2021-013148 Bijlage 1- Wegenbeheerplan Dongen 2022-2025 versie 1.4

Beheerplan wegen Dongen 2022-2025

1

foto Pix4Profs/Jan Stads

Verantwoording Titel

Beheerplan Wegen 2022 – 2025

Subtitel

Gemeente Dongen

Projectnummer

2020.038

Referentienummer

Beheerplan Wegen 2022-2025 gemeente

Revisie

Dongen.pages Versie 1.4

Datum

11 juni 2021

Opdrachtnemer

IOSense Rotterdam B.V.

Auteur(s)

Barry Stuijts

E-mailadres

barry.stuijts@iosense.nl

Opdrachtgever

Gemeente Dongen

Gecontroleerd door

Ruud Jansen

Paraaf gecontroleerd

2

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 1: Inleiding

4

Hoofdstuk 2: Samenvatting

6

Hoofdstuk 3: Kwantiteit en kwaliteit

9

Hoofdstuk 4: Beleidskader

15

Hoofdstuk 5: Klimaatadaptatie en duurzaamheid

17

Hoofdstuk 6: Financieel

19

3

Hoofdstuk 1: Inleiding Gemeente Dongen heeft ongeveer 1.7 miljoen vierkante meter aan wegverhardingen in eigendom en beheer. Het gaat hierbij om circa 489.000 m2 asfaltverharding (gesloten verharding), circa 1.150.000 m2 aan bestrating (open verharding), circa 12.000 m2 aan cement-betonverharding en circa 78.000 m2 aan halfverhardingen. Om deze verhardingen comfortabel en veilig te kunnen gebruiken is het de zorgplicht van gemeente Dongen om deze goed en verantwoord te beheren. Deze zorgplicht is juridisch verankerd in Artikel 16 van de Wegenwet. Artikel 16 Wegenwet De gemeente heeft te zorgen, dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen, welke door het Rijk of een provincie worden onderhouden, van die bedoeld in artikel 17 en van die, waarop door een ander tol wordt geheven, verkeren in goede staat. Binnen de gemeentegrens zijn er verschillende eigenaren van wegverharding. Het wegenbeheerplan 2022-2025 die voor u ligt richt zich op de wegverharding in eigendom en beheer van de gemeente Dongen.

Doelstelling Het doel is het beschikken over een actueel beheerplan wegen, waarin de kwantiteit en de kwaliteit van het areaal wegen binnen de gemeente Dongen inzichtelijk is gemaakt. Met deze gegevens worden op een systematische wijze de te verwachten kosten ten laste van het onderhoudsbudget voor de periode 2022-2025 zichtbaar. Tevens geeft dit een indicatie of de jaarlijks vast te stellen begroting overeenstemt met de budgetbehoefte van het wegbeheer om te kunnen voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau.

Leeswijzer Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de kwantiteit van het wegenareaal. De gehanteerde uitgangspunten worden in hoofdstuk 4 behandeld. In hoofdstuk 5 wordt inzicht gegeven in het financiële perspectief van wegbeheer. De conclusies en aanbevelingen zijn benoemd in hoofdstuk 2.

Begrippenlijst: ๏

Rehabilitatie: volledig vernieuwen van de wegverharding inclusief fundatie en constructieopbouw.

๏

Groot onderhoud: deklaag vervangingen, toepassen oppervlakbehandeling (conserveren), verbeteren vlakheid (100% herstraten) bij elementverhardingen en plaatselijk freeswerk.

๏

Klein onderhoud: herbestrating, herstel markering en berm-onderhoud, gaten en scheuren vullen in asfalt.

๏

Open verharding: verharding die is opgebouwd uit losse elementen, bijvoorbeeld straatklinkers, tegels of gebakken materialen.

๏

Gesloten verharding: een soort wegdek dat, anders dan bij elementenverharding, is opgebouwd uit materiaal dat na het aanbrengen een solide geheel vormt, en waarin geen losse onderdelen meer te onderscheiden zijn. Gesloten verhardingen zijn bijvoorbeeld gemaakt van asfalt of beton.

๏

Halfverharding: een enigszins harde laag voor een tuinpad, fiets- of wandelpad, bospad/zandweg, oprit, parkeerterrein, jeu de boules baan e.d. Halfverharding bestaat meestal uit breuksteen of vergruisde schelpen van verschillende groottes en heeft daardoor een natuurlijke uitstraling.

๏

CROW: CROW is een kennisorganisatie op het gebied van infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer en werk en veiligheid. 4

๏

EHK (Essentiële Herkenbaarheid Kenmerken) is een standaardisatie voor wegmarkeringen (belijning) welke door het Rijk is vastgesteld.

5

Hoofdstuk 2: Samenvatting Algemeen Momenteel wordt wegbeheer toegepast op basis van een methodiek waarbij gebruik gemaakt wordt van een rationeel wegenonderhoudprogramma, GBI-6 van Antea-Group. Hierbij wordt, met een frequentie van twee jaar, de openbare verharding (o.a. wegen en pleinen) geïnspecteerd, waarna met behulp van dit programma een rationele afweging wordt gemaakt welke wegen in aanmerking komen voor grootonderhoud. Naast een rationele afweging vindt ook prioriteitstelling plaats omdat budgetmatig niet alle wegen aangepakt kunnen worden. Vervolgens vindt afstemming plaats met de andere uitvoeringsprogramma’s zoals riolering en verkeer. De onderhoudstoestand van de wegen in Dongen scoort op basis van landelijk vastgestelde normen, over het gehele areaal gezien een voldoende. Dit 'overall' kwaliteitsoordeel laat onverlet dat ook een gedeelte van de verharding een onvoldoende scoort. Dit deel groeit jaarlijks in omvang omdat er onvoldoende financiële middelen voor onderhoud zijn. Bij het verwerken van de inspectieresultaten in het GBI-6 beheersysteem worden de schades afgezet tegen gemiddelde normen, om te oordelen of iets in goede, redelijke of slechte staat is. Deze afweging gebeurt op basis van een landelijke richtlijn die wordt opgesteld door het Kenniscentrum voor Verkeer, Vervoer en Infrastructuur, het CROW.

