Bijlage 1 Principeverzoek inclusief bijlagen.pdf

1

In 2021 heeft de Raad van State in het Nevele arrest een uitspraak gedaan dat voor de geluidsnormen in het activiteitenbesluit onvoldoende onderzoek is uitgevoerd of deze wel voldoende bescherming bieden aan omwonenden. Naar aanleiding hiervan moet de Rijksoverheid een PlanMER onderzoek doen. Hiervoor is 22 december 2021 de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor het PlanMER Windturbinebepalingen Leefomgeving gepubliceerd. Hierop is door diverse partijen, waaronder ook adviesbureau DGMR een zienswijze ingediend. De NRD is of wordt momenteel aangepast. Zover wij weten moeten de verdere PlanMER onderzoeken nog uitgevoerd worden. 2

Op 15 juni 2021 is met ruime meerderheid (133 voor) de Motie Erkens en Leijten aangenomen in de Tweede kamer. Deze motie schrijft voor dat er aanvullend onderzoek verricht moet worden naar de ‘effecten van windturbines op gezondheid en leefkwaliteit van omwonenden’. Omdat: -

RIVM heeft aangegeven dat aanvullend onderzoek naar gezondheidseffecten van windmolens op land nodig is. Andere landen strikte en strengere afstandsnormen hanteren voor windmolens op land.

Waarbij de resultaten ook in de RES’n worden meegenomen. Stand van zaken: Door Arcadis is een onderzoeksrapport opgeleverd in april 2022. Dit onderzoek richt zich echter niet op de gezondheidseffecten. Hiervoor is nog onderzoek nodig. Door adviesbureau DGMR is een second opinion geschreven n.a.v. het onderzoek van Arcadis. DGMR geeft onder meer aan dat het Arcadis onderzoek maar een gedeelte van de vraag uit de motie beantwoordt. Gezondheid en leefkwaliteit zijn slechts beperkt in beeld gebracht. Er wordt door Arcadis ook erkend dat hiervoor uitvoerig onderzoek nodig is. In de 2nd opinion van DGMR worden verder diverse adviezen meegenomen voor onder andere slagschaduw, laagfrequent/ultrasoon geluid. Het is ons op dit moment nog niet bekend wat het verder onderzoekstraject is.

27

5.3 Geluid regelgeving en advies 5.3.1 Probleemstelling Ten aanzien van windturbine geluid is veel te doen in de landelijke politiek, lokale politiek, media en vooral van bezorgde omwonenden. Bij meerdere windturbines blijkt dat omwonenden overlast ervaren van het geluid, ultrasoon en laagfrequent geluid dat windturbines produceren. De negatieve gezondheidseffecten worden door het RIVM nader onderzocht, zie hiervoor hoofdstuk 4 van dit rapport. Er zijn meerdere aspecten die zorgen voor het ontstaan van deze problematiek, waaronder het bronvermogen van de turbines, geluid als gevolg van draaiende wieken, het te dicht in de buurt plaatsen van windturbines bij gevoelige objecten zoals woningen (in Nederland is een afstand van 400 tot 500 meter mogelijk) etc. Het laagfrequent en ultrasoon geluid gaat door bouwkundige constructies heen, waardoor omwonenden in de nabijheid moeilijk tot niet zijn te beschermen. Een andere oorzaak van de hinder is dat er een maximum grenswaarde geldt op basis van een jaargemiddelde. Zowel in het oude Activiteitenbesluit als in de concept Besluiten is dit het geval. Dit maakt het voor het bevoegd gezag moeilijk om te kunnen handhaven omdat bij geluidhinder eerst een jaarlang op diverse locaties gemeten moet gaan worden, om vast te kunnen stellen dat het windpark in overtreding is. Hierna kan er pas handhavend kan worden opgetreden.

Daarnaast zal nagedacht moeten worden wat nog meer vastgelegd moet worden, zodat het bevoegd gezag ook bij andere hinderbeleving, zoals bijvoorbeeld als gevolgen van defecten of fabricagefouten, kan handhaven en de betreffende windturbine kan stilzetten. Bij diverse gemeenten is gebleken dat dit niet voldoende is vastgelegd.

5.3.2 Advies Wereldgezondheidsorganisatie WHO In 2018 is door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO het rapport “Environmental Noise Guidelines for the European Region” opgesteld waarin ook windturbine geluid aan de orde wordt gesteld. In figuur 5.1 zijn de aanbevelingen van de WHO aangegeven. Wat hierin opvalt is dat er geen aanbeveling gedaan wordt voor een geluidniveau in de nacht. Uit de beschikbare onderzoeken waaruit moet blijken welk geluidniveau acceptabel is om de gezondheid van mensen te beschermen kan geen conclusie worden getrokken omdat de kwaliteit van deze onderzoeken te laag blijkt.

