Bijlage 9. Proefsleuven onderzoek PvE - ZP Wehl.pdf
Tekst van het document
Programma van Eisen koptiteltekst
PROGRAMMA VAN EISEN RAAP-PVE 2803
Plangebied Zonnepark Heideslagseweg te Wehl Gemeente Doetinchem Archeologisch proefsleuvenonderzoek
RAAP-PvE / versie
[1]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Locatie
Heideslagseweg
Projectnaam
Zonnepark Heideslagseweg
Plaats binnen archeologisch proces: Archeologisch proefsleuvenonderzoek Geldigheid Programma van Eisen: Het Programma van Eisen is in principe geldig tot een jaar na goed keuring, tenzij de bevoegde overheid anders besluit. Indien dit PvE is verbonden aan een vergunning, dan behoudt het zijn geldigheid voor de duur van de geldigheid van de betreffende vergunning.
Opstellers / auteurs
Datum
Paraaf
J. Vosselman
25-10-22
Controle / goedkeuring
Datum
Paraaf
H.B.G Scholte Lubberink
25-10-22
j.vosselman@raap.nl 06 22 76 97 85
h.scholte.lubberink@raap.nl 06 13 41 01 54 Opdrachtgever / initiatiefnemer
Datum
Gemeente Doetinchem
16-11-2022
N. Everdij
Paraaf
n.everdij@doetinchem.nl 06 53 78 88 46 Goedkeuring bevoegde overheid
Datum
Paraaf
Gemeente Doetinchem G. Dutman g.dutman@doetinchem.nl
03-11-22
0314 377 377 Kennisgeving depothouder / eigenaar
Verzenddatum
Provinciaal Depot voor Bodemvondsten S. Weiß-König pdb@museumhetvalkhof.nl 06 460 421 93
Archeologisch Adviseur gemeente namens de Omgevingsdienst Achterhoek D. Kastelein davy.kastelein@odachterhoek.nl tel: 0624726057
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
Typ hier uw tekst
[2]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Inhoud 1 Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................................................. 5 2 Aanleiding en motivering van het onderzoek ................................................................................................... 6 3 Archeologische verwachting ............................................................................................................................ 8 3.1 Eerder uitgevoerd onderzoek .......................................................................................................... 8 3.2 Regionale archeologische (inclusief bouwhistorische) en (cultuur)landschappelijke context ................ 8 3.3 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ......................................................................................... 9 3.4 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) binnen en buiten het plangebied ............................ 9 3.5 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen ...................................................................... 9 3.6 Structuren en sporen .................................................................................................................... 10 3.7 Anorganische artefacten ...............................................................................................................
10 3.8 Organische artefacten, archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ..... 10 3.9 Gaafheid en conservering ............................................................................................................. 10 3.10 Motivatie .................................................................................................................................... 10
4 Doel- en vraagstelling .................................................................................................................................... 11 4.1 Doelstelling .................................................................................................................................. 11 4.2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ......................................................................... 11 4.3 Vraagstelling ................................................................................................................................ 11 4.4 Onderzoeksvragen ........................................................................................................................ 11
5 Methoden en technieken ................................................................................................................................ 12 5.1 Strategie (inclusief motivatie) ........................................................................................................ 12 5.2 Methoden en technieken ............................................................................................................... 13 5.3 Omgang met kwetsbare vondsten en monsters............................................................................... 14 5.4 Structuren en grondsporen, scheepswrak of vliegtuig ..................................................................... 14 5.5 Aardwetenschappelijk onderzoek ................................................................................................... 14 5.6 Anorganische artefacten ............................................................................................................... 15 5.7 Organische artefacten ................................................................................................................... 15 5.8 Archeozoölogische, fysisch antropologische en archeobotanische resten ........................................ 16 5.9 Overige resten ..............................................................................................................................
16 5.10 Dateringstechnieken ................................................................................................................... 16 5.11 Beperkingen ............................................................................................................................... 17
6 Uitwerking ...................................................................................................................................................... 18 6.1 Evaluatiefase ............................................................................................................................... 18 6.2 Structuren, grondsporen, scheepswrak of vliegtuig, vondstverspreidingen ....................................... 18 6.3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens ..................................................................................... 19 6.4 Anorganische artefacten ............................................................................................................... 19 6.5 Organische artefacten ................................................................................................................... 19 6.6 Archeozoölogische, fysisch antropologische en botanische resten .................................................. 19 6.7 Rapportage .................................................................................................................................. 20
7 Selectie en conservering ................................................................................................................................ 21 7.1 Selectie materiaal voor uitwerking ................................................................................................. 21 7.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ........................................................................ 21
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[3]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
7.3 Selectie materiaal voor conservering ............................................................................................. 21
8 Deponering .................................................................................................................................................... 22 8.1 Eisen betreffende het depot .......................................................................................................... 22 8.2 Te leveren product ........................................................................................................................ 22
9 Randvoorwaarden en aanvullende eisen ....................................................................................................... 23 9.1 Personele randvoorwaarden .......................................................................................................... 23 9.2 Overlegmomenten ........................................................................................................................ 23 9.3 Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie ......................................................................... 23 9.4 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................................................ 24
10 Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE ..................................................................................... 25 10.1 Wijzigingen tijdens het veldwerk .................................................................................................. 25 10.2 Belangrijke wijzigingen ................................................................................................................ 25 10.3 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk ...................................................... 25 10.4 Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering .......................................................... 25
Literatuur ........................................................................................................................................................... 26 Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices ................................................................................... 27
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[4]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
1 Administratieve gegevens onderzoeksgebied Projectnaam
Zonnepark Heideslagseweg
Toponiem / locatie
Heideslagseweg
Plaats
Wehl
Gemeente
Doetinchem
Provincie
Gelderland
Centrumcoördinaten
213.050/440.700
Archis monumentnummer
NVT
Oppervlakte plangebied
2 ha
Oppervlakte onderzoeksgebied
5400 m²
Huidig grondgebruik
agrarisch
Figuur 1. De ligging van het onderzoeksgebied. Inzet: ligging in Nederland (ster).
