0. 2023-134691 Aanbiedingsbrief Najaarspakket P&C-cyclus 2023

Aan de raadsleden

RIB nummer Zaaknummer Bijlage(n) Contactpersoon Betreft

: : : : :

Bezoekadres Hoge Ham 62 5104 JJ Dongen Contact Postbus 10153 5100 GE Dongen T 14 0162 +31 162 38 32 00 (buitenland) info@dongen.nl www.dongen.nl

2023-134691 5 Joost van Boekel Najaarspakket P&C-cyclus 2023

Dongen, 28 september 2023

Geachte raadsleden, Hierbij bieden we u aan: het Najaarspakket van de Planning- & Controlcyclus. In deze aanbiedingsbrief geven we u een toelichting op de Dongense Planning & Control-cyclus (hierna: P&C-cyclus), schetsen we op hoofdlijnen de inhoud van dit Najaarspakket en gaan we in op de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. We sluiten deze aanbiedingsbrief af met een actueel onderwerp dat aan de orde komt in elk van de P&C-documenten in dit Najaarspakket: de maakbaarheid van gemeentelijke opgaven. Tijdens de behandeling van de Kadernota 2024 op 13 juli jl. is een aantal moties aangenomen. In de bijlage in deze brief wordt ingegaan op de stand van zaken rondom deze moties. Positionering Najaarspakket 2023 De Dongense P&C-cyclus bestaat uit een drietal pakketten De P&C-cyclus is de kapstok waarlangs gemeenten plannen maken, inzicht geven in de voortgang van die plannen en uiteindelijk verantwoording afleggen over de realisatie van de gemaakte plannen. Het is een jaarlijks terugkerende cyclus die borgt dat de gemeente (gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie) op gezette tijden in het jaar reflecteert op de koers, de plannen en de uitvoering van reguliere taken en doelstellingen. Het vervult daarmee een belangrijke rol in de informatievoorziening richting raad.

De P&C-cyclus bestaat binnen de gemeente Dongen uit een zestal (P&C-)producten die respectievelijk ingaan op het voorgaande jaar (de Jaarrekening), het lopende jaar (de drie Bestuursrapportages) en het komende jaar (de Kadernota en de Begroting). Deze producten worden op drie momenten geclusterd in het jaar aangeboden aan de gemeenteraad. Tegelijkertijd met de P&C-producten wordt op deze momenten ook een aantal onderliggende rapportages naar de raad verzonden. Verderop in deze brief wordt toegelicht welke onderliggende rapportages met dit Najaarspakket worden meegezonden. In onderstaande tabel staan de drie P&C-pakketten weergegeven.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Aanlevering Opiniërende raad raad 9-juni 6-juli

Besluitvormende raad 13-juli

Cluster Voorjaarspakket

Producten Jaarrekening, Berap-1, Kadernota, individuele rapportages

Najaarspakket

Berap-2, Begroting, individuele rapportages

29-sep

2-nov

9-nov

Eindejaarspakket

Berap-3

16-nov

30-nov

14-dec

Het Najaarspakket 2023 bevat vijf onderdelen Thans bieden we uw raad het Najaarspakket aan. Dat bestaat, zoals in bovenstaande tabel weergegeven, uit twee P&C-producten: de Programmabegroting en de tweede Bestuursrapportage. Daarnaast worden er drie onderliggende rapportages met dit Najaarspakket meegezonden. Hieronder wordt puntsgewijs en op beknopte wijze de inhoud en functie toegelicht van de producten en rapportages uit het Najaarspakket: • Bestuursrapportage 2023-2: In de bestuursrapportage wordt inzicht gegeven in de behaalde resultaten over het lopende jaar (tot en met peildatum 1 augustus) en worden budgetten aangepast aan de actuele ontwikkelingen. De meerjarige doorwerking van de mutaties die in deze bestuursrapportage zijn verwerkt, zijn meegenomen in de Programmabegroting 20242027. • Programmabegroting 2024-2027: De programmabegroting geeft de doelstellingen, plannen en bijbehorende kosten voor het komende jaar (2024) weer. Voor de jaren 2025, 2026 en 2027 wordt inzicht geboden in de meerjarige, financiële doorwerking van deze plannen. De programmabegroting is opgebouwd uit de beleidsbegroting, een aantal voorgeschreven paragrafen, de financiële begroting en enkele bijlagen.