Figuur 5.1: aanbeveling WHO windturbine geluid (bron: WHO). Link naar het rapport: Environmental noise guidelines for the European Region: executive summary

28

Hierbij is het goed om te realiseren dat bij die normstelling door de WHO ervan uitgegaan wordt dat 8 tot 10% van de mensen dan nog steeds overlast ervaart. Wat nog steeds een enorm aantal mensen betreft. Dit zal in de praktijk betekenen dat de direct omwonenden nog steeds hinder zullen ervaren.

5.3.3 Installatiegeluid Omgevingswet – Besluit Bouwwerken Leefomgeving Met het steeds vaker toepassen van airco- en warmtepompinstallaties in de woningbouw is ter bescherming van omwonenden in juni 2020 het Bouwbesluit aangepast. Hierin is een grenswaarde van maximaal 40 dB opgenomen voor het installatiegeluid van dit soort installaties, gemeten op de perceelgrens. Dit is een werkelijk moment maximum en niet een maximum gemiddelde over een bepaalde tijdsduur. In de huidige Omgevingswet is deze eis nu opgenomen in artikel 4.107 van het Besluit Bouwwerken Leefomgeving 3. In de Omgevingswet en Woningwet wordt dus al sinds 2020 onderkend dat een gemiddeld maximum over een bepaalde tijdsduur niet voor bescherming zorgt.

5.3.4 Advies geluid windturbines In de conceptversie van het Besluit Kwaliteit Leefomgeving is in artikel 5.74 (windturbines en windparken) opgenomen dat dit artikel als volgt komt te luiden: 1.

2.

Een omgevingsplan dat het opwekken van elektriciteit met een windturbine of windpark toelaat, bevat als waarde standaardwaarde 45 Lden en 39 Lnight voor het toelaatbare geluid door de activiteit op een geluidgevoelig object4. In afwijking van het eerste lid kan het omgevingsplan hogere of lagere waarden bevatten. Een hogere waarde is niet hoger van de grenswaarde 47 Lden en 41 Lnight. Het omgevingsplan kan alleen een lagere waarde bevatten als dat gelet op de cumulatie met het geluid van een andere windturbine of ander windpark of als dat gelet op de bijzondere aard van het gebied aangewezen is.

De KBG adviseert met onderstaande redenen naar de situatie en ligging van het beoogde windpark te kijken. Het gebied waar men dit windpark wil aanleggen is gelegen: - Het is een stil buitengebied en zeker in de nachtsituatie een zeer rustig gebied, heel anders qua nachtgeluiden dan dichter in de stad, bij snelweg of andere geluidsbronnen. Dit zorgt ervoor dat geluid van de windturbines overdag nauwelijks en 's nachts in zijn geheel niet wordt gemaskeerd door omgevingsgeluid. Het effect hiervan is dat er sneller geluidhinder wordt ervaren door omwonenden. - Ook uit de rapportage van het tussentijds rapport RES 1.0 blijkt dat dit gebied niet goed scoort. Het gebied blijkt echter toch meegenomen te zijn omdat er vanuit Landgoed Keppel/Greentrust al een initiatief loopt. - Voor het beoogde windpark zal accumulatie van de windturbines meegenomen moeten worden. Waarbij dit geldt voor: • Windturbines binnen het beoogde windpark Doetinchem; • Het reeds gerealiseerde windpark bij Angerlo; • In gemeente Bronckhorst is het aanpalende langs de Oude IJssel gebied het westen van de Wehlse wijk (Wehlsedijk) en ten noorden van de Eldrikseweg aangewezen als zoekgebied voor een windpark. • Eventueel beoogde ontwikkelingen met betrekking tot windturbines die hier invloed op hebben en die wij niet kennen. De KBG wil dan ook graag inzage in het effect hiervan.

3

Eis BBL geluid op perceelgrens installaties: wetten.nl - Regeling - Besluit bouwwerken leefomgeving - BWBR0041297 (overheid.nl)

4 geluidgevoelig object: dit zijn onder andere woningen.