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[5]
Programma van Eisen koptiteltekst
2 Aanleiding en motivering van het onderzoek Binnen het plangebied zal een zonnepark worden gerealiseerd. Ten behoeve van een waterberging ter plaatse van de zonnepanelen zal de bodem tot circa 80 cm -mv worden ontgraven (figuur 2). Deze ingreep leidt tot verstoring van eventueel aanwezige archeologische resten. Voor het plangebied gold op basis van een voorafgaande bureauonderzoek een algemene verwachting voor resten uit de periode steentijd t/m de late middeleeuwen (Nater, 2022). Uit een toetsing door middel van verkennende boringen bleek de hoge verwachting enkel voor het noordelijke deel te kunnen worden gehandhaafd (zie ook H3; Verschuren 2022). Omdat binnen het plangebied vindplaatsen zonder duidelijk herkenbare vondstlaag kunnen worden verwacht, is het niet zinvol aanvullend booronderzoek te verrichten om inzicht te krijgen in de aanwezigheid van archeologische resten. Bovendien biedt dit soort onderzoek te wein ig inzicht in de precieze aard van een vindplaats en is het niet mogelijk om vast te stellen of er gegraven grondsporen aanwezig zijn. Om een eventuele vindplaats te begrenzen en te waarderen , dient dan ook een proefsleuvenonderzoek te worden uitgevoerd. Dit proefsleuvenonderzoek moet uitwijzen of er zich inderdaad archeologische resten in het plangebied bevinden, of deze resten behoudenswaardig zijn en of ze door de geplande ingreep kunnen worden aangetast.
RAAP-PvE / versie
[6]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Figuur 2. Inrichtingsplan.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[7]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
3 Archeologische verwachting 3.1 Eerder uitgevoerd onderzoek Voor het plangebied hebben reeds onderstaande onderzoeken plaatsgevonden ( tabel 1). Onderstaande informatie is uit de onderzoeken overgenomen. Voor een volledig overzicht wordt verwezen naar de desbetreffende rapportages.
Soort onderzoek
Uitvoerder
Uitvoeringsperiode
Rapportage (auteur, jaartal)
Vondsten, monsters, documentatie ondergebracht bij
bureauonderzoek
Antea
maart 2022
Nater, 2022
Antea, Oosterhout
verkennend booronderzoek
Geonius
april 2022
Verschuren, 2022
Geonius, Geleen
Tabel 1. Overzicht van eerder uitgevoerd onderzoek.
3.2 Regionale archeologische (inclusief bouwhistorische) en (cultuur)landschappelijke context Het plangebied is gesitueerd in het Overijssels-Gelders zandgebied, ten noorden van de stuwwal bij Zeddam. De diepere ondergrond bestaat uit grindige afzettingen van het oude stroomgebied van de Rijn, afgezet tijdens het Saalien (250.000 – 130.000 jaar geleden). Gedurende het Weichselien werd op deze afzettingen een dekzandpakket afgezet, behorend tot de Formatie van Boxtel. Geomorfologisch gezien ligt het plangebied op een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden. Op de kadastrale kaart uit 1811-1832 is te zien dat het plangebied destijds in gebruik was als heide, bouwland en bosgebied. Gedurende de eerste helft van de 20e eeuw werd het bosgebied gekapt en in gebruik genomen als bouwland. Voor zover kon worden achterhaald , heeft er in de nieuwe tijd geen bebouwing gestaan in het plangebied. In de directe omgeving van het plangebied zijn geen AMK -terreinen bekend. Wel zijn er meerdere onderzoeken uitgevoerd. Uit een bureauonderzoek iets ten westen van het plangebied bleek dat het terrein een middelhoge verwachting had voor waarden uit het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Ten zuiden is een bureauonderzoek en IVO-O uitgevoerd, waaruit bleek dat er geen dekzand in de bodem aanwezig is. Het laag gelegen gebied werd vrijgesteld voor vervolgonderzoek.
Rondom het plangebied zijn vondsten bekend uit het neolithicum, vroege bronstijd, Romeinse tijd en late middeleeuwen. Direct ten noorden betreft het een losse vondst uit de jaren 1970 van een dolk uit de vroege bronstijd (figuur 3; vondst 148). Volgens de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Doetinchem geldt voor het plangebied een middelhoge archeologische verwachting. Tijdens het veldonderzoek zijn in het grootste deel van het plangebied vlakvaaggronden aangetroffen. Deze zone kent een relatief
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[8]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
laaggelegen landschappelijke ligging, zodat de archeologische verwachting kan worden bijgesteld naar laag. Alleen in het noorden van het plangebied is een BC-horizont herkend. Dit wordt verklaart door een relatief hogere ligging ten opzichte van de directe omgeving. Hier wordt de middelhoge archeologische verwachting gehandhaafd.
Figuur 3. Het plangebied op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Doetinchem (Willemse e t al., 2019).
3.3 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) Op basis van het voorgaande onderzoek wordt rekening gehouden met archeologische vindplaatsen uit alle perioden van de steentijd tot en met de late middeleeuwen . Bij deze vindplaatsen moet men bedacht zijn op zowel nederzettingsresten, graven als infrastructuur.
3.4 Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) binnen en buiten het plangebied De begrenzing van de vindplaatsen (zowel binnen als buiten het plangebied) is op dit moment nog niet bekend. Indien daadwerkelijk sprake is van een archeologische vindplaats dient hiervan (voor zover mogelijk binnen de grenzen van het plangebied) de begrenzing tijdens het proefsleuven onderzoek te worden bepaald.
