastend is voor het landschap. Ontwikkelingen moeten echter goed ingepast worden in het landschap.

15

De economie van morgen Wij zijn een ondernemende gemeente. In Dongen is er een combinatie van unieke, toonaangevende bedrijven en reeds lang in onze gemeente verankerde bedrijven. Allerlei verschillende economische activiteiten komen hier samen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de industrie op de bedrijventerreinen, de boerderijen in het buitengebied en de winkels in het centrum. We maken de economie toekomstbestendig. Zo blijft onze gemeente een bloeiende en innovatieve gemeente, met een goede dienstverlening, duidelijke kaders voor ondernemers en een aantrekkelijk vestigingsklimaat met een levendig centrum. We bouwen in onze gemeente samen aan de economie van morgen. Werk en ondernemen We zetten in op een ondernemende gemeente met een aantrekkelijke, gezonde en toekomstbestendige werkomgeving. De Dongense bedrijven staan centraal in de economie van de toekomst. De bedrijven zorgen voor werkgelegenheid en het welzijn van onze inwoners. De economie van morgen geven we vorm op de bedrijventerreinen van de toekomst, maar nadrukkelijk ook in het centrum en in het buitengebied. We stimuleren de kleine ondernemers en de lokale bedrijven. Zij moeten zich op prettige plekken kunnen vestigen. We blijven inzetten op ons vestigingsklimaat. Dat zorgt niet alleen voor werk, maar maakt onze gemeente ook een prettige plek om te zijn.

In het centrumgebied stemmen we de voorzieningen af op de wensen van bewoners en ondernemers. Zo houden we het centrum levendig. We streven ernaar om de winkels zoveel mogelijk in het centrum te concentreren. Daarnaast is regionaal afgesproken dat we vraaggericht ontwikkelen en het overaanbod van kantoren terugdringen. We moeten efficiënt en duurzaam met de ruimte omgaan en aandacht voor gezondheid hebben. Hittestress, geur- en geluidhinder moeten zoveel mogelijk voorkomen worden. Op bedrijventerreinen gaan we hittestress tegen door in te zetten op vergroening in plaats van verstening. Het is van belang dat goede werknemers en bedrijven elkaar weten te vinden. Daarom zetten we in op de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven. In sommige gevallen kan de inzet van internationale medewerkers gewenst zijn. Zij zijn dan ook welkom in onze gemeente. De economie en de bedrijventerreinen zijn van groot belang. Economische ontwikkeling moet echter niet ten koste gaan van het milieu, het landschap of het unieke karakter van onze gemeente. We moeten daar kritisch naar kijken bij bijvoorbeeld de vraag of we bedrijventerreinen kunnen uitbreiden. We onderzoeken dan eerst de revitalisering van de huidige bedrijventerreinen, zodat we deze opknappen en er nieuw leven inblazen. Vervolgens bekijken we de mogelijkheden van een duurzame uitbreiding.

Agrarische sector We behouden het agrarische karakter van het buitengebied en faciliteren de transitie van de landbouw. Het buitengebied heeft een belangrijke rol in onze gemeente. De rust, de ruimte en het groen dragen bij aan onze gezondheid en aan een aantrekkelijke leefomgeving. Het buitengebied vormt ook een belangrijke economische factor door de agrarische sector. De ondernemers in het buitengebied worden waar mogelijk geholpen om een goede balans te vinden tussen agrarische ontwikkelingen, landschappelijke waarden en ontwikkeling van nevenfuncties zoals recreatie. Zo houden de boeren een plek in ons buitengebied. De landbouw hoort bij onze gemeente. We behouden het agrarische karakter van het buitengebied, maar zetten in op de landbouwtransitie. Duurzame vormen van landbouw worden gestimuleerd, zoals kringlooplandbouw en extensiveren. We zoeken de balans tussen economie, landschap en duurzaamheid en proberen landbouw en natuur hand in hand met elkaar te laten gaan. Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) in het buitengebied krijgt een passende nieuwe functie. Overtollige bebouwing wordt gesloopt. Recreatie en toerisme We stimuleren recreatie en toerisme en voorkomen tegelijkertijd dat andere functies hierdoor worden beperkt. 16

