Bijlage 2 - Bijlagen Klimaatadaptatiestrategie Doetinchem.pdf

BIJLAGEN Klimaatadaptatiestrategie Doetinchem 24 mei 2022

BIJLAGEN I. Knelpunten en kansen: inventarisatie onder ambtenaren 2 II. Opgaven: inventarisatie onder ambtenaren 10 III. Verslag klimaatdialogen in de regio Etten 16 Bijlagen: prioritering opgaven

1

I. Knelpunten en kansen: inventarisatie onder ambtenaren

2

Overzicht potentiële kans- & knelpuntlocaties Op de kaart staan locaties in de gemeente Doetinchem met potentieel een grote kans op overlast door hittestress en/of wateroverlast. De mate van potentiële overlast is door de gemeente beoordeeld op basis van de klimaatstresstestkaarten voor beide thema’s en voor wateroverlast ook het aantal (publieke) gebouwen en woningen dat risico loopt. Ook zijn er andere omgevingsfactoren zoals de kwaliteit van de openbare ruimte en riolering in de weging meegenomen. Op basis van deze rangschikking kan de gemeente Doetinchem besluiten bepaalde locaties eerder aan te pakken dan andere (nader onderzoek via integrale uitvoeringsagenda). Omg. Nieuw Wehl Potentiële overlast: Laag Weinig risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Risico op hittestress

Omg. De Happert/Leerinkstraat Potentiële overlast Hoog Hoog risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Omg. Didamseweg en zuidelijke omg. te Wehl Potentiële overlast: Hoog Risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Risico op hittestress.

Omg. Monnikenstraat Potentiële overlast: Laag Risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Omg. Schopperdenseweg te Wehl

Omg. Bloemenweg Potentiële overlast: Laag Risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Potentiële overlast: Gemiddeld

Hoog risico op wateroverlast maar relatief laag risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress. Omg. De Huet Potentiële overlast : Laag Weinig risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Omg. De Happert/Bezelhorst Potentiële overlast: Gemiddeld Hoog risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Industrieterrein Zaagmolenpad Potentiële overlast: Hoog Hoog risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Hoog risico op hittestress.

Omg. De Pas Potentiële overlast: Gemiddeld Middelhoog risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Laag risico op hittestress.

Omg. Merelstraat Potentiële overlast: Gemiddeld Risico op wateroverlast en risico op water in (publieke) gebouwen en panden. Risico op hittestress.

Thema wateroverlast

OK3 - Kans op waterberging in groenstroken wijk IJkenberg bij Zadelhofplein. Verschillende straten en huizen lopen onder water bij hevige bui.

Op de kaart staan waterdieptes in bebouwd gebied weergegeven die bij een korte, extreme bui (70 mm in 1 uur) te verwachten zijn. De kaart laat zien waar een korte extreem hevige bui leidt tot grote plassen water op straat, in tuinen en op het land. Hoe donkerder de blauwe kleur, hoe dieper de plas. Details en uitgangspunten zijn te vinden in de Klimaateffectatlas van Doetinchem.

Grootste knelpunten en opgaven: • SGG4 - Veel woningen die voorbereid moeten worden op wateroverlast. • RVI1- Onbegaanbare wegen voor hulpdiensten. • SGG4 - Gevoeligheid van bedrijvengebouwen voor wateroverlast. • SGG4 - Begaanbaarheid van gebouwen met een andere functie dan wonen (bedrijventerreinen, ziekenhuis en huisartsen, scholen zoals Graafschap College, OBS De Huet, Uilenhofcollege).

Grootste kansen: • OK2 - Meekoppelkans vervanging riolering Doetinchem 2022. Belangrijk is de woonwijk De Huet waar veel wegen onbegaanbaar worden tijdens een hevige bui. • OK3 - Aandacht voor oppervlakkige afstroming van overtollige neerslag naar laagten/retenties waar het geen overlast oplevert. • OK4 - Aandacht voor bouwpeilen i.r.t. straatpeil; ruimte voor retenties. • RVI4 - Aandacht kwetsbaarheid mechanische/elektrische installaties en kelders van rioolgemalen en drukriolering.

SGG4 - Woningen en (bedrijfs)panden met risico op wateroverlast in industriegebied Zaagmolenpad.

SGG4 - Risico op wateroverlast en woningen met risico op wateroverlast omgeving De Happert in Bezelhorst en Leerinkstraat

SGG4 - Woningen met risico op wateroverlast in wijk De Huet.

OK2 – Beoogde ontwikkellocatie nieuwe Slingelandziekenhuis kwetsbaar voor wateroverlast door hevige neerslag. SGG4 - Woningen en (bedrijfs)panden met risico op wateroverlast in De Pas.

