Bijlage 5 Jaarverslag 2025.pdf
Tekst van het document
Insight
Jaarverslag 2025 Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
Foto: 0737-1061 Boekhandel - Drukkerij Te Welscher, Doetinchem
Inhoudsopgave 1. Voorwoord
3
2. Wat is het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
4
3. 2025 in cijfers
5
4. Vier mijlpalen in 2025
6
5. Maatschappelijke impact
7
5.1. Onze collectie
7
5.2. Onze dienstverlening
9
5.3. Ons toezicht & advies
14
5.4. Onze activiteiten
17
5.5. Onze sociale mediakanalen
20
5.6. Streektaal & cultuur
21
6. De mensen achter het ECAL
23
6.1. Bestuur
24
6.2. Medewerkers
25
6.3. Vrijwilligers
27
7. Samenwerkingen & netwerk
28
8. Financiën
29
9. Vooruitblik naar 2026
30
10. Bijlagen
31
Bijlage 1: Overzicht aanwinsten en inventarisatie 2025
31
Bijlage 2: Overzicht toezicht- en advieswerkzaamheden 2025 33 Bijlage 3: Partneroverzicht Foto: 0865-0318 Collectie ECAL
35 2
1. Voorwoord Erfgoed leeft als je het gebruikt. Met die overtuiging ben ik in 2025 begonnen als
Streektaal blijft een essentieel onderdeel van onze
directeur van het Erfgoedcentrum Achterhoek en
identiteit. Met projecten als Wiesneus, SPÖL ‘S PLAT!
Liemers. In dit jaarverslag laten we zien hoe we
en de Waeke van het Achterhookse en Liemerse Book
archieven en streektaal niet alleen bewaren, maar
werken we aan overdracht en vernieuwing. Het is
vooral toegankelijk maken: om te gebruiken, te delen
inspirerend om te zien hoe jong en oud zich
en door te geven aan volgende generaties.
verbonden voelen met taal en geschiedenis.
2025 stond in het teken van verder bouwen aan een
Wat mij in dit eerste jaar vooral opviel, is de grote
stevige basis. Onze collectie groeide, archieven zijn
betrokkenheid van medewerkers, vrijwilligers, bestuur
gerestaureerd
en
vindbaarheid
nam
doorzoekbare
beschrijvingen
ontsloten,
en
de
digitale
en partners. Samen zorgen we ervoor dat erfgoed niet
toe.
ruim
vijf
miljoen
alleen wordt bewaard, maar ook betekenis krijgt in het
Met
en
een
groeiende
beeldbank weten steeds meer mensen onze bronnen
heden.
te vinden, zowel in de studiezaal als online.
Vooruitkijkend blijven we inzetten op toegankelijkheid,
Ook op het gebied van toezicht en advisering hebben
uit om in dit rapport te lezen hoe wij in 2025 hebben
we
gewerkt aan het bewaren en laten leven van het
belangrijke
stappen
gezet.
Alle
samenwerking en digitalisering. Ik nodig u van harte aangesloten
gemeenten en partners zijn bezocht en samen werkten we aan verdere professionalisering van informatie- en archiefbeheer.
Het
e-depot
beweging
is
een
en
kwam
belangrijke
toekomstbestendige digitale archivering.
opnieuw pijler
in
voor
erfgoed van de Achterhoek en Liemers. Hans Berende Directeur-archivaris Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
Foto: 922-981 G. Gelinck, Lichtenvoorde
3
2. Wat is het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) is een rijke bron van informatie over de streekcultuur en -historie van
de
Achterhoek
en
de
Liemers.
In
archieven,
beeldcollecties, boeken en documentatie bewaart en ontsluit het Erfgoedcentrum het geheugen van de regio. Van eeuwenoude archiefstukken tot recente foto’s en digitale dossiers:
het
Erfgoedcentrum
maakt
het
verleden
toegankelijk voor iedereen. Bij het Erfgoedcentrum kunnen bezoekers onder meer terecht voor het uitzoeken van hun stamboom, het achterhalen van de geschiedenis van een huis, boerderij, vereniging of kerk, en het raadplegen van informatie over dorpen, steden en wijken. Ook boerderij- en veldnamen, streektaal, oude kranten en lokale publicaties maken deel uit van de collectie. Je hoeft geen onderzoeker te zijn om je in de geschiedenis te verdiepen: nieuwsgierigheid is genoeg. Het ontdekken van je eigen verleden – of dat van je
Het Erfgoedcentrum beheert de archieven van en met
Dankzij hun bijdragen maken zij extra projecten mogelijk die
betrekking
onze
tot
de
gemeenten
Aalten,
Berkelland,
streekcultuur,
-historie
en
-taal
zichtbaar
en
Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude
toegankelijk houden, bijvoorbeeld door het uitbreiden en
IJsselstreek
worden
digitaliseren van beeldmateriaal, het actueel houden van de
zorgvuldig bewaard, beheerd en toegankelijk gemaakt,
en
Winterswijk.
Deze
archieven
bibliotheek en het ondersteunen van publieksactiviteiten en
zowel fysiek in de studiezaal als digitaal via de website. Alle
publicaties. Donateur of Vriend worden? Lees hier hoe je je
informatie is kosteloos beschikbaar voor het publiek.
aanmeldt en wat je ervoor terugkrijgt.
Daarnaast houdt het Erfgoedcentrum toezicht op het beheer van archiefbescheiden die nog bij de gemeenten zelf berusten, zodat ook deze informatie duurzaam behouden blijft. Naast archiefzorg richt het Erfgoedcentrum zich op het stimuleren van streektaal, -cultuur en -historie. Door het organiseren van en deelnemen aan activiteiten, lezingen, cursussen
en
educatieve
projecten
draagt
het
Erfgoedcentrum bij aan het zichtbaar maken en versterken van de regionale identiteit van de Achterhoek en de Liemers. Dit gebeurt zoveel mogelijk in samenwerking met andere organisaties, verenigingen en partners in de regio. Donateur worden
omgeving – kan verrassend, verhelderend en vooral ook gewoon leuk zijn. Zoals ze in de regio zeggen: ‘Waor bun i-j
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers krijgt naast
van?’
publieke middelen ook steun van donateurs en vrienden.
4
3. 2025 in cijfers
ca. 12 kilometer archiefmateriaal in beheer
+51 meter overgebrachte overheidsarchieven
+31 inventarissen vervaardigd (59,05 m¹)
1,58 meter archiefstukken (vóór 1811) gerestaureerd
+160 publicaties toegevoegd aan de bibliotheek
+141.000 archiefbeschrijvingen
5.166.432 doorzoekbare archiefbeschrijvingen online
94.254 afbeeldingen in de beeldbank
+8,4% groei in studiezaalbezoek
477 beeldbestanden geleverd
5
Foto: 922-1430 E. Vossen, Büttgen
4. Vier mijlpalen in 2025 In 2025 zetten we op verschillende terreinen belangrijke stappen vooruit. Onderstaande vier ontwikkelingen markeren de koers die in gang is gezet.
3. Meer gebruik van onze dienstverlening In 2025 maakten meer mensen gebruik van het Erfgoedcentrum, zowel in de studiezaal als via
1. Herstart en doorontwikkeling e-depot
aanvragen op afstand. Het studiezaalbezoek nam de
toe en er werden opnieuw veel archiefstukken
werkzaamheden rond het e-depot in 2025 weer
opgevraagd en scans en beeldbestanden geleverd
opgepakt. De uitplaatsing van SharePoint-archief
voor
van het Waterschap Rijn en IJssel is afgerond,
Daarmee wordt zichtbaar dat onze collecties niet
werkgroepen (MDTO en Videotulen) zijn gestart en
alleen worden bewaard, maar ook actief worden
er is een meerjarige roadmap opgesteld. Daarmee
geraadpleegd en benut.
Na
is
een
een
periode
stevige
van
stilstand
basis
zijn
gelegd
onderzoek,
publicaties
en
presentaties.
voor
toekomstbestendige digitale archivering in de regio.
4. Vernieuwing in streektaalbeleid Met
de
start
van
SPÖL
‘S
PLAT!
kreeg
2. Groei in digitale toegankelijkheid
talentontwikkeling in de streektaalmuziek een
Het
Wiesneus-les
aantal doorzoekbare
archiefbeschrijvingen
nieuwe impuls. Duizenden kinderen volgden een en
tijdens
de
Waeke
van
het
groeide met ruim 141.000 naar meer dan 5,1
Achterhookse en Liemerse Book was er extra
miljoen. Ook de beeldbank werd verder uitgebreid.
aandacht
Hierdoor zijn steeds meer bronnen online vindbaar
Gruffalo in ’t Achterhooks en in ‘t Veluws. Zo geven
en toegankelijk voor inwoners en onderzoekers.
we streektaal actief door aan nieuwe generaties.
voor
jeugdboeken,
waaronder
De
6
Omvang archiefmateriaal in beheer per gemeente (in meters, eind 2025)
5. Maatschappelijke impact
Berkelland
5.1. Onze collectie
1848,375
Bronckhorst
2058
De collectie vormt het hart van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers. In archieven, beeldcollecties, boeken en documentatie bewaren we het vastgelegde geheugen van de regio. Het gaat om informatie van en over overheden, verenigingen, bedrijven en inwoners
Doetinchem
1566,55
Montferland
1153,625
Oost Gelre
1157,25
van de Achterhoek en de Liemers, van eeuwenoude archiefstukken
tot
recente
aanwinsten.
