Bijlage 2.3.45 - Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse RegioExpres (2021).pdf

Ingebruikname RegioExpres in 2028 in plaats van 2026 De vigerende planning laat zien dat de ingebruikname van de RegioExpres verwacht wordt in 2028, in plaats van 2024 / 2026 aangenomen in de reistijdberekening van Ecorys. Dit leidt er toe dat de baten ook later in de tijd geïncasseerd kunnen worden. Door het verdisconteren worden de baten hierdoor ook iets lager gewaardeerd. Het effect van realisatie van de RegioExpres in 2028 in plaats van 2026 betekent een afname in reistijdbaten met factor 0,96 (contante waarde voor prijspeil 2021).

14

Zie https://www.rwseconomie.nl/discontovoet

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

31

Bovenstaande correctieslagen zorgen ervoor dat de baten van € 43 miljoen in het hoge scenario verhoogd worden naar € 80 miljoen. Dit is grotendeels het gevolg van de lagere discontovoet.

B.2.2

Reizigersopbrengsten

In de vervoerwaardestudie15 uit 2018 is ook een inschatting gemaakt van de reizigersopbrengsten als gevolg van de RegioExpres op het baanvak Arnhem – Doetinchem – Winterswijk (‘binnenbaanvak’). De extra binnenbaanvak reizigersopbrengsten als gevolg van de RegioExpres bedragen naar schatting € 0,3 miljoen per jaar (prijspeil 2018). Voor de MKBA zijn deze geïndexeerd naar prijspeil 2021 en opgehoogd voor BTW (9%, tarief OVkaartjes). Naast de ‘binnenbaanvak’ reizigersopbrengsten zijn ook de ‘buitenbaanvak’ reizigersopbrengsten van belang. Dit zijn nieuwe treinreizigers als gevolg van de RegioExpres die buiten het baanvak Arnhem – Doetinchem – Winterswijk doorreizen, of bestaande reizigers die door de RegioExpres buiten het baanvak verder reizen. De ‘buitenbaanvak’ reizigersopbrengsten zijn berekend aan de hand van het effect op het aantal overstappers in Arnhem (volgend uit de vervoerwaardestudie), en de gemiddelde reisafstand die men vervolgens maakt (op basis van StandaardLijnOnderzoek Arnhem – Doetinchem – Winterswijk, 2017). Uit de vervoerwaardestudie blijkt dat het aantal overstappers op Arnhem vanuit de RegioExpres groeit met ca. 4% (ongeveer 400 extra overstappers per etmaal). Vooral het aantal overstappers op de IC richting Utrecht neemt toe, mede als gevolg van de verbeterde overstap.

De reizigers die overstappen richting deze IC reizen gemiddeld ook een lange afstand (70 kilometer, meeste naar Utrecht en Amsterdam). Voor een deel komt dit in de plaats van overstappen vanuit andere treinen, zoals IC Nijmegen. Per saldo leidt dit tot een stijging van bijna 2.000 ‘buitenbaanvak’ reizigerskilometers per werkdag. Met een gemiddelde reizigersopbrengst van € 0,144 / reizigerskilometer16, omrekenfactor van 227 voor werkdag naar jaartotaal (cf. vervoerwaardestudie) en indexatie naar prijspeil 2021 leidt dit tot aanvullende buitenbaanvakopbrengsten van € 63.000 per jaar. Tot slot is voor de globale batenberekening ook gekeken naar het effect van 2x/u RegioExpres. Uit de vervoerwaardestudie blijkt dat het effect op het aantal overstappers in Arnhem vele malen groter is. Als gevolg van 2x/u RegioExpres stijgt het aantal overstappers te Arnhem vanuit Arnhem – Doetinchem – Winterswijk met 17% (t.o.v. 4% bij 1x/u). Dit leidt ook tot veel hogere buitenbaanvakreizigersopbrengsten van ruim € 500.000 per jaar. Een verklaring hiervoor kan zijn dat 2x/u RegioExpres een veel sterker structurerend effect heeft op de verplaatsingen van reizigers.

15

Vervoerwaardestudie RegioExpres Arnhem – Winterswijk (Goudappel, 2018).

16

Afgeleid uit ‘KiM Mobiliteitsbeeld 2020’ en ‘Jaarverslag NS 2020’, geïndexeerd naar prijspeil 2021.