RVI1 - Oostelijke Randweg deels onbegaanbaar bij 70mm en volledig onbegaanbaar bij 160mm. Belangrijke hoofdweg van Doetinchem. OK2 – Het Slingelandziekenhuis en omringende huisartsenpraktijken worden bij een hevige bui onbegaanbaar en ondervinden waterschade tijdens een hevige bui. Omdat het ziekenhuis gaat verhuizen (in 2024): aandachtspunt bij herbestemming en ontwikkeling

SGG4 - Veel kwetsbare panden en onbegaanbare wegen in wijk Vijverberg. Kans om regenwater beter af te voeren door naastgelegen grasveld anders in te richten van Meester Lovinklaan. In de toekomst komen hier mogelijk woningen dus rekening mee houden.

SGG4 - Bedrijventerrein Wijnbergen onbegaanbaar tijdens een hevige bui. Voer water af via riool of straat richting de Oude IJssel.

Thema hitte De kaart geeft aan waar tijdens zomerse dagen een relatief hoge gevoelstemperatuur (ook wel Physiological Equivalent Temperature, PET) zal zijn. De rode gebieden zijn naar verwachting zeer gevoelig voor hittestress, de blauwe gebieden nauwelijks. Details en uitgangspunten zijn te vinden in de Klimaateffectatlas van Doetinchem.

Grootste knelpunten en opgaven: • SGG1 - Meeste hittestress in bedrijventerreinen en industriegebieden. Vergroenen, inclusief daken, verhoogt werkcomfort, ruimtelijke kwaliteit en biodiversiteit. • OK6 - Riooloverstorten niet meer laten lozen op stadswater, maar andere opslagen creëren. • SGG1 - Het aantal warme nachten neemt in bijna elk bebouwd gebied toe in Doetinchem. Vergroenen speelt een belangrijke rol. Grootste kansen: • SGG1 - Stimuleren aanleg groene daken bij bedrijfshallen/scholen. Eventueel via subsidie. • SGG1 - Kansen extra groen in bebouwde kom. Stimuleer/verplicht mensen tot minder verharding in tuinen. • SGG1 - Groeiplaatsverbetering zodat bomen kunnen uitgroeien tot grote (monumentale) bomen. • SGG5 - Hittestress verminderen woonzorgcentra door schaduw/groen aan te brengen en verminderen verharding. • BAM4 - Gemeentehuis zou een voorbeeldfunctie moeten hebben als het gaat om klimaatadaptatie. Verminder hittestress rondom het gebouw.

SGG2 - Hittestress bedrijventerrein Zaagmolenpad.

OK2 - Hittestress Slingelandziekenhuis. Meekoppelkans bij herontwikkeling 2024.

OK2 - Hittetress centrum Doetinchem en De Veentjes. Meekoppelkans: herinrichting gebied in 2021 door verminderen verharding en aanbrengen groen.

SGG2 - Hittestress rondom gemeentehuis Doetinchem.

SGG5 - Hittestress rondom veel bejaardentehuizen/woonzorgcentra van Sensire (Plantenstraat, Waterrijk, Pelgrim).

SGG2 - Hittestress pleinen waar veel mensen samen komen zoals Winkelcentrum De Bongerd, stadhuisplein Doetinchem, en Hoofdstraat Gaanderen

SGG1 - Hittestress bedrijventerreinen en afstand tot koelte > 300 meter.

Thema droogte Het thema droogte is behandeld op basis van de landgebruikskaart, zoals natuur, typen akkerbouw, wegen en woonwijken. De twee kaarten tonen de droogtegevoeligheid van verschillende bodemtypen bij een lage grondwaterstand (linksonder) en of watergangen nog afvoeren, droog komen te staan of stilstaand water krijgen door klimaatverandering in 2050 (rechtsboven). Details en uitgangspunten zijn te vinden in de Klimaateffectatlas van Doetinchem.

Grootste knelpunten en opgaven: • SGG3 - Gebiedsbreed geen drinkwater uit leidingen >1 dag. • AL1 - De droogte lijkt zich vooral in het buitengebied te manifesteren. Schade aan landbouwgronden vormt een groot risico. • AL7 - In een droog jaar zullen veel beken en andere watergangen droog komen te staan. Dit heeft nadelige gevolgen voor de waterkwaliteit en de biodiversiteit, dat zorgt ervoor dat er bijna geen leven meer mogelijk is. Biodiversiteit kan bedreigd worden. Grootste kansen: • AL4 - Mogelijkheden om water vast te houden onderzoeken en droogval voorkomen. • AL4 - Waar mogelijk hogere oppervlaktewaterpeilen hanteren. • AL4 - Meer ruimte voor buffering/vasthouden/infiltratie van hemelwater. • AL4 - Afvoer beken en waterlopen vertragen. • BAM5 - Droogteproblematiek bebouwd gebied aanpakken middels communicatie bewoners t.a.v. verharde tuinen en openbaar groen. Zet acties inclusief educatie op zoals “ben je nou helemaal betegeld”. • OK5 - Bij rioolvervanging zou altijd een infiltratieriool mee gelegd moeten worden.

OK2 - Risico op natuurbranden reikt tot rondom het Slingelandziekenhuis. Risico meenemen in nieuw ontwerp 2024.

AL4 - Rondom Bielheimerbeek, Akkermansbeek, Grote Beek en de Oude IJssel retentiegebieden aanleggen die bij hevige regenval water kunnen bergen en afgeven bij droogte AL3 - Droogtegevoelige natuur bij Hagenbos.