Het
Erfgoedcentrum zorgt ervoor dat deze collecties onder optimale omstandigheden worden bewaard, zodat verval
zoveel
mogelijk
wordt
voorkomen
en
Oude IJsselstreek
1320,125
beschadigd materiaal wordt waar nodig hersteld. Winterswijk
1140,25
Omvang Eind 2025 beheerden we ongeveer 12 kilometer
Waterschap Rijn en IJssel
543,625
archiefmateriaal. Deze omvang betreft archieven die op
basis
van
formele
beheerafspraken
bij
het
Overige zorgdragers samen
759,9
Erfgoedcentrum zijn ondergebracht. Het grootste deel bestaat uit archieven van de acht aangesloten gemeenten en het Waterschap Rijn en IJssel. Daarmee dragen
we
verantwoordelijkheid
voor
duurzaam
beheer en toegankelijke informatie voor de regio.
0
500
1000
1500
2000
2500
7
Ordenen en toegankelijk maken
Resultaten in 2025
Een belangrijk onderdeel van het collectiebeheer is het
In 2025 zijn zowel overheids- als particuliere archieven
ordenen en toegankelijk maken van archieven en
aan de collectie toegevoegd. Daarnaast is kwetsbaar
collecties. Alleen wanneer archiefbestanden goed zijn
historisch
geordend en beschreven, kunnen zij daadwerkelijk
archiefstukken van vóór 1811. Ook is verder gewerkt
worden geraadpleegd en gebruikt. Daarom werken we
aan het toegankelijk maken van archieven door het
structureel aan depotbeheer, materiële verzorging,
opstellen van nieuwe inventarissen. De volledige
restauratie en het vervaardigen van inventarissen. Zo
tabellen
blijft de informatie niet alleen behouden, maar ook
opgenomen in Bijlage 1: Overzicht aanwinsten en
vindbaar voor burgers, onderzoekers en overheden.
inventarisatie 2025.
materiaal
met
gerestaureerd,
aanwinsten
en
waaronder
inventarisatie
zijn
Foto: Collectie ECAL
Resultaten
Omvang
Gerestaureerde archiefstukken (vóór 1811)
1,58 m¹
Overgebrachte overheidsarchieven Uitgeplaatst archief in beheer Opgenomen particuliere archieven Vervaardigde inventarissen Verworven publicaties
51 m¹ 401 m¹ 25,375 m¹ 31 (59,05 m¹) 160 stuks
Restauratie protocollenboek Een protocollenboek uit 1667–1670 (civiele procedures van de rechter van Borculo) liet na ruim 350 jaar duidelijke slijtage zien: scheuren, losse katernen en een verzwakte band. Zonder ingrijpen dreigt zo’n bron onleesbaar te worden. Onze restaurator herstelde het boek met zorgvuldig gekozen materialen. Na restauratie is het boek weer stabiel en veilig hanteerbaar en kan het worden geraadpleegd voor onderzoek en gebruik. Een mooi voorbeeld van hoe wij erfgoed zorgvuldig behouden en toegankelijk maken voor huidige en toekomstige generaties.
8
Dienstverlening studiezaal 8000 7000 6000
5.2. Onze dienstverlening
Dienstverlening in de studiezaal
De dienstverlening van het Erfgoedcentrum
In de studiezaal van het Erfgoedcentrum
Achterhoek en Liemers is gericht op één
kunnen
centrale doelstelling: het beschikbaar stellen
raadplegen en ondersteuning krijgen bij hun
van archieven en collecties voor iedereen die
onderzoek. De dienstverlening bestaat onder
informatie zoekt over (de geschiedenis van) de
meer uit:
Achterhoek en de Liemers. Dat gebeurt zowel fysiek via de studiezaal als digitaal via de
5000
website. Bijna alle informatie is vrij toegankelijk en kosteloos te raadplegen.
4000
verder
toegenomen.
Zowel
het
aantal
bezoekers aan de studiezaal als het aantal
2000
aangevraagde
archiefstukken
en
geleverde
scans lieten een stijgende lijn zien. Dit bevestigt
1000
dat de collecties niet alleen worden bewaard, maar ook daadwerkelijk worden gebruikt door
0 2021
2022
2023
2024
2025
Aantal geregistreerde bezoeken Aantal aangevraagde stukken Aantal afgehandelde aanvragen bouwdossiers Totaal geleverde scans
archieven
en
collecties
▪ Het aanvragen en inzien van originele archiefstukken; ▪ Begeleiding bij het zoeken in
In 2025 is het gebruik van de dienstverlening
3000
bezoekers
burgers, onderzoekers en overheden.
archieftoegangen en digitale systemen; ▪ Ondersteuning bij onderzoek naar
familiegeschiedenis, gebouwen, dorpen en verenigingen; ▪ Het raadplegen van inventarissen, boeken en documentatie; ▪ Het laten vervaardigen van scans en digitale reproducties; ▪ Het raadplegen van beeld- en filmmateriaal uit de collectie.
De grafiek laat zien dat de studiezaaldienstverlening in 2025 intensief werd gebruikt. Het aantal bezoeken en aangevraagde archiefstukken nam toe ten opzichte van 2024, terwijl het aantal geleverde scans op een hoog niveau bleef.
9
Foto: 0962-1048 Jos-Pé, Arnhem
Meer erfgoed digitaal doorzoekbaar
Archief
Een steeds groter deel van onze collectie is online
Via de website van het Erfgoedcentrum zijn
te vinden en doorzoekbaar. Dat maakt het voor
miljoenen archiefbeschrijvingen doorzoekbaar. Het
bezoekers makkelijker om zelf onderzoek te doen,
aantal beschikbare beschrijvingen is de afgelopen
vanuit huis of in de studiezaal.
jaren gestaag gegroeid. Eind 2025 waren ruim 5,1
Het aantal doorzoekbare items in onze systemen is de
afgelopen
jaren
flink
gegroeid.
We
onderscheiden drie onderdelen: ▪ Archief ▪ Beeldbank ▪ Film Het aantal doorzoekbare items is in alle drie de
miljoen archiefbeschrijvingen digitaal toegankelijk, een toename van meer dan 141.000 ten opzichte van 2024.
Aantal doorzoekbare items in ons archief 5200000 5000000
categorieën toegenomen tussen 2021 en 2025. Daarmee maken we steeds meer erfgoed vindbaar
Digitale archieftoegangen Ook digitale archieven en toegangen maken deel uit van onze dienstverlening. Zo is de digitale archieftoegang van het omvangrijke huisarchief van Huis Bergh (ca. 180 strekkende meter, bewaard bij het kasteel in ’s-Heerenberg) online raadpleegbaar. Deze toegang is gebaseerd op de in 1932 gepubliceerde, negendelige inventaris en aangevuld met latere supplementen, waaronder regesten en beschrijvingen van nieuwe aanwinsten. De archieftoegang is sinds 2010 online beschikbaar en wordt stapsgewijs verder bewerkt en verrijkt.
4800000
en toegankelijk voor een breed publiek. 4600000 2021
2022
2023
2024
2025
10
Beeldbank De beeldbank van het Erfgoedcentrum biedt toegang tot
Vast in de modder, Wehl (1935) In 1935 raakte de auto van de Graafschap-Bode vast in de modder bij Wehl. Fotograaf Meijerink en redacteur Stork zagen hun werkdag onverwacht veranderen in een praktische klus: samen de auto loskrijgen. Dit alledaagse moment laat zien hoe mobiliteit, werk en improvisatie onderdeel waren van het dagelijks leven in het interbellum. Juist dit soort spontane situaties leveren beelden op die een tijdsbeeld tastbaar en herkenbaar maken.
foto’s en ander beeldmateriaal uit de regio. In 2025 nam het aantal zichtbare afbeeldingen opnieuw toe. Met een toename van circa 6.600 bestanden is de beeldbank verder gegroeid tot een totaal van 94.254 bestanden.
Aantal doorzoekbare items in onze beeldbank
Foto: Collectie ECAL
96000 92000 88000 84000 80000 2021
2022
2023
2024
2025
Beeldmateriaal in gebruik In 2025 handelden we 80 afzonderlijke aanvragen af voor in totaal 477 beeldbestanden. Dit beeldmateriaal werd gebruikt voor uiteenlopende doelen, zoals publicaties, tentoonstellingen en presentaties. Zo leverden we beelden aan het Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog voor een expositie over vijf eeuwen Oude Calixtuskerk. Ook het PR-team van de band Normaal maakte gebruik van onze beeldbank voor een tijdlijn ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan. Daarnaast leverden we beeldmateriaal voor de permanente tentoonstelling in ’t Brewinc.
