Raadsbesluit 29 april 2021 Circulair ambachtscentrum (2021-26).pdf

Aan de raad

AGENDAPUNT NR. 7 Doetinchem, 21 april 2021

ALDUS VASTGESTELD 29 APRIL 2021 Circulair ambachtscentrum Te besluiten om: 1. Geen wensen en bedenkingen uit te spreken tegen het verstrekken van een garantie door gemeente Doetinchem aan Buha bv om een lening van maximaal € 4.000.000 aan te gaan om een circulair ambachtscentrum te realiseren. Inleiding Gemeente Doetinchem wil inzetten op een transitie naar een circulaire economie. Die grote ambitie willen we nu onder andere concretiseren in de verwezenlijking van een circulair ambachtscentrum. Daarom hebben we Buha bv gevraagd een circulair ambachtscentrum te realiseren. Een circulair ambachtscentrum is een nieuw fenomeen. In Nederland zijn er slechts enkele voorbeelden van circulaire ambachtscentra. Voor de Achterhoek is het nieuw. Een circulair ambachtscentrum bestaat uit een brengpunt, een sorteercentrum en een demontagebedrijf. Op deze manier wordt afval omgevormd naar nieuwe grondstoffen en gebruiksartikelen. Gelijktijdig draagt dit centrum bij aan de betrokkenheid van burgers bij de circulaire transitie. Door het ambachtscentrum duurzaam uit te voeren, leggen we hier nog meer de nadruk op en geven we het goede voorbeeld. We maken hiermee een langetermijnkeuze. We gaan daarbij niet voor de snelle winst maar een investering in de opbouw van een circulaire, duurzame ontwikkeling, met (op termijn) ook financieel voordeel.

Wij hebben u bij het vaststellen van het Grondstoffenplan 2020-2024 in oktober 2020 met een mededeling geïnformeerd over de bestuursopdracht Van afval naar gebruiksartikel. Buha kreeg opdracht een businessmodel en een plan van aanpak te ontwikkelen voor een circulair ambachtscentrum. Het haalbaarheidsonderzoek en de bijbehorende memo realistisch scenario zijn gereed (bijlage 1 en 2). Argumenten 1.1 Een circulair ambachtscentrum draagt bij aan diverse doelstellingen uit het collegeprogramma. Dit geldt voor het Grondstoffenplan, het Koersdocument Doetinchem Natuurlijk Duurzaam en de inclusieve arbeidsmarkt. a. Een circulair ambachtscentrum draagt fors bij aan de doelstelling van het grondstoffenplan om de hoeveelheid restafval te verminderen en recycling van grondstoffen te bevorderen. Uit het haalbaarheidsonderzoek blijkt dat we met een circulair ambachtscentrum 80% van de totale hoeveelheid grof restafval kunnen hergebruiken als grondstof. Dit grof restafval is herbruikbaar op productniveau (36%) of op grondstofniveau (44%). Het gaat om 30 kg per inwoner per jaar. In totaal is dat ongeveer 1800 ton grondstoffen per jaar, die anders verbrand zouden worden. Het grondstoffenplan en het circulair brengpunt samen zorgen voor een afname van circa 115 kg restafval per inwoner per jaar. Hierdoor loopt het afvalscheidingspercentage op naar circa 85%.

Het huidige scheidingspercentage is ongeveer 65%.

2 Doetinchem, 21 april 2021 b. Een circulair ambachtscentrum sluit aan bij de doelstelling van het Koersdocument Doetinchem Natuurlijk Duurzaam Met het koersdocument Doetinchem Natuurlijk Duurzaam streven we naar een leefbaar Doetinchem zodat nu en in de toekomst inwoners er prettig wonen en leven. Hiervoor werken we toe naar een economisch systeem van gesloten kringlopen waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen en hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt. Buha was al energieneutraal mede dankzij 900 zonnepanelen, die nu al op het dak van de loods liggen. Daarnaast is voor de realisatie van het ambachtscentrum een nieuw gebouw nodig. Dit gebouw wordt volledig duurzaam ingericht. Gedacht wordt aan zonnepanelen, regenwaterafkoppeling, een warmtepomp en/of zonneboiler. De gemeente zet met de hernieuwbare inzet van grondstoffen en de investering in deze duurzaamheidsmaateregelen concrete en zichtbare stappen naar een klimaatneutrale en circulaire economie. c.