Wij staan open voor initiatieven op het gebied van recreatie en toerisme. We werken samen met de recreatieve ondernemers om de toeristische kwaliteiten van onze gemeente onder de aandacht te brengen en te versterken. We zetten hierbij in op een goede balans tussen allerlei functies. Recreatie verrijkt onze gemeente, maar mag niet ten koste gaan van andere functies zoals het agrarische karakter in het buitengebied. Dat geldt ook bij recreatie in vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s). De rust, de ruimte en het groen moeten behouden en versterkt worden. Bereikbaarheid We maken onze gemeente beter bereikbaar en stimuleren duurzaam vervoer. Een goede en duurzaam bereikbare gemeente is voor de economie van morgen van groot belang. We streven namelijk naar een aantrekkelijk centrum en bedrijventerreinen, die op verschillende manieren te bereiken zijn. Regionaal werken we op het gebied van mobiliteit aan vijf deelprogramma’s: • • • • •

schoon, stil en gezond; veilig; inclusief; robuust en betrouwbaar; slim en efficiënt.

We werken aan vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen. In 2050 moet de inzet van fossiele brandstoffen tot nul gereduceerd zijn. We stimuleren het openbaar vervoer, de elektrische fiets en het gebruik van deelmobiliteit. Het realiseren van laadpalen voor elektrische auto’s in openbaar gebied is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Het is wel belangrijk dat er voldoende parkeerplaatsen aangelegd blijven worden bij nieuwe ontwikkelingen. De maximale parkeernorm is nu het uitgangspunt. We waarborgen de landschappelijke kwaliteit hierbij wel zoveel mogelijk. Wij willen ons ook richten op digitale bereikbaarheid. Dit is extra belangrijk sinds de COVID-periode in verband met onder andere thuiswerken. Zo moet geïnvesteerd worden in het verbeteren van de digitale bereikbaarheid (komst glasvezel, 5G netwerk) in de gemeente Dongen, maar moeten we ook zorg dragen voor senioren waarvoor de digitale wereld problematisch is.

17

De gezonde leefomgeving In onze gemeente is en blijft het fijn wonen. Om onze wijken vitaal en leefbaar te houden werken we aan een levendig karakter in onze gemeente. Er is ruimte om elkaar te ontmoeten. De leefomgeving is toegankelijk en veilig voor alle inwoners. Er is een plek voor iedereen dankzij een passend woningaanbod voor alle doelgroepen. Onze voorzieningen blijven op peil. Wij ontwikkelen ons tot een plek waar mensen graag wonen, recreëren en verblijven. Een goede duurzame woningvoorraad We zorgen voor woningen voor iedereen. Daarbij staan de kernkwaliteiten van onze gemeente centraal. In onze gemeente hoort iedereen erbij. We hebben behoefte aan voldoende betaalbare woningen, voor allerlei doelgroepen. Zo geven we ruimte aan nieuwe betaalbare (flexibele) woon- en bouwvormen, zoals studio’s en tiny houses, die geschikt zijn voor onder andere alleenstaanden, jongeren, spoedzoekers en (jonge) koppels. Daarnaast vinden we het bijvoorbeeld ook belangrijk dat er genoeg woonruimte is voor arbeidsmigranten. Zij zijn belangrijk voor onze economie. Hun werkgevers zijn aan zet om te zorgen voor woonruimte voor de arbeidsmigranten. Ruimte bieden voor een goede huisvesting is ook van groot economisch belang. Hiervoor zijn er verschillende soorten woonconcepten beschikbaar, zoals tijdelijke woningen.