Foto: 1162-0034 A. Bouvet, Velp
11
Bibliotheek
Film Ook onze filmcollectie is via de website toegankelijk. De groei van het aantal beschikbare films verloopt geleidelijk, maar laat een stabiele toename zien. In 2025 zijn opnieuw enkele films toegevoegd, waardoor het aanbod verder is verrijkt.
De
bibliotheek
van
het
Erfgoedcentrum
vormt
een
belangrijke aanvulling op de archieven en beeldcollecties. De collectie bestaat uit boeken (waaronder literatuur en jeugdboeken), tijdschriften, en andere publicaties over de geschiedenis, cultuur en streektaal van de Achterhoek en Liemers en ondersteunt zowel onderzoek als publieksvragen. Resultaten in 2025
Toegankelijke filmitems in onze collectie 200
195 189
190
191
In 2025 is de bibliotheekcollectie actueel en toegankelijk gehouden door gerichte aanschaf van relevante publicaties en het verwerken van nieuwe aanwinsten. In totaal werden 160 publicaties toegevoegd aan de bibliotheek, waarvan 93 aangekocht
en
67
geschonken.
Daarnaast
zijn
149
publicaties uit de werkvoorraad alsnog geregistreerd en aan 180 170
de collectie toegevoegd. 166
166
De bibliotheekcatalogus is verder aangevuld met nieuwe beschrijvingen, waaronder periodieken. Ook is gewerkt aan
160
het herordenen en registreren van de werkvoorraad. Het scannen van boekomslagen werd voortgezet, zodat deze
150 2021
2022
2023
2024
2025
zichtbaar zijn in de catalogus en de vindbaarheid en herkenbaarheid van de collectie worden vergroot.
Lankuut liggen Verhalen en liedjes in het Nederlands en het Kleverlands Met Lankuut liggen werd er een bijzondere tweetalige uitgave aan de de bibliotheek toegevoegd. Frans van Gorkum bundelt verhalen, bespiegelingen en liedjes in het Nederlands en het Kleverlands, de streektaal van de Liemers en het aangrenzende grensgebied. Het boek verbindt alledaagse gebeurtenissen met streektaal, geschiedenis en identiteit en laat zien hoe streektaal actief wordt gebruikt en doorgegeven.
12
Gemeentelijke uitleningen 100%
Gemeentelijke uitleningen
90%
De dienstverlening van het Erfgoedcentrum ondersteunt ook
80%
de dagelijkse werkzaamheden van gemeenten. Gemeenten
70%
maken regelmatig gebruik van archiefstukken die in beheer zijn of tijdelijk zijn uitgeplaatst in afwachting van formele
60%
overbrenging. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om dossiers die nodig zijn voor vergunningverlening, juridische vragen,
50%
bezwaar- en beroepsprocedures of historisch onderzoek
40%
naar percelen en gebouwen.
30%
Archiefstukken worden op verzoek beschikbaar gesteld. De
20%
bijgevoegde grafiek laat zien dat de vraag per gemeente per jaar verschilt; in 2025 is het gebruik breder over meerdere
10%
gemeenten verdeeld. Zo zorgen we ervoor dat gemeenten
0% 2021
2022
2023
2024
2025
Aalten
Berkelland
Bronckhorst
Doetinchem
Montferland
Oost Gelre
Oude IJsselstreek
Winterswijk
snel en zorgvuldig over de juiste archiefinformatie kunnen beschikken.
13
5.3. Ons toezicht & advies
Toezicht
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers speelt
De archiefinspecteur richt zich primair op toezicht.
een belangrijke rol in het informatiebeheer van
Dit
overheden in de regio. Gemeenten en andere
vernietigingslijsten, het uitvoeren van audits en het
overheidsorganisaties zijn zelf verantwoordelijk voor
formeel
hun informatiebeheer, maar we zien erop toe dat
zorgdragers. Door regelmatig contact met alle
archiefbescheiden
aangesloten organisaties blijft het toezicht actueel
zorgvuldig,
rechtmatig
en
omvat
onder
toetsen
meer van
het
beoordelen
informatiebeheer
van bij
duurzaam worden beheerd.
en effectief.
Waarom toezicht en advies belangrijk zijn
Advies
De gemeentearchivaris van het Erfgoedcentrum
De
vervult de rol van horizontaal toezichthouder. Dit
projectleider e-depot, ondersteunt zorgdragers bij
toezicht
van
het verbeteren en toekomstbestendig maken van
archiefbescheiden die nog niet zijn overgebracht
hun informatiebeheer. Dit gebeurt zowel individueel
naar de archiefbewaarplaats. Door middel van
als
audits, beoordelingen en formele en informele
rondom digitalisering, migratie, personele bezetting
advisering wordt gecontroleerd of informatie op de
en kwaliteitsborging.
juiste
richt
wijze
zich
wordt
op
het
bewaard,
beheer
vernietigd
of
overgebracht. Zo wordt voorkomen dat waardevolle of juridisch relevante informatie verloren gaat.
adviseur
digitaal
gezamenlijk,
informatiebeheer,
bijvoorbeeld
bij
tevens
vraagstukken
Foto: 1095-1-3911 Collectie ECAL
Ons toezicht & advies in het kort: ▪ Toezicht op het informatiebeheer van aangesloten gemeenten en organisaties; ▪ Advisering over duurzame toegankelijkheid van papieren en digitale archieven; ▪ Begeleiding bij digitalisering en de ontwikkeling van het edepot; ▪ Stimuleren van regionale samenwerking en kennisdeling.
14
Van toezicht naar verbetering Door
toezicht
advisering
te
en
Daarnaast ondersteunden we zorgdragers bij
combineren
samenwerking
met
actieve
helpen
we
zorgdragers niet alleen om te voldoen aan wettelijke verplichtingen, maar ook om hun informatiebeheer te verbeteren. Zo dragen we bij aan een transparante overheid en een duurzaam toegankelijk archief voor burgers, bestuurders en onderzoekers.
en is de advisering verder ingevuld, waardoor de
capaciteit voor toezicht en advies weer op kwam.
Alle
aangesloten
gemeenten, het Waterschap Rijn en IJssel en diverse
handboeken vervanging; ▪ het adviseren over informatiebeheer,
migraties en vervreemding; ▪ het begeleiden van overbrenging en
▪ Het opzetten en versterken van
In 2025 is het toezicht volgens plan uitgevoerd
sterkte
▪ Het beoordelen van vernietigingslijsten en
uitplaatsing van (digitale) archieven;
Resultaten in 2025
minimale
onder meer:
gemeenschappelijke
regelingen
zijn
kwaliteitssystemen. Een volledig overzicht van de toezicht- en advieswerkzaamheden in 2025 is opgenomen in Bijlage
2:
Overzicht
toezicht-
en
advieswerkzaamheden 2025.
bezocht voor een kennismaking en het in kaart brengen van de stand van zaken. Dit heeft geleid tot een actualisatie van de gezamenlijke roadmap voor het e-depot (zie ook hoofdstuk e-depot).
Foto: 659-0309 Garretsen, Aalten
15
Samenwerking en kennisdeling
E-depot in 2025:
Samenwerking en kennisdeling vormen een belangrijk
▪ De uitplaatsing van SharePoint van het Waterschap
onderdeel van het toezicht en advies. In 2025 namen
Rijn en IJssel naar het e-depot is in het eerste
we deel aan strategische informatie-overleggen (SIO’s),
kwartaal van 2025 afgerond.
regionale werkgroepen en gezamenlijke bijeenkomsten, zoals de Oost-Gelderse DIV-dag. In werkgroepen rond onder meer metadata (MDTO) en videotulen is samen met gemeenten gewerkt aan het ontwikkelen van
▪ Voor het beheer en de vernietiging van uitgeplaatst archief zijn handleidingen opgesteld. Op basis hiervan
kon
het
Waterschap
Rijn
en
IJssel
uniforme werkwijzen en het delen van kennis.
grotendeels zelfstandig uitvoering geven aan de
Daarnaast stelden we een praktische handleiding op
voor
voor het beheren en vernietigen van uitgeplaatst
uitgeplaatst.
archief. Deze handleiding is beschikbaar voor alle organisaties die met uitplaatsing werken en draagt bij
vernietiging. De handleidingen zijn ook bruikbaar andere
organisaties
die
archief
hebben
▪ In het voorjaar zijn alle aangesloten gemeenten, het
aan zorgvuldige en consistente uitvoering.
Waterschap
E-depot
halen. Dit resulteerde in een roadmap waarin de
Het Erfgoedcentrum ontwikkelt het e-depot door, zodat aangesloten zorgdragers digitaal archief op een
en
enkele
gemeenschappelijke
regelingen bezocht om wensen en plannen op te koers voor het e-depot is vastgelegd. ▪ Er
is
doorgewerkt
in
regionale
werkgroepen,
professionele manier kunnen uitplaatsen en uiteindelijk
waaronder onderzoek naar MDTO als opvolger van
kunnen overbrengen. Na een periode van beperkte
TMLO (leidraad verwacht in het tweede kwartaal van
voortgang in 2024 door personeelswisselingen zijn de
2026) en de start van de werkgroep Videotulen
werkzaamheden vanaf april 2025 weer opgepakt. In
(december 2025) voor het opnemen van videotulen
2025 lag de focus op het versterken van de basis:
in het e-depot.