29

5.4 Laagfrequent geluid en ultrasoongeluid 5.4.1 Zorg omwonenden Laagfrequent geluid en ultrasoongeluid worden vaak genoemd als een van de oorzaken van negatieve gezondheidseffecten van windturbines (zie ook hoofdstuk 4). Dit geluid is dan ook één van de zorgen die de KBG en omwonenden hebben. Laagfrequent en ultrasoongeluid draagt heel ver en wordt door haar golflengte ook slecht tegengehouden door muren en isolatie. Hierdoor is dit geluid binnen goed hoorbaar of voelbaar en valt het in de nachtsituatie waarbij maskering door achtergrondgeluid ontbreekt veel meer op. In de betreffende woonomgeving is het ’s nachts immers behoorlijk stil in onze woonomgeving. Er zijn meerdere voorbeeldsituaties waar leden van de KBG dit zelf hebben ondervonden als gevolg van apparaten in de buurt zoals airco units en warmtepompen. Op de website van het RIVM wordt ook uitleg gegeven over dit type geluid en hinder hiervan. Hier zijn ook diverse voorbeeld bekend. In bijlage 5 staat de verwijzing en een aantal teksten die zijn overgenomen van de RIVM-website.

Als u deze heeft gelezen hebt zult u begrijpen dat de KBG zich terecht zorgen maakt en dat alles in het werk gesteld moet worden, niet alleen door de gemeente Doetinchem vanuit hun zorgplicht maar ook door Greentrust en Landgoed Keppel vanuit Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, om de gezondheid en hinderbeleving van de omwonenden maximaal te beschermen. Zeker gezien het continue karakter van geluiduitstraling van windturbines is deze geluidsbron niet te vergelijken met weg- of treinverkeer dat niet continu is, en bovendien in de nachtsituatie veel rustiger tot nauwelijks aanwezig is. Windturbines draaien continu bij wind en juist in de nachtsituatie.

5.4.2 Laagfrequent geluid, ultrasoon geluid van windturbines en wetgeving Het geluid dat een windturbine uitstraalt naar de omgeving bevat een deel laagfrequent geluid en ultrasoon geluid. In Nederland is helaas geen specifieke wetgeving aan dit geluid om omwonenden te beschermen. In Denemarken is dit bijvoorbeeld wel het geval. In Nederland zijn alleen eisen voor de totale hoeveelheid hoorbaar geluid gesteld. Dit is vreemd omdat laagfrequent en ultrasoon geluid veel verder draagt dan de hogere geluidsfrequenties, ook slecht tegengehouden wordt door gevels en negatieve effecten in wetenschappelijke studies zijn bewezen. Er worden in Nederland soms wel richtlijnen gehanteerd zoals de VROM-richtlijn – Vercammen curve. Waarbij de vraag is of deze reëel toepasbaar zijn voor windturbinegeluid.

30

6 Slagschaduw 6.1 Reikwijdte slagschaduw beoogd windpark Slagschaduw is de schaduw die ontstaat als gevolg van de zon die tegen de wieken van de windturbines schijnt. Omdat windturbines draaien ontstaat er daarom een bewegende schaduw. Een continu bewegende schaduw in je woning en daarbuiten wordt door omwonenden als zeer hinderlijk ervaren. De hinderbeleving is wezenlijk anders dan van een stilstaande schaduw. Het bereik van de schaduw van windturbines met de beoogde hoogte van 250 meter bestrijkt een enorm groot gebied. Tot de rand van Doetinchem (Keppelseweg/Den Ooijman), Langerak en Laag-Keppel. In de afbeelding (figuur 6.1) is dit zichtbaar door middel van de groen en geel gekleurde arceringen. De KBG heeft dit visueel laten maken, waarbij de posities van de windturbines gekozen zijn op basis van de door Greentrust aangeleverde mogelijke opstellingsplaatsen. De negatieve impact op de leefomgeving van dit soort enorme industriële windturbines is dan ook gigantisch. Uiteraard is het exacte hindergebied afhankelijk van de posities die mogelijk aangehouden gaan worden. Opstelling indicatief

Variant 5 windturbines Figuur 6.1: slagschaduw bereik bij een opstelling van 5 windturbines, tiphoogte 240 meter.

(bron: KBG)

31

7 Obstakelverlichting Op hoge objecten zoals windturbines is het verplicht om obstakelverlichting te plaatsen. Zodat de hoge objecten goed zichtbaar zijn voor de luchtvaart. Deze verlichting bestaat overdag uit felle witte lichten en in de avond-/nachtsituatie uit felle rode lichten. Doordat deze lichten zo fel zijn, zijn deze niet alleen storend voor de omwonenden maar ook voor mensen die verder weg wonen. Daarnaast is het ook een vorm van horizonvervuiling. Wanneer je onder meer vanuit Doetinchem De Huet naar Wehl rijdt zijn de obstakelverlichtingen van de windturbines in Angerlo en zelfs bij de vuilverbranding in Duiven goed zichtbaar. Dit is al een ongewenste situatie. De beoogde windturbines langs de Oude IJssel staan nog dichterbij voor de bewoners van Doetinchem, Wehl, Langerak en Laag-Keppel en zullen dat dus nog meer als ongewenst ervaren.