3.5 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen Een archeologisch sporenvlak zal zich in de top van de natuurlijke ondergrond manifesteren. Een vondstniveau zal deels zijn opgenomen in de recente bouwvoor.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[9]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
3.6 Structuren en sporen Nederzettingssporen kunnen bestaan uit de gebruikelijke range aan paalkuilen, kuilen, greppels, waterputten, speciale deposities, waterkuilen, haardplaatsen of stakenrijen. In middeleeuwse context wordt daarnaast rekening gehouden met de aanwezigheid van hutkommen. Eventuele graven zullen voornamelijk bestaan uit eenvoudige crematiegraven / inhumatiegraven.
3.7 Anorganische artefacten Anorganische artefacten zullen voornamelijk bestaan uit aardewerk, natuursteen en vuursteen. Verder dient rekening te worden gehouden met gebruiksvoorwerpen van metaal (zowel ferro als non-ferro), glas, bouwmateriaal (resten van verbrande klei / leem, bakstenen, vloertegels en dakpannen).
3.8 Organische artefacten, archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten De kans op het aantreffen van organische artefacten is, gezien de bodemkundige gesteldheid van het plangebied, klein. Organische artefacten worden uitsluitend verwacht in sporen die zijn ingegraven tot onder het grondwaterniveau.
3.9 Gaafheid en conservering Er zijn tijdens het booronderzoek geen grootschalige verstoringen waargenomen. G ezien het ontbreken van afdekkende lagen is het archeologisch relevante niveau echter kwetsbaar voor agrarische ingrepen. Hierdoor zijn voornamelijk ondiepere sporen mogelijk slecht geconserveerd.
3.10 Motivatie De bovenstaande verwachting is gemotiveerd tot stand gekomen. Hierbij is gebruik gemaakt van algemeen bekende inzichten in het voorkomen van structuren, spore n en artefacten per complextype en de resultaten van het eerder in het plangebied uitgevoerde onderzoek.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[10]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
4 Doel- en vraagstelling 4.1 Doelstelling De doelstelling van het proefsleuvenonderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein dan wel de archeologische vindplaats. Hiertoe dient het in dit PvE opgenomen gespecificeerde verwachtingsmodel. Daarnaast dient van eventuele vindplaatsen de aard, omvang, datering, gaafheid, conservering en inhoudelijke kwaliteit te worden vastgesteld. Het onderzoek dient te resulteren in een waardering van de vindplaats(en) conform KNA 4.1 specificatie VS06. Uitgangspunt is dat het proefsleuvenonderzoek niet destructiever is dan noodzakelijk in dit stadium van planvorming voor de beantwoording van de onderzoeksvragen.
4.2 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders Gezien het inventariserende karakter van het onderzoek is het niet mogelijk om voort te bouwen op bredere onderzoekskaders zoals de Nationale Onderzoeksagenda Archeologie.
4.3 Vraagstelling Het onderzoek is zowel karterend als waarderend van aard. De vraagstelling die met behulp van het proefsleuvenonderzoek dient te worden beantwoord, is dan ook vooral gericht op de omvang, diepteligging, aard en ouderdom van eventueel in het plangebied aanwezige vindplaatsen en het bepalen van de behoudenswaardigheid daarvan.
4.4 Onderzoeksvragen 1.
Wat zijn de geomorfologische kenmerken van het onderzoeksgebied. Hoe ziet de bodemopbouw eruit?
2.
Zijn er archeologische grondsporen aanwezig? Zo ja, wat is hun aard, datering, diepteligging, kwaliteit (gaafheid en conservering) en ruimtelijke verspreiding?
3.
Welke materiaalcategorieën zijn aanwezig? Wat is de vondstdichtheid/ruimtelijke verspreiding? Hoe is de conserveringstoestand? Wat is de typologische datering?
4.
Komt de bodemopbouw overeen met de gegevens verkregen door middel van het vooronderzoek (laagopeenvolging en bodemhorizonten)?
5.
In welke mate is de bodem in het plangebied verstoord en wat is de consequentie hiervan voor de leesbaarheid van archeologische sporen en structuren?
6.
Is sprake van behoudenswaardige archeologische resten? Zo ja, waar en wat is de omvang en ligging van de gebiedsdelen waar deze resten zijn aangetroffen?
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[11]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
5 Methoden en technieken 5.1 Strategie (inclusief motivatie) Uit het voorgaande inventariserend veldonderzoek door middel van boringen is gebleken dat de middelhoge archeologische verwachting in het noorden van het plangebied kan worden gehandhaafd. Hierbij kan het onder andere gaan om kleinschalige vindplaatsen met een lage spooren vondstdichtheid zonder een duidelijk herkenbare vondstlaag. Dit soort vindplaatsen kan het best worden opgespoord en gewaardeerd door middel van een gravend onderzoek. Er is dan ook besloten om binnen het gehele plangebied een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek te laten uitvoeren. Het inventariserende onderzoek dient te bestaan uit het graven van vier proefsleuven (met een totaal oppervlak van ca. 400 m 2 ) verspreid over het onderzoeksgebied (zie concept puttenplan in figuur 4). Elke proefsleuf is 4 m breed en 25 m lang. Op een onderzoeksgebied met een oppervlakte van 5400 ha komt dit neer op een dekkingspercentage van circa 7,5%, wat over het algemeen ruim voldoende wordt geacht voor het opsporen van de in het plangebied verwachte vindplaatsen. Er wordt uitgegaan van het aanleggen van één vlak, in de top van de C -horizont.
Figuur 4. Concept puttenplan.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[12]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
5.2 Methoden en technieken Het onderzoek wordt uitgevoerd als een IVO-P, conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 (Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer; SIKB). De volgende protocollen en bijbehorende specificaties van de KNA 4.1 zijn op het onderzoek van toepassing:
Protocol 4001 – Programma van Eisen;
Protocol 4003 – Inventariserend Veldonderzoek;
Protocol 4010 – Depotbeheer.