• Voortgangsmonitor Onderwijshuisvesting 2023-2: Deze halfjaarlijkse monitor onderwijshuisvesting geeft inzicht in de voortgang van voorbereiding, planvorming en realisatie van de Integrale Kindercentra (hierna IKC's). De monitor sluit aan op de verantwoording in de tweede bestuursrapportage van 2023, aangevuld met inzichten die zich na 1 augustus (peildatum berap-2) hebben voorgedaan. • Voortgangsrapportage grondexploitatie 2024-1: De voortgangsrapportage geeft een overzicht van de voortgang binnen de grondexploitatie inclusief een financieel perspectief. De financiële inzichten in deze rapportage sluiten aan bij de cijfers in de Programmabegroting 2024-2027. • Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2023-1: De rapportage dashboard sociaal domein. Hierin treft u de belangrijkste gegevens en trends uit het dashboard met daarbij tekstuele toelichting op de ontwikkelingen. De cijfers zijn bijgewerkt tot en met augustus 2023. In de raadsinformatiebrief van 9 januari 2023 (RIB-1 2023) is aangekondigd dat in het Najaarspakket P&C-cyclus 2023 de Bestuursrapportage Jeugd kwartaal 2 zou worden opgenomen. Omdat we per 1 januari volgens een nieuwe inkoopsystematiek werken, geeft de huidige informatie momenteel nog een onvoldoende betrouwbaar beeld van een financiële doorvertaling en/of prognose. De bestuursrapportage is op dit moment daarom nog niet beschikbaar.

Samen met de Regio Hart van Brabant zetten we ons in om de raad later dit jaar via een raadsinformatiebrief uitvoeriger hierover te informeren. Actuele financiële positie Bij elk P&C-pakket informeren we uw raad over de actuele financiële positie van de gemeente Dongen. Dit doen we aan de hand van vijf landelijk voorgeschreven kengetallen.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

De financiële positie wordt inzichtelijk gemaakt met een vijftal kengetallen Deze kengetallen zijn opgenomen in onderstaande tabel. De kleurstelling (groen, geel, rood) verwijst naar de signaleringswaarden zoals die door de provincies worden gehanteerd. De tabel bevat de actuele meerjarenraming van de kengetallen voor de jaren 2024 tot en met 2027 zoals die volgen uit de voorliggende programmabegroting. De inschatting voor het jaar 2023 is vergeleken met de prognose zoals die in de vorige raming (in het Voorjaarpakket 2023) was opgenomen. Het jaar 2022 bevat de gerealiseerde cijfers zoals die volgen uit de Jaarrekening 2022. Kengetallen Najaarspakket 2023

2022

2023

Realisatie

Voorjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Najaar Begroting Begroting Begroting Begroting

Netto schuldquote gecorrigeerd Solvabiliteitsratio

67%

92%

75%

112%

119%

125%

126%

19,3%

17,0%

17,4%

19,2%

18,9%

17,8%

16,7%

Structurele exploitatieruimte

8,9%

1,2%

2,5%

1,8%

2,3%

-1,5%

-2,1%

Grondexploitatie

10,8%

12,1%

13,0%

16,1%

12,8%

6,1%

-0,7%

Belastingcapaciteit

106%

102%

104%

100%

101%

101%

101%

De financiële positie wordt sterk bepaald door de Ravijnjaren Zoals in de vorige P&C-pakketten uitvoerig toegelicht is er sprake van een grote onzekerheid over de hoogte van de Rijksfinanciering vanaf 2026. Door verschillende oorzaken daalt die financiering voor alle gemeenten samen met € 3 miljard, zonder dat duidelijkheid bestaat over de wijze waarop gemeenten hiermee om moeten gaan. Er is hierdoor geen sprake meer van een balans tussen taken en middelen voor gemeenten. Die daling van de Algemene Uitkering beïnvloedt de diverse kengetallen van de gemeente Dongen. Zo duikt de structurele exploitatieruimte (het begrotingssaldo) in de min, waardoor de solvabiliteit en de schuldquote verslechterd. De negatieve resultaten komen namelijk ten laste van de algemene reserve en de tekorten moeten gefinancierd worden met externe leningen. In de Programmabegroting 2024 (paragraaf B) is zichtbaar gemaakt hoe de kengetallen zich ontwikkelen indien de Algemene Uitkering vanaf 2026 op een vergelijkbaar niveau als daarvoor blijft. De werkelijkheid zal waarschijnlijk ergens in het midden tussen beide scenario’s (een volledig ravijn versus geen ravijn) uitkomen. Ten opzichte van het Voorjaarspakket 2023 is een verdere verbetering van de financiële positie zichtbaar.