AL8 - Risico op natuurbrand reikt tot aan een woonwijk, waar tevens panden zitten met een andere zorgfunctie.

Risico op natuurbrand beperkt mogelijk begaanbaarheid A18.

AL3 - Droogtegevoelige natuur en lage grondwaterstanden in en rondom (Nieuw-)Wehl.

RVI8 - A18 en spoorlijn zijn zeer droogtegevoelig. Monitoren verzakking.

AL3 - Grond Gaanderen en Oosseld zeer droogtegevoelig. In de praktijk wordt al gezien dat beplanting verdroogt en bomen niet overleven ondanks het watergeven. Klimaatbestendige beplanting noodzakelijk.

Thema overstromingen Op de kaart staan staan waterdieptes weergegeven als gevolg van de ergst denkbare overstroming vanuit het primaire/regionale watersysteem wanneer er ergens een dijk van de IJssel of de Rijn bezwijkt. Details en uitgangspunten zijn te vinden in de Klimaateffectatlas van Doetinchem.

Grootste knelpunten en opgaven: • BAM6 - Inzetten op voorlichting en bewustwording onder bewoners. Het waterschap en veiligheidsregio zijn verantwoordelijk, en dienen inzicht te hebben in risico’s en kunnen anticiperen.

Grootste kansen: • BAM6 - Communicatie en voorlichting aan bewoners over risico’s, voor bewustwording en verhogen zelfredzaamheid. • OK2 - Meekoppelkans: dijkversterkingsprogramma waterschap. • AL5 - Landbouwgronden robuust maken tegen inundatie.

RVI6 - In kaart brengen vluchtroutes en evacuatieplaatsen wijken Huet en Dichteren.

OK2- Meekoppelkans bij herontwikkeling (in 2024) van het gebied waar nu nog het Slingelandziekenhuis staat.

OK2 – Beoogde ontwikkellocatie nieuwe Slingelandziekenhuis kwetsbaar voor overstromingen

OK7 - Hoofdwegen worden onbegaanbaar voor een lange tijd. Kans: herinrichting Whelse Broeklanden door ‘droge rivier’ aan te leggen om bij een overstroming water tussen Doetichem en Wehl door te leiden.

OK2 - Meekoppelkans: herontwikkeling C. Missestraat langs IJsseloever.

II. Opgaven: inventarisatie onder ambtenaren

10

1.

STAD EN DORP GEZOND EN GROEN (SGG)

Prioritering (dialoog 2) Alle geïnventariseerde opgaven SGG1

Maatregelen voor meer groen in de bebouwde kommen (= minder hitte, droogte en wateroverlast) Zoals: - Snippergroen - Stimuleren aanleg groene daken op school- en bedrijfsgebouwen

SGG2

Maatregelen voor terugdringen hittestress op locaties met werk-, woon- of ontmoetingsfuncties Zoals: - Industriegebied Zaagmolenpad in Doetinchem - Winkelcentrum De Bongerd in Doetinchem en hoofdstraat in Gaanderen - Stadhuisplein in Doetinchem

SGG3

Inzicht in mate van drinkwaterbeschikbaarheid bij aanhoudende droogte

SGG4

Maatregelen voor terugdringen risico op wateroverlast bij woningen en gebouwen met een functie anders dan wonen Zoals: - Industriegebied Zaagmolenpad in Doetinchem - De Huet in Doetinchem - Omgeving De Happert en Leerinkstraat in Doetinchem

- De Pas in Doetinchem SGG5

Maatregelen voor terugdringen hittestress waar kwetsbare groepen verblijven Zoals: - Slingeland ziekenhuis (nieuwbouwlocatie) - Bejaardentehuizen/Woonzorgcentra Sensire (Plantenstraat, Waterrijk en Pelgrim)

2.

ADAPTIEF LANDELIJK GEBIED (AL)

Prioritering (dialoog 2) Alle geïnventariseerde opgaven AL1

Mogelijkheden onderzoeken om water beter vast te houden, afvoer van water via beken en waterlopen te vertragen en droogval van beken te voorkomen

AL2

Bevorderen transitie naar nieuwe landgebruiksfuncties zoals droogteresistente landbouw Denk aan o.a. droogteresistente gewasteelt en/of andere irrigatietechnieken

AL3

Inzicht in gevolgen aanhoudende droogte en lage grondwaterstanden op droogtegevoelige natuur Zoals Hagenbos, Gaanderen, Oosseld en (Nieuw-)Wehl

AL4

Mogelijkheden onderzoeken voor het treffen van maatregelen ter voorkoming van schade door droogtestress aan bestaande landgebruiksfuncties (landbouw en natuur)

Denk aan o.a.: - hogere oppervlaktewaterpeilen in beken en watergangen voor het (tijdelijk) langer vasthouden van water om droogval te voorkomen - verminderen drainage - verbeteren bodemstructuur (= betere sponswerking) - extra watervoorraad aanleggen: klimaatbuffers (in nood voor natuurbranden?) rondom Bielheimerbeek, Akkermansbeek, Grote Beek en de Oude IJssel N.B. Waterschap Rijn en IJssel hanteert een verdringingsreeks bij droogte