Daarnaast zijn op dit onderzoek de volgende standaarden, bijlagen, specificaties, leidraden en richtlijnen van toepassing:
Beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 4000 Archeologie en bijlagen;
KNA 4.1 Bijlagen bij protocollen I, III en IV;
Specificaties PvE PS06 en PS07;
Specificaties Inventariserend Veldonderzoek VS01, VS05, VS06 en VS07;
Specificaties opgraven OS03 t/m OS14,OS16 en OS17;
Specificaties deponeren DS01-DS03, DS05;
KNA-Leidraad Veldhandleiding Archeologie;
KNA-Leidraad Proefsleuvenonderzoek;
KNA-Leidraad Archeozoölogie;
KNA-Leidraad Anorganisch Vondstmateriaal;
KNA-Leidraad Eerste Hulp bij Kwetsbaar Vondstmateriaal.
In aanvulling op bovenstaande algemene richtlijnen geldt het volgende:
Alle proefsleuven worden aangelegd met behulp van een graafmachine met gladde bak.
Een opgravingsvlak wordt aangelegd door voorzichtig laagsgewijs te verdiepen in lagen van maximaal 10 cm, waarbij de tussenvlakken na elke machinebeweging worden afgezocht met een metaaldetector. Zodra het verwachte sporenvlak wordt genaderd, d ient bij het verdiepen de nodige zorgvuldigheid te worden betracht. Tijdens het verdiepen wordt intensief gezocht naar vondstmateriaal.
Indien de begrenzing van sporen niet direct duidelijk is, wordt het vlak handmatig geschaafd.
Van alle proefsleuven en, indien er meerdere vlakken worden aangelegd van elk vlak, wordt een vlakfoto gemaakt. Vervolgens worden alle sporen, verstoringen en natuurlijke bodemverkleuringen ingemeten met behulp van een GPS of een RTS en beschreven in een database. Indien vlaktekeningen analoog worden vervaardigd, gebeurt dit op schaal 1:50. Eventueel muurwerk wordt op schaal 1:20 getekend.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[13]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Ter illustratie van de rapportage worden foto’s gemaakt van de algemene situatie tijdens het onderzoek (sfeerfoto’s).
Het vondstmateriaal wordt per spoor en per spoorvulling verzameld. Vondstmateriaal dat niet aan antropogene sporen kan worden gekoppeld, wordt per stratigrafische eenheid in vakken van 5 bij 5 m verzameld.
Fragiele en/of belangwekkende vondsten dienen op de plaats van aantreffen gefotografeerd te worden en direct te worden geborgen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de KNA -Leidraad Eerste Hulp bij Kwetsbaar Vondstmateriaal. Indien noodzakelijk wordt (na overleg met de bevoegde overheid) een specialist geraadpleegd.
5.3 Omgang met kwetsbare vondsten en monsters Conform OS11 en de KNA-Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’.
5.4 Structuren en grondsporen, scheepswrak of vliegtuig
Sporen die zich manifesteren op het leesbare vlak of in het profiel worden genummerd en beschreven in een database. Aangezien het onderzoek waarderend van aard is, worden sporen slechts selectief gecoupeerd. Uitgangspunt hierbij is het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Indien sporen worden gecoupeerd, gaat de voorkeur uit naar sporen waarover getwij feld wordt of het daadwerkelijk gaat om relevante archeologische fenomenen.
Waar mogelijk worden sporen tegen de putwand in het profiel gecoupeerd, zodat de relatie met het stratigrafisch ingravingsniveau kan worden vastgelegd. Sporen worden niet afgewerkt. Er geldt een uitzondering voor eventuele graven. Deze zijn, wanneer ze eenmaal zijn blootgelegd, zeer kwetsbaar en dienen dan ook geheel gedocumenteerd en integraal bemonsterd te worden.
Indien sporen duidelijk tot een structuur behoren, dienen deze niet te worden gecoupeerd en worden deze enkel in het vlak gedocumenteerd.
Tijdens het onderzoek wordt voldoende diagnostisch vondstmateriaal verzameld om een uitspraak te kunnen doen over de aard, datering, de eventuele fasering en de conserverings toestand van de vindplaats.
Indien sprake is van vondstconcentraties (bijv. neolithisch aardewerk) worden deze als puntlocaties ingemeten en wordt er voorzichtig verdiept. De direct omliggende grond dient als grondspoor te worden behandeld.
5.5 Aardwetenschappelijk onderzoek De bodemopbouw binnen het plangebied wordt in kaart gebracht door mi ddel van profielkolommen. Van elke proefsleuf dient 1 profielkolom te worden gedocumenteerd. Indien de bodemopbouw tussen deze profielen sterke variaties vertoont, dient een langer aaneengesloten profiel te worden gedocumenteerd. Van bijzondere sporen of i nsnijdingen (bijv. karrensporen) dienen eveneens profielopnamen te worden gemaakt.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[14]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Het fysisch-geografisch onderzoek bestaat uit het bestuderen van de prof ielopbouw door minimaal een KNA specialist fysische geografie of een KNA archeoloog MA met ruime ervaring in het beschrijven van bodemprofielen in de betreffende archeoregio (zie paragraaf 9.1). In elke proefsleuf wordt het microreliëf in kaart gebracht door middel van het vaststellen van de vlakhoogte. De vlakhoogte wordt gemeten in een raai met een tussenafstand van 5 m over de volledige lengte van de werkput. Daarnaast wordt langs één lange zijde op het maaiveld van elke werkput een raai hoogtemetingen verricht met een tussenafstand van 5 m. Profielen worden beschreven, gefotografeerd en digitaal ingemeten of getekend (schaa l 1:20). Op de profieltekeningen worden NAP-hoogten aangegeven. De profielen worden beschreven en getekend op basis van kleur, textuur en archeologische inclusies. In geval van gelijkvormige bodemopbouw, volstaan drie kolomprofielen per sleuf. De kolom profielen zijn minstens 1 m breed en lopen tot minstens 10 cm onder het vlak door.