Foto: Collectie ECAL
DIV-dag De DIV-dag is een jaarlijkse kennisbijeenkomst voor medewerkers in de documentaire informatievoorziening van gemeenten in de Achterhoek en Liemers. De dag wordt gezamenlijk georganiseerd door het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, het Regionaal Archief Zutphen, het Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg en het Waterschap Rijn en IJssel. In 2025 stond de DIV-dag in het teken van ‘Informatie op orde? … Jazeker, alles in orde!’. Het programma omvatte presentaties van onder meer het Nationaal Archief en diverse workshops. Daarnaast was er gelegenheid voor uitwisseling en netwerken. De DIV-dag trok ongeveer 75 DIV-professionals.
kennisopbouw, afspraken, praktische ondersteuning en het uitzetten van een duidelijke koers voor de komende jaren.
16
5.4. Onze activiteiten
Cursussen
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
Een
organiseert
uiteenlopende
activiteitenaanbod bestaat uit cursussen voor
activiteiten om het gebruik van archieven en
een breed publiek. Deelnemers maken kennis
collecties
en te
streekcultuur Foto: 1095-47-2221 Collectie ECAL
Basiscursus genealogie Met de basiscursus genealogie helpen wij inwoners op weg bij het onderzoeken van hun familiegeschiedenis. In samenwerking met de Nederlandse Genealogische Vereniging leren deelnemers werken met bronnen zoals bevolkingsregisters, akten van de burgerlijke stand en kerkelijke registers. De cursus combineert archiefkennis met praktische zoekvaardigheden en laat zien hoe archieven kunnen bijdragen aan persoonlijke verhalen en historische bewustwording. In 2025 namen 56 personen deel aan onze basiscursus genealogie.
ondersteunt
belangrijk
onderdeel
ons
stimuleren
en
kennis
over
met archieven,
en
te
delen.
Deze
regionale geschiedenis. In 2025 boden we
-historie
onder
tussen het erfgoed dat wordt beheerd en het
Genealogie voor gevorderden, Paleografie en
publiek dat ermee in aanraking komt.
de
divers
publiek.
Scholieren,
studenten,
vrijwilligers, erfgoedliefhebbers, verenigingen en professionals
nemen
deel
lezingen,
rondleidingen
Daarmee
dragen
we
aan en
bij
cursussen,
Cursus
de
paleografie en
activiteiten vormen een belangrijke schakel
Onze activiteiten richten zich op een breed en
meer
genealogie,
van
Basiscursus
Achterhoeks
aan.
genealogie, Met
dit
cursusaanbod maken we historische bronnen en onderzoek toegankelijk voor een breed publiek. Het actuele cursusaanbod is te vinden op onze website.
presentaties. aan
educatie,
kennisdeling en het vergroten van historische en culturele betrokkenheid in de regio.
17
Erfgoededucatie
het
Het Erfgoedcentrum werkt aan het versterken en doorontwikkelen van erfgoededucatie in de regio. De focus ligt op het uitbouwen van het aanbod en het onderzoeken van de behoeften van scholen en culturele partners. In samenwerking met lokale cultuurpunten en musea is al erfgoededucatie ontwikkeld, en via de coalitiepartners binnen het Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek wordt het
regionale
aanbod
beter
zichtbaar
gemaakt.
Thema’s als regionale geschiedenis, erfgoed en streektaal vormen daarbij belangrijke rode draden. In deze pactperiode ontwikkelt het Erfgoedcentrum een educatief programma waarbij schoolklassen kennismaken met historische archieven, zowel op locatie als – vanwege het grote werkgebied – op scholen
zelf.
Daarnaast
wordt
lesmateriaal
ontwikkeld rond het thema ‘Migratie’, aansluitend op de tentoonstelling uit 2024 en te koppelen aan
project
Nomadsland.
Scholen
en
geïnteresseerde groepen kunnen hiervoor contact opnemen met het Erfgoedcentrum. Binnen dit thema
kreeg
ook
de
podcastserie
Echte
Achterhoekers Bestaan (Niet) een plek. De podcast vindt zijn oorsprong in het langdurige onderzoek naar migratiegeschiedenis in de Achterhoek dat door het Erfgoedcentrum wordt uitgevoerd. In de serie wordt op toegankelijke wijze zichtbaar hoe vragen rond afkomst, identiteit en verbondenheid samenhangen met de regionale geschiedenis. Streektaal
Foto: Collectie ECAL
Streektaal vormt een terugkerend thema binnen het
activiteitenaanbod,
bijeenkomsten,
onder
presentaties
en
meer
via
educatieve
projecten. De inhoudelijke uitwerking en impact
van deze activiteiten zijn beschreven in het hoofdstuk Streektaal & cultuur.
Tentoonstelling De Achterhoek en migratie In 2025 reisde de tentoonstelling De Achterhoek en migratie langs de acht aangesloten gemeenten. Aan de hand van archiefbronnen liet de tentoonstelling zien hoe migratie de regio door de eeuwen heen heeft gevormd — van ontvolking tijdens de Tachtigjarige Oorlog tot emigratie naar Amerika in de 19e eeuw. De reizende opzet (vijf frames met tien panelen) maakte het mogelijk de tentoonstelling op uiteenlopende locaties te tonen. Op verschillende plekken werd een lokale verdieping toegevoegd, bijvoorbeeld met aanvullend historisch onderzoek of lezingen over migratieverhalen uit de betreffende gemeente.
18
Filmavond Ben Tragter In april 2025 organiseerden we een filmavond rond het werk van Ben Tragter, filmer van de Achterhoek. De avond was met 123 bezoekers volledig volgeboekt en liet bezoekers kennismaken met historische filmbeelden en documentaires over natuur, landschap en streekgenoten. Met de inleiding van Jan Leijenhorst kregen de films extra context. Het Erfgoedcentrum beheert de volledige filmcollectie van Ben Tragter en maakt deze via publieksactiviteiten opnieuw zichtbaar en relevant voor een breed publiek.
Publieksactiviteiten Het Erfgoedcentrum organiseert ook publieksactiviteiten, zoals lezingen, filmavonden en
presentaties, soms in
samenwerking met historische verenigingen en culturele partners in de regio. Deze activiteiten vinden plaats in het Erfgoedcentrum zelf, maar ook op andere locaties in de
regio. Met deze activiteiten maken we geschiedenis en erfgoed op een toegankelijke manier zichtbaar voor een breed publiek.
Foto: Ilse Hetterscheid
Bezoekers maken kennis met archiefstukken, beeldmateriaal en verhalen uit de Achterhoek en Liemers, geplaatst in hun historische context. Zo wordt duidelijk dat erfgoed niet
Lezing & rondleiding Pol DiepeveenJansen In februari 2025 organiseerden we een lezing over kastelen, buitenplaatsen en landgoederen langs de Oude IJssel, verzorgd door archeoloog en auteur Pol Diepeveen-Jansen. De belangstelling was groot: de lezing en aansluitende rondleiding op Huis Landfort waren met 187 bezoekers volledig volgeboekt. Met deze combinatie van lezing en locatiebezoek werd regionale geschiedenis tastbaar gemaakt en kregen deelnemers inzicht in de landschappelijke, politieke en culturele context van adellijke huizen langs de Oude IJssel.
alleen in depots en archieven wordt bewaard, maar ook
betekenis heeft voor het heden. De activiteiten bieden een breder inzicht in de geschiedenis van de regio. Daarmee dragen zij bij aan kennis van en waardering voor het erfgoed in de Achterhoek en Liemers.
Foto: Mees Dekker
19
5.5. Onze sociale mediakanalen
X
De sociale mediakanalen van het Erfgoedcentrum
bredere trend sinds de naamswijziging van het
opnieuw. Deze ontwikkeling sluit aan bij de
Achterhoek en Liemers worden structureel ingezet om
activiteiten,
nieuwtjes
Aantal volgers op onze sociale mediakanalen
Het aantal volgers op X (voorheen Twitter) daalde
en
bijzonder
archiefmateriaal onder de aandacht te brengen. Via deze kanalen maken we erfgoed zichtbaar voor een breed publiek en stimuleren we het gebruik van collecties en de deelname aan activiteiten.
platform, waarna veel gebruikers hun account hebben beëindigd. We blijven X volgen, maar we richten de inzet van sociale media vooral op kanalen
waar
het
bereik
en
de
interactie
toenemen.
3000 2500 2000 1500
Door sociale media doelgericht in te zetten als aanvullende communicatiekanalen vergroten we
Resultaten in 2025
het
bereik
van
onze
erfgoedcollecties
en
activiteiten
en
wordt
erfgoed
een
In 2025 nam het aantal volgers op Facebook,
laagdrempelige manier toegankelijk gemaakt.