AL5

Maatregelen treffen om water te bufferen op landbouwgronden (compartimentering) tijdens een overstroming

AL6

Inzicht in bedreiging van hitte en droogte voor waterkwaliteit (+ aanpak om kwaliteit goed te houden)

AL7

Inzicht in gevolgen van klimaatverandering voor de gebiedseigen flora en fauna (+ uitwerken aanpak verbetering)

AL8

Maatregelen treffen om het risico op natuurbranden door droogte te verminderen Verhoogd risico rondom huidige locatie Slingelandziekenhuis en omliggende woonwijk, Kruisebergse bossen en ook rondom A18 bij Koekendaal en Slangenburg

AL9

Inzicht in bedreiging van hitte en droogte voor zwemwaterkwaliteit (+ aanpak om kwaliteit goed te houden)

AL10

Inzicht in huidige schuilplekken bij overstroming voor mens & dier (+ uitwerken maatregelen) Denk aan verhogingen in het landschap

3.

ROBUUSTE VITALE NETWERKEN (RVI)

Prioritering (dialoog 2)

Alle geïnventariseerde opgaven

RVI1

Aanleggen robuust wegennetwerk t.b.v. blijvend functioneren hulpdiensten bij extreme neerslag Met name in gebieden waar veel ouderen wonen

RVI2 RVI3 RVI4 RVI5

Inzicht in kwetsbaarheid nooddiensten en maatregelen betere bescherming nooddiensten bij extreme neerslag Inzicht in schade aan vitale netwerken en kwetsbare functies bij overstroming (+ uitwerken maatregelen) Inzicht in kwetsbaarheid voor klimaatverandering mechanische/elektrische installaties, gemaalkelders en drukriolering Inzicht in kwetsbaarheid nooddiensten en maatregelen betere bescherming nooddiensten tegen overstroming Denk aan o.a. positioneren op hoger gelegen locaties

RVI6 RVI7 RVI8 RVI9

Investeren in een calamiteitenplan en informatiesysteem ten tijde van een overstroming Inzicht in kwetsbaarheid verkeersknooppunten en treinstations voor hevige neerslag Inzicht in risico’s van verzakking A18 en spoorlijn door droogte Maatregelen voor terugdringen risico op wateroverlast op de hoofdwegen

4. Prioritering (dialoog 2)

ONTWIKKELINGEN KLIMAATBESTENDIG (OK)

OK1

Alle geïnventariseerde opgaven Eisen aan ruimtelijke inrichting meegeven voor maximaliseren van de infiltratie in de bodem, zodanig dat het ten goede komt aan de natuur, het landschap en toerisme.

OK2

Reeds geplande herinrichtingsprojecten: mogelijkheden om klimaatadaptatie mee te pakken maximaal benutten. Zoals: - Herontwikkeling Slingelandziekenhuis in 2024 (let op: nu een plek waar zich veel regenwater kan verzamelen bij hevige neerslag) - Vervanging riolering Doetinchem 2022

- Herinrichting centrum Doetinchem en de Veentjes 2021 - Herontwikkeling C. Missestraat langs Ijsseloever OK3

Inzicht in mogelijkheden tot oppervlakkige afstroming van overtollige neerslag naar laagten/retenties waar het geen overlast oplevert. Zoals: - Groenstroken bij Zadelhofplein wijk IJkenberg - Grasveld Meester Lovinklaan

OK4

Uitwerken van definitie van een “basisveiligheidsniveau” voor klimaatadaptatie bij nieuwbouw en herinrichting. Zoals: - Scheiding van vuilwaterstroom (via riool naar RWZI) en regenwaterstroom verplichten (via wadi’s, groenstroken en infiltratie-transportriool (ITriool) zoveel mogelijk infiltreren of lozen op oppervlaktewater/Oude IJssel). - Straatpeil vs. bouwpeil voor tijdelijke berging op straat - Standaard meer ruimte voor groen en water - Rekening houden met de bestaande risico’s van een overstromingen vanuit beken en rivieren

- In hoeverre moet worden voldaan aan de gestelde ambities? OK5

Bij elke rioolvervanging IT-riool (= rioolbuis met gaatjes op gewenst grondwaterstandshoogte) aanleggen tegen droogte en wateroverlast

OK6

Maatregelen treffen om riool overstorten niet meer te lozen op stadswater (= betere (zwem)waterkwaliteit tijdens hitte)

OK7

Inzicht in mogelijkheden herinrichting Whelse Broeklanden om bij een overstroming water tussen Doetinchem en Wehl door te leiden

5.