5.6 Anorganische artefacten Het verzamelen van anorganische artefacten geschiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende:
Anorganische artefacten worden per spoor en per spoorvulling verzameld. Vondsten die niet aan antropogene sporen kunnen worden gekoppeld, worden verzameld per stratigrafische eenheid in vakken van 5 bij 5 m.
Bij de aanleg van de vlakken wordt systematisch en vlakdekkend gebruik gemaakt van een metaaldetector voor het opsporen van metalen artefacten.
Men dient tijdens de aanleg bijzonder alert te zijn op kwetsbare en moeilijk te onderscheiden losse (vroeg-)prehistorische vondsten, zoals vuurstenen voorwerpen en aardewerk.
Complete of nagenoeg complete urnen / potten moeten als geheel, inclusief vulling, geborgen worden. Bij de uitwerking dient de vulling gezeefd te worden ten behoeve van ecologisch, fysisch antropologisch en/of archeozoölogisch onderzoek.
5.7 Organische artefacten Het verzamelen van organische artefacten geschiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende:
Eventuele vondsten van organisch materiaal worden geborgen en dienen zo snel mogelijk onder de hiervoor geschikte omstandigheden te worden opgeslagen. In het bijzonder dienen tempera tuur, contactmaterialen, vochtigheidsgraad en de hoeveelheid licht waaraan ze blootgesteld te worden bewaakt.
Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt direct een specialist geconsulteerd.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[15]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
5.8 Archeozoölogische, fysisch antropologische en archeobotanische resten Het verzamelen van archeozoölogische en -botanische resten geschiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende:
Archeozoölogische resten worden verzameld zoals anorganische artefacten. Indien er zichtbaar klein botmateriaal aanwezig is, worden deze (sporen) bemonsterd.
Uit relevante sporen met een (min of meer) gesloten context worde n voor de beantwoording van de onderzoeksvragen monsters genomen voor (macro-)botanisch onderzoek, pollenonderzoek en chronologisch onderzoek (zoals 14 C-analyse).
Bij het aantreffen van inhumatiegraven of van mogelijk recente stoffelijke resten vindt overl eg plaats met een fysisch antropoloog. In overleg met de bevoegde overheid, de uitvoerder van het archeologisch onderzoek en de fysisch antropoloog wordt besloten of inzet van een specialist in het veld noodzakelijk is of (indien recente stoffelijke resten zijn bevestigd) de politie gewaarschuwd.
Eventuele haardkuilen dienen gecoupeerd en gedocumenteerd te worden. De haardkuilen dienen bemonsterd te worden ten behoeve van 14 C-analyse, houtskoolanalyse e.d.
De monsters worden verzameld in luchtdicht afgesloten emmers / monsterbuizen.
5.9 Overige resten Het verzamelen van overige resten, zoals micromorfologische resten of fosfaatmonsters geschiedt conform protocol PS06 en OS11. In aanvulling daarop geldt het volgende:
Onderzoek van overige resten wordt alleen uitgevoerd wanneer dit noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen.
5.10 Dateringstechnieken Het is de verwachting dat het onderzoek voldoende betrouwbaar dateerbaar vondstmateriaal zal opleveren. Indien dat niet het geval is, kan het noodzakelijk zijn om aanvullend natuurweten schappelijke dateringen te verkrijgen. Bij het nemen van 14 C-monsters gaat de voorkeur uit naar verbrand bot of verbrande zaden afkomstig uit een eenduidige context (waarbij kan worden uitgesloten dat het materiaal bijvoorbeeld door opspit in een spoor terecht is gekomen). Materiaal waarvan de herkomst niet zeker is komt dan ook niet in aanmerking voor datering. In het veld zal door een senior KNA archeoloog worden bepaald of de betreffende sporen / lagen daadwerkelijk geschikt zijn voor datering. Indien tijdens het onderzoek houtresten worden aangetroffen die zich mogelijk lenen voor dendro chronologisch onderzoek, worden deze gezien de zeldzaamheid en de nauwkeurige dateringsmog elijkheden altijd bemonsterd. Er wordt geen rekening gehouden met dateringen door middel van OSL-analyse.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[16]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
De eventuele uitwerking van tijdens het veldwerk genomen monsters wordt in het evaluatie - en selectierapport ter goedkeuring voorgelegd aan de bevoegde overheid en in afschrift verzonden aan de initiatiefnemer.
5.11 Beperkingen Geen.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[17]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
6 Uitwerking 6.1 Evaluatiefase Het onderzoek wordt zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen drie weken na afloop van het veldwerk door de opdrachtnemer met de bevoegde overheid en opdrachtgever geëvalueerd aan de hand van een (concept) evaluatierapport. In dit evaluatierapport worden de eerste resultaten en de gang van zaken tijdens het veldwerk nabesproken. De evaluatie heeft onder andere als doel de uitwerking van het onderzoek te plannen en te (her)begroten. Het is daarvoor van belang dat vondsten, monsters en sporen voorafgaand aan het evaluatiegesprek primair zijn verwerkt en beoordeeld op hun potentie voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen die in het PvE zijn vastgelegd. Op basis van het voorstel in het evaluatierapport wordt besloten welke vondsten verder uitgewerkt worden en welke monsters gewaardeerd worden om de onderzoeksvragen te beant woorden. Als de waardering van monsters heeft plaats gehad, wordt op basis van de uitkomsten een aanvulling op het evaluatieverslag geformuleerd welke monsters geanalyseerd zullen worden. De beoordeling of waardering van vondsten, monsters en sporen dient in het evaluatierapport conform KNA-specificatie OS12 te worden opgenomen. Dit betekent dat het selectierapport deel uitmaakt van het evaluatierapport.