We zorgen dat woningbouw in onze gemeente tegemoetkomt aan de waarden die we belangrijk vinden. Zo hebben we aandacht voor het behoud van onze kernkwaliteiten op het gebied van landschap, cultuurhistorisch erfgoed en natuur. Daarbij benutten we de kansen voor inbreiding optimaal. We zijn zuinig op het buitengebied, maar sluiten uitbreiding niet uit zolang we de Dongense waarden kunnen behouden. De groene buffer aan de westkant van onze gemeente wordt in stand gehouden. Als we woningen bouwen behouden we de Dongense sfeer. Ontwikkelingen moeten passen bij de maat en schaal van onze gemeente. We bouwen duurzaam en circulair en houden rekening met de woon- en leefomgeving. We stimuleren en doen mee aan duurzame woningbouw experimenten, zoals waterneutraal bouwen en particuliere inwonerinitiatieven. De regie over de woningbouwopgave ligt bij de gemeentelijke organisatie. Daarbij gaat het niet alleen om woningbouw, maar ook om bijkomende zaken als energie, groen en water. We stellen als gemeente waar nodig kaders, maar we gaan niet zelf ontwikkelen. Dat laten we over aan marktpartijen. Toekomstbestendige voorzieningen We gaan voor voldoende voorzieningen voor iedereen, die mee kunnen groeien met de levensloop van een wijk. Je hoeft als dorp niet alle voorzieningen binnen de eigen gemeente te hebben. Dat is ook niet altijd haalbaar.

Om ervoor te zorgen dat het voorzieningenniveau in de toekomst op peil blijft, clusteren we voorzieningen als horeca en detailhandel in het centrum. Ook blijft het centrum daardoor levendig. Wel moeten voorzieningen die in de wijken aanwezig zijn (als speelplekken en ontmoetingsplaatsen), aansluiten bij de levensloop van de wijk. We zorgen voor voldoende voorzieningen, zowel voor de jeugd als voor ouderen. Meer hierover is te lezen bij ambitie Dongens DNA onder sociale kracht. Het huidige accommodatiebeleid zetten we voort. Dit gaat over de huisvesting van onderwijs, sport en maatschappelijke functies. De gemeentelijke organisatie voert duidelijke regie. Ook zullen wij de regie voeren op de druk op de gezondheidszorg. We blijven in gesprek met GGD en andere benodigde instanties om te blijven monitoren dat er voldoende zorgverleners nu en in de toekomst blijven. Indien nodig kan dan tijdig worden geanticipeerd. Gezondheidsbescherming en -bevordering Onze inwoners zijn en blijven (mentaal) gezond. Dat gaan wij stimuleren en beschermen. We willen meer jongeren aan het sporten krijgen. Daarmee ontwikkelen inwoners op jonge leeftijd al een gezonde levensstijl, zowel voor de mentale als voor de fysieke gezondheid.

Bij het ontwerpen van de openbare ruimte, letten we op de multifunctionele inrichting zodat zoveel mogelijk openbare functies (zoals sporten, ontmoeten en verblijven) met elkaar kunnen worden gecombineerd. 18

Gezondheid heeft niet alleen te maken met het stimuleren van bewegen. We moeten aan de slag om een gezonde leefomgeving te creëren. Denk hierbij aan het beperken van geluidshinder door bijvoorbeeld van wegverkeer door de aanleg van stiller asfalt en waar nodig het plaatsen van geluidsschermen. We willen ook geurhinder verminderen, denk hierbij aan de geur die afkomt van bedrijventerreinen en het stoken van hout. Externe risico’s (bijvoorbeeld milieurisico’s afkomstig van bronnen buiten de gemeentegrenzen) willen we zo veel mogelijk beperken. Dit alles om de gezondheid van onze inwoners te beschermen. Veiligheid Wij zijn een veilige gemeente, dit willen we zo houden. Veiligheid is er in verschillende soorten en maten. U kunt denken aan verkeersveiligheid, maar ook aan sociale veiligheid. Om het verkeer in onze gemeente veiliger te maken, inventariseren we waar verkeersonveilige situaties zijn. We blijven in de toekomst plannen maken en monitoren deze om dergelijke situaties op te lossen. In het kader van sociale veiligheid is de zichtbaarheid van boa’s in alle kernen belangrijk voor het veiligheidsgevoel. De boa-capaciteit is met corona-steungelden tijdelijk verhoogd. Het effect van de toename in boa-capaciteit heeft positieve invloed gehad op verschillende vormen van veiligheid. Veiligheid vraagt om een goede crisisorganisatie en goed toegeruste vrijwillige brandweer.

