Bijlage 2b.4. Bijlage 4 bij ruimtelijke onderbouwing - Bouwhistorische verkenning Setaxterrein.pdf

30

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

6

Conclusies en aanbevelingen

Het ensemble van bebouwing op het Setax-terrein is in de loop van de 20e eeuw op een organische manier met de ontwikkelingen van de onderneming Gebr. Sevink (later Setax) meegegroeid. Daardoor oogt het geheel onsamenhangend en architectonisch niet consequent. Zeker gezien de over het algemeen slechte onderhoudsstaat van de gebouwen kan het lastig zijn alle in hoofdstuk 5 genoemde waarden in het huidige beeld te herkennen. Toch is het ensemble een belangrijk overblijfsel van de ontwikkeling van dit terrein, en daarmee als onderdeel van de ontwikkeling van de stad Doetinchem gedurende de 20e eeuw. Het ensemble heeft met name een lokaal belang vanwege de relatie met de twintigste eeuwse stadsuitbreidingen en de kenmerkende ontwikkeling van de achtererven in dit gebied. Daarnaast is met name het woonhuis/showroom van belang als onderdeel van de beeldbepalende tijdslaag van de traditionalistische wederopbouwarchitectuur van Doetinchem. De architectonische kwaliteit van de verschillende bouwdelen varieert binnen het ensemble behoorlijk. Waar de oudste werkplaats (II) oorspronkelijk een heldere vormgeving had, is er van dat beeld weinig meer over door verschillende aan- en verbouwcampagnes.

Dat in tegenstelling tot de toevoegingen van net na de Tweede Wereldoorlog - het woonhuis/showroom met werkplaats (I) en (in mindere mate) de garage – die architectonisch consistent zijn uitgewerkt en grotendeels ongewijzigd zijn. Ook qua waardering moet er een onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende bouwdelen. Enkele onderdelen van het ensemble hebben een intrinsieke waarde, waar de overige onderdelen met name een waarde ontlenen als onderdeel van het ensemble. Het terrein heeft zich in de afgelopen eeuw steeds gevoegd naar het veranderend gebruik en de veranderende behoefte van een groeiend bedrijf. De aan- en verbouwcampagnes op het terrein zorgen voor een geschakeerd beeld, maar zijn tevens kenmerkend voor de ontwikkeling van dit terrein. Juist vanwege deze geschiedenis van het ensemble moet de bebouwing niet als statisch worden gezien maar juist als een dynamisch samenstelsel van verschillende tijdslagen. Daarmee is het terrein klaar voor het toevoegen van een nieuwe tijdslaag.

6.1

Aanbevelingen

Doordat het terrein al enkele jaren geen duurzaam gebruik meer kent, bestaat de wens om het te herontwikkelen. Daarbij is het voor de hand liggend om op zoek te gaan naar een meer samenhangend en meer bruikbaar geheel door grote(re) bouwvolumes toe te voegen. Dat betekent dat het waarschijnlijk noodzakelijk is fysieke ingrepen in de structuur te maken en niet mogelijk is alle bebouwing te behouden. Vanuit historische continuïteit zou het toevoegen van een nieuwe tijdslaag aan de bebouwing geen bezwaar moeten zijn en zelfs aangemoedigd kunnen worden. Wel moet er terughoudend moeten worden omgegaan met het slopen van de waardevolle bebouwing en elementen. Waar mogelijk zou integratie van een gedeelte van het ensemble het uitgangspunt van de ontwerpopgave moeten zijn. Daarbij zou behoud met name gericht moeten zijn op de kop van het ensemble. Het woonhuis annex showroom kan worden gezien als het kenmerk van het Setax-terrein; de ‘poort’ waardoor het achtergelegen terrein zelf bereikt kan worden. Met de holgeknikte kap, accenten van kunststeen en brede bakgoot op klossen is dit het architectonisch meest sprekende onderdeel van het bebouwingslint en draagt duidelijk de signatuur van architect(enbureau) Ovink. Het garagegebouw vormt juist een afsluiting op de hoek van het perceel.

Door de locatie in de hoek en de functionele vormgeving vormt het een duidelijke een duidelijke referentie naar de ontwikkeling binnen het terrein. De gesloten achtergevel is een natuurlijke beëindiging van het ensemble, en zou in de toekomst juist een element kunnen vormen dat een verbinding met de Dr. Huber Noodtplaats zoekt.