Het circulair ambachtscentrum draagt bij aan de betrokkenheid van burgers bij de circulaire economie De 50.000 jaarlijkse bezoekers zien in de praktijk wat er met hun afval gebeurt. Daarnaast geven we goede voorlichting over het belang van de circulaire economie en stimuleren we inwoners het afval nog beter te scheiden. Hierbij denken we aan voorlichtingscampagnes, open dagen en bewustwordingsmeetings. Dit geven we mede vorm door de aanstelling van afvalcoaches. d. Het grondstoffenplan voorziet in de inzet van werknemers met afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente Doetinchem en Buha nemen hun verantwoordelijkheid als het gaat om de inclusieve arbeidsmarkt. Het grootste deel van de bezetting van de sorteerstraat en de demontagehal wordt ingevuld met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt al dan niet met loonkostensubsidie en door vrijwilligers. Dit gaat om zowel betaalde functies als werkplekken met loonkostensubsidie als vrijwilligerswerk. Het voornemen bestaat om daarnaast twee extra afvalcoaches aan te trekken. Over de werving en inzet van deze werknemers wordt afgestemd met het Werkgeversservicepunt Achterhoek. e. Het circulair ambachtscentrum biedt mogelijkheden voor diverse opleidingen We bieden het Graafschap College stageplaatsen aan. Techniekopleidingen in de regio koppelen we aan bepaalde werkzaamheden in het circulair ambachtscentrum.

Daarnaast stellen we door analyse van niet-rendabele stromen passende onderzoeksvragen op. Hierin werken we samen met de HAN en de maak- en verwerkingsindustrie. 1.2 Met een garantstelling kan Buha bv goedkoper lenen dan op de reguliere markt De Wet Fido (financiering decentrale overheden) bepaalt dat gemeenten slechts leningen of garanties mogen verstrekken wanneer dit gebeurt ten behoeve van de uitoefening van de gemeentelijke publieke taak. Het circulair brengpunt voldoet hieraan. Door een garantstelling te verlenen vanuit de gemeente kan Buha tegen lage kosten lenen en verslechtert de gemeentelijke solvabiliteitratio niet. Daarnaast past een door Buha op te nemen lening beter bij het uitgangspunt van een op afstand geplaatst Buha. 1.3 Bij de garantstelling worden aanvullende zekerheden gevraagd De gemeente stelt voorwaarden aan het verstrekken van garanties en leningen. Uitgangspunt is dat de overeen te komen lening de investering niet mag overschrijden. Het aflossingsschema van de lening moet dus gekoppeld zijn aan de waardeverminderingen (= afschrijving van de activa). De aanvraag voor de lening van het ambachtscentrum voldoet hieraan. De gevraagde garantstelling voldoet daarmee aan het gemeentelijk beleid.

3 Doetinchem, 21 april 2021

1.4 Het circulaire ambachtscentrum leidt niet tot een hogere afvalstoffenheffing. De structurele kosten worden gedekt uit hogere tarieven aan de poort en door de vermeden verwerkingskosten (minder stortkosten door betere scheiding). 1.5 Niet investeren in een circulair ambachtscentrum kost ons op termijn geld. De overheid streeft naar een circulair Nederland in 2050 en zal daarom steeds meer belasting gaan heffen op de verbranding van restafval. Bovendien worden grondstoffen steeds schaarser en daardoor sowieso duurder. Hierdoor leveren recycling en hergebruik steeds meer geld op. Circulaire economie is de toekomst. De benaderde stakeholders staan achter het businessmodel De stakeholders zijn enthousiast en zien ook de voordelen voor hun eigen bedrijf. Een aantal stakeholders gaat grondstoffen afnemen van ons circulair ambachtscentrum om er weer nieuwe producten van te maken. Daarnaast delen de stakeholders kennis en leveren producten en personeel. De volgende stakeholders zijn inmiddels aangehaakt: - Kringloop Aktief  Laborijn  De Stadskamer  Graafschap College  HAN (Hogeschool Arnhem Nijmegen)  Rouwmaat, Groenlo  Rensa, Doetinchem  WAM van Duuren, Winterswijk  Save Plastics, Arnhem Financiën Businesscase We zijn in 2020 gestart met het maken van een businesscase (bijlage 1), waarbij we zijn uitgegaan van scenario 2.

In dit scenario hanteerden we een aantal voorzichtige uitgangspunten. Daardoor was het niet mogelijk om tot een goede businesscase te komen. Om te komen tot een realistisch scenario met een iets soberdere uitvoering hebben we de oorspronkelijke uitgangspunten uit de businesscase aangepast (zie bijlage 2, memo realistisch scenario). Met dit scenario nemen we iets meer risico, maar het scenario is geënt op realistische cijfers. Indien blijkt dat het circulair ambachtscentrum toch tot een tekort gaat leiden, wordt dit in het volgende grondstoffenplan opgevangen.

