2021-001318 Bijlage 2a- Bijlage bij mail d.d. 03-12-2020 Toelichting inpassingsplannen landschap en haven fotos

Aan TenneT en landschapsarchitect

Samengesteld door: -Bewonersgroep 380kV ’s Gravenmoer. -Stichting Dorpsraad ’s Gravenmoer. -Stichting Heemkundekring Des Graven Moer. -de heer Johan Verschuren.* * Johan Verschuren adviseert de bewonersgroep vanuit zijn kennis over ecologie en cultuurhistorie van het gebied rondom ’s Gravenmoer. Hij heeft in het verleden zijn expertise ingebracht en zijn sporen verdiend bij diverse projecten op gemeentelijk, regionaal en provinciaal niveau. (Bestemmingsplannen, waterhuishoudingsbeleid, ecologische verbindingszones, groenstructuurplannen, regiovisies, reconstructieplannen, e.d.) Hij is o.a. lid van de BMF en actief geweest in de Stichting Natuurbehoud en Milieubeheer Dongen.

Inleiding De Bewonersgroep is eind 2017 opgericht. In de voorbereiding tot het definitieve tracé van de 380 kV hoogspanningslijn hebben gemeente Dongen en Bewonersgroep intensief contact gehad met TenneT. Een door gemeente en bewonersgroep gewenste knik, waarbij het tracé verder van het dorp af zou komen te liggen en waarmee het gevoel van veiligheid van de bewoners vergroot zou kunnen worden, is uiteindelijk door de minister niet gehonoreerd. Het definitieve besluit rondom het verloop van het tracé is medio 2019 genomen. Het verzwaarde tracé ten noorden van ’s Gravenmoer gaat er dus komen. Wij leggen ons daar uiteindelijk bij neer. Het tracé zal naast de bestaande lijnen worden uitgebreid met nieuw te plaatsen lijnen die het dorp heel dicht zullen passeren. Masten en lijnen zullen voor vele jaren nadrukkelijk zichtbaar zijn en zeker een negatieve invloed hebben op het landschap. De landschapsarchitect die namens TenneT voorstellen formuleert voor de te nemen inpassingsmaatregelen onderkent dit. In het document dat voor die maatregelen is opgesteld heeft hij aangegeven dat terplekke mitigerende en compenserende maatregelingen getroffen moeten worden. Na overleg stellen de gemeente Dongen en de Bewonersgroep onderstaande compenserende en mitigerende maatregelen voor.

Deze maatregelen zijn cultuurhistorisch volledig verantwoord en passen daarmee onder andere prima in het beeld van het slagenlandschap. Ook uw landschapsarchitect wil de kwaliteit van dat landschap behouden, c.q. versterken. De hoogspanningsmasten zijn echter door geen enkele, verantwoorde maatregel aan het zicht te onttrekken. Ook onze voorstellen kunnen en zullen de pijn slechts voor klein deel compenseren en verzachten. Onze Voorstellen over te nemen maatregelen. De Bewonersgroep, Gemeente Dongen, Dorpsraad en Heemkundekring zijn naar aanleiding van het projectboek Inpassingsmaatregelingen in Dongen, hoofdstuk 15.3 de ’s Gravenmoerse polder ingegaan. Aan Johan Verschuren is gevraagd advies te geven, c.q. voorstellen te doen over compenserende en mitigerende maatregelen.

De huidige hoogspanningslijnen en masten zijn nu al nadrukkelijk aanwezig in het open landschap. Nu daar van ten zuiden een nog grotere hoogspanningslijn bij komt, zal het geheel nog overheersender in het open landschap zichtbaar zijn. Camouflage door bomen en hagen, is naar onze mening reëel onmogelijk. Elzenhagen Wij zoeken de compensatie en mitigatie daarom in opwaardering van het aanwezige groen, in de cultuurhistorie en uitbreiding van de ecologische diversiteit. We denken, net als bij het voorbeeld ‘van het brilmontuur’ in het concept landschapsplan, dat een mooi karakteristiek landschap afleiding zal geven aan de landschapsontsiering van de grote dubbele hoogspanningsverbinding. Directe groencompensatie is nodig voor het vele groen dat moet verdwijnen op de plaats waar de lijn de Donge-rivier oversteekt. Omdat dit juist in bocht in de rivier gebeurt, moeten er extra veel bomen gerooid worden. In het overige traject moeten daarnaast ook nog verschillende bomen verdwijnen, bv. bij wegovergangen. Zie foto 1 en 2

foto 1

foto 2 Dit groen willen we gecompenseerd hebben in enkele slagenland-elzenhagen langs agrarische perceelgrenzen. Deze nieuwe hagen moeten zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande elzenhagen nabij de Wielstraat en/of tegen de groenzone ’t Bieslant.

Deze plaatsen zijn cultuurhistorisch verantwoord. De hagen dienen wel aan de noordzijde van eventueel aanwezige sloten geplant te worden i.v.m. lichtinval. Zie foto 3 voorbeeld hagen en foto 4 overzichtsfoto.