Aan de hand van het evaluatierapport wordt door de bevoegde overheid besloten welke vondsten, grondsporen en monsters worden uitgewerkt, geconserveerd en ter deponering aan de dep othouder zullen worden aangeboden. Dit voorstel wordt vervolgens aan de depothouder ter goedkeuring voorgelegd. De bevoegde overheid maakt binnen 15 werkdagen het besluit over de uitwerking kenbaar aan de initiatiefnemer. In overleg met de bevoegde overheid en naar gelang de resultaten van het veldwerk kan de evaluatiefase worden ingekort, bijvoorbeeld mondeling of middels een kort verslag (per e mail). Indien het noodzakelijk is om vondsten te conserveren dan wel uit te selecteren dient altijd een selectierapport te worden opgesteld.
6.2 Structuren, grondsporen, scheepswrak of vliegtuig, vondstverspreidingen Structuren, grondsporen en vondstspreidingen worden in de standaardrapportage beschreven vanuit hun ruimtelijke, stratigrafische en chronologische context en onderlinge samenhang. Hiertoe worden alle grondsporen en structuren geïnterpreteerd en gedateerd tot op het niveau dat noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. Sporen en structuren worden per periode en per spoor- en structuurcategorie beschreven, waarbij ingegaan wordt op hun algemene kenmerken, aard, eventuele vondstinhoud en datering. Van vondstverspreidingen (vondstlagen) worden de oppervlakte en de dikte geregistreerd. Het resultaat is een analytische beschrijving die voor zover mogelijk antwoord geeft op de onderzoeksvragen uit dit PvE.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[18]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
6.3 Analyse aardwetenschappelijke gegevens In het rapport dient als integraal (samenhangend) onderdeel van het rapport een paragraaf geschreven te worden over de landschappelijke context, geologie en bodemopbouw in het onderzoeksgebied. Dit onderdeel dient te worden gerefereerd aan de archeologische bevindingen en de resultaten van het eerder in het plangebied uitgevoerde vooronderzoek. De uitwerking vindt plaats tot op een niveau dat noodzakelijk is t.b.v. het onderzoeksdoel en de beantwoording van onderzoeksvragen en geeft voldoende inzicht in de aangetroffen terrein omstandigheden om uitspraken te kunnen doen over de geogenese van de locatie en de geschiktheid voor bewoning of andere vormen van gebruik. De analyse van de fysisch-geografische informatie gebeurt op basis van de bestudeerde profielen. Op basis hiervan dient een consistent en onderbouwd verhaal te worden geschreven. Zowel het (paleo)landschap alsook de post-depositionele processen krijgen hierin ruim aandacht.
6.4 Anorganische artefacten Artefacten worden per materiaalcategorie beschreven conform de daarvoor gebruikelijke determinaties (tenminste conform het ABR en de aanlevereisen van het depot). Van onherkenbare voorwerpen (roestklompen) worden na selectie en in overleg met de bevoegde overheid röntgenopnamen gemaakt. Losse vlakvondsten worden slechts uitgewerkt voor zover dat nodig is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen en alleen in het geval van bijzondere en / of dateerbare vondsten nader beschreven en geanalyseerd.
6.5 Organische artefacten Bij (vergankelijke) vondsten dient in eerste instantie minimaal gezorgd te worden voor stabili sering van de staat waarin deze zijn gevonden. De keuze hiervoor dient gemaakt te worden doo r de specialist. Vondsten worden per categorie beschreven en gewaardeerd. In overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid wordt vervolgens het niveau van de uitwerking bepaald. Indien nodig wordt hierbij de depothouder betrokken.
6.6 Archeozoölogische, fysisch antropologische en botanische resten Monsters worden na het veldwerk, op grond van de kwetsbaarheid, overgedragen aan de betreffende specialist voor de bepaling van de kwaliteit (waardering). Ten behoeve van de waardering wordt het verzamelde botmateriaal gescheiden in op diersoort te determineren vondsten, bot met bewerkingssporen, hoorn en gewei en overig botmateriaal. Aan de hand van het evaluatieverslag wordt besloten welke mon sters geanalyseerd, uitgewerkt en gerapporteerd worden om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[19]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Eventuele uitwerking en conservering van tijdens het veldwerk genomen monsters en de daarmee samenhangende (extra) kosten, worden in het evaluatieverslag voorgelegd aan de opdrachtgever.
6.7 Rapportage Het rapport wordt door de opdrachtnemer in PDF formaat, compleet met alle bijlagen, aangeboden aan de opdrachtgever. De opdrachtgever levert binnen zes weken al dan niet commentaar op het rapport, waarna het rapport naar Archis zal worden geüpload door opdrachtnemer. Beeldrapportage vindt plaats conform de KNA, zodanig dat het de tekst (beantwoording van de onderzoeksvragen en beschrijving van de onderzoeksresultaten) verduid elijkt. Naast de door de KNA 4.1 (VS05) voorgeschreven tekeningen dienen aanwezig te zijn: o
relevante overzicht- en detailfoto’s
o
objectfoto’s of objecttekeningen van karakteristieke en bijzondere vondsten (per periode)
o
vlaktekeningen (alle-sporen-kaarten)
o
kenmerkende bodemprofielen en relevante coupes
o
herleidbare hoogte- en / of verspreidingskaarten of diagrammen van archeologische, landschappelijke of bodemkundige fenomenen
o
actiefoto’s en sfeerfoto’s
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[20]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
7 Selectie en conservering 7.1 Selectie materiaal voor uitwerking Tijdens de evaluatiefase wordt in een selectierapport een onderbouwd voorstel gedaan voor de uit te werken, te deponeren / conserveren en te verwijderen monsters en vondsten conform de KNA en dit PvE.