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

32

B.2.3

Comfort-/zitplaatskans

Reizigers waarderen het hebben van een zitplaats en ondervinden hinder als gevolg van drukke treinen. In de MKBA worden deze comfort-/zitplaatskans baten meegewogen aan de hand van een opslag op de invoertuig reistijd. Deze opslag wordt groter naarmate het drukker is in de trein. Doordat het een opslag betreft op de invoertuig reistijd, hangen deze comfortbaten-/kosten ook af van de lengte van / reistijd op het traject. In onderstaande tabel is de opslag weergegeven aan de hand van verschillende zitplaatskansen 17. Omdat de stappen in de bezettingsgraden relatief groot zijn, zijn ten behoeve van deze MKBA 3 tussenliggende stappen toegevoegd (in rood weergegeven).

Passagiers / zitplaatsen (%)

Additionale reistijd (%, opslag op invoertuigtijd)

<80%

0%

80% - 90%

5%

90% - 100%

10%

100% - 112,5%

20%

112,5% - 125%

30%

125% - 137,5%

40%

137,5% - 150%

50%

150% - 200%

74%

Het effect op de comfortbaten als gevolg van de RegioExpres is als volgt berekend: •

Comfortkosten huidige situatie op basis van OV-chipkaartdata; -

Omdat er in de vervoerwaardestudie (o.b.v. NRM) geconstateerd is dat er (vrijwel) geen groei wordt verwacht richting 2030, is geen ophoging doorgevoerd richting 2030;

-

Hiervoor is dezelfde OV-chipkaartdata gebruikt als voor de exploitatieberekeningen. Dit betreffen cijfers voor het najaar 2019;

-

Voor de omrekening van werkdag naar jaartotaal is daarom niet de reguliere factor 255 gehanteerd, maar een lagere factor van 227 (conform vervoerwaardestudie waarin ook gerekend is met najaarscijfers).

•

Effect van verschuiving van reizigers en andere inzet capaciteit als gevolg van RegioExpres op basis van exploitatieberekeningen Inno-V; -

Inno-V heeft de effecten alleen voor de maatgevende treinen in de ochtendspits in kaart gebracht. Voor de avondspits zijn dezelfde effecten aangehouden als in de ochtendspits (zelfde materieelinzet en verschuiving van reizigers), maar gecorrigeerd voor het lagere aantal reizigers dat in de avondspits reist.

•

Conform MKBA systematiek zjin de baten / kosten voor nieuwe reizigers meegerekend conform de ‘rule-of-half’. Dat betekent dat kosten / baten voor nieuwe reizigers voor de helft meegewogen worden. Uitgangspunt hierbij is dat alle nieuwe reizigers met de RegioExpres rijden, omdat daar de enige verbetering plaatsvindt.

Als gevolg van de RegioExpres treden de volgende comfort-effecten op:

17

Centraal Planbureau (2009). Het belang van Openbaar Vervoer.

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

33

•

Er treedt verschuiving op van reizigers vanuit de huidige stoptreinen naar de RegioExpres. Als gevolg hiervan wordt de ervaren hinder als gevolg van drukte in de huidige stoptreinen verminderd; -

In de ochtendspitsperiode neemt de hinder in de huidige stoptreinen af met ca. 1/3e (van ca. 60 extra ervaren reizigersuren als gevolg van drukte naar ca. 40 reizigersuren);

-

In de avondspitsperiode neemt de hinder in de huidige stoptreinen af met ca. de helft (van ca. 13 extra ervaren reizigersuren als gevolg van drukte naar ca. 6 reizigersuren).

•

De RegioExpres zelf kent een relatief hoge bezettingsgraad. In de ochtendspitsperiode is de bezettingsgraad ca. 90-100% van de zitplaatsen, in de avondspitsperiode is de bezettingsgraad ca. 70-85% van de zitplaatsen; -

In de ochtendspitsperiode leidt dit tot een hinder van omgerekend ruim 15 reizigersuren per werkdag;

-

In de avondspitsperiode leidt dit tot een hinder van omgerekend ca. 4 reizigersuren per werkdag.

•

Per saldo leidt de RegioExpres tot positieve comfortbaten, van omgerekend ca. 7 reizigersuren per werkdag.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bovenstaande effecten.

Referentie

RegioExpres

Ochtendspits

Avondspits

Ochtendspits

Avondspits

57

13

38 (-33%)

6 (-51%)

15

4

Stoptreinen RegioExpres Totaal

70

63 (-10%)

Tabel 3.7 – Effect op comfortkosten van RegioExpres (ervaren reizigersuren per werkdag).