foto 3

foto 4 Levende sloten Als mitigatie willen we de ’s Gravenmoerse polder een cultuurhistorische en landschappelijke opwaardering geven die het oog trekt. De geschiedenis van deze lage (0 NAP) polder begint bij de turfwinning in de 13 e eeuw. Door het uitgraven van brede afwatering- en transportsloten en een overslaghaventje is het karakteristieke slagenlandschap ontstaan. Na de turfafgravingen werden de smalle percelen hooilandjes. Voor de realisering van de Deltawerken zo’n 50 jaar geleden, toen er nog eb en vloed in het gebied was, kwam de polder iedere winter onder water. Hagen als kavelafscheiding zullen in het grote, lage middengebied nooit gestaan hebben. Aan de oostkant van de ‘s Gravenmoerse weg was zelfs een permanent moeras. De open, natte polder was ook het zgn. schootsveld van retranchement De Veste in Waspik. (ZuidWaterlinie 1795) De polder ligt op de “Naad van Brabant”; de overgang van zand naar klei. Hier komt heel schoon, diep kwelwater boven. Ideaal om te benutten voor water-gerelateerde

ecologische diversiteit. Wij willen nabij de hoogspanningslijnen een aantal sloten verdiepen en verbreden (watervoerend maken) en naast deze levende sloten een teeltvrije zone creëren. Zie 4 overzichtsfoto, foto 5 hoog tot aan de slootrand omgeploegde weilanden en levenloze sloten, en foto 6 voorbeeld levende sloten.

foto 5

foto 6 Molenvaartje en haven. Het Molenvaartje, dat haaks op de slagenstructuur en de hoogspanningslijnen loopt, en tot een sloot is verworden, moet weer herkenbaar worden als aan- en afvoerkanaal. Aan de kop van het Molenvaartje, vooraan in het dorp, zal de kleine haven ter compensatie terug uitgegraven moeten worden. De bijzondere (turf)-polder en het Hollandse (schippers-)dorp krijgt hiermee zijn historische identiteit terug. Zie foto’s 7 Molenvaartje, 8 plattegrond haven en 9 voorbeeld haven.

foto 7

foto 8

foto 9

Landschappelijk element Omdat met de Ruilverkaveling in de 70er jaren alle kleine landschapselementen opgeruimd zijn, oogt de polder nu eentonig en te regelmatig. De hoogspanningslijnen werken hieraan mee. Graag zouden we enkele kleine landschapselementen, zoals een groepje populieren of een solitaire wilgenboom langs een sloot, terug hebben. Afwijkingen trekken de aandacht/ bepalen het kijkbeeld. Zie foto 10

foto 10 In samenwerking met Agrarische Natuur Vereniging “Slagenland” kunnen prachtige landschappen gerealiseerd worden, zoals brede teeltvrije zones, bloemenweides. Deze polder is in het Natuur netwerk Brabant (NNB) aangegeven als “natte dooradering”. Dit geeft perspectieven voor blauw-groene diensten, waterretentie, klimaatmitigatie, natuurinclusieve landbouw. Een financiële aanzet om hierin te kunnen starten hebben we nodig. Platbuikproject Om een gegarandeerd begin te kunnen maken met het cultuurhistorische herstel van ‘onze polder’, willen we één hectare grond. Liefst tussen Waspikseweg en Margotweg (conform hoofdstuk 15 van het groei projectboek) i.v.m. doorlopende recreatiemogelijkheid (wandelgebied ’t Bieslant). In het gebied wordt een natte natuurparel, genaamd PLATBUIK, gemaakt met 4 biotopen, nl. een bloemrijke akker (zoals al op meerdere plaatsen gerealiseerd door ANV Slagenlandschap), een nat schraal weiland dat extensief begraasd wordt door een paar schapen, koeien of paarden (om weer leven in de saaie polder te krijgen). Als 3e een brede, halfdiepe sloot met glooiende oevers welke beheerd worden ten faveure van amfibieën, libellen (de Platbuik is één van hen) en streekeigen waterplanten. Als 4e het middengebied. Dit wordt plaatselijk opgehoogd met de grond die uit de te graven sloot komt.

Dit om gradiënten te creëren die voor een diversiteit aan planten nodig is. In het gehele gebied komen slechts enkele bomen en een beperkt aantal struiken om de openheid te behouden en de waterbiodiversiteit te bevorderen. De natte natuurparel wordt gecreëerd in samenwerking met vele partijen (TenneT, Waterschap Brabantse Delta, ANV Slagenland, Brabants landschap etc.). Het moet openbaar en educatief zijn, levend, ruig-moerassig-open zoals het veenlandschap heel vroeger hier was. Zie 11 overzichtsfoto, foto 12 project-tekening Platbuik, foto 13 voorbeeld halfdiepe sloot met glooiende oever en foto 14 bloemrijke strook.

foto 11

foto 12

foto 13

foto 14

Samenvatting Concreet stellen wij onderstaande mitigerende en compenserende maatregelen voor: 

Aanplant van elzenhagen langs agrarische percelen (noordzijde sloot) tussen ’t Bieslant en de hoogspanningsleiding aansluitend bij bestaande elzenhagen



Nabij de hoogspanningslijnen een aantal sloten verdiepen en verbreden (watervoerend maken) en naast deze levende sloten een teeltvrije zone creëren.



Het Molenvaartje moet weer herkenbaar worden als aan- en afvoerkanaal met als sluitstuk aan de kop van het Molenvaartje het weer terugbrengen in een aantal elementen van de oorspronkelijke haven.



Een aantal kleine landschapselementen, zoals populieren of wilgen, die de aandacht van de hoogspanningsleiding wegtrekken.



In het verlengde van ’t Bieslant, tussen de Waspikseweg en Margotweg, een natte natuurparel van 1 hectare met 4 biotopen realiseren.

Tenslotte Aan de hand van aanvullende foto’s en tekeningen willen wij bovenstaande compenserende en mitigerende maatregelen in een presentatie aan u toelichten. Wij zien uw reactie graag en belangstellend tegemoet.

Dongen, ’s Gravenmoer, 27 november 2020 Bewonersgroep ‘s 380kV ‘s Gravenmoer St. Dorpsraad ’s Gravenmoer St. Heemkundekring Des Graven Moer