31

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Figuur 41 De ‘koppen’ van het ensemble als accentpunten

Het wordt aangeraden te onderzoeken of in elk geval het woonhuis/showroom, en bij voorkeur beide gebouwen geïntegreerd kunnen worden in de herontwikkeling van het terrein. Het behoud van het woonhuis/showroom zal wel voorrang moeten krijgen boven de andere elementen vanwege de beeldbepalende functie aan de Dr. Huber Noodtstraat. Het behoud hoeft niet rigide toegepast te worden, maar het zou tot de aanbeveling strekken om waar mogelijk de huidige gebouwen fysiek op te nemen in nieuwbouwplannen. Het woonhuis/showroom biedt voldoende kwaliteit en mogelijkheden om als geheel geïntegreerd te worden in een nieuwe ontwikkeling op het terrein. Het garagegebouw kan mogelijk als parkeergarage zonder grote aanpassingen opgenomen worden, maar leent zich daar vanwege de ligging, vormgeving en indeling mogelijk minder voor. Indien volledig behoud niet haalbaar of wenselijk is, zouden juist het gevelbeeld aan de Dr. Huber Noodtplaats en eventueel de zijgevel – bij voorkeur integraal – behouden kunnen worden. Daarmee zorgt het voor een historische verankering van het nieuwbouwplan met de bestaande bebouwing. Er zijn talloze voorbeelden waarbij een historisch gevelbeeld behouden kan blijven zonder de realisatie van een nieuwe functie in de weg te staan, zoals bijvoorbeeld de herbestemming van de voormalige brouwerij de Zwarte Ruiter in Maastricht tot appartementencomplex (Figuur 42).

Wanneer daarbij (een deel van) de Nemaho-spanten behouden en geïncorporeerd kunnen worden, ontstaat er een situatie waarin heden en verleden elkaar kunnen versterken. Vanzelfsprekend zou waar mogelijk behoud van de overige bouwdelen ook aangemoedigd worden. Ook door minder fysieke ingrepen kan er binnen een nieuwbouwplan verbinding gezocht worden met de historische waarden. Dat kan doormiddel van naamgeving van gebouwen, stegen of kleine architectonische referenties naar de bestaande bebouwing en het historische gebruik van het gebouw.

32

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Figuur 42 De Blauwe Veste, Maastricht

Figuur 43 Herintroductie doorgang vanuit Dr. Huber Noodtstraat

33

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Met betrekking tot de Petro-hal is reeds eerder door Arcadis (De Jongh, 2020) geadviseerd de cultuurhistorisch waardevolle elementen te behouden na sloop. Dat advies omvatte met name het gebruik van de originele stalen ramen, de hijsdeuren en de stalen hijsbalk in een nieuwbouwplan en het terugplaatsen van de gevelsteen. Daarnaast is geadviseerd doormiddel van een met de schuur vergelijkbaar materiaalgebruik, nokhoogte en/of bouwstijl te verwijzen naar de het verleden. Daarnaast kan het ruimtelijke ontwerp terugvallen op de bestaande waarden. Zo kan er in een ontwerp gerefereerd worden aan de kenmerkende geschakelde bebouwing op het terrein, door bouwblokken niet als monoliet maar als geschakelde bouwdelen uit te voeren. Zo’n aanknopingspunt voor een ruimtelijk ontwerp kan bijvoorbeeld ook in de doorsteek vanuit de Dr. Huber Noodtstraat naar de Plantsoenstraat gevonden worden, die in vroeger tijden over het terrein liep. Door deze te herintroduceren in het gebied (Figuur 43) kan een referentie gezocht worden naar de kenmerkende ontwikkeling in de 20e eeuw van de achtererven aan de lintbebouwing aan de uitvalswegen rondom Doetinchem (waaronder de Dr. Huber Noodtstraat).

Zoals ook in het advies rondom de Petro-hal is opgenomen, kan het verhaal van de locatie en de ondernemingen op dit terrein op een informatiebord of door middel van een ander medium zoals een kustwerk verteld en gepresenteerd worden in de (nieuwe) openbare ruimte. Het wordt afgeraden bestaande bouwvolumes integraal als nieuwbouwvolume uit te voeren of bouwmaterialen (bakstenen, dakpannen, vensters) te hergebruiken op niet-oorspronkelijke locaties omwille van hun historische waarden omdat zij daarmee aan contextuele waarden inboeten.