Instagram en LinkedIn verder toe. Facebook blijft
op
1000 500 0 2021
een belangrijk kanaal om een breed en regionaal publiek te bereiken. Instagram laat een gestage
2022 Facebook
2023 Instagram
2024
2025
groei zien en wordt met name ingezet voor het
delen van beeldmateriaal uit de collectie. LinkedIn ontwikkelt zich steeds meer als platform om professionals,
samenwerkingspartners
en
geïnteresseerden
in
het
het
werk
van
Volg ons en mis niets! Afbeelding met cirkel, Graphics, zwart-wit, symbool
Afbeelding met symbool, logo, Lettertype
Afbeelding met logo, symbool, Graphics, wit
Door AI gegenereerde inhoud is mogelijk onjuist.
Door AI gegenereerde inhoud is mogelijk onjuist.
Door AI gegenereerde inhoud is mogelijk onjuist.
Erfgoedcentrum te bereiken.
20
5.6. Streektaal & cultuur
groep 6 en 7 van het basisonderwijs, was ook in 2025
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers is het streektaalinstituut voor het Nedersaksisch in de provincie Gelderland. Vanuit deze rol zetten we ons in voor het behoud, de overdracht en de ontwikkeling van de streektaal, in samenwerking met onderwijs, culturele
succesvol in de Achterhoek en op de Veluwe. Met dit project maken kinderen op een toegankelijke en speelse manier kennis met de streektaal en de regionale cultuur. Levend houden & vernieuwen
organisaties en overheden.
Daarnaast wordt de streektaal actief ingezet als levende
Beleid & infrastructuur
voortgezet als SPÖL ‘S PLAT!, met meer ruimte voor
cultuurvorm. De opzet van Plat Gespöld is vernieuwd en
Met subsidie van de provincie Gelderland kon het Erfgoedcentrum
in
2025
onder
meer
streektaalconsulenten inzetten, uitvoering geven aan het Stimuleringsfonds
Nedersaksisch
streektaalsymposium netwerk
in
de
organiseren. regio
Gelderland
en
een
Daarnaast
is
het
Noordoost-Veluwe
verder
uitgebouwd. Ook landelijk werd samengewerkt met de Nedersaksische
taalinstituten
in
Stellingwerven,
Groningen, Drenthe en Overijssel. Door kennis en materialen te delen en gezamenlijk op te trekken richting de Raad van Europa en ministeries, wordt de positie van het Nedersaksisch versterkt.
Overdracht & educatie Een belangrijk speerpunt binnen het streektaalbeleid is overdracht aan generaties. Het project Wiesneus, een kindertijdschrift
met bijbehorende streektaalles
voor
talentontwikkeling en het zingen in de streektaal. De deelnemers traden in 2025 op tijdens de Dag van de Achterhoekse Popmuziek. Ook organiseerden we in november het Streektaalsymposium, waar maar liefst 200 bezoekers met sprekers en makers in gesprek gingen over streektaal nu en in de toekomst. Daarnaast werd in samenwerking met regionale partners de Waeke van het Achterhookse en Liemerse Book georganiseerd. Ter gelegenheid daarvan verscheen de bundel Flonkergood, met nieuwe verhalen en gedichten in de streektaal, die tijdens deze week cadeau werd gedaan aan kopers van een regionaal boek.
Wiesneus Met de Wiesneus-lessen maken basisschoolleerlingen (groep 5 en 6) op een speelse manier kennis met de Achterhoekse en Veluwse streektaal. Bij de les hoort het Wiesneus-kindertijdschrift, vol verhalen, opdrachten, puzzels en liedjes in de streektaal. De lessen worden al meerdere jaren in de hele Achterhoek en op de Veluwe gegeven en zijn populair bij kinderen en scholen. In 2025 ontvingen duizenden kinderen een Wiesneus-les. 21
SPÖL ’S PLAT! Na tien edities van streektaalmuziekfestival Plat Gespöld kozen we in 2025 voor een nieuwe aanpak: SPÖL ’S PLAT!, een muzikaal coachingstraject voor jong talent dat in streektaal wil optreden. Deelnemers tot 35 jaar kregen een half jaar begeleiding van ervaren coaches en volgden workshops, afgestemd op hun leervragen; van zingen en tekstschrijven in streektaal tot podiumpresentatie. Het traject werkte toe naar optredens tijdens de Dag van de Achterhoekse Popmuziek op 22 november 2025, waar drie geselecteerde talenten lieten horen hoe veelzijdig en eigentijds streektaalmuziek kan zijn. Foto: Collectie ECAL
Streektaalsymposium Op 5 november 2025 vond het Streektaalsymposium in stadion De Vijverberg in Doetinchem plaats. Ongeveer 200 bezoekers gingen in gesprek over de positie van streektaal vandaag en in de toekomst. Schrijver en taalkundige Wim Daniëls vertelde over zijn eigen dialectachtergrond en het belang van streektaal, terwijl hoogleraar Nedersaksisch Martijn Wieling inging op ontwikkelingen in gebruik en overdracht, ook onder jongeren en via nieuwe technologie. Daarnaast was er aandacht voor hoe streektaal leeft in muziek, online en in het dagelijks leven. Met muziek van SPÖL ’S PLAT!-talent Elena Jolie en een bijdrage van cartoonist Herman Roozen werd de avond inspirerend afgesloten.
Waeke van het Achterhookse en Liemerse Book In maart 2025 organiseerden we samen met de Dialectkring Achterhook en Liemers en de Vrienden van de Streektaal Lochem de Waeke van het Achterhookse en Liemerse Book. Met activiteiten zoals de verkiezing van het Beste Boek van de streek werd streek(taal)literatuur in het zonnetje gezet. Bezoekers ontvingen het kadobuukske Flonkergood, met nieuwe verhalen en gedichten van streektaalschrijvers; dit boekje werd tijdens de Waeke ook gratis verstrekt bij aankoop van een streek(taal)boek in lokale boekhandels en via achterhoekseboeken.nl. In 2025 was er extra aandacht voor jeugdboeken, waaronder de presentatie van de Achterhoekse vertaling van De Gruffalo. Foto: Collectie ECAL
22
Foto: 1095-21-222 N.V. Vereenigde Fotobureaux, Amsterdam
6. De mensen achter het ECAL Achter het werk van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers staan mensen die zich dagelijks inzetten voor het behoud en de toegankelijkheid van erfgoed. Dat werk gebeurt vanuit een bijzondere plek: het gebouw aan de IJsselkade 13 in Doetinchem, waar verleden en heden letterlijk samenkomen. Waar het pand rond 1960 nog dienstdeed als Lagere Technische School, is het nu een plek waar geschiedenis wordt bewaard, onderzocht en gedeeld. Het karakter van het gebouw is behouden gebleven, terwijl de functie is meegegroeid met de tijd.
We
beschikken
hier
over
depot-,
kantoor-
en
studiezaalruimte, op basis van een langlopend huurcontract. Het Erfgoedcentrum is vertegenwoordigd in de Stichting Brewinc Beheer en vervult daarin de rol van secretaris. Facilitaire zaken
worden
gezamenlijk
georganiseerd
via
een
gebouwenbeheerder. Voor HR-, salaris- en ICT-diensten werken we samen met de gemeente Doetinchem op basis van een Service Level Agreement, waardoor kan worden gewerkt met
actuele systemen en professionele ondersteuning. Vanuit deze solide basis zetten de mensen achter het Erfgoedcentrum zich dagelijks in voor het regionale erfgoed.
23
6.1. Bestuur
Adviescommissie
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
In december 2024 is besloten tot oprichting
wordt
van een Adviescommissie. In 2025 is het
bestuurd
volgens
de
Wet
Algemeen Bestuur (8 deelnemende gemeenten)
gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De
bijbehorende
besluit
over
vergoeding
bestuurlijke inrichting is daarmee stevig
vastgesteld. In 2026 worden leden voor de
regionaal verankerd en zorgt voor een
Adviescommissie
transparante en zorgvuldige besluitvorming.
Adviescommissie heeft tot doel het bestuur
De aangesloten gemeenten zijn gezamenlijk
gevraagd en ongevraagd te adviseren over
verantwoordelijk voor het beleid en het
ontwikkelingen en vraagstukken die relevant
functioneren van het Erfgoedcentrum.
zijn voor het Erfgoedcentrum.
geworven.
Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur
Dagelijks bestuur (voorzitter, plv. voorzitter, portefeuille financiën)
Adviescommissie (in oprichting – werving leden in 2026)
De Secretaris-directeur
Organisatie (ECAL)
Het bestuur bestaat uit een Algemeen
Bestuur
en
een
Dagelijks
Bestuur.
Het
Algemeen Bestuur wordt gevormd door de portefeuillehouders van de acht deelnemende gemeenten. Binnen dit bestuur worden de hoofdlijnen van beleid vastgesteld en wordt toezicht gehouden op de uitvoering. Het Dagelijks Bestuur is belast met de dagelijkse aansturing
en
voorbereiding
van
besluitvorming en bestaat uit twee leden van het Algemeen Bestuur, aangevuld met een lid met de portefeuille financiën. De secretarisdirecteur ondersteunt het bestuur en is verantwoordelijk voor de ambtelijke leiding van de organisatie.