Deze normering is veilig als het gaat om voorkomen van aansprakelijkheid, maar zorgt er ook voor dat er geen onderscheid gemaakt kan worden in de mate van onderhoud. Op basis van de inspectie ontstaat een beeld van een relatief goede kwaliteit. Dit kan worden verklaard doordat de onderhoudsmaatregelen vooral van cosmetische aard zijn. Een voorbeeld hiervan is het opvullen van scheuren en het aanbrengen van een slijtlaag. De weg ziet er weer als nieuw uit. De onderliggende constructie kan echter nagenoeg aan het einde van zijn levensduur zijn. De repeterende kosten voor cosmetische ingrepen kunnen hoger worden dan een eenmalige investering in rehabilitatie.

Onderhoudsbudget (groot en klein onderhoud o.b.v. globale inspectie) Het onderhoudsbudget wordt besteed aan zowel groot als klein onderhoud. Met klein onderhoud worden kleine schades, waarbij de veiligheid voor de gebruiker in het geding komt, verholpen. Denk hierbij aan het herstraten van een omhoogstekende tegel en het uitvoeren van kleine asfaltreparaties. Het kleinonderhoud wordt door eigen personeel (buitendienst medewerkers) uitgevoerd. Met het grootschalig onderhoud worden de werkzaamheden verricht die voortvloeien uit het wegbeheerprogramma. Deze werkzaamheden worden projectmatig aangepakt en aanbesteed volgens het aanbesteding en inkoopbeleid van de gemeente. In het wegenbeleidsplan uit 2008 is aanbevolen aan de gemeenteraad om een keuze te maken in de te voeren beheerstrategie. Deze werd destijds omschreven in 3 scenario’s, te weten: ๏

Scenario 1, de nulvariant

๏

Scenario 2, de inloopvariant

๏

Scenario 3, inlopen met gedifferentieerd onderhoud

De gemeente heeft destijds besloten om voor scenario 1, de nulvariant, te kiezen. De nulvariant betekende het kwaliteitsniveau van 2008 te handhaven in combinatie met het meeliften op geplande rioolrenovaties en vervangingen. Het huidige wegenbeheerplan houdt dit scenario dan ook als uitgangspunt aan.

6

Zoals in het eerdere wegenbeheerplan (d.d. 2018) al is geconstateerd, wordt het onderhoudsniveau in Dongen met een voldoende beoordeeld. Oorzaak hiervan is terug te vinden in het feit dat het wegbeheer in grote mate heeft meegelift met andere uitvoeringsprogramma’s waaronder het Verkeersbeleidsplan en het Rioleringsplan. Het verkeersbeleidsplan is afgerond, waardoor het meeliften op dergelijke projecten niet meer plaats vindt. Het gevolg is dat er behoefte bestaat aan extra onderhoudsbudget. Trend is dat jaarlijks meer kleinere onderhoudsprojecten worden verricht. Dit omdat het budget voor groot onderhoud veelal te klein is om de echte grote werken uit te voeren. Doordat er geen voorziening is worden alle rehabilitaties en reconstructies als investering in de begroting opgenomen. Door het goed functioneren van het melding/klachten systeem worden kleine reparaties en gevaarlijke situaties snel opgelost. Dit heeft een positieve invloed op de beleving van de kwaliteit van de openbare ruimte bij de inwoners.

Klimaatagenda In het bestuursakkoord gemeente Dongen 2018-2022 is een klimaatagenda opgenomen. Klimaat, duurzaamheid en energiebeperking zijn speerpunten in deze bestuursperiode. De klimaatagenda wordt op een interactieve wijze opgesteld en gevuld. Gemeente, inwoners, verenigingen, stichtingen, belangengroeperingen, partners op het gebied van ruimte en bouwen: iedereen moet een bijdrage leveren. De klimaatagenda heeft tenminste de volgende uitgangspunten: ๏

CO2 reductie

๏

Circulaire economie

Duurzaam en circulair beheer Op het gebied van duurzaam en circulair beheer wordt er invulling gegeven aan deze thema’s. Het wegenbeleid sluit hierop aan. Bij de planning en uitvoering van meerjarig onderhoud liggen volop mogelijkheden om de duurzaamheid van de openbare ruimte te verbeteren. Door goed en tijdig onderhoud te verrichten wordt de levensduur van het areaal verlengd. Bij herinrichtingen en reconstructies dient vooraf bepaald te worden welke materialen geschikt zijn voor hergebruik. Buiten het hergebruik van elementenverhardingen wordt er ook ingezet op hergebruik van asfalt in nieuwe deklagen. Dit vertaalt zich ook in het inkoopbeleid van Dongen.

Klimaatbestendige inrichting De openbare ruimte is voor 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Het wegenareaal moet hiervoor geschikt worden gemaakt. De eerste stappen zijn hierin gezet door het toepassen van waterbergende funderingen onder verhardingen, het aanleggen van boomgroeiplaatsen onder verhardingen en het gebruik van waterpasserende verharding in parkeervakken. Dit zal de komende vier jaar verder worden doorgezet. In- en uitbreidingen Bij de inrichting van nieuwe plannen wordt er ingezet op minder materiaalgebruik (minder grijs, meer groen), gebruik van halfverharde paden in groenstroken en waterpasserende verhardingen op parkeerplaatsen.

Benodigd onderhoudsbudget naar aanleiding van weginspecties voorjaar 2021, periode 2022-2025, exclusief rehabilitatie De budgetbehoefte voor geprogrammeerd wegenonderhoud komt uit op gemiddeld € 416.584 voor de komende 4 jaren. In hoofdstuk 6: Financieel treft u de onderbouwing hiervan.