BETROKKEN EN ACTIEVE MENSEN (BAM)

Prioritering (dialoog 2)

Alle geïnventariseerde opgaven

BAM1

Bewustwording vergroten bij inwoners over de nadelen van verharding en de voordelen van groen in tuinen

BAM2

Mensen enthousiasmeren en inspireren voor klimaatadaptief gedrag Denk aan o.a. ambassadeurs werven: - onder collega’s bij gemeente die in de gemeente wonen - in bedrijfsleven - onder betrokken bewoners

BAM3

Bewustwording vergroten bij inwoners over slim watergebruik - wateropslag aanleggen voor droge periodes - drinkwatergebruik beperken droge periodes - wateropslag vullen bij natte periodes

BAM4

Mensen in staat stellen om daadwerkelijk ander gedrag te laten zien Denk aan o.a.: - als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven (verminder hittestress rondom het gemeentehuis) - educatie over, kennis over en subsidie voor maatregelen

BAM5

Inwoners hun tuin laten onttegelen met actie “Ben je nou helemaal betegeld?” (tegen wateroverlast, hittestress en droogte): - ontzorgen door tegels kosteloos te laten ophalen aan huis - gebiedsgericht, parallel met ontharden openbaar terrein (goede voorbeeld geven)

BAM6

Inwoners voorbereiden op wat te doen bij een overstroming - door voorlichting bewustwording vergroten vanuit veiligheidsregio en waterschap

III. Verslag klimaatdialogen in de regio Etten

16

Verslag Online klimaatdialogen in de regio Etten 12 en 26 januari 2021 Opgesteld door: Lenna Merton en Lieke Coppens (Nelen & Schuurmans) Datum verslag: 10 februari 2021

De klimaatdialogen werden gehouden op initiatief van:

Inleiding Op 12 en 26 januari 2021 vonden online klimaatdialogen plaats in de gemeenten Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem, speciaal voor regiopartners uit allerlei sectoren zoals landbouw, natuur, platteland, gezondheid, veiligheid en wonen. Doel van de eerste sessie was informeren, inspireren en met elkaar in gesprek over de zorgen én kansen bij extremer weer. Doel van de tweede sessie was het verkennen van mogelijke samenwerkingen: hoe passen we samen ons gebied aan op hevige neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en hoge rivierwaterstanden?

Wethouder mw. R. (Ria) Ankersmit van de gemeente Oude IJsselstreek opende de startbijeenkomst met een oproep tot samenwerken aan klimaatadaptatie, tijdens maar vooral ná de bijeenkomsten, noodzakelijk voor een klimaatbestendige regio. Daarna prikkelde Thomas Klomp van platform Samen Klimaatbestendig onze geest met prachtige foto’s van hoe het anders kan, mooier kan, móet zelfs. Tijdens beide sessies stond de dialoog centraal. We gingen rondom de thema’s landelijk gebied, bestaand bebouwd gebied en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in geprek over de risico’s en kansen voor samenwerking. In dit verslag nemen we u mee in de opbrengsten van deze dialogen tijdens beide sessies. Met deze ‘oogst’ leggen we de basis voor samenwerken aan klimaatadaptatie, nu en in de toekomst. Het vormt tevens een bron van informatie voor de ‘Uitvoeringsplannen Klimaatadaptatie’. Dit zijn de nieuwe plannen voor een structurele, gezamenlijke aanpak om Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem klimaatbestendig te maken richting 2050.

1

Wie waren erbij? Een belangrijk doel van de klimaatdialogen was dat we elkaar als regiopartners leren kennen en dat we elkaar voortaan weten te vinden rondom klimaatadaptatie. Hoe kijkt eenieder tegen dit thema aan, vanuit de eigen expertise en eigen belangen? Wat wil eenieder doen en wat verwacht men van de anderen? Een brede groep regiopartners uit sectoren zoals landbouw, natuur en platteland, gezondheid, veiligheid en wonen was voor deze dialogen uitgenodigd. De volgende organisaties hebben aan de dialogen deelgenomen:

Werkregio Achterhoek+

Plattelandsraad Montferland

De regiopartners uit de sectoren landbouw, platteland, gezondheid, veiligheid en wonen waren goed tot zeer goed vertegenwoordigd. Met name uit de sector natuur werden regiopartners gemist. We hopen deze regiopartners in de toekomst alsnog ontmoeten in de regionale samenwerking rondom klimaatadaptatie.

2

Waarover gingen we in dialoog?

Sessie 1

Tijdens sessie 1 gingen we in dialoog over welke klimaatrisico’s ons het meeste zorgen baren, en de kansen voor klimaatadaptatie die we zien. Dit deden we gedurende twee rondes in drie parallelsessies, met elk een omgevingsthema: (1) landelijk gebied (2) bebouwd gebied (3) nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

We kunnen niet van alle risico’s en kansen tegelijk werk maken. Daarom gingen we tijdens sessie 2 de klimaatrisico’s en kansen uit sessie 1 prioriteren. Welke opgaven vinden we urgent? En voor welke voelen we energie? Hoe pakken we ze aan? En met wie? Ook hier voerden we het gesprek in twee rondes, rondom de drie omgevingsthema’s.

3

Sessie 1

Welke risico’s en kansen ziet u in landelijk gebied? Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Rechts staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural.

Aanvullende reacties in

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

4

Welke risico’s en kansen ziet u in bebouwd gebied?