Algemeen bestuur
Dagelijks bestuur
Doetinchem – R. Hummelink (voorzitter)
Bronckhorst – A. Peppelman (tot 18-032025), H. Puijk (vanaf 18-03-2025)
Voorzitter – R. Hummelink
Winterswijk – S. Metaal-ten Dolle (plv. v.)
Oost Gelre – J. Hoenderboom
Plv. voorzitter – S. Metaal-ten Dolle
Aalten – H. te Lindert (tot 01-02-2025), R. van Lochem (vanaf 01-05-2025)
Oude IJsselstreek – J. Kock
Portefeuille financiën – A. Das
Berkelland – J. van Oostrum
Portefeuille financiën – A. Das
Secretaris/directeur – H. Berende
Montferland – M. Eleveld
Secretaris/directeur – H. Berende
24
Foto: 1095-24-031 Collectie ECAL
6.2. Medewerkers De impact van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers wordt mogelijk gemaakt door de inzet van medewerkers, vrijwilligers en externe partners. Samen zorgen zij voor het behoud, de toegankelijkheid en het gebruik van het regionale erfgoed. Medewerkers
Het Erfgoedcentrum beschikte eind 2025 over een team van 18 medewerkers, goed voor 14,03 fte. Gemiddeld was in 2025 sprake van 12,88 fte. Binnen dit team zijn verschillende deskundigheden vertegenwoordigd. Expertises Het team bestaat uit medewerkers met complementaire expertise. De werkzaamheden zijn grofweg verdeeld over de volgende rolgebieden: ▪ Directie & bedrijfsvoering ▪ Publiek & dienstverlening
en het organiseren van publieks- en educatieve activiteiten. Met hun gezamenlijke expertise vormen zij de professionele basis onder het werk van het Erfgoedcentrum. Kennis en ontwikkeling Investeren in kennis en professionalisering is essentieel voor het werk van het Erfgoedcentrum. In 2025 volgden medewerkers
diverse
vakinhoudelijke
trainingen,
waaronder een training voor het collectiebeheersysteem en een opleiding Toezicht voor de archiefinspecteur. Medewerkers namen daarnaast deel aan kennissessies en bezochten onder meer de Archiefdag in Apeldoorn. Ook
vond
kennisuitwisseling
plaats
met
andere
archiefinstellingen, zoals het Gelders Archief en het Regionaal Archief Zuid-Utrecht. Inhuur en ondersteuning Ter ondersteuning van de organisatie is in 2025 gebruikgemaakt van inhuur van derden. Via Laborijn was één medewerkster werkzaam voor ondersteunende administratieve werkzaamheden. Daarnaast zijn op
▪ Collectie
projectbasis twee streektaalfunctionarissen ingezet en
▪ Toezicht & advies
achterstanden in inventarisatie. Voor specialistische
▪ Streektaal
één
medewerker
voor
het
wegwerken
van
ondersteuning van de archiefinspecteur is externe expertise ingehuurd.
De medewerkers zetten zich dagelijks in voor het duurzaam beheren en toegankelijk maken van archieven en collecties, het adviseren van aangesloten zorgdragers
Foto: 1095-40-0814 Collectie ECAL
25
Nieuwe directeur in 2025 – Hans Berende “Erfgoed leeft als je het gebruikt”
In 2025 trad Hans Berende aan als directeur van het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers. Zijn loopbaan begon al vroeg bij het archief: als student deed hij al onderzoek in de voorlopers van het huidige ECAL. Ruim twintig jaar later keert hij terug, nu als directeur. Berende studeerde filosofie en geschiedenis, volgde daarnaast de opleiding tot archivaris en werkte onder meer als rijksarchivaris in de provincie Utrecht, archiefinspecteur bij het ECAL, docent archivistiek en zelfstandig adviseur op het gebied van digitale archiefvorming en overbrenging. Zijn drijfveer is helder: erfgoed heeft pas waarde wanneer het wordt gebruikt. “We bewaren niet om te bewaren. Archieven en streektaal krijgen betekenis op het moment dat mensen er iets mee doen.” Voor Berende staat toegankelijkheid centraal: toegang tot openbare informatie, ondersteuning bij onderzoek en het actief verbinden van mensen met hun geschiedenis. Onder zijn leiding wil het Erfgoedcentrum verder bouwen aan grotere zichtbaarheid en gebruik van archieven en streektaal, versterking van samenwerking in de regio, verdere digitalisering van werkprocessen en dienstverlening, en meer bewustzijn over het belang van goed archiefbeheer. Volgens Berende weerspiegelen archieven de samenleving in al haar diversiteit.
“Hoe meer verschillende groepen hun archief toegankelijk maken, hoe rijker het beeld van onze regio wordt.” Met die overtuiging werkt hij samen met medewerkers en partners aan een toekomstbestendig ECAL.
Personeelswijzigingen in 2025 In 2025 waren er diverse personele wijzigingen. Belangrijke functies die in 2024 waren vrijgevallen, waaronder die van secretaris-directeur en adviseur digitaal informatiebeheer, zijn in 2025 weer ingevuld. Daarnaast zijn ook de functies van collectiebeheer en medewerker opnieuw
dienstverlening
ingevuld.
Ook
zijn
en
communicatie
er
tijdelijk
extra
medewerkers ingezet voor erfgoededucatie en ter
ondersteuning van het collectiebeheer, zodat de continuïteit van het werk kon worden geborgd. Daarnaast boden we ruimte aan een snuffelstage en een werkervaringsplek.
Foto: Collectie ECAL
26
Vrijwilligersproject 2025 – Van ‘rommelig’ naar vindbaar Vrijwilligers helpen ons om bronnen stap voor stap beter toegankelijk te maken. In 2025 digitaliseerden vrijwilligers opnieuw notariële akten (notaris Pasteur, Doetinchem) en werkten daarnaast aan enkele archieven. Het meest bijzondere project was het archief van School Veldhoek in Ruurlo (SARA 1743). Omdat het materiaal ongestructureerd werd aangeleverd, was het een uitdaging om de juiste ordening aan te brengen. Uiteindelijk is het archief op orde gebracht, waardoor het nu als samenhangend geheel terug te vinden en te raadplegen is.
6.3. Vrijwilligers Vrijwilligers leveren een waardevolle bijdrage aan het werk van het Erfgoedcentrum. Eind 2025 waren er 29 vrijwilligers
actief. Vrijwilligers maken meer toegankelijk Vrijwilligers leveren een onmisbare bijdrage aan het nader toegankelijk maken van archieven en collecties. Hun inzet is grofweg te verdelen in drie gebieden:
Foto: Collectie ECAL
▪ Beeld & digitalisering: scannen en beschrijven van fotoen filmmateriaal. ▪ Bronnen toegankelijk maken: indexeren van notariële akten en militieregisters en transcriberen van historische documenten, zoals een oud gerechtsboek, en het controleren van de huisnummerconcordantie Wisch. ▪ Streektaal & collectieondersteuning: bijdragen aan het
Woordenboek Achterhoekse en Liemerse Dialecten (WALD) en de bijbehorende grammatica (GRALD), ondersteuning bij bibliotheekbeheer en bij de boekenverkoop. Naast hun inhoudelijke inzet ondersteunen vrijwilligers ook bij publieksactiviteiten, zoals bijeenkomsten, lezingen en
Vrijwilligersuitje Op 26 juni vond het befaamde vrijwilligersuitje plaats. Dit keer togen we naar Grolle, Grol – oftewel Groenlo: een stad met middeleeuwse wortels, bekend van het Grolsche bier en het tweejaarlijkse evenement De Slag om Grolle. We startten met een rondleiding door het centrum. In historische kledij gehulde gidsen leidden ons door de pittoreske straatjes en vertelden kleurrijke verhalen. Natuurlijk mocht ook het Grolsch Kanon niet ontbreken. Daarna was het tijd voor een verfrissend drankje en gebak op een terras aan de Markt. Vervolgens bezochten we de Oude Calixtuskerk, waar het Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog (NMTO) is gevestigd: een prachtig gerestaureerde plek met interessante objecten en leuke interactieve onderdelen. We sloten het uitje af met een buffet bij restaurant Wissink op de Markt.
exposities.
27
Foto: 922-1279 Sussex Photo Agency
7. Samenwerkingen & netwerk
culturele instellingen werken we aan gezamenlijke thema’s. In 2025 lag de focus op erfgoededucatie en migratie; dit resulteert in 2026 in een gezamenlijke publicatie.
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers werkt samen met
een
breed
samenwerkingen
netwerk
versterken
van de
partners. kwaliteit
van
Deze de
Streektaal & kennisnetwerken Als
door
de
provincie
Gelderland
aangewezen
taalinstituut voor het Nedersaksisch onderhouden we
dienstverlening, vergroten het bereik van erfgoed en
intensieve
maken gezamenlijke activiteiten mogelijk. Door kennis te
taalinstituten
in
Nederland.