32

8 Landschappelijke inpassing Windturbines van 230-250 m hoogte passen niet in het beoogde gebied met landgoederen, het landschap en stroomgebied van de Oude IJssel, rijksmonumenten woonwijken en landschappelijke inpassing is daardoor niet mogelijk. De oproep aan de gemeente is om te kijken naar andere locaties met minder impact op het landschap bijvoorbeeld bij snelwegen of op en nabij industrieterreinen.

De KBG acht het beoogde gebied niet geschikt omdat het om een waardevol landschap gaat met hoge natuuren landschappelijke waarden zoals het eeuwenoude landgoed met rijksmonumenten, motte de Barlham en het beschermde dorpsgezicht van Laag-Keppel. De grote natuurwaarden en de argumenten waarom het windpark niet past in het geoogde gebied, staat beschreven in hoofdstuk 6 Effecten van het voorgestelde windpark op de natuur. Windturbines van 230-250 meter hoog zijn landschappelijk niet inpasbaar en geven veel verstoringen in het landschap (Zie de foto op de voorkant van dit rapport en Figuur 8.1). Deze passen niet in het Achterhoekse coulissen landschap en bovendien zijn andere delen van Nederland en de Noordzee meer geschikt in verband met hogere windsnelheden. De Achterhoek is een regio met aandacht en waardering voor de menselijke maat. De regio scoort hoog op brede welvaart waarbij inwoners veel waarde hechten aan gezondheid, landschap en woonomgeving. Het is ook niet voor niets dat er hevige protesten zijn in de hele Achterhoek tegen de komst van windturbines. Dat is niet omdat Achterhoekers tegen duurzaamheid zijn. Integendeel! Zij beschermen hetgeen de Achterhoek zo bijzonder maakt in Nederland: ons unieke coulisselandschap.

Figuur 8.1. Visualisatie van het zichtveld in combinatie met de natuurlijke omgeving.

Ook het economisch belang voor toerisme zal ernstig worden geschaad. De plannen zijn in tegenspraak met de plannen voor het opwaarderen van de Oude IJssel voor meer toerisme en recreatie. Ook de landschappelijke en recreatieve waarden van het naastgelegen recreatiegebied Wehlse Broeklanden zullen door de windturbines ernstig worden geschaad. 33

De KBG adviseert de keuze van de gemeente voor de beoogde locatie van een eventueel windpark niet aan het initiatief van Landgoed Keppel of de markt over te laten, maar plaats te laten vinden op basis van een integrale maatschappelijke afweging. Bij die afweging moeten alle potentiële zoekgebieden betrokken worden. Ook in de RES zijn diverse zoekgebieden gekwalificeerd als meer of minder gunstig en daarbij kwam dit gebied langs de Oude IJssel als een ongeschikt gebied naar voren. Windturbineparken zouden gerealiseerd moeten worden op plaatsen waar de landschappelijke impact geringer is dan in het gebied langs de Oude IJssel, b.v. langs (snel)wegen en in industriële gebieden, waardoor overlast op woongebieden en natuur- en recreatiegebieden geminimaliseerd wordt. Bij plaatsing op of nabij industrieterreinen wordt stroom opgewekt waar het ook direct wordt afgenomen en daarmee wordt het elektriciteitsnet minder belast en netcongestie tegengegaan. Een bestemmingplan voor gronden binnen de Groene Ontwikkelzone maakt geen nieuwe grootschalige ontwikkeling mogelijk die leidt tot een significante aanpassing van de kernkwaliteiten. Alternatieve locaties moeten eerst onderzocht worden. Vanuit de nabijgelegen woonwijk De Huet gezien zullen de 230-250 meter hoge windturbines ver boven de woningen uitsteken en een industriële uitstaling aan de woonwijk geven (figuur 8.2).