B.2.4

Betrouwbaarheid van de reistijd

Als gevolg van extra infrastructuur neemt de betrouwbaarheid van de reistijd toe, doordat verstoringen minder doorwerken in de dienstregeling of doordat er bij een verstoring een beter treinproduct geboden kan worden. Dit geldt voor zowel de gemiddelde reistijd (o.a. als gevolg van korter durende verstoringen of betere bediening tijdens verstoringen) als voor de betrouwbaarheid (spreiding van reistijden). In deze MKBA is het effect van de volgende maatregelen opgenomen: •

Dubbelspoor tot en met Doetinchem de Huet; -

Leidt tot lagere gemiddelde reistijd doordat verstoringen in de ene richting minder doorwerken naar de andere richting;

-

Leidt tot minder spreiding in de reistijd, doordat verstoringen in de ene richting minder doorwerken naar de andere richting;

-

(Extra minuut rijtijdwinst tussen Doetinchem – Arnhem. Dit is opgenomen bij de reistijdbaten.)

•

Bijstuurwissel Zevenaar;

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

34

-

Leidt tot lagere gemiddelde reistijd doordat bij een verstoring een betere treinbediening gehandhaafd kan blijven;

•

Keervoorziening Doetinchem de Huet; -

Leidt tot lagere gemiddelde reistijd doordat bij een verstoring een betere treinbediening gehandhaafd kan blijven.

B.2.4.1

Lagere gemiddelde reistijd als gevolg van hogere betrouwbaarheid

Door ProRail is het aantal bespaarde vertragingsminuten als gevolg van bovenstaande inframaatregelen in kaart gebracht. Dit is gedaan door inzichtelijk te maken wat de meerwaarde is van bovenstaande maatregelen in termen van bedienings- en punctualiteitsniveau, in relatie tot de mate waarin verstoringen voorkomen op basis van realisatiedata. Dubbelspoor tot en met Doetinchem de Huet ProRail heeft in een ten behoeve van deze studie opgezet model inzichtelijk gemaakt hoe verstoringen doorwerken met en zonder het dubbelspoor tot en met Doetinchem de Huet. Aan de hand van het verschil hiertussen is het effect in gemiddelde treinvertragingsminuten bepaald. Met de gemiddelde bezettingen van de treinen is dit vervolgens omgerekend naar reizigersminuten, die vervolgens gemonetariseerd zijn. Ter illustratie in onderstaande figuur het beoogde effect van dubbelspoor Doetinchem de Huet.

Trein >

enkelspoor Dtch dubbelspoor enkelspoor Dtch dubbelspoor enkelspoor Dtch dubbelspoor enkelspoor Dtch dubbelspoor enkelspoor Dtch dubbelspoor

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Dtch- RE Dtc- Dtch- RE Dtc- Dtch- Tbg =8 Atn Dtc Ah Dtch Dtc Dtc Dtch Dtc 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 2,5 2,0 1,5 0,0 0,0 0,0 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 1,0 0,0 3,0 2,5 2,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 0,5 2,0 0,5 4,0 3,5 3,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 1,5 3,0 1,5 5,0 4,5 4,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 6,0 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 2,5 4,0 2,5 6,0 5,5 5,0 0,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0

In de verschillende rijen zijn verschillende vertragingen opgenomen. Tot 2,5 minuut vertraging kan regulier worden verwerkt in de dienstregeling. In groen is opgenomen hoe de vertragingen doorwerken bij dubbelspoor Doetinchem de Huet, op de verschillende treinen op het baanvak (kolommen). Door bovenstaande treineffecten te wegen naar de mate waarin desbetreffende vertragingen voorkomen is het effect van de RegioExpres op het gemiddeld aantal treinminuten bepaald. De vermeden vertraging als gevolg van dubbelspoor Doetinchem de Huet bedraagt 10 treinvertragingsminuten per werkdag. Gewogen met gemiddelde treinbezettingen leidt dit tot gemiddeld 1.093 vermeden reizigersvertragingsminuten per

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

35

werkdag. Gemonetariseerd leidt dit tot een baat van ca. € 45.000 per jaar, of € 1,9 miljoen contante waarde over de gehele periode. Bijstuurwissel Zevenaar en keervoorziening Doetinchem de Huet Als gevolg van een bijstuurwissel Zevenaar en aanvullend keervoorziening Doetinchem de Huet kan bij verstoringen op baanvakken tussen Arnhem – Doetinchem een betere treinbediening gehandhaafd worden. In onderstaande figuur is weergegeven wat de extra mogelijkheden zijn als gevolg van deze maatregelen bij verschillende stremmingen.