Door
delen
kennisdeling
en
gezamenlijke
ontwikkeling
en
activiteiten
te
bundelen,
wordt
meer
contacten
met
andere
Nedersaksische afstemming, van
maatschappelijke impact bereikt dan ieder afzonderlijk
activiteiten wordt de positie van de streektaal landelijk
zou kunnen realiseren.
versterkt. De directeuren vormen samen een stuurgroep waarin activiteiten worden afgestemd.
Samenwerking in huis en regio In het gebouw ’t Brewinc werken we nauw samen met
Overheden, media & maatschappelijke partners
medegebruikers, in het bijzonder met de Bibliotheek
Daarnaast
West-Achterhoek.
tot
archiefdiensten,
uitwisseling van kennis en ervaringen en tot concrete
maatschappelijke
gezamenlijke activiteiten, zoals het streektaalproject
Partneroverzicht). Deze samenwerkingen dragen bij aan
Wiesneus.
professionele archiefzorg, zichtbaarheid van erfgoed en
Deze
samenwerking
leidt
Regionale cultuur & erfgoed
werken
we
media,
samen
met
historische
organisaties
gemeenten,
verenigingen
(zie
Bijlage
en 3:
brede maatschappelijke verankering in de regio.
Sinds 2017 zijn we coalitiepartner van het Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek (CEPA). Samen met andere
28
Staat van baten en lasten over 2025 in €
Realisatie 2025
Begroting 2025
Bijdrage gemeenten
1.883.366
1.877.398
Bijdrage provincie
117.235
115.000
Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers sloot 2025
Overige baten
124.597
95.750
financieel gezond af. Het jaar kenmerkte zich door een
Bijdrage projecten
44.718
45.000
2.169.917
2.133.148
BATEN
8. Financiën
positief resultaat, lagere personeelslasten dan begroot en een verdere versterking van de financiële positie.
Totaal baten
Resultaat
LASTEN
Het boekjaar 2025 is afgesloten met een positief resultaat
Personeelskosten
979.066
1.088.650
van € 216.762, tegenover een begroot resultaat van
Huisvestingskosten
431.562
516.050
Dienstverleningskosten
101.578
91.108
Bedrijfsvoering
122.932
111.550
Onvoorzien
20.105
5.000
Project Oer
10.452
10.000
Cultuurpact
34.861
35.000
Regionale Identiteit (Provinciegelden)
117.235
115.000
Kapitaallasten
44.287
38.350
Btw voorheffing
91.077
95.000
1.953.154
2.105.708
216.763
27.440
€ 27.440. Het verschil wordt vooral verklaard door lagere personeelskosten
vanwege
vacatures
personeelswisselingen die niet direct zijn ingevuld.
en
Totaal lasten
RESULTAAT
Resultaat
29
9. Vooruitblik naar 2026
Professionalisering van toezicht en advies Het Erfgoedcentrum blijft aangesloten gemeenten en
In 2026 bouwt het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers verder op de ontwikkelingen die in 2025 in
gang zijn gezet. De kern blijft daarbij onveranderd: het duurzaam bewaren en actief toegankelijk maken van informatie en erfgoed voor inwoners, onderzoekers en
andere zorgdragers actief ondersteunen bij goed informatie-
en
archiefbeheer.
Door
kennisdeling,
werkgroepen en gerichte advisering wordt verder gewerkt aan een toekomstbestendige archieffunctie in de regio.
organisaties in de regio.
Streektaal en overdracht
Toegankelijkheid en gebruik
Ook in 2026 wordt ingezet op het levend houden van
Het vergroten van het gebruik van archieven en streektaal blijft een belangrijk speerpunt. Naast verdere uitbreiding van digitale vindbaarheid wordt ingezet op het beter aansluiten bij vragen van gebruikers en het versterken van publieksgerichte activiteiten. Archieven krijgen waarde wanneer ze worden geraadpleegd en
het Nedersaksisch in Gelderland. Projecten gericht op educatie, talentontwikkeling en zichtbaarheid van
streektaal krijgen een vervolg. Door samenwerking met het
onderwijs,
culturele
partners
en
andere
taalinstituten wordt de positie van streektaal verder versterkt.
gebruikt, die gedachte blijft leidend.
Samen bouwen aan erfgoed
Digitale archivering en e-depot
Tot slot blijft samenwerking een sleutelwoord. We
In 2026 wordt de ingezette koers voor het e-depot verder uitgewerkt. De roadmap die in 2025 is opgesteld, vormt hiervoor de basis. De focus ligt op verdere begeleiding van zorgdragers bij uitplaatsing en overbrenging van digitaal archief en op het versterken van kennis en standaarden.
willen een verbindende rol spelen tussen overheden, culturele instellingen, historische verenigingen en inwoners. Door kennis, collecties en netwerken te bundelen ontstaat een rijker en completer beeld van de geschiedenis van de Achterhoek en de Liemers. Met deze koers willen we ook in 2026 een stabiele, professionele en toegankelijke organisatie blijven, een plek waar informatie en erfgoed niet alleen wordt
bewaard, maar actief wordt gebruikt en doorgegeven. Foto: 1095-31-474 W. Hissink, Winterswijk
30
10. Bijlagen Bijlage 1: Overzicht aanwinsten en inventarisatie 2025 Gemeente Bronckhorst Winterswijk
Aanwinsten overheidsarchieven Archiefbestand 1746 - Gemeentebestuur Vorden betr. Wichmond-Vierakker - Hinderwetvergunningen (1894) 1947-1986 0203 - Gemeentebestuur Winterswijk, bouwvergunningen, (1880) 1976-1990 (2009) aanvulling
Winterswijk
0272 - Gemeentebestuur Winterswijk, 1985-1994
Winterswijk
0600 - Gemeentebestuur Winterswijk, dossiers "Hinderwet", 1885-1953, aanvulling
TOTAAL
Gemeente Oost Gelre Oost Gelre Oost Gelre Oost Gelre Oost Gelre Winterswijk TOTAAL
Omvang (m) 1,875 0,25
Berkelland
42,375 6,5 51
Archieven (formele overbrenging volgt nog) Archiefbestand 0537 - Gemeentebestuur Lichtenvoorde 1986-2004 (formele overbrenging volgt nog) 0654 - Gemeentebestuur Lichtenvoorde 1930-1985 (formele overbrenging volgt nog) 0881 - Gemeentebestuur Oost Gelre bouwvergunningen (formele overbrenging volgt nog) 2005-2014 1291 - Gemeentebestuur Groenlo (formele overbrenging volgt nog) 1142 - Gemeentebestuur Groenlo (formele overbrenging volgt nog) 1074 - Fotocollectie gemeente Winterswijk (formele overbrenging volgt nog)
Gemeente Doetinchem Oude IJsselstreek Doetinchem
Omvang (m)
135,25 92,75 72,125 28,25 59,875
Doetinchem Doetinchem Bronckhorst Doetinchem Berkelland Bronckhorst Berkelland Winterswijk Aalten Winterswijk Bronckhorst Bronckhorst
0,25 401,00
Berkelland
Aanwinsten particulier archief(vormer) 0646 - R. Lureman, aanvulling 1900-2016 0666 - Collectie B. Snelting te Megchelen, aanvulling, 19252000 1066 - Collectie Meinen, aanvulling 1909-1990 1090 - Hendrik Odink, streekhistoricus en folklorist te Eibergen, aanvulling, 1741-1973 1202 - Uitgeversmaatschappij C. Misset BV te Doetinchem, 1873-1996 1206 - Fotocollectie gemeente Doetinchem Jan Greven, aanvulling 1225 Houthandel en Zagerij Veenhuis te Baak 1284 - Collectie waterleidingbedrijven, aanvulling, 1941-2009 1320 - Hervormde gemeente Gelselaar, 1639-1894 1435 - Stichting 'Het Gilde van Drempt', 1870-2014 1621 - Rooms-katholieke Parochie van de H. Mattheüs te Eibergen, Aanvulling 1631 - Federatie van Bakkerspatroonsverenigingen in OostGelderland, aanvulling, 1930-1998 1672 - Rooms-katholieke parochie van de H. Helena te Aalten 1689 - Katholieke Arbeidersbeweging afdeling Winterswijk (KAB), 1945-1978 1692 - Christelijke Basisschool 'Het Hoge' te Vorden, aanvulling, 1879-2019 1695 - Probusclub Bronckhorst 1742 - Rooms-katholieke Parochie H. Martelaren van Gorcum te Rekken
Omvang (m) 0,125 0,125 0,125 0,75 2 0,75 0,125 0,125 0,625 0,125 0,5 0,125 0,25 0,75 1 0,5 1
31
Bijlage 1: Overzicht aanwinsten en inventarisatie 2025 (vervolg) Gemeente Montferland