De schuldquote-raming valt beter uit dan verwacht, onder meer doordat de baten door tussentijdse ontvangsten vanuit het Rijk hoger uitvallen. De solvabiliteit verbetert als gevolg van het positieve resultaat uit de tweede bestuursrapportage van 2023. Ten aanzien van de belastingcapaciteit is een voorzichtige beweging richting het landelijk gemiddelde zichtbaar. Maakbaarheid gemeentelijke opgaven We blijven investeren in Dongen….. In het coalitieakkoord ‘Versterken en Vernieuwen’ is de ambitie uitgesproken het goede in Dongen, ’s Gravenmoer en Klein-Dongen-Vaart te behouden en daarnaast de ruimte te pakken om het soms anders, vernieuwend en versterkend, te doen. Dat heeft geleid tot een groot aantal ambities waarvan u de uitwerking in de voorliggende programmabegroting kunt vinden. We investeren fors in onderwijshuisvesting, gaan aan de slag met de verbetering van de verkeersveiligheid, we realiseren woningen voor verschillende doelgroepen, we helpen inwoners die het financieel lastig hebben en ondersteunen inwoners bij hun verduurzamingsplannen.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

…..de opgaven voor gemeenten zijn groter dan ooit…… Samen met die eigen, lokale ambities zien we dat er al enige jaren sprake is van een toename van de opgaven die aan gemeenten worden toebedeeld. Op Rijksniveau is zo’n 10 jaar geleden een ontwikkeling ingezet waarbij de uitvoering van taken zo dicht mogelijk bij de burger wordt belegd. Naast de bekende decentralisaties binnen het sociaal domein zie je dit terug bij de meer recentere opgaven rondom klimaatarmoede, duurzaamheid, wonen en de opvang van vluchtelingen. Het takenpakket van gemeenten is hiermee in relatief korte tijd enorm toegenomen. Tegelijkertijd zien we dat gemeenten zelf onverminderd ambitieus zijn en dat de verwachtingen van inwoners, bedrijven en het maatschappelijk veld groter zijn dan ooit. De gemeente komt in een rol als ultieme probleemoplosser te zitten. Kortom, het verwachtingspatroon rondom het realiseren van opgaven en ambities is groter dan ooit tevoren. ….terwijl de mate van invloed op de realisatie ervan steeds kleiner wordt Tegelijkertijd zien we dat wijze waarop gemeenten uitvoering kunnen geven aan die ambities en opgaven verandert. In een klassiek beleidsproces zijn vooraf de doelstellingen en de randvoorwaarden helder. Gemeenten zijn dan in staat om gegeven de mogelijkheden en belemmeringen gericht toe te werken naar een einddoel.

Tegenwoordig zien we in steeds meer dossiers dat gemeenten taken krijgen opgelegd of opgaven krijgen toebedeeld, zonder dat de randvoorwaarden vaststaan. Die randvoorwaarden kunnen betrekking hebben op het juridisch kader waarbinnen gewerkt moet worden, het instrumentarium dat gemeenten tot hun beschikking hebben of basale zaken als (het ontbreken van duidelijkheid over) tijd en geld. Voorbeelden hiervan hebben we gezien in de uitbetaling van de energietoeslag (juridisch kader nog niet gereed), de zorg voor een vitaal buitengebied (het instrumentarium vanuit Rijk en Provincie nog niet bepaald) of de grote opgaven rondom wonen (onduidelijk hoe om te gaan met belemmeringen als de netwerkschaarste en stikstofdepositie). Dat maakt dat gemeenten steeds minder invloed hebben op het realiseren van de opgaven en ambities waarvoor ze zicht gesteld zien. Ze zijn daarvoor namelijk afhankelijk van de randvoorwaarden die gaandeweg het proces nog gerealiseerd moeten worden. Om toch voortgang te kunnen boeken maken gemeenten aannames over de te verwachten ontwikkelingen. Pakken die anders uit (minder geld, meer haast, geen oplossing voor belemmeringen), dan heeft dat direct invloed in de mate waarin gemeenten hun doelen realiseren. Simpel gesteld: de invloed op het realiseren van gemeentelijke opgaven en ambities is kleiner dan voorheen.