7.2 Selectie materiaal voor deponering en verwijdering Tijdens de evaluatiefase wordt in het selectierapport een voorstel gedaan voor de te deponeren en te verwijderen vondsten en monsters. De selectie wordt vervolgens ter goedkeuring voorgelegd aan de depothouder. Deze heeft 15 werkdagen voor de afhandeling van het verzoek tot goedkeuring. Pas na goedkeuring van het selectierapport door de depothoude r / eigenaar kunnen deze vondsten en monsters op gecontroleerde wijze worden verwijderd. Zie ook PS06.
7.3 Selectie materiaal voor conservering Het gesorteerde en geanalyseerde vondstmateriaal wordt, zolang het niet gedeponeerd kan worden, zo stabiel en veilig mogelijk door de opdrachtnemer opgeslagen. Na deponering gelden de richt lijnen zoals verwoord in het KNA-protocol 4010 Depotbeheer. In het selectierapport wordt aangegeven of aanvullende conservering van kwetsbare vondsten noodzakelijk is. Dit conserveringsvoorstel wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de depothouder. In een conserveringsrapport wordt vastgelegd welke vondsten en welke monsters op welke wijze en met welke middelen zijn geconserveerd. Zie ook specificatie PS06.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[21]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
8 Deponering 8.1 Eisen betreffende het depot Vondsten, monsters en documentatie worden binnen twee jaar na afronding van het veldwerk overgedragen aan het depot van de provincie conform de daar geldende eisen. Binnen twee jaar na afronding van het veldwerk zijn alle conform het PvE gespecificeerde digitale producten overgedragen aan het e-depot (DANS Data Station Archaeology; https://archaeology.datastations.nl) onder vermelding van het onderzoeksmeldingsnummer. Na verwerking in het DANS Data Station Archaeology krijgt de documentatie een persistent identifier, zodat de data digitaal zijn te traceren.
8.2 Te leveren product Het eindproduct is de projectdocumentatie volgens de specificatie conform het protocol 4003. Bij het eindproduct hoort een overdrachtsverklaring (af te geven door de d epothouder / eigenaar) voor de overgedragen vondsten, monsters en documentatie. Specificatie van de te leveren product(en) Een (goedgekeurd) evaluatierapport volgens de in dit PvE beschreven KNA -specificaties en de overige bepalingen in dit PvE, inclusief een voorstel voor het te analyseren en te conserveren materiaal, inclusief een volledig kostenoverzicht van gemaakte en eventueel nog te verwachten onderzoekskosten bestemd voor de opdrachtgever. Een standaard rapport volgens KNA-specificaties en de bepalingen in dit PvE. Het bewijs van overdracht van monsters, onderzoeksdocumentatie en vondstmateriaal bij het depot.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[22]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
9 Randvoorwaarden en aanvullende eisen 9.1 Personele randvoorwaarden Het onderzoek wordt verricht door een archeologisch bedrijf of instantie met protocol 4003 op basis van de BRL SIKB 4000. Het onderzoek wordt uitgevoerd onder leiding van een Senior KNA Archeoloog, met aantoonbaar ruime ervaring in de archeoregio en met de in dit PvE beschreven archeologische periodes. Het veldteam bestaat verder uit een KNA Archeoloog (MA) of hoger gekwalificeerd, met ervaring in de archeoregio en met de in dit PvE omschreven archeologische periodes. De documentatie en interpretatie van profielen wordt uitgevoerd door een specialist fysische geografie of KNA archeoloog (MA), met aantoonbaar ruime ervaring in de archeoregio.
9.2 Overlegmomenten Voorafgaand aan het veldwerk vindt overleg plaats tussen de opdrachtnemer en de opdrachtgever. Tijdens dit overleg worden nadere afspraken gemaakt over de te volgen werkwijze, betreding, toegankelijkheid en oplevering van het terrein en worden eventuele andere bijzonderheden besproken. De opdrachtnemer meldt minimaal tien werkdagen van tevoren de startdatum van het veldwerk aan de bevoegde overheid en het depot. Gedurende het onderzoek houdt de uitvoerder de bevoegde overheid op de hoogte over de vorderingen, zodat indien noodzakelijk direct stappen ondernomen kunnen worden om wijzigingen in de onderzoeksstrategie aan te brengen. Indien zich zaken voordoen waarin dit PvE niet (tot in detail) voorziet, wordt dit door de uitvoerder van het archeologisch onderzoek gemeld aan de bevoegde overheid. Deze neemt een besluit over de te nemen vervolgstappen en informeert de initiatiefnemer. Bij het aantreffen van bijzondere, mogelijk behoudenswaardige archeologische resten, bijv. concentraties artefacten, of bijzondere sporen of structuren, zoals crematie - of inhumatiegraven, wordt terstond contact opgenomen met de bevoegde overheid over de te volgen strategie. Contacten met de media verlopen altijd via de opdrachtgever.
Omwonenden en andere belangstellenden (geen pers) kunnen door de uitvoerende instantie te woord worden gestaan vanaf het moment dat hier goede afspraken over zijn gemaakt met de opdrachtgever. Tot die tijd worden zij doorverwezen naar de opdrachtgever.
9.3 Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie De senior (KNA-)archeoloog van de archeologische aannemer is verantwoordelijk voor de archeologische kwaliteit van het onderzoek en de te doorlopen processtappen. De bevoegde overheid toetst of het onderzoek voldoet aan de eisen zoals gesteld in dit PvE.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[23]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Tijdens het uitvoeren van het veldwerk worden door de verantwoordelijke archeoloog dagrapporten opgemaakt waarin de vordering van de werkzaamheden, de personele inzet, de verwerking en de opslag van kwetsbare materialen, de wetenschappelijke of technische ontwikkelingen en de inhoudelijke keuzes worden opgenomen.