7

Benodigd rehabilitatie en investeringsbudget periode 2022-2025 De budgetbehoefte voor rehabilitaties en investeringen komt uit op gemiddeld € 481.500 voor de komende 4 jaren. In hoofdstuk 6: Financieel treft u de onderbouwing hiervan.

Areaaluitbreiding en indexering Het is van belang dat besluitvorming met betrekking tot wegbeheer actueel blijft. Dat houdt in dat het budget jaarlijks geïndexeerd wordt. Ook moeten wijzigingen in het wegareaal jaarlijks worden bijgesteld. Voorgesteld wordt om een jaarlijkse actualisatie van de bedragen via de begroting aan de gemeenteraad voor te leggen.

8

Hoofdstuk 3: Kwantiteit en kwaliteit In dit hoofdstuk worden de kwantitatieve en kwalitatieve gegevens van de wegen in de gemeente Dongen uiteengezet. De kwantitatieve gegevens hebben betrekking op de hoeveelheden: wat heeft de gemeente in beheer? De kwalitatieve gegevens hebben betrekking op de vertaling van de weginspectie naar vitaliteit en onderhoudsmaatregelen.

Kwantitatieve gegevens Beheergegevens De kwantitatieve gegevens zijn gegenereerd vanuit het wegbeheersysteem GBI-6.

Kernen en verhardingstypes De gemeente Dongen bestaat uit 4 kernen, 2 bedrijventerreinen en een buitengebied. Het totale verhardingsoppervlak bedraagt circa 1.750.000 m2. In het wegbeheer maken we onderscheid in verschillende verhardingstypes, te weten: ๏

Asfaltverhardingen (gesloten verharding)

๏

Elementenverhardingen (open verharding)

๏

Cementbeton verharding

๏

Halfverharde en onverharde wegen

In onderstaande figuur is de verdeling van de verschillende verhardingstype van Dongen weergegeven. 0,7% 28,0%

5,1% 66,2%

Elementen Asfalt Cementbeton Halfverharding en onverhard

Verhardingstype Elementen Asfalt Cementbeton Halfverharding en onverhard Totaal

Wegvakken Oppervlak (m2) 8.202 1.156.241 903 489.248 342 12.427 442 88.753 9.889 1.746.669

Figuur 1: cumulatieve verhardingstypes Uit bovenstaande figuur blijkt dat het areaal voor 66% uit elementenverhardingen bestaat. Dit komt doordat het merendeel van het areaal uit woonstraten binnen de kom bestaat. Deze zijn veelal uitgevoerd in klinkerverharding.

Wegtype Binnen het wegbeheer worden wegen ingedeeld in verschillende wegtypen. Een wegtype is een benaming voor een weg waaraan bepaalde kenmerken zijn gekoppeld zoals de functie, het gebruik of het beheer van de weg. In onderstaande figuur zijn de diverse wegtypes aangegeven. Wegtype Benaming

Gebruiksfunctie

1

Hoofdwegennet

Stadsautosnelweg, Autoweg

2

Zwaar belaste wegen

Stadsautosnelweg, Provinciale weg

3

Gemiddeld belaste wegen Waterschapesweg (druk), Stadsontsluitingswg, Busbaan, Industrieweg

4

Licht belaste wegen

Waterschapesweg (rustig), Buurtontsluitingswg, Parallelweg, Landbouwweg

5

Weg in woongebied

Woonstraat, Woonerf, Parkeerterrein, Wijkstraat

6

Weg in verblijfsgebied

Winkelerf, Plen, Voetpaden

7

Fietspaden

(Vrijliggend) fietspad

Figuur 2: wegtype volgens CROW publicatie 147

9

In onderstaande figuur is de percentuele verdeling van het wegenareaal naar wegtype weergegeven. 6,0% 0,1% 18,3%

19,5%

11,4%

44,7%

3. Gemiddeld belaste weg 4. Licht belaste weg 5. Weg in woongebied 6. Weg in verblijfsgebied 7. Fietspaden Halfverhard en onverhard

Wegtype 3. Gemiddeld belaste weg 4. Licht belaste weg 5. Weg in woongebied 6. Weg in verblijfsgebied 7. Fietspaden Halfverhard en onverhard Totaal

Wegvakken Oppervlak (m2) 648 340.898 1.464 198.517 5.484 781.458 1.950 320.667 340 105.129 3 1.816 9.889 1.748.485

Figuur 3: cumulatieve wegtypen

Verloop van het areaal Het areaal verharding in de gemeente Dongen is niet constant. Door de jaren heen worden beheergebieden afgestoten of komen nieuwe verhardingen in beheer, bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk. In figuur 4 hieronder wordt de verhouding uitgezet in de tijd.

Jaren van aanleg Dongen 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 O nb ek en d 19 52 -1 95 9 19 60 -1 96 9 19 70 -1 97 9 19 80 -1 98 9 19 90 -1 99 9 20 00 -2 00 9 20 10 -2 01 9 20 20 -h ed en

0

Figuur 4 jaren van aanleg Dongen Uit de figuur blijkt dat van ongeveer 1% van het areaal verhardingen niet bekend is wanneer het aangelegd is. Van het overige areaal verhardingen blijkt het merendeel aangelegd te zijn na 1970. Met name tussen 1970 en 1999 is een groot deel, 66%, van de wegverhardingen aangelegd. Als een gemiddelde technische levensduur van 50 jaar wordt aangehouden, blijkt dat circa 5% van het areaal de komende 5 jaar vervangen moet worden.