Verder proces behandeling Najaarspakket Met het Najaarspakket gaan we het tweede belangrijke moment in de P&C-cyclus in. De behandeling van de begroting en de bestuursrapportage staat gepland op 2 november (opiniërend) en 9 november (besluitvormend). Voorafgaand daaraan zal de Financiële Commissie zoals gebruikelijk haar advies uitbrengen en worden uw raadsfracties in de gelegenheid gesteld schriftelijke vragen te stellen. Om te kunnen zorgen voor een tijdige beantwoording van deze vragen, ontvangen we die vragen graag uiterlijk 11 oktober. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Burgemeester en wethouders van Dongen, De secretaris, De burgemeester, Mr. H.L.M. van Noort

M.C. Bakermans

Bijlagen: 1) 2023-134378 Programmabegroting 2024-2027 2) 2023-136299 Bestuursrapportage 2023-2 3) 2023-136356 Voortgangsmonitor Onderwijshuisvesting 2023-1 4) 2023-126885 Voortgangsrapportage grondexploitatie 2024-1 5) 2023-136353 Rapportage Dashboard Sociaal Domein 2023-1

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Stand van zaken moties Kadernota 2024 In deze bijlage reageren wij op de moties die door de gemeenteraad zijn aangenomen bij behandeling van de Kadernota 2024. Op enkele moties is al eerder gereageerd via het overzicht van aangenomen moties. Omdat de Kadernota de voorloper is van de Begroting hebben wij de aangenomen moties verzameld en geven wij u bij de aanbieding van de Programmabegroting 2024-2027 de actuele stand van zaken. Iedereen een veilig gevoel (boa-capaciteit) In de komende begroting treft de gemeenteraad een voorstel aan met betrekking tot versterking van de boa-capaciteit. Toekomstbestendig verenigingsleven Het college herkent de signalen over de omstandigheden waar onze verenigingen en stichtingen zich in bevinden. Het vinden van vrijwilligers, de gestegen kosten en voor sommige verenigingen het afnemend aantal leden levert uitdagingen op. Op dit moment wordt een nieuw subsidiebeleid ontwikkeld. In het proces om dat op te stellen zijn inmiddels bijeenkomsten met verenigingen en stichtingen geweest. Deze uitdagingen zijn daar ingebracht. In het vervolgproces bekijken wij welke oplossingen te bedenken zijn voor de uitdagingen van onze verenigingen en stichtingen. Op basis van de oplossingen wordt beoordeeld welke rol de gemeente daarin kan, mag en wil spelen.

De uitwerking van deze motie vindt de gemeenteraad terug bij behandeling van het nieuwe subsidiebeleid, en daarmee niet in de begroting 2024. Nationaal schoolontbijt Deelname aan het nationaal schoolontbijt is eerder met het onderwijsveld besproken. Op dat moment gaven de onderwijsbesturen aan geen capaciteitsruimte te hebben om deel te nemen. Wij zullen het nationaal schoolontbijt opnieuw inbrengen als gespreksonderwerp in onze overleggen met de schoolbesturen. Wij zullen daar eveneens vragen of zij aandachtspunten en/of suggesties hebben als het gaat om het op te stellen armoedebeleid. Het piept en het kraakt ook in Dongen (personele capaciteit) Op donderdag 21 september is een informatieavond over dit onderwerp gehouden. Het college gaat op basis van de verstrekte informatie en inzichten graag met de gemeenteraad verder in gesprek. Hetzij bij de behandeling van de begroting 2024, hetzij op een ander moment. Duurzaam vervoer Wij zullen voor de gemeenteraad zoals wordt gevraagd een startnotitie opstellen. Wij doen dat in 2024. Voorafgaand aan het opstellen van de startnotitie gaat het college met de raad in gesprek over de kaders waarbinnen de startnotitie moet worden opgesteld. Helderheid over stop netaansluitingen voor grote projecten De stop op netaansluitingen treft aansluitingen van meer dan 3x80ampère. Dat betekent dat alle woningbouwprojecten doorgang kunnen vinden.