Door hun beweging zullen ze ook doordringend de aandacht vragen

Figuur 8.2. Visualisatie van het zichtveld vanuit de woonwijk De Huet

34

9 Juridisch Advies De KBG heeft juridisch advies ingewonnen over het initiatief van Landgoed Keppel en de projectontwikkelaar Greentrust om winturbines te plaatsen in een gebied dat valt onder wettelijke natuurbescherming en dat ook zeer nabij een woonwijk ligt. De geconsulteerde jurist geeft het volgende aan: •

Het gebied is ongeschikt vanwege onder andere de negatieve effecten op de natuur in de omgeving. Er is onvoldoende aandacht voor alternatieve locaties. Ook uit diverse rapporten blijkt dat deze plek niet geschikt is. Uitgangspunt bij Ruimtelijk ordening: als je iets wilt moet je naar locaties kijken en afwegingen maken welke waarom meest geschikt. De omgevingswet geeft aan “evenwichtige toedeling van functies aan locaties” (ETFAL*). Hier is het andersom: Iemand komt met een verzoek (Landgoed/ Greentrust) maar dat is geen onderbouwing waarom de plek geschikt is. Het uitgangspunt moet zijn: De gemeente wil een windpark, waar kan dat, welke plek is passend, en meer alternatieve locaties onderzoeken. *Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Eerder zijn er al artikelen online gekomen over de mogelijkheden voor (bouw)initiatieven en het vergunningsvrij bouwen onder de Omgevingswet. Daarbij is het criterium van een “evenwichtige toedeling van functies aan locaties” (hierna: ETFAL) al kort aan bod gekomen. De voorzieningenrechter heeft op 11 april 2024 voor het eerst getoetst aan dit criterium. Daarmee wordt de invulling van dit open begrip duidelijker. Artikel 4.2, eerste lid van de Omgevingswet bepaalt dat gemeenten ervoor moeten zorgen dat de regels in het omgevingsplan leiden tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

Daarbij moet rekening worden gehouden met alle betrokken belangen. In vergelijking met het vorige recht is ETFAL het vervolg op het criterium van een goede ruimtelijke ordening uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Wetgeschiedenis ETFAL is een open norm en bevat dus geen limitatieve lijst. Dat maakt het lastig om precies te begrijpen wanneer daarvan sprake is en hoe de rechter daaraan toetst. Uit de wetgeschiedenis kan in ieder geval worden gehaald dat ETFAL een bredere strekking heeft dan het oude criterium. Volgens de wetgever gaat het namelijk om de gehele fysieke leefomgeving. Het verouderde vereiste van een goede ruimtelijke ordening zag alleen op “ruimtelijk relevante motieven”. Aldus wordt met de bredere strekking voornamelijk gedoeld op “niet-ruimtelijke motieven”. Rb Gelderland, 11 april 2024, ECLI:NL:RBGEL:2024:2126 Inmiddels zijn er drie uitspraken geweest, alle drie van de Rechtbank Gelderland, over de toetsing van een BOPA aan ETFAL. In die uitspraken wordt die open norm dus ingevuld. Dankzij deze uitspraken weten we nu dat (sociale) veiligheid, overlast, effecten op toerisme en natuur en aangedragen alternatieve locaties allemaal omstandigheden zijn die moeten worden meegewogen bij de beoordeling van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Dat is niet anders dan bij het vorige criterium.

Wel is de nieuwe open norm voor het eerst ingekleurd en zullen er ongetwijfeld meer uitspraken volgen. Bij een evenwichtige toedeling van functies zou het voor de hand liggen dat gemeente Doetinchem zelf onderzoek zou doen naar geschikte locaties.

•

De motieven initiatiefnemer Landgoed Keppel zijn tweeslachtig: Enerzijds vindt het Landgoed, natuurbescherming, cultuurhistorie, en beschermd dorpsgezicht van belang. En heeft het voor elkaar gekregen dat het reeds aangelegde fietspad een omleiding kreeg t.b.v. een stiltegebied. Anderzijds geeft het Landgoed als motief voor windpark dat de inkomsten nodig zijn voor onderhoud van het landgoed. Het Landgoed ontvangt echter voor dit onderhoud reeds veel subsidies en valt onder de natuurschoonwet met veel fiscale voordelen.

35

10 Ervaringen KBG-proces en oproep aan gemeenteraad De KBG heeft een aantal negatieve ervaringen opgedaan tijdens het hele voorgaande traject en het participatieproces; gemis aan transparantie waarbij het gevoel ontstaat dat er is getrechterd naar een einddoel (een fuik). Onderstaand enkele voorbeelden hiervan. •

