2021-001380 Bijl2- Wetswijzigingen in het schuldendomein versie 24 januari 2021

Addendum bij het Beleidsplan gemeentelijke schuldhulpverlening 2019 -2022 Voorkóm dat het Vóórkomt

JANUARI 2021

1

Inhoud Inhoud ......................................................................................................................... 2 Achtergronden bij het addendum ................................................................................ 3 Brede schuldenaanpak ............................................................................................. 3 Beleidsplan gemeentelijke schuldhulpverlening ...................................................... 3 Actiepunten 2020 .................................................................................................... 4 Gegevensuitwisseling .................................................................................................. 6 Verordening beslistermijn schuld-hulpverlening .......................................................... 8 Samenwerkingsconvenant met de bewindvoerders..................................................... 8 Beslispunten ................................................................................................................ 9 Bijlage 1: Nieuwe wetgeving schuldhulpverlening toegelicht ..................................... 11

2

Achtergronden bij het addendum Brede schuldenaanpak De (nieuwe) Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is het gevolg van het actieplan brede schuldenaanpak. Dit actieplan is in 2019 door het kabinet geïntroduceerd. Het actieplan kent 4 verschillende lijnen: 1. 2. 3. 4.

Voorkomen van schulden door preventie en vroegsignalering. De inwoner te ontzorgen en te ondersteunen. Een zorgvuldige maatschappelijke incasso. Een aansluiting van het schuldenbewind op andere soorten sociale- of maatschappelijke ondersteuning.

Om deze doelstellingen te realiseren zijn per 1 januari 2021 verschillende wetten ingevoerd die impact hebben op de verschillende processen schuldhulpverlening bij de gemeente of de gespecialiseerde aanbieder. Het betreft de volgende wetten: a. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). b. Wet Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Wags). c. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. d. Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag. Zie bijlage 1 voor een toelichting op de Wgs en de Wags.

Beleidsplan gemeentelijke schuldhulpverlening Het gemeentelijk beleidsplan schuldhulpverlening Voorkóm dat het vóórkomt beschrijft de missie, de aanpak en de doelstellingen van de schuldenproblematiek in de gemeente Dongen. Het beleidsplan is in september 2019 vastgesteld door de raad. Bij het opstellen van het beleidsplan is rekening gehouden met de uitgangspunten van de nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Voor zover deze op dat moment bekend waren. De belangrijkste wijzigingen in de nieuwe aanpak van Dongen naar aanleiding van het nieuwe beleidsplan zijn: • De focus verschuift van curatie naar preventie en vroegsignalering met als doel problematische schulden te voorkomen.

3

• • •

De gemeente Dongen voert regie met als doel meer te sturen op kwaliteit, kosten en integraliteit. Versterken van het lokale netwerk en het netwerk rondom het gezin met als doel het voorliggend veld beter uit te nutten. Meer maatwerk curatieve trajecten, met als doel effectievere en efficiëntere maatwerkoplossingen in te zetten.

Na de vaststelling van het beleidsplan schuldhulpverlening is in 2020 gestart met de implementatie en de uitvoering van het nieuwe beleidsplan.

Actiepunten 2020 • Regierol gemeente Per 1 maart 2020 is er een regievoerder schuldhulpverlening aangesteld. Tot de komst van de gemeentelijke regievoerder was de uitvoering van de Wgs volledig uitbesteed bij een gespecialiseerde aanbieder. In de eerste maanden lag het accent op de invulling van de gemeentelijke regie. Er werd ook stevig ingezet op het intensiveren van de samenwerking met het netwerk. Met partijen zoals bijvoorbeeld de Werkgroep Arm in Arm, de SWOD, Stichting Leergeld, IMW, Eagle Shelter, Contourdetwern, MEE, de Goederenbank en Casade werden contacten gelegd. Met Casade zijn direct afspraken gemaakt om, anticiperend op de nieuwe wet per 1 januari, vroegtijdig op een outreachende wijze ondersteuning te bieden aan inwoners met een beginnende huurachterstand.

• Covid 19 Direct met de komst de regievoerder kregen we te maken met de Covid-19 pandemie. Het wegvallen van de inkomsten, het kwijt raken van werk of zelfs het wegvallen van een partner zijn redenen om in de schulden terecht te komen. De gemeente Dongen is direct pro actief aan de slag gegaan. Er is een communicatie campagne gestart waarbij inwoners met (beginnende) schulden geïnformeerd werden dat ze terecht konden bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. In de eerste maanden van de pandemie zijn ook de contacten met alle netwerkpartners geïntensiveerd zodat inwoners met schulden direct in contact gebracht konden worden met de gemeentelijke regievoerder schuldhulpverlening. We verwachten dat de maatregelen rondom Covid-19 gevolgen zullen hebben voor de schuldhulpverlening. In 2020 is er nog geen toename van het aantal verzoeken om schuldhulpverlening te zien. Dit is niet alleen in Dongen zo, maar dit ook een landelijk beeld. Een aantal verklaringen hiervoor is: a. Diverse schuldeisers hebben de incasso-activiteiten gestaakt of hebben uitstel van betaling gegeven. b. Een deel van de mensen die te maken hebben met een inkomensterugval hebben nog financiële reserves.