Grote projecten die de gemeente onder handen heeft en waar de stop op de netaansluitingen op van toepassing is, zijn beperkt en betreffen enkel de bouw van scholen en de verduurzaming van zwembad De Vennen. De verduurzaming van de Vennen staat ‘on hold’. De verduurzaming van het gemeentehuis lijkt te passen binnen de huidige aansluitwaarden, waarbij de berekeningen wel laten zien dat we daarvoor richting de maximale belasting gaan. Van de scholen waar we richting de bouwfase gaan, geldt dat voor de nieuwbouw van IKC Heilig Hart en IKC ’s Gravenmoer de bouw geen vertraging oploopt als gevolg van de netaansluiting. Het is nog wel de vraag of het totaal aan voorzieningen die in school zijn bedacht kunnen draaien op de geleverde aansluiting. Voor de nieuwbouw van IKC Anspach geldt hetzelfde als het gaat om de vraag

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

of de bedachte voorzieningen passen binnen de aansluiting. Daarnaast is voorzien dat voor de bouw een elektrische bouwkraan gebruikt wordt. Die kraan vraagt – gedurende de bouw – om een zwaardere aansluiting (zwaarder dan 3x80ampère). De onderwijsstichtingen, als bouwheren, zijn op zoek naar oplossingen voor zowel de voorzieningen binnen de scholen als voor de bouw (IKC Anspach). Daarbij wordt gekeken naar aanpassingen en naar het plaatsen van (externe) accu’s. Concrete oplossingen zijn nog niet in beeld. Gegeven de onzekerheden en het feit dat er nog volop naar oplossingen wordt gekeken, kunnen wij in de komende begroting nog geen concrete gevolgen verwerken. De stop op zware aansluitingen (meer dan 3x80 ampère) is een feit. Het college heeft op meerdere momenten en samen met andere gemeenten bestuurlijk bij de Provincie en de Rijksoverheid aangedrongen op spoedige oplossingen. Op ambtelijk niveau heeft de gemeente op gezette tijden overleg met Enexis. Daarnaast nemen zowel als Enexis deel aan overleggen in het kader van de REKS. In die overleggen wordt steevast aandacht gevraagd voor oplossingen. Laatste informatie is dat structurele oplossingen in ieder geval niet voor 2025 te zijn voorzien. Wel wordt ingezet op optimalisatie van het hoogspanningsnetwerk. Doel is om de pieken in de belasting te verlagen, waardoor er (zeer) beperkt meer ruimte ontstaat.

In de risicoparagraaf van de begroting is het niet doorgaan of vertragen van projecten als een als risico opgenomen en financieel vertaald. Bescherm jongeren tegen (drugs)criminaliteit De onderwerpen en uitkomsten uit onderzoeken die worden genoemd, worden besproken met de partners in het werkveld. Als daaruit blijkt dat een andere aanpak voor hoog-risicojongeren nodig is, dan komt de begroting daarvoor te vroeg. Het college merkt overigens op dat voorzichtigheid geboden is als het gaat om het interpreteren van de cijfers en het verbinden van verschillende uitkomsten aan elkaar. Vrijwilligers in het zonnetje Wij zullen in 2024 deze motie oppakken. Middelen armoedebeleid Het college zal zoals gevraagd door de gemeenteraad het nieuw op te stellen beleid als uitgangspunt nemen. De middelen volgen daarna de inhoud. De huidig beschikbare middelen worden niet als uitgangspunt gehanteerd. Mocht uit het nog op te stellen beleid blijken dat meer budget nodig is, dan leggen wij daarvoor een voorstel voor aan raad. Toeristenbelasting terug naar de sector De gemeenteraad treft in de begroting zoals gevraagd een voorstel voor budget voor Toerisme en Recreatie aan. Het college stelt voor in eerste instantie een budget voor twee jaren op te nemen, waarna op basis van een evaluatie kan worden besloten over een structureel budget.

Het college gaat niet mee in de dekking van het budget uit de algemene reserve. Het is voor dergelijk kleine bedragen niet gebruikelijk (en nodig) om hiervoor de algemene reserve aan te spreken. Tevens mogen structurele uitgaven niet gefinancierd worden uit (incidentele) reserves. Het is om die reden verstandiger de (nu nog incidentele) uitgaven direct te dekken vanuit de reguliere begroting. Een voorstel hiertoe is opgenomen in de komende begroting.

De brieven van de gemeente Dongen worden in principe niet meer of digitaal ondertekend. In uw reactie op dit schrijven s.v.p. altijd het zaaknummer vermelden. De gemeente Dongen gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waartoe zij zijn verstrekt. Indien u daarover inhoudelijk meer wilt weten, dan kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.