•

•

•

•

Het concept deeladvies "Natuur" als onderdeel van het rapport is tussentijds door de gemeente Doetinchem gedeeld met de provincie Gelderland, RES en via RES ook met o.a. Alliander. Ondanks het feit dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt met de KBG, de gemeente Doetinchem en Greentrust dat dit rapport vertrouwelijk aan hen ter inzage was gegeven aan. De KBG kan zich op basis van de via een WOO verkregen informatie en de mededeling van Greentrust dat de provincie nu anders over de ecologische gevolgen denkt, niet aan de indruk onttrekken dat dit lekken door de gemeente bewust is gebeurd, bijvoorbeeld om o.a. aan tegenargumenten te werken. Door de gemeente is bij het delen van het concept deeladvies “Natuur” aan de RES gemeld dat de KBG bestaat uit tegenstanders van windenergie. Dit is een pertinente onwaarheid en in flagrante tegenspraak met de gesprekken die de KBG o.a. met de wethouder heeft gevoerd, waarbij de KBG heeft aangegeven voorstander te zijn van duurzame energieopwekking en dat windenergie daar deel van uit kan maken. Daarbij heeft de KBG telkenmale aangegeven verbaasd te zijn dat alleen naar de locatie Oude IJssel wordt gekeken, terwijl steeds duidelijker werd dat die locatie ongeschikt is. Gemeente Doetinchem heeft zelf geen uitgebreid onderzoek gedaan of laten doen naar mogelijkheden voor windturbines of criteria voor een windpark in de gemeente.

Landgoed Keppel is initiatiefnemer (en heeft Greentrust ingeschakeld). Landgoed Keppel ziet een verdienmodel en heeft een plan gemaakt voor windturbines op hun grondgebied in de gemeente Doetinchem met een achterliggend aansluitend plan op het grondgebied van de gemeente Bronckhorst. Daarmee lijkt het voor de gemeente Doetinchem eenvoudiger om te voldoen aan een opgave voor windenergie, omdat er een plan werd gepresenteerd vanuit het Landgoed. De KBG is sterk van mening dat dit niet de goede en democratische weg is om te komen tot zeer ingrijpende ruimtelijke plannen. Bij tussenstand rapport RES in het najaar 2023 wordt zelfs al gesproken over harde pijplijn. Dit geeft de KBG opnieuw het gevoel dat het besluit al lang is genomen. Wat is dan de waarde van het participatieproces? Bij de RES 1.0 die dateert uit de zomer van 2021 is het gebied langs Oude IJssel als zoekgebied aangewezen. Ondanks dat in het RES 1.0 rapport dit gebied slecht scoort op milieucriteria, zie figuur 10.1 en 10.2

Figuur 10.1: RES 1.0 bijlage 1 – windturbines van 5,5 MW

bron: RES Achterhoek

Op de vraag van de KBG naar achterliggende onderbouwingsrapporten waarom dit gebied goed zou kunnen, kreeg de KBG het antwoord dat die onderbouwing er nog niet was. Het onderbouwingsrapport dateert van 21 december 2023 (ruim 2,5 jaar later dan het opstellen van de RES). In dit onderbouwingsrapport staat bij figuur 2.1 bij de locatie langs de Oude IJssel letterlijk dat het gebied niet goed genoeg scoort, maar wordt meegenomen vanwege het al in gang gezette traject. Dit is geen zuiver proces dan wel keuze, achteraf wordt hiermee recht gepraat wat krom is. Dit doet ook absoluut geen recht 36

aan alle inspanningen van de KBG en de gevolgen voor omwonenden en het GNN. De KBG heeft bij de wethouder hierover ook aangegeven dat de KBG zich bedrogen voelt in het participatieproces.

Figuur 10.2: Achtergronddocument RES Achterhoek v1.0

• •

• • •

bron: RES Achterhoek

Eerder onderzoek van Pondera uit november 2017 laat zien dat het beoogde gebied niet geschikt is voor windturbines. Ambtelijke notitie provincie Gelderland 2021 ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’ met conclusie dat voorgenomen locatie ten westen van Doetinchem langs de Oude IJssel is uit ecologisch oogpunt ongeschikt is. Op meerdere brieven van de KBG is nauwelijks inhoudelijke reacties van politieke partijen/gemeenteraad ontvangen. Verschillende leden van de KBG hebben ingesproken, bij inspraak wordt niet tot nauwelijks ingegaan op de zorgen die worden geuit. Door Landgoed Keppel is nooit het gesprek vooraf aangegaan met direct omwonenden van het Landgoed. Wel is via de ontwikkelaar een aanbod gedaan voor keukentafelgesprekken voor wie daar behoefte aan had, dit echter pas nadat de gemeente de initiatiefnemer heeft aangegeven om contact te zoeken met de omgeving.

De KBG roept op om haar advies en zorgen serieus op te pakken. Te waarborgen dat de zorgen van de omwonenden worden gehoord en dat daarnaar wordt gehandeld.