4

c. Er zijn diverse financiële regelingen van het Rijk waarop een beroep gedaan wordt. d. Mensen die werkloos zijn geworden hebben vaak eerst recht op een WW uitkering bij het UWV. e. Mensen met schulden vragen vaak pas hulp als de schulden problematisch zijn. We verwachten dat vanwege de Covid-19 pandemie er een toenemend beroep wordt gedaan op de gemeentelijke schuldhulpverlening. Met name jongeren en zelfstandigen zijn groepen met een verhoogd risico. Voor de jongeren is, anticiperend op de verwachte financiële problematiek, in samenwerking met Rnewt van Contourdetwern een aanvullend aanbod voor jongeren ontwikkeld. Voor zelfstandigen gelden de Tozo en de Now regelingen, maar anticiperend op de nieuwe Wgs konden zelfstandigen met schulden ook bij de regievoerder schuldhulpverlening terecht. In de Wgs tot 1 januari 2021 wordt gesproken over natuurlijke personen, waardoor de toegang tot de schuldhulpverlening voor zelfstandigen ingewikkeld is. In het beleidsplan schuldhulpverlening hebben zelfstandigen wel toegang maar dit betreft betrekking op de privé schulden. In de nieuwe wet wordt niet meer gesproken over natuurlijke personen maar over inwoners. 1 Gelet op de verduidelijking in de wet, maar ook de verwachte financiële problematiek vanwege Covid 19, is het verstandig om via een addendum het beleidsplan schuldhulpverlening op dit onderdeel aan te passen.

• Aanbestedingstraject curatieve trajecten In 2020 heeft een inkooptraject voor de inkoop van curatieve bij een gespecialiseerde aanbieder plaatsgevonden. In het programma van eisen is rekening gehouden met de gemeentelijke regierol. Dit houdt o.a. in dat: • er geen preventieve of vroegsignalering-trajecten meer ingekocht worden. Voor de curatieve trajecten kopen we geen intake- traject meer in. Deze taken worden uitgevoerd door de gemeentelijke regievoerder. • Er modulair wordt ingekocht. De regievoerder koopt trajecten op maat in. • De productomschrijving is gebaseerd op de terminologie van de NVVK 2waardoor er een betere aansluiting is bij de NVVK kwaliteitsnormen. Hierdoor kan de regievoerder beter sturen op de kwaliteit van de gespecialiseerde aanbieder. • Er scherpe doorlooptijden per fase zijn benoemd. Hierdoor kan de regievoerder beter sturen op de snelheid van het proces. • De opdrachtnemer niet meer zelf kan bepalen of er een aanvullend traject nodig is. Dit kan alleen in overleg met de gemeentelijke regievoerder ingezet worden. • Er gewerkt wordt met een budgetplafond. Hierdoor kan beter gestuurd worden op de kosten. • Er geen exclusiviteit van diensten wordt gegeven. Hierdoor is een bedrag beschikbaar om rechtstreeks individuele maatwerktraject in te kopen bij een andere leverancier.

Gelet op de verwachte toename van de doelgroep zelfstandigen is er ruimte om hiervoor een product in te kopen bij bijvoorbeeld Station 88 of Overrood. 1

Dak- en thuislozen blijven wel uitgesloten van de Wgs. Voor deze groep geldt dat zij zich kunnen bij een centrumgemeente .

2

In het gemeentelijke beleidsplan is opgenomen dat er gewerkt wordt volgens de NVVK normen.

5

Gegevensuitwisseling De nieuwe Wgs biedt een juridisch kader voor gegevens uitwisseling. Dit was op basis van de oude wet niet mogelijk. Vroegsignalering Voor het doen van een integraal schuldhulpverleningsaanbod mogen gemeenten vanaf 1 januari 2021 de gegevens binnen het sociaal domein (Participatiewet, Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning) voor de inzet van de curatieve schuldhulpverleningstrajecten delen. De nieuwe wet biedt eveneens een juridisch kader om gegevens van verhuurders, zorgverzekeraars en nutsbedrijven over beginnende betaalachterstanden met gemeenten te delen. Gemeenten kunnen op deze wijze invulling geven aan de opdracht om werk te maken van de vroegsignalering. Door middel van een Algemene maatregel van bestuur wordt op termijn het aantal partijen uitgebreid. De gegevens moeten worden ontsloten via een beveiligde portal. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de aanschaf van de portal. Er zijn (landelijk) twee applicaties beschikbaar. In 2020 is er een gezamenlijke inkoopprocedure met de gemeente Loon op Zand geweest en is besloten te gaan werken met Ris van Inforing. Gegevensverstrekking Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening Er zijn voor de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening regels om de Wgs uit te voeren. Deze regels zijn opgenomen Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening3. In dit besluit is o.a.