Concluderend bestaat het advies uit de volgende kernpunten: 1. Voeg een duidelijk herkenbare nieuwe tijdslaag toe aan het ensemble; 2. Richt behoud met name op herkenbare referentiepunten en de meest waardevolle onderdelen, zoals het woonhuis/showroom en eventueel de garage, zolang deze ruimtelijk en functioneel een toevoeging zijn voor het toekomstige gebruik van het gebied; 3. Zorg voor een goede integratie van de te behouden elementen in het ontwerp voor een nieuwe functie, waarbij ook juist gedeeltelijk behoud van elementen moet worden overwogen; 4. Verwijs in het ruimtelijk ontwerp doormiddel van vormgeving en gebruik van de openbare ruimte naar de historische waarden van het terrein.

34

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Bronnen Literatuur

Arnhemse Courant. (1937, december 27). Handelsregister. 7. De Jongh, I. (2020). Adviesrapport bouwhistorische input voor ontwerp. 's-Hertogenbosch: Arcadis Nederland B.V. mijnGelderland. (sd). Drie generaties Ovink. Opgeroepen op mei 28, 2021, van https://mijngelderland.nl/inhoud/canons/doetinchem/doetinchemse-prominenten-drie-generaties-ovink Pit, H. (2015, mei 13). Aanstaand faillissement Setax schokt werknemers. Opgehaald van Omroep Gelderland: https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/1764131/Aanstaand-faillissement-Setax-schokt-werknemers Sijtsma, F. J. (2007, juni 26). Opkomst van de auto in Nederland. Opgehaald van NEMO Kennislink: https://www.nemokennislink.nl/publicaties/opkomst-van-de-auto-in-nederland/ Stenvert, R. (2010). Inventarisatie industrieel erfgoed Doetinchem. Utrecht: Bureau voor Bouwhistorie en Architectuurgeschiedenis. Stichting Doetinchem Herdenkt. (sd). Jan Ovink. Opgeroepen op mei 25, 2021, van Doetinchem Herdenkt: https://doetinchemherdenkt.nl/woii-onderwerpen/jan-ovink Van Meijel, L., & Van Es, E. (2009). Cultuurhistorische verkenning binnenstad Doetinchem (1940-1965). Nijmegen: Van Meijel – adviseurs in cultuurhistorie. Vromen, J. (2020). Bouwhistorische en cultuurhistorische verkenning met waardestelling Dr. Hubert Noodtstraat 38a te Doetinchem. Arnhem: Arcadis Nederland B.V. Vromen, J. (2020).

Doetinchem Centrum, cultuurhistorisch waardevolle panden. Doetinchem: Belfort Cultuurhistorie en Monumenten.

Archieftoegangen Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, Doetinchem. Dossier 3091 Gemeentebestuur Doetinchem, bouwvergunningen (1910) 1945-1989 (1993) Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, Doetinchem. Toegang 1117 Architectenbureau Ovink te Doetinchem

Beeldverantwoording Belfort Cultuurhistorie en Monumenten Figuur 16 Delpher.nl Figuur 1, Figuur 5 Doetinchemherdenkt.nl Figuur 6 Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers Figuur 2, Figuur 5, Figuur 12, Figuur 8, Figuur 9, Figuur 10, Figuur 11 Mijngelderland.nl Figuur 12, Figuur 4, Figuur 3, Figuur 13, Figuur 14 SatijnPlus Figuur 42 Overige afbeeldingen: Arcadis

35

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Colofon BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAX-TERREIN, DOETINCHEM

KLANT Burgland Real Estate AUTEUR Luc Timmermans PROJECTNUMMER 30089103 DATUM 11 juni 2021 STATUS Definitief GECONTROLEERD DOOR Ineke de Jongh

36

Datum: 11 juni 2021

BOUWHISTORISCHE VERKENNING SETAT-TERREIN, DOETINCHEM

Over Arcadis Arcadis is een toonaangevend wereldwijd ontwerp- en consultancybureau voor de natuurlijke en gebouwde omgeving. Wij maken het verschil voor onze klanten en de maatschappij met doeltreffende, duurzame en digitale oplossingen. Met 27.000 mensen in meer dan 70 landen genereerden we in 2020 een omzet van €3,3 miljard. Wij ondersteunen UN-Habitat met kennis en expertise om leefomstandigheden te verbeteren in gebieden getroffen door de gevolgen van de klimaatverandering. www.arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 1632 6201 BP Maastricht Nederland T +31 (0)88 4261 261

Arcadis. Improving quality of life 37

Datum: 11 juni 2021