4 Doetinchem, 21 april 2021

Investeringen Bouwkosten Brengpunt, sorteerstraat en demontagehal Duurzame maatregelen SUBTOTAAL Engineering en voorbereiding

3.109.000 169.000 3.278.000 215.000

Vergunningen en onderzoeken

75.000

Overige kosten (leges, verzekeringen, winst en risico)

508.000

Onvoorzien

66.000

TOTAAL

4.142.000

Financiering Duurzaamheidsbudget

100.000

Subsidie Rijkswaterstaat

42.000

Regiodeal

pm

TOTAAL Maximaal op te nemen lening Buha

4.000.000

We willen dit krediet als volgt laten financieren:  Buha gaat € 4.000.000 lenen. Daarmee komt het totale bedrag dat Buha leent en waar de gemeente garant voor staat op € 11.506.000.  Vanuit het restant duurzaamheidsbudget 2020 wordt eenmalig € 100.000 beschikbaar gesteld. Bij de jaarrekening 2020 wordt hierover aan u een bestemmingsvoorstel gedaan.  We hebben onlangs een subsidie van € 42.000,- ontvangen via een door RWS uitgeschreven prijsvraag. Met dit budget ondersteunen we (potentiele) stakeholders bij het opstellen van analyses en pilots. Nieuwe stakeholders hebben mogelijk een gunstig effect, waardoor het starttarief kan dalen.  Via de Regio Deal Achterhoek hebben wij onlangs een pitch gehouden voor de Thematafel Circulaire economie en Energietransitie. Via de Thematafel zoeken wij samenwerkingspartners en subsidie. Structurele kosten circulair ambachtscentrum (bijlage 2)

1.070.000

Structurele baten (bijlage 2) Vermeden verwerkingslasten

-261.000

Loonkostensubsidie

-174.000

Verhoging tarieven brengpunt (grondstoffenplan)

-210.000

Lokaal verwerkingsvoordeel

-150.000

Vervallen huur loods Wijnbergseweg

-35.000

Starttarief 8 euro per bezoeker TOTAAL Baten

-240.000 -1.070.000

5 Doetinchem, 21 april 2021 Toelichting baten  Werkgevers die mensen in dienst nemen die niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen, worden gecompenseerd met loonkostensubsidie. In deze businesscase is uitgegaan van een gemiddelde loonkostensubsidie van 30%. De hoogte van de loonkostensubsidie is afhankelijk van de mate van de arbeidsprestatie ten opzichte van het minimumloon. De loonkostensubsidie is erop gebaseerd dat in de sorteerstraat en de demontagehal van het circulair ambachtscentrum grotendeels werknemers met afstand tot de arbeidsmarkt werken. We gaan daarbij uit van een groeimodel. In de startfase starten we waarschijnlijk al met 6 fte (werknemers die van Aktief Groep overgaan naar het circulair ambachtscentrum). Dit aantal groeit uiteindelijk naar 10,5 fte.  Met het vaststellen van het grondstoffenplan hebt u ingestemd met een verhoging van de tarieven van ons brengpunt. Doel van deze verhoging is dat onze tarieven even hoog zouden worden als die van onze buurgemeentes zodat minder ongewenste bezoekers van buiten de gemeente gebruikmaken van ons brengpunt. De baten uit deze verhoging komen ten goede aan het circulair brengpunt.  Lokaal verwerkingsvoordeel.

We verwachten dat door de activiteiten die lokale en regionale (circulaire) ondernemers gaan ondernemen met de stromen die binnenkomen op het Circulair Ambachtscentrum financieel voordeel wordt behaald (zie voorbeeld memo, bijlage 2).  We gaan bij een starttarief aan de poort uit van ongeveer 30.000 betalende bezoekers per jaar. Bezoekers die alleen gratis afvalstromen brengen, hoeven dus geen starttarief te betalen. De meeste afvalstromen zijn gratis. Op deze manier blijven we afvalscheiding stimuleren. Kanttekeningen 1.1 Opbrengsten kunnen fluctueren. Het is bijvoorbeeld nog onzeker wat een sorteerstraat en demontagehal kunnen opleveren en in hoeverre lokale ondernemers gaan aanhaken. Circulaire ambachtscentra zijn nog relatief nieuw in Nederland. De eerste contacten met lokale ondernemers zijn al gelegd en bieden veel perspectief. Samen met bedrijven, zzp’ers, maatschappelijke organisaties en onderwijsinstellingen gaan we aan de slag waardoor aanvullende verdienmodellen en besparingen ontstaan. 1.2 Belangrijke maatschappelijke stakeholders kunnen afhaken Dat is waar, maar er kunnen ook stakeholders bijkomen, bijvoorbeeld gemeente Oude IJsselstreek en gemeente Bronckhorst. Oude IJsselstreek bevindt zich nog in een besluitvormingsproces over de inzameling van grof huishoudelijk afval. Meedoen met het circulair ambachtscentrum in Doetinchem hoort tot één van de scenario’s.