Kwalitatieve gegevens Weginspectie In het voorjaar 2021 (februari-maart) is het wegenareaal van de gemeente Dongen visueel geïnspecteerd. Deze inspectie uitgevoerd conform de CROW systematiek omschreven in publicatie 146b, 'Globale Visuele Inspectie'. Hierbij is de kwaliteit van de verhardingen vastgesteld en zijn schades op ernst en omvang beoordeeld. De resultaten van de inspecties zijn ingevoerd in het GBI-6 beheersysteem. Volgens de methodiek, als beschreven in CROW publicatie 147 'Wegbeheer', is aan de hand van de schadebeelden en ernst daarvan de kwaliteit van wegen bepaald. In onderstaande tabel zijn de schades uit de inspectie weergegeven. Asfalt

Elementen

Rafeling

Dwarsonvlakheid Oneffenheden

Cementbeton

Dwarsonvlakheid Oneffenheden

Scheurvorming

Oneffenheid

Voegvulling

Voegwijdte

Scheurvorming Randschade

10

Figuur 5: schadebeelden weginspectie

Kwaliteitsbeoordeling Aan de hand van de weginspectie is een verdeling in kwaliteit van wegen gemaakt. Aan de hand van de richtlijnen van het CROW is de kwaliteit van de wegen getoetst en is de planperiode bepaald. De richtlijnen worden onderverdeeld in planperioden, te weten: ๏

Planperiode 1 tot 2 jaar (richtlijn overschreden)

๏

Planperiode 3 tot 5 jaar (een klasse boven de waarschuwingsgrens maar onder de richtlijn)

๏

Planperiode > 5 jaar (onder de waarschuwingsgrens)

Naast de planperiode is er per wegvakonderdeel ook een onderhoudsmaatregel, kosten en een jaar van uitvoering aangegeven.

Vertaling naar beeldkwaliteit Voor de presentatie van de kwaliteit van de verhardingen is een vertaalslag gemaakt van de inspectiecijfers naar beeldkwaliteit (A+ t/m D). De beeldkwaliteit is gedefinieerd voor alle aspecten in de openbare ruimte (wegonderhoud, groenonderhoud, straatmeubilair etc.) en vormt daarom in dit plan het primaire communicatiemiddel als het gaat om kwaliteit. Dit maakt een kwaliteitsvergelijking tussen objecten in de openbare ruimte eenvoudiger. In onderstaande tabellen treft u de kwaliteit van het hele areaal, onderverdeeld in verhardingstype en wegtype.

Beeldkwaliteit CROW

Handboek Beeldkwaliteit

Technische kwaliteit (publicatie 147)

Hoog

Aantrekkelijk, goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

Er is lichte schade, maar niet hinderlijk

B

Voldoende

Verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

Er is schade aanwezig. De waarschuwingsgrens wordt bereikt en soms overschreden

C

Matig

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder

De richtlijn is overschreden (onderhoud binnen 2 jaar noodzakelijk)

Laag

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid

De richtlijn is meer dan één klasse overschreden (onderhoudsachtersta nd)

A+ en A

D

Voorbeeld

Figuur 6: beeldkwaliteitsniveau’s

1

11

In onderstaande figuren 7 en 8 treft u de kwaliteit van het hele areaal, onderverdeeld in verhardingstype en wegtype.

7,8%

2,3%

5,6% 5,1%

A+ 44,4%

A B

34,8%

C D Halfverhard en overhard

4,8%

43,8%

3,2%

A+ A B C D

A+ A B C D Totaal

A+ A B C D Totaal

Kwaliteit elementverharding 2021 Niveau Wegvakken Opp/m2 5.196 550.391 1.482 393.301 646 112.199 428 37.460 450 62.890 8.202 1.156.241

A+ A B C D Totaal

Kwaliteit cementbetonverharding 2021 Niveau Wegvakken Opp/m2 324 11.819 4 136 5 94 5 121 4 258 342 12.427

5,4% 47,6%

34,0%

A+ A B C D

0,8% 1,1% 1,0% 2,1%

95,1%

A+ A B C D

Opp/m2 776.252 607.968 135.752 40.251 97.693 88.753 1.746.669

Kwaliteit asfaltverharding 2021 Niveau Wegvakken 531 279 36 4 53 903

0,5% 7,1% 43,7%

9,7%

Totaal kwaliteit 2021 Wegvakken A+ 6.051 A 1.765 B 687 C 437 D 507 Halfverhard en overhard 442 Totaal 9.889 Niveau

Opp/m2 214.042 214.531 23.459 2.670 34.546 489.248

Figuur 7: kwaliteitsniveau’s op verhardingstype

12

6,1%

2,4%

1,7%

0,1%

A+ 37,4%

A B

52,3%

C D Halfverhard en overhard

3,6%

6,8%

3,4% 4,4%

A+ A

21,7%

60,0%

B C D Halfverhard en overhard

2,3%

8,1%

5,1%

8,3%

A+ 44,3%

31,9%

A B C D Halfverhard en overhard

8,2%

1,6%

5,9% 4,6%

A+ 43,8%

A B

35,9%

C D Halfverhard en overhard

A+ 23,6% 3,1% 1,6%

41,0%

A B

9,5% 21,2%

C D Halfverhard en overhard

Wegtype 3, gemiddeld belaste weg Niveau Wegvakken Opp/m2 A+ 359 127.350 A 219 178.386 B 31 20.858 C 14 8.270 D 11 5.708 Halfverhard en overhard 14 326 Totaal 648 340.898 Wegtype 4, licht belaste weg Niveau Wegvakken A+ 1.126 A 89 B 32 C 38 D 24 Halfverhard en overhard 155 Totaal 1.464

Opp/m2 119.115 43.172 13.548 7.240 6.702 8.740 198.517

Wegtype 5, weg in woongebied Niveau Wegvakken Opp/m2 A+ 3.408 346.095 A 850 249.091 B 431 65.084 C 304 17.985 D 360 63.040 Halfverhard en overhard 131 40.164 Totaal 5.484 781.458 Wegtype 6, weg in verblijfsgebied Niveau Wegvakken Opp/m2 A+ 985 140.586 A 548 114.992 B 166 26.313 C 68 5.101 D 103 18.945 Halfverhard en overhard 80 14.729 Totaal 1.950 320.667 Wegtype 7, fietspaden Wegvakken A+ 173 A 59 B 27 C 13 D 9 Halfverhard en overhard 59 Totaal 340 Niveau