geregeld welke gegevens nodig zijn om een besluit tot het verlenen van de schuldhulpverlening te nemen. Het is daarom noodzakelijk om de schuldenpositie vooraf goed in beeld te brengen. In de nieuwe Wgs verandert de inlichtingenplicht voor de inwoner. Van de inwoner wordt verwacht dat hij/ zij alle relevante informatie overlegt, maar de gemeente is vanaf 1 januari 2021 verantwoordelijk voor het beeld brengen van alle schulden.

3

Besluit van 6 juli 2020, houdende regels voor de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

6

Het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening biedt een juridisch kader om gegevens over onherroepelijke bestuurlijke boetes van colleges4 van andere gemeenten, het UWV, Sociale Verzekeringsbank, Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Belastingdienst/ Toeslagen voor de uitvoering van de Wgs te delen met de gemeente voor de uitvoering van de Wgs. Maar dit moet volgens het Besluit geregeld worden in het beleidsplan. Onherroepelijke bestuurlijke boetes zijn vaak niet regelbare schulden. In het gemeentelijke beleidsplan wordt een onderscheid gemaakt in regelbare schulden en niet regelbare schulden. Bij niet regelbare schulden kan de gemeente nauwelijks iets doen. Schulden kunnen niet geregeld of gesaneerd worden. In dergelijke situaties kan er wel een gemeentelijk aanbod gedaan worden voor bijvoorbeeld budgetbeheer in combinatie met coaching. De schulden lopen dan niet verder op, vaste lasten worden betaald waardoor huisuitzetting en het afsluiten van nutsvoorzieningen worden voorkomen. Via dit addendum willen we het plan hierop aanvullen, zodat er een juridische grondslag ligt om deze gegevens in voorkomende gevallen te kunnen opvragen. In het kader van de Kindertoeslagen affaire hebben gemeenten van het Rijk o.a. de taak gekregen om gedupeerde inwoners met schulden te ondersteunen. Bestuursrechtelijke schulden dienen kwijt gescholden te worden.

In het kader van deze opdracht is het dus eveneens verstandig om via een addendum te regelen dat we bij andere organisaties deze informatie kunnen opvragen. Omgekeerde inlichtingenplicht In de nieuwe Wgs is sprake van een omgekeerde inlichtingenplicht. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het in beeld brengen van het inkomen en de schulden van de inwoner. • In beeld brengen van de inkomenspositie Gemeenten krijgen voor de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening toegang tot het inlichtingenbureau. Op dit moment wordt gewerkt aan aanvullende wetgeving om dit mogelijk dit maken. • In beeld brengen schuldenpositie en BKR registratie Naast het raadplegen van de hiervoor vermelde bronnen zoals krijgen gemeenten toegang tot de raadpleegfunctie van de BKR. Naast het kunnen raadplegen van de BKR krijgen gemeenten de plicht een BKR registratie te doen. Gemeenten moeten melden

4

Amendement Peters en Bruins van 8 september 2020 over beperken verbod fraudeschulden

7

dat een inwoner een beroep op de Wgs heeft gedaan. Dit geldt niet alleen voor de curatieve trajecten maar ook voor de trajecten in het kader van de vroegsignalering. Gemeenten moeten dit ook melden in de beschikking zodat de inwoner dit weet. Deze situatie is, met name voor de vroegsignalering niet wenselijk. Juist voor de vroegsignalering kan dit een drempel opwerpen om hulp te accepteren. Er wordt landelijk, door o.a. de VNG en de NVVK de discussie gevoerd hoever deze BKR registratie plicht voor de gemeenten moet reiken. De meeste gemeenten wachten daarom de uitkomsten van de landelijke discussie af.

Verordening beslistermijn schuldhulpverlening De nieuwe Wgs verplicht gemeenten om via een verordening een termijn te bepalen waarbinnen de gemeente na het eerste gesprek over de hulpvraag moet besluiten of iemand voor een schuldenregeling in aanmerking komt. De termijn waarbinnen het eerste gesprek na het stellen van hulpvraag moet plaatsvinden is in de Wgs geregeld. Volgens de wet moet dit binnen vier weken gebeuren. Als er sprake is van een bedreigende situatie moet dit binnen 3 werkdagen plaatsvinden. De VNG heeft een modelverordening beschikbaar gesteld. In de modelverordening wordt aangesloten bij de wettelijke termijn van acht weken overeenkomstig de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht. De VNG adviseert gemeenten deze termijn te hanteren en op basis van een evaluatie de termijn op nieuw te bezien.