37

11 Conclusie De KBG onderschrijft het belang van duurzame energieopwekking en dat windturbines een deel van de oplossing zijn. De KBG is echter van mening dat de beoogde locatie van Windpark Doetinchem langs de Oude IJssel geen goede locatie is. Een windpark op deze locatie zal zeer negatieve effecten hebben op de ecologie van de Groene Ontwikkelingszone en het wettelijk beschermde Gelders Natuurnetwerk. In deze gebieden bevinden zich tal van wettelijk beschermde diersoorten, waaronder libellen, amfibieën en vogels zoals de wespendief. Een windpark past niet zo dicht bij woningen. Omwonenden maken zich dan ook grote zorgen over de effecten op gezondheid, natuur en woonomgeving. De KBG betreurt het dat de gemeente Doetinchem geen verder onderzoek heeft gedaan naar mogelijke andere locaties maar doorgaat op het initiatief van Landgoed Keppel dat een commercieel belang heeft bij het windpark. De oproep aan de gemeente is om andere locaties te onderzoeken. Er lopen nog onderzoeken naar de (gezondheid)effecten van windturbines. De oproep van de KBG is om het principeverzoek van de initiatiefnemer af te wijzen. Het is van belang om het voorzorgprincipe in acht te nemen en geen onomkeerbaar besluit te nemen om hiermee de inwoners optimaal te beschermen.

Een windturbinepark heeft minimaal 30 jaar effect op de omgeving, nu extra tijd nemen voor het zoeken naar een alternatieve locatie is daarom gerechtvaardigd.

38

12 Bijlagen

39

Bijlage 1 - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

40

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

41

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

42

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

43

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

44

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

45

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

46

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

47

Bijlage 1 vervolg - Intern ambtelijk advies Provincie Gelderland ‘Ecologisch advies windpark Doetinchem’

48

Bijlage 2 - Toezegging beeldvormende raad van 10 oktober 2024 bij de begroting gemeente Doetinchem 2025, 15-10-2024 Toezegging beeldvormende raad 10-10-2024 bij de begroting gD 2025 15-10-2024

Naar aanleiding van de vraag van de PvdA over de reikwijdte van de nieuwe windturbinebepalingen in de beeldvormende raad kunnen we het volgende berichten: Gezondheid is één van de aspecten die is meegenomen in de planMER windturbinebepalingen leefomgeving, welke als basis dient voor de nieuwe windturbinebepalingen. Gezondheid is in de planMER beoordeeld voor geluidnormen en afstandsnormen. De beoordeling heeft plaatsgevonden aan de hand van een aantal uitgevoerde studies en onderzoeken. Gezondheidsonderzoeken Het Rijk wacht voor het opstellen van nieuw landelijke milieunormen niet op de uitkomsten van nu lopend gezondheidsonderzoek. Het Rijk gebruikt voor het opstellen van de nieuwe landelijke normen de veelheid aan wetenschappelijke kennis, die al beschikbaar is. Het Rijk ziet geen reden om te wachten met de ontwikkeling van windprojecten tot alle gezondheidsonderzoeken zijn afgerond. Er is al veel goede en relevante kennis voorhanden, die een uitstekende onderbouwing biedt voor het opstellen van normen. De gezondheidsonderzoeken van Nivel en het RIVM dragen bij aan het actualiseren, en waar nodig aanvullen, van de bestaande kennis met betrekking tot windturbines en gezondheidsrisico’s. Deze kennis wordt via het Expertisepunt Windenergie en Gezondheid regelmatig aangevuld met relevant (internationaal) onderzoek.

Ook juridisch gezien kunnen windprojecten verder worden ontwikkeld: De Raad van State heeft in meerdere uitspraken over lokaal opgestelde normen benadrukt dat er kan worden gewerkt met de bestaande wetenschappelijke informatie. Advies Commissie voor de milieueffectrapportage Wel is het goed om te weten dat de Commissie op 24 januari 2024 een voorlopig toetsingsadvies over het milieueffectrapport heeft gegeven. In het advies is ook aandacht besteed aan het onderdeel gezondheid. Hierover is o.a. het volgende opgenomen: De Commissie adviseert om in een aanvulling op het MER, voorafgaand aan de besluitvorming, een beschouwing te geven van de gevolgen van de verschillende geluidnormen voor de volksgezondheid in heel Nederland. Schat in hoe met de nieuwe normen het aantal mensen wijzigt dat ernstige geluidhinder ervaart. En beschouw hoe dit verschilt van normen voor andere activiteiten

49

Bijlage 3 – RIVM website gezondheidsonderzoeken nodig ivm ontbrekende kennis

50

Bijlage 4 – Onderzoek blootstelling windturbine geluid hinder en slaap, website RIVM