Opp/m2 43.106 22.327 9.949 1.655 3.299 24.793 105.129

Figuur 8: kwaliteitsniveau’s op wegtype

Onderhoudstoestand De onderhoudstoestand van de verhardingen in Dongen scoort op basis van landelijk vastgestelde normen, over het gehele areaal gezien een voldoende. Dit 'overall' kwaliteitsoordeel laat onverlet dat ook een gedeelte van de verharding een onvoldoende scoort. De achterstand in het kwaliteitsniveau van wegen is gebaseerd op de jaarlijkse weginspectie. De resultaten van de weginspectie zijn vervolgens omgezet naar beeldkwaliteit. Hiervoor zijn de vertalingstabellen van de CROW publicatie 323 aangehouden. Hierbij wordt per schadebeeld en wegtype een inspectiecijfer van 0 t/m 9 vertaald naar een beeldmeetlat A+ t/m D. Uiteindelijk is de hoogste score van de schadebeelden leidend voor de eindwaardering. Dongen werkt met de landelijk veelvuldig gehanteerde normen A (optimaal), B (functioneel), C (matig), D (slecht) van het nationaal kennisplatform CROW.

13

Dongen heeft als ambitieniveau B (heel en veilig) afgestemd. Dit wil zeggen dat alles onder dit niveau onderhoud behoeft. In dit geval zijn dit de wegvakonderdelen met niveau C en D. De vertaling naar beeldkwaliteit voor Dongen gaf aan dat 7,9 procent van van het areaal niet voldoet aan de norm. 5,6 procent heeft het niveau D. 2,3 procent heeft niveau C. Bij het wegenonderhoud dient de nadruk te liggen op de technische kwaliteit. Esthetische kwaliteit speelt geen rol.

Kwaliteitsverloop wegverhardingen 2015-2017–2019-2021

70,0% 60,0% 50,0%

2021

40,0%

2019

30,0%

2017

20,0%

2015

10,0% 0,0% A+

A

B

C

D

Totaal kwaliteit Dongen, verloop van 2021-2019-2017-2015 Niveau Wegvakken Opp/m2 2021 2019 2017 2015 A+ 6.051 776.252 44,4% 47,3% 45,0% 58,6% A 1.765 607.968 34,8% 37,0% 32,5% 27,7% B 687 135.752 7,8% 8,6% 5,6% 3,7% C 437 40.251 2,3% 1,9% 1,9% 0,4% D 507 97.693 5,6% 5,2% 4,7% 3,0% Halfverhard en onverhard 442 90.569 5,1% 0,0% 10,3% 6,6% Totaal 9.889 1.657.916 100,0% 100,0% 100,0% 100,0%

Figuur 9: kwaliteitsvergelijk verhardingen 2015-2017-2019-2021 Op basis van figuur 9 kan worden opgemaakt dat de totale kwaliteit van het wegennet licht achteruit is gegaan in de periode 2019-2021. In de figuur valt op dat de kwaliteit van het totale areaal achterblijft met een percentage C+D van respectievelijk 7,9% in 2021 tegenover 3,4% in 2015. Op de wegen die schade vertonen dient zodoende op korte termijn onderhoud worden uitgevoerd. Circa 7,1% van de asfaltverhardingen scoort een kwaliteit D, voor deze wegen is het uiterst belangrijk dat op korte termijn (1-2 jaar) onderhoud wordt uitgevoerd om kapitaalvernietiging en verdere achteruitgang te voorkomen.

Oorzaak afname kwaliteit wegen In de kwaliteitsgegevens is een lichte afname in kwaliteit te zien. Daarnaast valt het op dat circa 23% van het aantal wegvakken zijn aangelegd tussen 1952 en 1979, dit vertegenwoordigd circa 25% van het totaal oppervlakte verhardingen. Dongen rekent met een gemiddelde technische levensduur van verhardingen van 50 jaar. Hierdoor is een hogere onderhoud- vervangingspiek in de komende jaren te verwachten. Het uitstellen van groot onderhoud zorgt al snel dat deze wegvakken terug vallen in een lager kwaliteitsniveau met het gevaar van veiligheidsrisico’s en kapitaalvernietiging tot gevolg. Het betreffen hier met name wegvakken in de woonwijken of in het buitengebied waarbij de ondergrond stabiel is, en er met een grootonderhoudmaatregel een behoorlijke levensduurverlenging te verwachten valt.

14

Hoofdstuk 4: Beleidskader Gemeente Dongen hanteert de volgende uitgangspunten ten aanzien van het beheer en onderhoud van het wegenareaal: ๏

Het beheer en onderhoud van het wegenareaal wordt uitgevoerd volgens de CROW systematiek.

๏

Voor het kwaliteitsniveau wordt uitgegaan van niveau B. Niveau B is het basisniveau dat wordt omschreven als gangbaar onderhoud, datgene wat conform de richtlijnen minimaal wordt voorgeschreven (zie figuur 6 pagina 11).

๏

Dongen beschikt over een burgermelding-systeem waarmee calamiteiten over de kwaliteit van de openbare ruimte kunnen worden gemeld.

Organisatie De tijdsbesteding van Gemeente Dongen op wegbeheer betreft intern circa 1 fte, opgesplitst in 0,2 fte beleidsmedewerker en 0,8 fte beheermedewerker. Naast de wegbeheerder zijn er een tweetal medewerkers voor het wegbeheer actief. De werkzaamheden betreffen hoofdzakelijk het oplossen van calamiteiten en meldingen, het uitvoeren van kleine asfaltreparaties en het aanpassen van kleine mutaties in de openbare ruimte. Door het snel en adequaat in kunnen spelen op meldingen en calamiteiten door de inzet van deze medewerkers, wordt een goed signaal afgegeven naar de burger, en beperken we eventuele aansprakelijkheidsstellingen als gevolg van (letsel)-schade. Daarnaast wordt met snel ingrijpen bij schade aan met name asfaltverhardingen kapitaalvernietiging voorkomen. Deze inspanning is in de huidige context voldoende. Wegbeheer wordt zeer praktisch uitgevoerd. Binnen de gemeente zijn de lijnen en besluitvormingstrajecten kort en overzichtelijk. De lijnen met andere gerelateerde beleidsvelden (GRP, kabels en leidingen) vormen geen belemmering in het nemen van inhoudelijke besluiten.