Beiden hebben daarom nadrukkelijk onze aandacht. We blijven het behoud van de twee brandweerposten in kern Dongen en ‘s Gravenmoer bepleiten in de regio. We investeren in de verbinding met de vrijwilligers van de brandweer. We continueren de controle op de huisvesting van arbeidsmigranten en/of kamerverhuur en geven voorlichting aan inwoners over de mogelijkheden om misstanden te herkennen en te melden. Ondermijning beïnvloedt alle lagen van de samenleving. We zetten daarom in op een adequate aanpak en het geven van voorlichting over het herkennen van en handelen naar ondermijning. Daarnaast gaan we actief de vestiging van ongewenste bedrijfsvormen en andere risicofactoren in het kader van sociale veiligheid tegen. Dat doen we door inzet van de wet Bibob en gericht toezicht op risicovolle locaties. We werken samen met onze partners om onze gemeente zo schoon, heel en veilig mogelijk te houden”.

19

Een duurzame toekomst Onze gemeente bereid zich voor op de grote uitdagingen van onze tijd en in ons gebied. We maken slimme plannen hoe om te gaan met de energietransitie, klimaatverandering en zeespiegelstijging. Onze samenleving is veerkrachtig en onze gemeente wordt steeds duurzamer. Dat blijven we samen doen: gemeente, inwoners, bedrijven en gebiedspartners zoals waterschap, regiogemeenten, Enexis, sociale partners en provincie. Groen en biodiversiteit We moeten ruimte houden voor groene wijken en het groene karakter van het buitengebied. De natuur en het groen in onze gemeente hebben een belangrijke waarde. Het draagt bij aan de beleving, biodiversiteit en natuurlijke waarden. Biodiversiteit krijgt meer prioriteit in onze gemeente. De afgelopen jaren zijn delen van het openbaar groen omgevormd naar bloemen- en kruidenweides en er is een ecologisch maaibeleid ingevoerd. De komende jaren zetten we daar verder op in. Ook in nieuwbouwplannen komt meer ruimte voor biodiversiteit. Voornamelijk door de aanleg van bloemrijke grasvelden in plaats van gazons, maar ook door de realisatie van natuurlijke oevers bij waterpartijen. We gaan kansen benutten waar die zich voordoen. Het is belangrijk om goed om te gaan met het veranderende klimaat. Bijvoorbeeld door water op te vangen in perioden van veel regen, maar ook door beter om te gaan met perioden van droogte of hitte.

Natuur draagt bij aan een gezonde leefomgeving en nodigt ons uit om eropuit te gaan. We kiezen voor een groene buffer aan de westkant van onze gemeente (westzijde van de kern Dongen). We willen ook de rest van ons buitengebied beschermen. Als transformatie van het buitengebied door uitbreiding van woon- en/of werklocaties noodzakelijk is, dan moeten we dit compenseren met het toevoegen van een grotere landschappelijke waarde. Klimaatadaptatie en warmtetransitie We streven naar 95% CO2-neutraal in 2050. Als tussenstap moet in 2030 een CO2 reductie van 49% zijn gerealiseerd. Een belangrijk deel van de aanpak is weergegeven in de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) 1.0. Daarnaast is de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. Daarin staat beschreven hoe de woningen stap voor stap van het aardgas afgaan. In de uitvoering werken we samen met inwoners, wijk- en dorpsraden, stakeholders, woningbouwcorporaties, regiogemeenten. We gaan op zoek naar alternatieve warmtebronnen, innovaties, benutten van aanwezige warmtenetvoorzieningen, het creëren van maatschappelijk draagvlak en zorgen voor de benodigde financiële middelen die we ontvangen van het Rijk. Ieder heeft hierin een eigen rol en verantwoordelijkheid. Daarbij werken we samen in de regio. Wat willen we in ieder geval aanpakken? - Gedragsverandering: hiervoor is bewustwording en educatie nodig.