Sessie 1

Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Rechts staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural. Aanvullende reacties in Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

Plattelandsraad Oude IJsselstreek:

5

Welke risico’s en kansen ziet u voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen?

Sessie 1

Deze vraag legden we aan de aanwezigen voor. In het geel staan de risico’s weergegeven, in het blauw de kansen. Rechts staan de reacties die na afloop binnenkwamen via de online “Klimaatadaptatiemuur” in Mural. Aanvullende reacties in

6

Sessie 2

Welke opgaven* vindt u urgent en wilt u oppakken? Deze vraag legden we in de parallelsessies – per omgevingsthema – aan de aanwezigen voor. Iedereen mocht er maximaal drie noemen. Hieronder ziet u per omgevingsthema welke opgaven het meeste werden genoemd.

Landelijk gebied

Bebouwd gebied

Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

→Terugdringen wateroverlast en droogte door slimme inrichting landschap en watersysteem

→Inzetten op meer groen en minder verharding tegen hittestress, wateroverlast en droogte

→Uitwerken basisveiligheidsniveau, waarmee we nieuwbouw en herinichtingen alleen nog maar klimaatbestendig doen

→Behoud en bevorderen van de biodiversiteit

→Bewustwording, kennis vergroten en →Kostenplaatje rondkrijgen voor stimuleren inwoners en ondernemers klimaatbestendige nieuwbouw bij bouwende over belang van eigen terrein partijen klimaatbestendig inrichten →Vergroten bewustwording en kennis over →Groot onderhoud openbare ruimte klimaatadaptatie bij bouwende partijen doen we voortaan klimaatbestendig →Regionaal samenwerken op klimaatproof bouwen en ontwikkelen

→Heroverwegen waterverdeling bij droogte

* We hebben de opgaven geformuleerd op basis van de genoemde risico’s en kansen tijdens sessie 1.

7

Sessie 2

Bij de geprioriteerde opgaven ervaren meerdere partijen een hoge urgentie en veel energie om de handen voor uit de mouwen te steken. Deze opgaven hebben daardoor een grote slagingskans (zie figuur rechts). De aanwezigen mochten twee thematafels kiezen om “deals” te gaan sluiten, door opgaven te voorzien van ideeën voor oplossingen en samenwerking. De regiopartners kregen hierbij als eerste de gelegenheid om een keuze te maken, waarna de ambtenaren zich bij hen voegden. Partners mochten de deal aan het eind aan de groep presenteren. De deals tussen regiopartners en ambtenaren van gemeenten of waterschap vormen het belangrijkste resultaat van de sessie. De deals zijn op de volgende pagina’s omschreven. Status van de deals De deals zijn een eerste aanzet tot samenwerking tussen partners. Het gaat om een onderlinge afspraak die niet bindend is. Het initiatief voor vervolg zal (in ieder geval) vanuit de bij de deals betrokken ambtenaren komen, naar verwachting vanaf de tweede helft van 2021.

Urgentie

Samen klimaatbestendig via “deals” Opnemen in plannen gemeente zonder hulp van partijen

Prioriteit: Samen oppakken grote slagingskans

Geen slagingskans

Samen oppakken maar geen prioriteit gemeente

Energie

8

Resultaten landelijk gebied

Sessie 2

Deal 1 – Landelijk gebied Wat is de opgave?

Terugdringen wateroverlast en droogte door slimme inrichting landschap en watersysteem

Wat wordt er al gedaan?

Waterschap Rijn en IJssel maakt tegenwoordig al een andere risicoafweging in huidig landschap: stuwen hoger voor meer water in voorjaar. Voor particulieren zijn duikerafsluiters verkrijgbaar bij waterschap.

Wat kan een goede aanpak zijn?

Waterysteem: • Particulier waterbeheer middels stuwen op eigen terrein • Juridisch: schadeclaims niet alleen vanuit wateroverlast, maar ook vanuit droogte • Experimenteer met terugdringen ontwateringsdiepte met fijnmaziger waterysteem en ondiepere watergangen. Op land: • Plasdras/overloopgebieden (let wel op draagkracht bodem omliggend landbouwgebied) • Waterschap is op zoek naar plekken in de winter voor ‘parkeren’ water om grondwater aan te vullen. • Denk kleinschalig! Als veel mensen met een klein stukje land meedoen: grootschalige winst. • Platform voor kennisuitwisseling boeren: hoe omgaan met hoge grondwaterstanden in de winter?

Welke partijen zijn nodig?

Alle grondeigenaren: natuurorganisaties, LTO, VKA, Plattelandsraden (rol: adviseren, initiëren, stimuleren), provincie Gelderland (rol: aanjager voor veranderingen), waterschap Rijn en IJssel + gemeenten (rol: verknopen functies, bijv. met organische stof).

Wie neemt de regie?

Geen regie, wel faciliteren: gemeenten, waterschap Rijn en IJssel en provincie Gelderland. Betrek de organisaties zodat gezamenlijk wordt opgetrokken. Laat initiatief komen vanuit de kleinschaligheid en gemeenschapszin.