Burgermelding-systeem De gemeente Dongen beschikt over een zogenaamd burgermelding-systeem waarmee klachten over de openbare ruimte kunnen worden gemeld. Dit systeem betreft een tweetal kanalen: ๏

De Fixi app

๏

Het meldingsformulier op de website van de gemeente

Vanaf 2013 is hier door de burger veelvuldig gebruik van gemaakt. In 2016 zijn er via deze kanalen 329 meldingen binnen gekomen, in 2017: 333 meldingen, in 2018: 345 meldingen, in 2019: 357 meldingen en in 2020: 412 meldingen. De toename is merkbaar. Meldingen slecht wegdek 2016-2020 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

2016

2017

2018

2019

2020

Figuur 10: Meldingen slecht wegdek 15

Verantwoord beheer De gemeente moet het wegbeheer adequaat uitvoeren, en moet als wegbeheerder kunnen aantonen dat zij structureel monitoring en onderhoud uitvoert. Op deze wijze kunnen claims worden voorkomen. De wegbeheerder kan dit realiseren door te werken volgens de CROW-richtlijnen van Wegbeheer. Met behulp van de CROW-methode wordt op netwerkniveau een meerjarig onderhoudsplan gemaakt. Aan de hand van de actuele staat van de wegen en het gewenste kwaliteitsniveau zijn het benodigde onderhoud en de daarmee gepaarde kosten bepaald. Het is evident dat uitstellen van onderhoud de kans verhoogt op aansprakelijkheidsstellingen en zal leiden tot hogere onderhoudskosten. Dit komt omdat de degeneratie bij het niet tijdig nemen van de juiste onderhoudsmaatregelen aanzienlijk wordt versneld. Aan de hand van de visuele inspectie is het uit te voeren onderhoud in beeld gebracht. Om de kans op claims te verkleinen geeft de wegbeheerder professioneel invulling aan de volgende processen: ๏

Onderhoudsproces

๏

Meldingenproces

๏

Inspectieproces

๏

Claimbehandelingsproces

In dit beheerplan wegen worden de kwaliteitsrichtlijnen en de geaccepteerde schade per wegtype behandeld. De normen voor geaccepteerde schade zijn vertaald naar kwaliteitsniveaus die overeenkomen met de kwaliteitsniveaus volgens de richtlijnen Wegbeheer (CROW publicatie 147). Als het wegbeheer volgens bovenstaande richtlijnen wordt uitgevoerd, minimaal het kwaliteitsniveau B (basisniveau) wordt gehanteerd en de maatregelen volgens de voorgestelde planning worden uitgevoerd, is er sprake van verantwoord beheer.

Beleidsuitgangspunten Het is voor Gemeente Dongen van belang dat er een juiste balans wordt gevonden tussen evenwichtige groei van de gemeente, investeren in voorzieningen en behoud van het specifiek Dongense karakter. Daarnaast vragen ontwikkelingen als vergrijzing/ontgroening, individualisering, bereikbaarheid en mobiliteit in Dongen aandacht. Uit het coalitieakkoord 2014-2018 blijkt dat er geen wijzigingen worden doorgevoerd op het huidige beleid voor het wegbeheer. Het beleid kent een aantal eigenschappen, waaronder: ๏

Communicatie met de inwoners, instellingen en ondernemers blijft een speerpunt voor de komende jaren, waarbij in een continu proces de wensen en behoefte over de openbare ruimte worden geïnventariseerd en verwerkt in eventuele uitvoeringsplannen.

๏

Kwalitatief goede voorzieningen, die goed en veilig bereikbaar zijn, dragen ook bij aan het welzijn van de inwoners.

๏

Een gemeente met klantvriendelijke, kwaliteitsbewuste en resultaatgerichte dienstverleningen, waar ontwikkelingen met betrekking tot deregulering en vereenvoudiging van regelgeving actief worden gevolgd en snel en adequaat worden geïmplementeerd.

De veiligheid en de uitstraling van de openbare ruimte zijn belangrijk voor het leefgenot van de burger en de aantrekkelijkheid van de gemeente voor bezoekers. De gemeente is eigenaar van, en daarmee verantwoordelijk voor, de openbare ruimte in haar gebied. Wegen vormen een wezenlijk onderdeel van deze openbare ruimte. In de Wegenwet is deze zorgplicht voor de wegbeheerder voor de wegverhardingen beschreven.

16

Hoofdstuk 5: Klimaatadaptatie en duurzaamheid

Voor het beheer van de openbare ruimte is een integrale ambitie uitgesproken om ook het wegenonderhoud te verduurzamen en klimaatadaptief te krijgen, met veiligheid als uitgangspunt. Bij de uitvoering van onderhoudsmaatregelen moeten weloverwogen keuzes worden gemaakt ten aanzien van duurzaamheid en klimaatadaptatie. Duurzaamheid wordt integraal onderdeel van het beheren van de openbare ruimte.

Duurzaamheid “Circulaire economie in wegenbeleid Dongen” Op het gebied van duurzaamheid richt de gemeente Dongen zich op de volgende drie thema’s: energie en verantwoord ondernemen, circulair en schoon, klimaatadaptie en biodiversiteit. Het wegenbeleid moet hierop aansluiten en geeft invulling aan de thema’s klimaatadaptief wegbeheer en kaders ten aanzien van circulaire economie (CE). Het thema klimaatadaptief is in het eerste deel van hoofdstuk 5 al nader toegelicht. In het vervolg wordt het thema circulaire economie in het wegenbeheer onderbouwd.