- Zoeken naar alternatieve warmtebronnen Ook onderzoeken we de aansluiting bij de nog te ontwikkelen energiehubs (REKS). - Verharding van de openbare ruimte aanpakken: hier gaan we regie op voeren in verschillende woonwijken. Ook op het bedrijventerrein Tichelrijt moet dit worden aangepakt. Bedrijven en gemeente hebben hier een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Energie en circulariteit We gaan voor duurzaam en circulair. Het dakoppervlak willen we, waar de constructie het toelaat, benutten voor zonnepanelen. Woningbouwcorporatie Casade is hierbij een voorloper met het project Dakenstroom. Gebruik van daken heeft de prioriteit, maar is niet voldoende om de doelstelling te halen: aardgasvrij in 2050. Er zullen ook andere maatregelen genomen dienen te worden om deze doelstelling te behalen. De REKS van Hart van Brabant bevat een afwegingskader voor de plaatsing van zonnevelden. Hierin is de zonneladder opgenomen. De zonneladder bestaat uit vier ‘treden’: Altijd, Ja mits, Nee tenzij en Nooit. De treden geven inzicht in waar er zonnepanelen geplaatst mogen worden en onder welke voorwaarden. Er zijn vooral mogelijkheden voor zonnepanelen op bedrijfsdaken en zonnepanelen met dubbel ruimtegebruik. Denk 20

daarbij bijvoorbeeld aan Solar Carports, duurzame parkeerplaatsen vol zonnepanelen. In beginsel gaan we terughoudend om met het toestaan van zonnepanelen op onbebouwde gronden. Het afwegingskader uit de REKS (over het toestaan van zonnepanelen op onbebouwde gronden) is leidend. Op basis hiervan maken we nog een gemeentelijk afwegingskader voor zonnepanelen op onbebouwde gronden. Voor de energietransitie zijn verder aanpassingen aan het elektriciteitsnetwerk nodig. Met name in de ondergrond zijn aanpassingen/uitbreidingen aan het net nodig om alle energie te kunnen transporteren. Het uitgangspunt is dat we zo veel mogelijk circulair zijn. Hierbij streven we naar een gemeente zonder afval in de brede zin van het woord. We brengen in beeld hoe we de circulaire economie in het gemeentelijk beleid kunnen versterken. Zie verder het thema Circulariteit <link>.

21

Samenvattingskaart Op deze kaart zijn enkele kenmerken van de fysieke leefomgeving, ontwikkelingen en ambities van onze gemeente weergegeven. De samenvattingskaart vormt een aanvulling op de interactieve, digitale kaart in deze omgevingsvisie. Bekijk de kaart hieronder of download hem met een klik op de onderstaande knop.

22

Thema’s In dit hoofdstuk omschrijven we de verschillende thema’s. Deze tekst staat op de overzichtspagina van een thema. In de paragraaf ‘algemeen’ staat de tekst die op de pagina komt met alle thema’s.

Algemeen In een thema bespreken we hoe we in onze gemeente om willen gaan met een bepaald onderwerp. Bij het thema ‘Werken en ondernemen’ beschrijven we bijvoorbeeld met welke ontwikkelingen dit thema geconfronteerd wordt en beschrijven we hoe we daar in de visie mee om willen gaan. Onder het thema ‘Wonen’ gaan we onder meer in op welk soort woningen we graag willen bouwen. De thema’s zijn gekoppeld aan de gebieden waar zij gelden. Voor de diverse beleidsthema’s voor de fysieke leefomgeving geldt bestaand actueel beleid. Continuïteit van bestaand en actueel beleid is een belangrijk uitgangspunt bij het vertalen van het huidige beleid naar onze omgevingsvisie. Er is geïnventariseerd welk van ons bestaande beleid betrekking heeft op de fysieke leefomgeving. Er is beoordeeld of het beleid nog actueel is, of er mogelijke tegenstrijdigheden tussen beleidsstukken aanwezig zijn en of er op bepaalde thema’s nog beleid ontbreekt. Op basis van de inventarisatie zijn de belangrijke thematische beleidskaders voor de omgevingsvisie hieronder beschreven. De volgorde is willekeurig. Waar voorheen het beleid nog erg sectoraal werd opgesteld, is in de omgevingsvisie toegewerkt naar integraal beleid voor de fysieke leefomgeving (link: wat is de omgevingsvisie).