Welke middelen zijn nodig?

Stimuleringsgelden

9

Resultaten landelijk gebied

Sessie 2

Deal 2 – Landelijk gebied Wat is de opgave?

Behoud en bevorderen van de biodiversiteit

Wat wordt er al gedaan?

• Vruchtbare Kringloop Achterhoek (breed platform met o.a. Vitens, boeren, provincie) zorgt voor inbedden milieu in de agrarische bedrijfsvoering en doet onderzoek naar win-win oplosingen. Denk aan kruidengrasland als win-win voor zowel biodiversiteit als het vee. • Er is een kringloopwijzer voor melkveehouders (VKA). • Er lopen pilots met natuurinclusieve landbouw, ook samen met natuurorganisaties. • Waterschap Rijn en IJssel en boeren maken afspraken over maaibeleid (bijv. rondom de Berkel). Maaisel kan weer worden gebruikt in de bedrijfsvoering.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• • • • •

Welke partijen zijn nodig?

Vruchtbare Kringloop Achterhoek, LTO, natuurorganisaties, gemeenten, waterschap Rijn en IJssel, provincie Gelderland.

Wie neemt de regie?

• Landbouwsector wil zelf het initiatief nemen, mogelijk via VALA (zit niet aan tafel)? VKA en overheden kunnen een stimulerende rol aannemen. • Gemeenten nemen de regie voor het bloemrijk maken van de eigen bermen.

Welke middelen zijn nodig?

"Klantvriendelijk" subsidieloket voor stimuleren biodiversiteit op eigen land voor landeigenaren.

Intensievere samenwerking met natuurorganiaties Versnellen ontwikkeling van innovatieve technieken: bijv. met innovatie-hubs en pilotlocaties Slimmere inrichting land- en watersysteem draagt ook bij aan bevorderen biodiversiteit Bloemrijke gemeentebermen Slimmere gewaskeuze landbouwer heeft invloed op biodiversiteit (kruidenrijk grasland).

10

Resultaten bebouwd gebied

Sessie 2

Deal 3 – Bebouwd gebied (bestaand) Wat is de opgave?

Inzetten op meer groen en minder verharding tegen hittestress, wateroverlast en droogte

Wat wordt er al gedaan?

• Initiatief ‘Weet van Water’, bedoeld om samenwerking op te zoeken en bewustwording te vergroten bij bewoners. Vanuit hier zijn verschillen initiatieven: klimaatlessen ‘ben je nou helemaal betegeld’, uitdelen regentonnen, Operatie Steenbreek. Het waterschap is hiermee ondersteunend aan de gemeenten. • GGD adviseert bij renovatieplannen van de gemeente. • Molenwijkproject (Didam)

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Onderzoek: welke maatregel is effectief (bijv. droogtebestendig groen) en op welke plekken moeten we aan de slag? • Programma van Eisen opstellen voor een wijkaanpak. • Beleid voor: richting en vergroten bewustzijn van belang groen en minder verharding onder bestuurders en in gehele gemeentelijke organisatie: klimaatadaptatie moet ‘van iedereen’ zijn, in alle domeinen en sectoren.

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten, inwoners, woningbouw (o.a. Plavei/Wonion), projectonwikkelaars en GGD

Wie neemt de regie?

Gemeenten in openbaar terrein, stimuleren bottom-up initiatieven op privaat terrein. Nauw samenwerken met o.a. bovenstaande partijen.

Welke middelen zijn nodig?

• Wetgeving en beleidskaders lokaal vaststellen • Stimuleringsgelden: o.a. groene icoonprojecten (provincie Gelderland) en impulsregeling (Rijk) • Capaciteit: trekker klimaatadaptatie binnen de gemeenten

11

Resultaten bebouwd gebied

Sessie 2

Deal 4 – Bebouwd gebied (bestaand) Wat is de opgave?

Bewustwording, kennis vergroten en stimuleren inwoners en ondernemers over belang van eigen terrein klimaatbestendig inrichten

Wat wordt er al gedaan?

• • • •

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Voorlichting technische uitwerking maatregelen door een klimaatcoach. Gebruik bereik energietransitie als voorbeeld. • Op wijkniveau voorbeelden uitlichten, meekoppelen als je aan de slag gaat, en onderzoeken welke wijken grotere stimulans nodig hebben • Inwoners meer betrekken: buurman kan zorgen dat je andere buren aanzet tot vergroenen. Vertel bewoners wat je gaat doen. Bel aan en vraag naar het idee van de bewoner. • Bereik gemeente in plaatselijke kranten beter inzichtelijk maken. Samen met communicatiedeskundige onderzoeken versterken bereik (bijv. via Social Media).

Welke partijen zijn nodig?

Tuincentra in de regio, communicatiedeskundigen, inwoners, gemeenten, waterschap, woningbouw, wijkverenigingen en dorpsraden

Wie neemt de regie?

Gezamenlijke verantwoordelijkheid: gemeente neemt regie

Welke middelen zijn nodig?