Context Er zijn verschillende haakjes waaraan het thema circulaire economie in het wegenbeheer kan worden opgehangen. De Rijksoverheid heeft de ambitie uitgesproken om in 2030 50% circulair te zijn en in 2050 100%. Begin 2017 is de Green Deal Duurzaam GWW ondertekend door opdrachtgevers, opdrachtnemers, kennisinstellingen, toeleveranciers en adviesbureaus: in totaal ruim 60 partijen uit de sector, waaronder de provincie Noord-Brabant en het Waterschap Brabantse Delta. De Green Deal Duurzaam GWW heeft als ambitie om duurzaamheid in 2020 integraal onderdeel te laten zijn van spoor- , grond-, water- en wegenbouwprojecten. Om dit te realiseren is er de praktische Aanpak Duurzaam GWW. Deze werkwijze maakt duurzaamheid in GWW-projecten concreet, zonder vooraf voor te schrijven hoe de duurzaamheidswinst behaald wordt. Dat kan per project verschillen. In het bestuursakkoord is een klimaatagenda opgenomen waarin de thema’s klimaat, duurzaamheid en energiebeperking als speerpunten zijn opgenomen. Dit betekent onder andere dat bij inkoop- en aanbestedingsbeleid aandacht is voor circulaire economie, het versterken van de lokale en regionale economie en dat ‘kringloop’ een speerpunt wordt. Ook wordt er verwezen naar de doelstellingen van de circulaire economie.

Door hergebruik van materialen bij reconstructies en herinrichtingen wordt invulling gegeven aan circulaire economie en wordt de CO2 footprint van deze projecten aanzienlijk verlaagd. Dit sluit aan bij de duurzaamheidsvisie van de overheid in het algemeen.

17

Hoofdstuk 6: Financieel Financieel kader In dit beheerplan wegen wordt inzicht gegeven in het benodigde budget voor de komende 4 jaar. In dit hoofdstuk zijn de te verwachten kosten weergegeven. De kosten voor het rehabiliteren van de wegen wordt niet gefinancierd vanuit het onderhoudsbudget wegen. Dit budget beperkt zich enkel tot het instandhouden van de wegcondities. Wanneer de weg in zijn totaliteit, bij einde levensduur, vervangen moet worden, wordt dit uit het investeringsbudget gefinancierd. Wegverhardingen worden in de gemeente Dongen op een termijn van 30 jaar afgeschreven. Wanneer deze zijn verstreken en er vervanging plaats moet vinden, wordt hiervoor een nieuwe investering gedaan. Momenteel wordt er gebruik gemaakt van een 3-tal budgetten, te weten: ๏

Investeringsbudget

๏

Geprogrammeerd wegenonderhoud

๏

Budget “wegen, straten, pleinen”

In de onderstaande figuur is de budgetbehoefte naar aanleiding van de resultaten van de weginspectie voor het reguliere onderhoud weergegeven voor de periode 2022-2025. De figuur geeft een theoretische weergave voor de budgetbehoeften vanuit het wegbeheerprogramma. Deze theoretische budgetbehoefte is gebaseerd op de leeftijd van de weg en de resultaten uit de tweejaarlijkse weginspectie. Het geeft een indicatie van de budgetbehoefte voor de komende jaren. Bij het bepalen van de budgetbehoefte zijn de investeringen wegen, straten en pleinen, en de rehabilitaties rioolvervangingen buiten beschouwing gelaten.

Prognose onderhoudsbudget 2022-2025, exclusief rehabilitaties

Kosten t.b.v. wegbeheer

2022

2023

2024

2025

Groot onderhoud

€ 421.254

€ 377.701

€ 238.453

€ 423.929

Onderhoud halfverharding

€ 25.000

€ 25.000

€ 25.000

€ 25.000

Onderhoud wegmarkeringen

€ 20.000

€ 20.000

€ 20.000

€ 20.000

Visuele weginspectie

€ 10.000

€ 10.000

Opstellen beheerplan Totaal

€ 5.000 € 466.254

€ 432.701

€ 283.453

€ 483.929

Areaalgrootte totaal per jaar in m2

1.748.485

1.809.681

1.873.020

1.938.576

Benodigd budget per m2/jaar

€ 0,27

€ 0,24

€ 0,15

€ 0,25

Gemiddeld benodigd budget per m2/jaar

€ 0,23

Gemiddeld benodigd budget per jaar

€ 416.584

Figuur 11: prognose onderhoudsbudget 2022-2025

In 2018 is het wegenbeheerplan 2018-2021 vastgesteld door de gemeenteraad. In het beheerplan is naar voren gekomen dat het huidige budget voor het geprogrammeerd wegenonderhoud niet toereikend is om het kwaliteitsniveau B (CROW) te kunnen handhaven. De gemiddelde jaarlijkse budgetbesteding voor onderhoud aan de wegen in Dongen bedroeg in de periode 2018-2021 € 380.164 gemiddeld per jaar. Dit was exclusief investeringen. In het voorjaar heeft de 2 jaarlijkse weginspectie plaats gevonden. De resultaten uit de weginspectie zijn vergeleken met de resultaten uit de voorgaande jaren. Hieruit blijkt dat er een terugloop van de kwaliteit plaats vindt.

18

Ook is het beheer van markeringen opgenomen in het wegbeheer. In 2015 zijn alle markeringen aangepast naar de standaard EHK (Essentiële Herkenbaarheid Kenmerken). Doordat de markeringen aangepast zijn is het areaal toegenomen (dubbelel asstrepen), en is het oude budget niet meer toereikend. Om markeringen op orde te houden dient het budget jaarlijks met € 10.000 verhoogd te worden. Om de kwaliteit van het gehele wegen areaal niet verder terug te laten lopen is het echter noodzakelijk het budget geprogrammeerd wegenonderhoud structureel te verhogen. De budget behoeft geprogrammeerd wegenonderhoud komt uit op gemiddeld € 411.584 voor de komende 4 jaren. Voorgesteld wordt om de kwaliteit van de wegen niet verder terug te laten lopen en het benodigde budget geprogrammeerd wegonderhoud beschikbaar te stellen Het budget voor het kleinonderhoud is in deze begroting buiten beschouwing gelaten. Deze wordt namelijk door een tweetal medewerkers van de gemeente zelf gedaan. Zij houden zich hoofdzakelijk bezig met het oplossen van calamiteiten en meldingen, het uitvoeren van kleine asfaltreparaties en het aanpassen van kleine mutaties in de openbare ruimte.