Samenwerkingsconvenant met de bewindvoerders Per 1 januari 2021 treedt de Wet adviesrecht gemeenten voor schuldenbewind in werking. Met deze wet krijgen gemeenten een instrument in handen om meer invloed uit te oefenen op de toekenning van bewindvoering op grond van schulden of verkwisting. De nieuwe wet houdt in dat gemeenten 3 maanden nadat de rechter het schuldenbewind heeft toegekend advies mag geven of voortzetting van het schuldenbewind de beste oplossing is, of dat er andere voorziening een betere 8

oplossing biedt. Om gebruik te kunnen maken van dit adviesrecht moeten gemeenten dit melden bij de rechtbank. Om invulling te geven aan dit adviesrecht zijn goede samenwerkingsafspraken met bewindvoerders noodzakelijk. In 2020 zijn daarom in samenwerking met de gemeenten Loon op Zand, Heusden en Waalwijk gesprekken gestart met Horus, een grote branchevertegenwoordiging5 van bewindvoerders. Deze gesprekken hebben geleid tot samenwerkingsafspraken die vastgelegd zijn in een convenant. Met het sluiten van een convenant willen de gemeenten meer invloed krijgen op het bewindvoerders proces voor het schuldenbewind en de daaraan gekoppelde kosten voor de bijzondere bijstand eigen bijdrage bewindvoering. Met het convenant wordt ook ingezet op de kwaliteit van de bewindvoerders. Het convenant wordt in maart – in de week van geld- via een digitale bijeenkomst gezamenlijk ondertekend. Bewindvoerders die geen lid zijn van de branchevertegenwoordiging kunnen ook aansluiten het convenant ondertekenen.

Beslispunten In overweging nemende dat: • De raad het Beleidsplan gemeentelijke schuldhulpverlening 2019 -2022 Voorkóm dat het Vóórkomt in september 2019 heeft vastgesteld. • De definitieve Wettekst Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 1 januari 2021 alsmede de aanvullende regelgeving zoals het Besluit van 6 juli 2020, houdende regels voor de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in september 2019 nog niet bekend waren. • Er vanwege een de Covid-19 pandemie een toename op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening door o.a. zelfstandige ondernemers wordt verwacht. • In de nieuwe Wet gemeentelijke schuldhulpverlening niet meer wordt gesproken over natuurlijke personen maar over inwoners, waardoor de toegang tot de schuldhulpverlening voor zelfstandige ondernemers mogelijk is. Wordt voorgesteld het Beleidsplan Schuldhulpverlening 2019 – 2022 Voorkóm dat het Vóórkomt als volgt aan te passen: • Zelfstandigen / zelfstandige ondernemers /Zzp’ers: hebben vanaf 1 januari 2021 toegang tot de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. 5

Horus (Nederlandse Branchevertegenwoordiging Wettelijke vertegenwoordigers)

9

• Het college van Dongen is op grond van artikel 13, vierde lid van Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening bevoegd om gegevens op te vragen over een onherroepelijke bestuurlijke boete zoals genoemd in artikel 13, tweede lid van genoemd besluit.

10

Bijlage 1: Nieuwe wetgeving schuldhulpverlening toegelicht Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening • De nieuwe wet biedt een juridisch kader voor het delen van gegevens met woningcorporaties, nutsbedrijven en zorgverzekeraars → vroegsignalering wordt wettelijke taak. • De nieuwe wet biedt een juridisch kader voor het uitwisselen van gegevens binnen het sociaal domein. Hierdoor kan er een curatief integraal aanbod worden gedaan → duurzaam resultaat • Aanscherping van de beschikkingenplicht → beschikking omvat plan van aanpak op hoofdlijnen. • Omgekeerde inlichtingenplicht → niet de cliënt, maar gemeente is verantwoordelijk voor het in beeld brengen van het inkomen en de schulden → toets via Inlichtingenbureau en BKR. • BKR: registratie college is verantwoordelijk voor de aan- en afmelding schuldhulpverlening in de BKR • Gemeenten zijn verplicht om via verordening beslistermijn te regelen.

Adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind • Gemeenten kunnen rechters adviseren over de vraag of iemand met problematische schulden hulp moet krijgen van een bewindvoerder. • De wet biedt de rechter de mogelijkheden om alternatieve vormen van ondersteuning af te wegen bij de beoordeling va het verzoek tot schuldenbewind. • Schuldenbewind wort alleen voor bepaalde tijd ingesteld. • Adviesrecht moet gemeenten beter in staat stellen de regierol bij schuldhulpverlening beter ter vervullen. • Advies recht moeten gemeenten beter in staat stellen om grip op te toenemende kosten bijzondere bijstand van eigen bijdrage bewindvoering te krijgen 11

12