Gemeente Bronckhorst sluit deelname op korte termijn uit vanwege een financiële uitdaging op het gebied van de afvalinzameling. De beide gemeenten willen graag betrokken en geïnformeerd blijven. Daarnaast doet het Graafschap College op dit moment projecten bij Stichting Aktief. Als het circulair ambachtscentrum eenmaal functioneert, kunnen de lopende projecten worden overgezet van Aktief naar het circulair ambachtscentrum. 1.3 Is het geraamde aantal formatieplaatsen met loonkostensubsidie haalbaar? In de startfase starten we waarschijnlijk al met 6 fte (werknemers die van Aktief Groep overgaan naar het circulair ambachtscentrum). We streven op de langere termijn naar 10,5 fte werknemers met loonkostensubsidie. Dit streven is afgestemd met Laborijn. Mocht dit niet lukken, dan is de businesscase ook haalbaar met de inzet van 7 à 8 fte werknemers met loonkostensubsidie. De consequentie daarvan is dat de doorstroming van het sorteercentrum dan trager zal zijn.

6 Doetinchem, 21 april 2021 1.4 Kan het betalen van een starttarief leiden tot minder bezoekers? Onze verwachting is dat dit zal meevallen. Steeds meer gemeenten maken gebruik van starttarieven of zijn van plan die te gaan gebruiken. 1.5 Is een starttarief van € 8 hoog? Zelfs met een starttarief van 8 euro zijn onze tarieven nog steeds lager dan die van omringende gemeentes. Ter vergelijking; de gemeentes Montferland en Zevenaar hanteren geen starttarief, maar hun tarief per m3 is veel hoger dan ons tarief per m3. Hierdoor betalen inwoners van deze gemeentes uiteindelijk meer voor het wegbrengen van afval dan inwoners van onze gemeente, ook als er een starttarief wordt gehanteerd. Hun tarief voor grof huishoudelijk afval bedraagt € 72 per m3. Bij ons brengpunt gaan inwoners € 40 per m3 voor grof huishoudelijk afval betalen. Het is nu nog € 25 per m 3. Dit is conform het grondstoffenplan. 1.6 De bestemming van € 100.000 uit het duurzaamheidsbudget ligt nog niet vast. Het is aan u om hier een besluit over te nemen. Indien u besluit tot een andere bestemming dan het circulair ambachtscentrum kan deze nog steeds worden gerealiseerd, alleen kunnen er dan minder duurzaamheidsmaatregelen worden meegenomen. Vervolg Na positieve besluitvorming wordt gestart met de voorbereiding van het circulaire ambachtscentrum.

Het definitief ontwerp leggen wij u voor door middel van een raadsmededeling. Communicatie Er wordt een communicatieplan opgesteld om stakeholders, inwoners en thematafels maximaal te informeren en te laten meedenken in het proces. Het is van belang dat de projectorganisatie proactief bedrijven benaderd om aan te laten haken bij het circulair ambachtscentrum. We zullen u regelmatig via raadsmededelingen informeren over de voortgang van het project. Planning: Begin 2022 Oplevering definitief Plan van Aanpak (definitiefase), 2022 Voorbereiding, vergunningen en aanbesteding Eind 2023 Oplevering circulair ambachtscentrum Bijlagen 1. Haalbaarheidsonderzoek regionaal circulair ambachtscentrum Doetinchem 2. Memo realistisch scenario Burgemeester en wethouders van Doetinchem, De secretaris, De burgemeester, mr. G.A. Karssenberg

mr. M. Boumans MBA MPM

De raad van de gemeente Doetinchem; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders over het circulair ambachtscentrum; gelet op artikel 8, eerste lid, onderdeel b, van de Financiële verordening gemeente Doetinchem 2017; besluit: geen wensen en bedenkingen uit te spreken tegen het verstrekken van een garantie door gemeente Doetinchem aan Buha bv om een lening van maximaal € 4.000.000 aan te gaan voor de realisering van een circulair ambachtscentrum. Aldus besloten in zijn vergadering van 29 april 2021,

, griffier

, voorzitter