• Personele capaciteit om mensen bij elkaar te brengen/te stimuleren • Stimuleringsgelden

Stimuleringsregeling afkoppelen eigen privaat terrein (Oude IJsselstreek) Uitdeelactie gratis bomen (Doetinchem) Initiatief ‘Weet van Water’ Gebruik plaatselijke kranten voor communicatie (maar: bereik niet inzichtelijk) Ondanks bovenstaande blijft het geluid dat men onvoldoende bereikt wordt en niet weet ‘hoe’

12

Resultaten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

Deal 5 – Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Wat is de opgave?

We werken een basisveiligheidsniveau uit, waarmee we nieuwbouw en herinichtingen alleen nog maar klimaatbestendig doen

Wat wordt er al gedaan?

• Eis m.b.t. opvang regenwater. Ontwikkelaars moeten een watertoets uitvoeren volgens het document “duurzaam en veilig water in de stad” van het waterschap. Deze wordt steeds geactualiseerd met de meest recente klimaatscenario’s. • Eis m.b.t waterveiligheid. Ontwikkelaars moeten in risicogebied (uit modelstudie waterschap) anders bouwen (laag 2 in de meerlaagsveiligheidstrategie). Voorbeeld: bij het nieuwe Slingelandziekenhuis in Doetinchem alle elektrische spullen hoger plaatsen. • Eis m.b.t. hittestress binnen in gebouwen sinds 1-1-2021: voorstel moet voldoen aan TO (temperatuur-overscheiding) in juli met BENG-eisen.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Aanvullen (met hittestress buiten) en aanscherpen criteria Programma van Eisen gemeenten • Rekenmodule om nieuwbouwontwerp te toetsen op hittestress en de effectiviteit van maatregelen zoals groen te kunnen onderzoeken, voor zowel bouwende partijen als controlerende instanties.

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten (geven de randvoorwaarden mee), ontwikkelaars (moeten met de randvoorwaarden kunnen werken), waterschap.

Wie neemt de regie?

Gemeenten

Welke middelen zijn nodig?

• Onderzoek en informatievoorziening (kennis, modellen, hittestresscriteria) • Beleid, wet- en regelgeving • Samenwerking: regionale afspraken nodig over eisen aan nieuwbouw (level playing field)

13

Resultaten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2

Deal 6 – Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Wat is de opgave?

Vergroten bewustwording en kennis over klimaatadaptatie bij bouwende partijen

Wat wordt er al gedaan?

• Bestaande eisen t.a.v. regenwateropvang en waterveiligheid, en de per 1-1-2021 geldende criteria voor hittestress in gebouwen. • In Didam is een voorbeeldproject waar de aanbieder punten kon verdienen in de uitvraag als hij klimaatadaptatie toepast.

Wat kan een goede aanpak zijn?

• Kennisdeling hoe klimaatbestendig te bouwen (via welk platform?) • Criteria of richtlijnen voor hittestress buiten de woning (samen minimum bepalen, ontwikkelaar vrijheid geven voor invulling) • Samen weten op welke locaties we strikt moeten zijn • Als overheden een “klimaatpaspoort” maken voor wijken • GGD als kennispartner (denkt graag mee!) • Convenant klimaatbestendig bouwen (voor bestuurlijke commitment) Waterschap is nog zoekende in hoe gegevens delen over extremen bij het opstellen van normen: hoe hoog leg je de lat, en wat doe je generiek en wat locatiespecifiek?

Welke partijen zijn nodig?

Gemeenten, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, waterschap Rijn en IJssel, GGD, provincie Gelderland

Wie neemt de regie?

Gemeenten, samen met de bouwende partijen

Welke middelen zijn nodig?

• Bestuurlijke afstemming: op directieniveau afspraken maken bij corporaties. • Op de agenda zetten en samen een pakket van eisen maken. • Iemand met kennis van zaken die ondersteunt.

14

Vervolg Uw inbreng vormt een bron van informatie voor de ‘Uitvoeringsplannen Klimaatadaptatie’. Dit zijn de plannen die de gemeenten, samen met het waterschap, momenteel opstellen voor een structurele, gezamenlijke aanpak om Montferland, Oude IJsselstreek en Doetinchem klimaatbestendig te maken richting 2050. Hierin zullen ook de “deals” een plek gaan krijgen. We verwachten dat deze plannen voor de zomer van 2021 in gereed zijn; u wordt op de hoogte gehouden van de resultaten. We hopen dat de sessies u hebben geïnspireerd en (verder) hebben gemotiveerd. Met beide sessies legden we de basis voor samenwerken aan klimaatadaptatie. We hopen u in de toekomst weer te treffen om samen werk te maken van een klimaatbestendige regio. Het initiatief voor vervolg zal (in ieder geval) vanuit de bij de deals betrokken ambtenaren komen.

Wij danken u hartelijk voor uw enthousiaste deelname en actieve inbreng tijdens de klimaatdialogen!

15

Sessie 2

Bijlage – prioritering opgaven Landelijk gebied

Sessie 2

Bijlage – prioritering opgaven bebouwd gebied

Bijlage – prioritering opgaven nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen

Sessie 2