Montferland Bronckhorst Doetinchem Doetinchem Bronckhorst Berkelland Bronckhorst Montferland Bronckhorst Montferland Winterswijk Doetinchem Bronckhorst Totaal
Aanwinsten particulier archief(vormer) (vervolg) 1744 - Katholieke Plattelandsvrouwen Organisatie (KPO) afdeling Azewijn 1745 - Stichting Dorpshuis Azewijn 1748 - Familie Reindsen te Zelhem 1749 - Inventarisatieproject kunst in de openbare ruimte, gemeente Doetinchem (digitaal 2330 mb?) 1750 - Familie en Drukkerij Wink te Doetinchem 1751 - 'De Keppelsche IJzergieterij' 1753 - Protestantse Gemeente 'De Wijngaard' te Borculo 1755 - Weekblad 'De Reclame' voor Hengelo (G), Keijenborg en omstreken 1756 - Familie Hageman te Braampt 1757 - Land- en Tuinbouwschool Het Beeckland / 't Beeckland te Vorden 1758 - Het Gilde Sint Joris te Braamt, 1713-1993 1759 - Collectie bewegend beeld W.G. Roerdinkholder 1760 - Carnavalsvereniging D'Yselschuit te Doetinchem 1761 - Schoolarchieven Zelhem
Omvang (m)
Vervaardigde inventarissen
0,125
Gemeente
0,125 0,125
Aalten, 1684 (2,875), 1690 (9,5) Berkelland, 1320 (0,625) Bronckhorst, 1692 (0,5), 1693 (0,5), 1694 (0,375), 1709 (1,5), 1711 (1,625), 1718 (0,25) Doetinchem,0513 (0,125) aanvulling,1214 aanvulling (2,375), 1682 (1,625), 1717 (1,5), 1741 (1,425), 1747 (1,5) Montferland, 1726 (0,375), 1728 (2,125), 1729 (16), 1730 (0,75), 1731 (4,625), 1732 (2,25), 1733 (2,75), 1734 (1,625), 1735 (0,5), 1758 (0,125) Oost Gelre, 1575 (0,125) Oude IJsselstreek, 1699 (0,375), 1701 (0,125), 1707 (0,375) 1719 (0,125) Winterswijk, 0583 aanvulling (0,125) Totaal
0 0,125 0,125 1,375 3 0,125 5,5 0,125 0,5 0,125 5 25,375
Aantal inventarissen 2 1
Omvang (m)
12,375 0,625
6
4,75
6
8,55
10
31,5
1
0,125
4
1
1 31
0,125 59,05
32
Bijlage 2: Overzicht toezicht- en advieswerkzaamheden 2025 Onderstaand overzicht geeft een samenvatting van de toezicht- en advieswerkzaamheden die het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers in 2025 heeft uitgevoerd voor aangesloten zorgdragers. Het overzicht dient ter nadere toelichting op het hoofdstuk Toezicht en advies in dit jaarverslag. Gemeente
Aalten Berkelland
Bronckhorst
Doetinchem
Montferland
Inspectiewerkzaamheden • Beoordelen vernietigingslijst Aalten • Advies over personeelsveranderingen tbv. het in staat blijven van afdeling DIV • Advies over digitale gegevensdragers • Advies over archiefbeheer tbv. toetreding tot Gemeentelijk Belastingkantoor Twente, GBT • Beoordelen vernietigingslijsten Berkelland: o Heerlijk Thuis in Huis o Cliëntendossiers SoZa Borculo, Eibergen, Neede, Ruurlo, vernietigingsjaar 2025 o Correspondentiearchief Berkelland, Borculo, Eibergen, Neede, Ruurlo, vernietigingsjaar 2025 o Financiële bescheiden Berkelland, vernietigingsjaar 2025 o Personeelsdossiers woningfinanciering, vernietigingsjaar 2025 o Voorzieningen Jeugdzorg, vernietigingsjaar 2025 o Financiële bescheiden SDOA, vernietigingsjaar 2025 • Advies, beoordeling archiefbestand Neede 1938-2004 en vernietigingslijsten • Informatie verstrekken over verklaringen kwaliteitssysteem informatiebeheer • Advies inrichten Hotspotmonitor • Advies (her-) inrichting van het Strategisch Informatie Overleg (SIO) • Beoordelen vernietigingslijst Bronckhorst • Beoordelen vernietiging APV/OOV vergunningen, periode 2006-2015 • Beoordelen vernietiging archiefbescheiden DecosJoin 2021-2024 • Advies, beoordeling archiefbestand hinderwetvergunningen Wichmond-Vierakker 1947-1986
•
Beoordelen vernietigingslijsten Doetinchem: o Bijstandsdossiers van de voormalige afdeling Werk & Inkomen van de gemeente Doetinchem betreffende de periode 1995 t/m 2015, vernietigingsjaar 2025 o Lijst van V 2022 met bijlagen, vernietigingsjaar 2025 Beoordelen vernietigingslijst leerplichtverzuim (Leren Werkt)
• •
Beoordelen inventarissen voor overbrenging Beoordelen vernietigingslijsten
•
33
Gemeente Oost Gelre
Oude IJsselstreek
Winterswijk Waterschap Rijn en IJssel
Gemeenschappelijke Regelingen
Inspectiewerkzaamheden (vervolg) • Beoordelen vernietigingslijsten Oost Gelre: o Vernietigingslijst 2025 Groenlo; o Vernietigingslijst 2025 cliëntendossiers Groenlo; o Vernietigingslijst 2025 Lichtenvoorde; o Vernietigingslijst 2025 cliëntendossiers Lichtenvoorde; o Vernietigingslijst 2025 Oost Gelre; o Vernietigingslijst 2025 cliëntendossiers Oost Gelre; o Vernietigingslijst 2025 digitale dossiers Oost Gelre • Advies en beoordeling handboek vervanging • Beoordelen vernietigingslijsten Oude IJsselstreek: Financiële administratie 2011-2017, vernietigingsjaar 2025 • Advies en beoordeling aanvullingen archiefbestanden Wisch en Gendringen • Advies overbrenging missieprent • Advies uitplaatsing e-depot • Advies over inzet van personeel • Beoordeling vernietigingslijst: Vernietigingslijst archiefbescheiden V2020, vernietigingsjaar 2025 • Advies overbrenging digitale kaarten e-depot Ecal • Beoordeling vernietigingslijst PD’s 2022-2025 • Advies selectielijst e-mailbewaring • Advies vervreemding archiefbescheiden Laborijn • Beoordelen vernietigingslijst 2025 • Advies vervangen archiefbescheiden • Beoordelen handboek vervanging ODA • Advies handboek vervanging • Advies mandateren van bevoegdheden Regio Achterhoek • Beoordelen vernietigingslijsten over de jaren: Vernietiging archiefbescheiden met vernietigingsjaar 2025 Fijnder • Uitvoeren nulmeting informatiebeheer • Beoordelen
vernietigingslijsten SDOA/Fijnder Werkbaan Oost BV • Beoordelen vernietigingslijsten, opheffing en overbrenging 34
Bijlage 3: Partneroverzicht In 2025 werkten we samen met een breed netwerk van partners op het gebied van erfgoed, streektaal, educatie, media en overheid. Onderstaand overzicht geeft een beeld van organisaties waarmee actief is samengewerkt.
Overheden & publieke organisaties
▪ Stadsmuseum Doetinchem
Streektaalpartners
▪ Gemeente Aalten
▪ Mr. H.J. Steenbergen-Stichting
▪ Dialectkring Achterhook en Liemers
▪ Gemeente Berkelland
▪ Stichting Vrienden erfgoed Staring
▪ Dialektkringe Salland en Oost-Veluwe
▪ Gemeente Bronckhorst
▪ Stichting het Plantenfonds
▪ Vereniging Vrienden van de Streektaal veur Lochem e.u.
▪ Gemeente Doetinchem ▪ Gemeente Montferland
Bibliotheken (Achterhoek & Liemers)
▪ Gemeente Oost Gelre
▪ Bibliotheek West-Achterhoek
▪ Gemeente Oude IJsselstreek
▪ Bibliotheek Oost-Achterhoek
▪ Gemeente Winterswijk
▪ Bibliotheek Achterhoekse Poort
▪ Gemeente Zevenaar
▪ Bibliotheek Montferland
▪ Gemeente Doesburg
▪ Bibliotheek De Graafschap
▪ Provincie Gelderland ▪ Waterschap Rijn en IJssel
Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek (CEPA)
▪ Gemeenschappelijke Regelingen
▪ Amphion ▪ DRU Industriepark
Archief- en erfgoedpartners
▪ Stichting Achterhoek Toerisme
▪ Kasteel Huis Bergh
▪ Boogie Woogie
▪ Regionaal Archief Zutphen
▪ Culturije
▪ Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg
▪ Cultuur Oost
▪ Coöperatie Erfgoed Gelderland ▪ Gelders Archief
▪ Stichting Gelders Kleverlands ▪ Overijsselacademie ▪ Huus van de Taol (Drenthe) ▪ Centrum Groninger Taal en Cultuur (CGTC) ▪ Schrieversronte Stellingwerve (Friesland) Media & uitgevers ▪ Achterhoek Nieuws ▪ Achterhoek Uitgevers ▪ De Gelderlander ▪ Omroep Gelderland Verenigingen & gebruikersgroepen ▪ Historische en oudheidkundige verenigingen in de regio ▪ Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV), afd. Achterhoek en Liemers 35