9.4 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen In alle gevallen waarin dit PvE niet voorziet, zijn de procesbeschrijvingen en specificaties van de KNA 4.1 van toepassing. De opdrachtnemer zorgt ervoor dat de volgende documenten tijdens het veldwerk op de werklocatie aanwezig zijn: o
het door de bevoegde overheid en de opdrachtgever getekende PvE;
o
een Plan van Aanpak / draaiboek inclusief veiligheidsplan;
o
KLIC-gegevens.
De gangbare eisen bij een project van deze aard ten aanzien van veiligheid en Arbo worden in acht genomen. Details zijn opgenomen in een standaard veiligheidsplan dat door de archeologische aannemer bij het PvA / draaiboek gevoegd zal worden.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[24]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
10 Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE 10.1 Wijzigingen tijdens het veldwerk Relevante wijzigingen worden (telefonisch of) schriftelijk (mag per e-mail) aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever voorgelegd. De bevoegde overheid neemt een besluit over de voorgelegde wijzigingen en informeert de initiatiefnemer hierover. Indien noodzakelijk wordt de depothouder door de bevoegde overheid op de hoogte gebracht. Afspraken ten aanzien van wijzigingen op het vastgestelde PvE worden in het evaluatierapport en de eindrapportages geregistreerd en verantwoord.
10.2 Belangrijke wijzigingen Onderstaande belangrijke wijzigingen worden te allen tijde aantoon baar voorgelegd aan alle betrokken partijen: afwijkingen van de archeologische verwachting; wijzigingen van de in het PvE / PvA vastgelegde onderzoeksmethode; wijzigingen van de fysieke en/of technische omstandigheden; significante afwijkingen van het verwachte vondstmateriaal / vondsten (hoeveelheid, soorten, materialen, soorten voorwerpen, type conservering); wijzigingen die selectie en conservering van vondsten beïnvloeden.
10.3 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk Relevante wijzigingen worden per e-mail aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever voorgelegd. Behalve voorstellen rondom de uitwerking, conservering en deponering van de onderzoeks resultaten kan in de evaluatiefase ook worden vastgelegd of bestaande onder zoeksvragen komen te vervallen of dat juist aanvullende onderzoeksvragen dienen te worden geformuleerd.
10.4 Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering Relevante wijzigingen worden schriftelijk (mag per e-mail) aan de bevoegde overheid en de opdrachtgever (en indien van toepassing de depothouder) voorgelegd.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[25]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Literatuur Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 Landbodems, SIKB Gouda. Nater, C.I., 2022. Antea Group Archeologie 2022/48. Bureauonderzoek. Kruising Heislagseweg Nieuwestraat te Wehl (gemeente Doetinchem). Antea, Oosterhout. Verschuren, B.N.J., 2022. IVO-O verkennende fase d.m.v. boringen Nieuwestraat - Heislagseweg te Wehl, gemeente Doetinchem. Geonius rapport 402. Willemse, N.W., L.J. Keunen en R.S. Kok, 2019. Archeologie in de gemeente Doetinchem. Actualisatie van de archeologische waarden- en verwachtingskaart. RAAP-rapport 2877. RAAP Archeologisch Adviesbureau BV, Weesp.
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[26]
Programma van Eisen Zonnepark Heideslagseweg te Wehl
Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices Figuren: Figuur 1. De ligging van het onderzoeksgebied. Inzet: ligging in Nederland (ster).
5
Figuur 2. Inrichtingsplan.
7
Figuur 3. Het plangebied op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Doetinchem (Willemse et al., 2019).
9
Figuur 4. Concept puttenplan.
12
Tabellen: Tabel 1. Overzicht van eerder uitgevoerd onderzoek.
8
Bijlagen: Bijlage 1. Overzicht van te raadplegen specialisten en specialismen
RAAP-PvE 2803 / versie 25-10-2022
[27]
Bijlage 1. Overzicht van te raadplegen specialisten en specialismen Vondstcategorie
Raadplegen bij PvA
Raadplegen bij veldwerk
Raadplegen bij uitwerking
Aardewerk
Nee
Nee
Ja
Bouwmateriaal
Nee
Nee
Ja
Metaal (ferro)
Nee
Nee
Ja
Metaal (non-ferro)
Nee
Nee
Ja
Slakmateriaal
Nee
Nee
Ja
Vuursteen
Nee
Nee
Ja
Overig natuursteen
Nee
Nee
Ja
Glas
Nee
Nee
Ja
Menselijk botmateriaal onverbrand
Nee
Ja
Ja
Menselijk botmateriaal verbrand
Nee
Nee
Ja
Dierlijk botmateriaal onverbrand
Nee
Nee
Ja
Dierlijk botmateriaal verbrand
Nee
Nee
Ja
Visresten (handverzameld)
Nee
Nee
Ja
Schelpen
Nee
Nee
Ja
Hout
Nee
Nee
Ja
Houtskool(monsters)
Nee
Nee
Ja
Textiel
Nee
Nee
Ja
Leer
Nee
Nee
Ja
Submoderne materialen
Nee
Nee
Ja
Monstername
Raadplegen bij PvA
Raadplegen bij veldwerk
Raadplegen bij uitwerking
Algemeen biologisch monster (ABM)
Nee
Nee
Ja
Algemeen zeefmonster (AZM)
Nee
Nee
Ja
Pollen, diatomeeën en andere microfossielen
Nee
Nee
Ja
Monsters voor anorganisch chemisch onderzoek
Nee
Nee
Ja
Monsters voor micromorfologisch onderzoek
Nee
Nee
Ja
Monsters voor luminescentiedatering (OSL)
Nee
Nee
Ja
Monsters voor koolstofdatering ( 14 C)
Nee
Nee
Ja
Vismonsters
Nee
Nee
Ja
DNA
Nee
Nee
Ja
Dendrochronologisch monster
Nee
Nee
Ja