Door het snel en adequaat in kunnen spelen op meldingen en calamiteiten door de inzet van deze medewerkers, wordt een goed signaal afgegeven naar de burger, en beperken we eventuele aansprakelijkheidsstellingen als gevolg van (letsel)-schade. Daarnaast wordt met snel ingrijpen bij schade aan met name asfaltverhardingen kapitaalvernietiging voorkomen. Deze inspanning is in de huidige context voldoende. Wegbeheer wordt zeer praktisch uitgevoerd.

Rehabilitatiebudget In de geadviseerde budgetten is geen rekening gehouden met kosten voor rehabilitaties. Onder rehabilitatie wordt in het kader van deze rapportage verstaan het vervangen van deklagen op asfaltverhardingen en het vervangen van bestaande verhardingsconstructies. In de berekeningen voor het reguliere groot onderhoud wordt alleen regulier onderhoud bepaald. Het vervangen van een gehele verhardingsconstructie is financieel dermate ingrijpend, dat rehabilitaties niet betaald kunnen worden van de berekende bedragen voor regulier groot (en klein) onderhoud. In de praktijk zijn rehabilitaties niet alleen nodig omdat de bestaande verharding zoveel schade heeft dat deze met regulier groot onderhoud niet meer op peil gebracht kan worden. In onderstaande figuur is het rehabilitatiebuget voor de komende periode weergegeven. Prognose rehabilitatie en investeringsbudget 2022-2025

Kosten t.b.v. wegbeheer

2022

Reconstructie Steenstraat (icm aanleg N629)

€ 339.000

Rotonde Fazantenweg

€ 199.000

Asfaltering Eindsestraat (binnen de bebouwde kom)

2023

2024

€ 580.000

Reconstructie Noorderlaan (icm nieuwbouwplan)

€ 558.000

Reconstructie Metaalstraat (globale raming) Totaal

2025

€ 250.000 € 538.000

€ 580.000

€ 558.000

€ 250.000

Figuur 12: rehabilitatiebudget 2022-2025 De rehabilitaties worden niet enkel op basis van de technische onderhoudstoestand van de weg gedaan. Ook invloeden als leefbaarheid, uitstraling en comfort zijn belangrijke aspecten om tot de rehabilitatie te komen. De reconstructie van het centrumgebied is hier een goed voorbeeld van. Wanneer er een rehabilitatie wordt geïnitieerd door een beheerdiscipline (bijvoorbeeld riolering), dan wordt er altijd bekeken of hier andere disciplines in mee gaan, bijvoorbeeld wegen of groen. “Werk met werk maken”. Iedere beheerdiscipline kan meeliften in een rehabilitatieproject. Kosten onderbrengen in de begroting volgens de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) 19

Het is wettelijk vastgelegd dat decentrale overheden jaarlijks begrotings- en verantwoordingsstukken moeten opstellen. De regels hiervoor zijn vastgelegd in de BBV. Uitgangspunt in de begroting is dat structurele zaken, structureel worden gefinancierd en incidentele zaken, incidenteel worden gefinancierd. De BBV stelt dat een decentrale overheid werkt met reserves en voorzieningen. De reserve is het eigen vermogen van een overheid en wordt gebruikt om incidentele zaken mee te betalen. Een voorziening is het budget dat is toegekend aan een product. (bijvoorbeeld de openbare ruimte) en wordt gebruikt om structurele zaken mee te betalen. Voor Dongen betekent dit dat bij groot onderhoud veelal gekeken moet worden om deze uit een voorziening te bekostigen. Daar waar dit bij rehabilitaties uit de reserves van de gemeente wordt bekostigd.

Aanbevelingen Aan de hand van de resultaten van de inspecties en de berekende maatregelen bevelen wij het volgende aan: ๏

Het uitvoeren van geprogrammeerd wegenonderhoud en rehabilitaties conform de voorstellen in hoofdstuk 6.

๏

Het blijven uitvoeren van klein onderhoud door uw eigen medewerkers om structurele achteruitgang van de kwaliteit van de verharding te voorkomen en vertragen. En het positieve beeld richting burgers te continueren.

๏

Het uitstellen van noodzakelijke onderhoudsmaatregelen zoveel mogelijk voorkomen. Gevolgschades leidt tot duurdere reparatiemaatregelen en daarmee tot kapitaalvernietiging.

๏

Eens per 5 jaar een nieuw beheerplan wegen op te stellen.

๏

Stappen te zetten naar klimaatadaptief en duurzaam wegbeheer zoals in hoofdstuk 5 uiteen is gezet.

๏

Het is wenselijk een nieuw beleidsplan wegen op te stellen. Het laatste beleidsplan dateert uit 2008 en is, gezien alle ontwikkelingen, niet meer actueel. In een nieuw beleidsplan moet een koers worden bepaald hoe om te gaan met de huidige achteruitgang van het areaal, de klimaatadaptatie waarin Dongen stappen zal moeten zetten en de circulaire economie. Ook innovaties omtrent beheer openbare ruimte komen hierin aan het licht. Het is aan te raden dit in de periode 2023-2024 vorm te geven.

๏

In het nieuwe beleidsplan dient afgewogen te worden hoe om te gaan met investeringen in wegenonderhoud. Momenteel worden rehabilitaties en deklaag vervangingen als investering opgenomen. De levensduur van een deklaag is circa 15 jaar, terwijl de investeringen op 30 jaar worden afgeschreven. De aanbeveling is voor het vervangen van deklagen de afschrijvingstermijn op 15 jaar te zetten.

20

21