Analoog aan de berekening van het dubbelspoor Doetinchem de Huet is op basis van de mate waarin deze stremmingen voorkomen een inschatting gemaakt van het totaal aantal vermeden treinvertragingsminuten. Met de bezettingen van treinen is dit omgerekend naar vermeden reizigersvertragingsminuten. Het effect van het bijstuurwissel Zevenaar wordt ingeschat op ca. 3.900 vermeden reizigersuren per jaar. Dit staat gelijk aan 1.022 minuten per werkdag. Gemonetariseerd betekent dit een baat van ca. € 42.000 per jaar, of € 1,8 miljoen contante waarde over de gehele periode. Kanttekening bij deze berekening is dat kosten als gevolg van extra verstoringen (o.a. extra wisselstoringen) hierbij niet zijn meegenomen. Het effect van de keervoorziening Doetinchem de Huet wordt ingeschat op ca. 350 vermeden reizigersuren per jaar. Dit staat gelijk aan 80 minuten per werkdag. Gemonetariseerd betekent dit een baat van ca. € 3.000 per jaar, of € 0,1 miljoen contante waarde over de gehele periode.

B.2.4.2

Lagere spreiding van de reistijd als gevolg van hogere betrouwbaarheid

(door minder olievlekwerking vertragingen) Naast de lagere gemiddelde reistijd waarderen reizigers ook de punctualiteit van hun reis. Als gevolg van dubbelspoor Doetinchem de Huet werken vertragingen minder door op tegentreinen, waardoor er minder spreiding in de vertrektijden van de treinen optreedt. In de MKBA kan dit effect gemonetariseerd worden aan de hand van de ‘Value of Reliability’ 18. Deze waarde beschrijft het effect in euro’s van minder spreiding in de reistijd, aan de hand van de standaarddeviatie in de vertrektijden. De Value of Reliability is gebaseerd op de reistijdwaardering, en is weergegeven als factor van de reistijdwaardering in onderstaande 18

Zie ook https://www.rwseconomie.nl/kengetallen/kengetallen-bereikbaarheid-map

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

36

tabel. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen verschillende motieven, omdat reizigers met verschillende motieven betrouwbaarheid van de reistijd verschillend waarderen. Onderstaand is ook de gehanteerde reistijdwaardering weergegeven, en de gehanteerde motiefverdeling van reizigers op het baanvak Arnhem – Doetinchem – Winterswijk19.

Reliability Ratio (Value of Reliability = RR x reistijdwaardering)

Motief Woon-werk

0,4

Zakelijk

1,1

Overig

0,6

Tabel 3.8 – Reliability Ratio (gebruikt om de Value of Reliability te berekenen) 20. Motief

2010

2020

2030

2040

2050

Woon-werk

13,5

14,2

15,5

17,4

19,3

Zakelijk

23,5

24,7

27,0

30,3

33,6

Overig

8,2

8,6

9,5

10,6

11,8

Tabel 3.9 – Reistijdwaarderingen voor verschillende jaren cf. WLO-Hoog (prijspeil 2021). Motief

Aandeel

Woon-werk

20%

Zakelijk

4%

Overig

76%

Tabel 3.10 – Motiefverdeling reizigers Arnhem – Doetinchem – Winterswijk (o.b.v. SLO Arnhem – Doetinchem – Winterswijk). Voor de berekening is dezelfde input gebruikt als voor de vermeden treinvertragingsminuten als gevolg van dubbelspoor Doetinchem de Huet. Op basis hiervan is de standaarddeviatie bepaald voor een situatie met en zonder dubbelspoor Doetinchem de Huet. Hieruit volgt dat de standaarddeviatie met 0,088 minuut daalt, van 0,808 naar 0,720. Met de Value of Reliability en het aantal treinreizigers dat hiervan profiteert leidt dit tot een baat van ca. € 39.000 per jaar, ofwel € 1,9 miljoen contante waarde over de gehele periode.

19

Gebaseerd op het StandaardLijnOnderzoek Arnhem – Doetinchem – Winterswijk (2017)

20

Afkomstig van het KiM (https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2013/11/18/de-

maatschappelijke-waarde-van-kortere-en-betrouwbaardere-reistijden)

MKBA RegioExpres - 20 december 2021

37

Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland Snipperlingsdijk 4

Postbus 161

+31(0) 570 666 222

BTW NL 0072 11 879 B01

7417 BJ Deventer

7400 AD Deventer

info@goudappel.nl

KVK

Nederland

Nederland

www.goudappel.nl

IBANMKBA NL09RegioExpres INGB 0001 2746 - 2032december 2021

3801 7479

38