51

Bijlage 5 - Laagfrequent en infrageluid, website RIVM Op de website van het RIVM wordt e.e.a. uitgelegd over Laagfrequent en infrageluid. Hierin is duidelijk aangegeven dat dit geluid veel verder draagt dan normaal hoorbaar geluid. Ook is duidelijk aangegeven dat het slecht wordt tegengehouden door gevels van woningen. Hieruit wordt dus bevestigd dat wij ons terecht zorgen maken over ons gezondheid en verslechtering van de kwaliteit van onze leefomgeving en nachtrust. Wij vragen u dan ook kennis te nemen van deze website: Wat zijn bromtonen en is laagfrequent geluid? | RIVM Een aantal in oog springende teksten hebben wij in deze bijlage voor u opgenomen en gemarkeerd.

Om uit te kunnen leggen wat laagfrequent geluid (LFG) is en wat bromtonen zijn, is het nodig om eerst kort uit te leggen wat geluid is.

Wat is laagfrequent geluid? Laagfrequent geluid (LFG) is geluid met een frequentie tussen de 20 en 125 Hz. In een enkel geval wordt een bovengrens van 100 Hz gehanteerd. Geluid onder de 20 Hz heet infrasoon geluid. Infrasoon geluid is niet hoorbaar voor mensen.

LFG draagt verder LFG dempt op grotere afstand minder uit dan geluid met hogere frequenties. Dit betekent dat lage tonen zeer grote afstanden kunnen afleggen. Als de afstand tot de geluidsbron groter wordt gaan de hoge tonen steeds meer verloren tot alleen de lage tonen (LFG) overblijven. Dit klinkt als brommen. Hierdoor is lastig op te sporen waar LFG vandaan komt en de bron te ontdekken. Daarnaast houden muren en isolatiemateriaal LFG minder tegen dan geluid met hogere frequenties. Dus bijvoorbeeld een geluidsscherm houdt met name de hoge tonen tegen en er achter blijven vooral lage tonen over.

52

LFG kan op sommige plekken hard klinken Geluid beweegt zich voort met een golfbeweging door de lucht, zoals kringen op het water als er een steen in wordt gegooid. Deze golven zijn aan het begin groot, maar worden naar het eind steeds kleiner; ze doven uit. Golven hebben een bepaalde lengte, de golflengte of periode. Als een hele of een halve golflengte precies zo lang is als de afstand tussen twee muren van een kamer, dan kan de golf daar blijven ‘hangen’. Dat heet een staande golf. Dit komt het vaakst voor bij laagfrequent geluid. Op zo’n moment is het geluid op die plek van de kamer flink luider en lijkt het alsof de geluidbron dichtbij is, terwijl die in werkelijkheid honderden meters verderop kan zijn. Ook is dan moeilijk te bepalen uit welke richting het geluid komt. Als het geluid wordt veroorzaakt door contactgeluid, is het geluidniveau ook hoger dicht bij de muur.

Waarnemen van geluid Ons gehoororgaan(externe link) vangt geluiden op en geeft dat door aan de hersenen. De hersenen vergelijken deze informatie met eerder opgeslagen informatie en zo krijgt het geluid betekenis. Ons gehoor is een zeer vernuftig en gevoelig zintuig en is ons meest gevoelige orgaan voor (laagfrequent) geluid. Als we LFG waarnemen, dan kunnen we het altijd horen en soms ook voelen. We kunnen LFG dus niet voelen als we het niet horen.

Waarom heeft de ene persoon wel last van LFG en de ander niet? De ene persoon heeft meer last van LFG dan de andere persoon. Het kan goed zijn dat bijvoorbeeld maar één gezinslid of één bewoner in de straat last heeft van LFG. Personen die last hebben van LFG kunnen een scherp gehoor hebben en meer horen dan de mensen in hun omgeving. Vaker is het zo dat mensen die last hebben van LFG de hoge tonen niet meer goed kunnen horen. De aandacht gaat dan meer uit naar lage tonen, waardoor storende geluiden meer aandacht krijgen. Geluidsbeleving kan ook een rol spelen, net zoals in hoeverre iemand gespitst is op bepaalde geluiden. Daarnaast kan de gemoedstoestand invloed hebben op het wel of niet hinder ondervinden van geluid. Als iemand gestrest is en/of behoefte heeft aan rust, zal diegene het geluid eerder als storend ervaren. << voorbeeldkader met voorbeelden LFG ventilatiesystemen, treinverkeer zie website >>

De betekenis die we aan bepaalde geluiden geven, beïnvloedt hoe we dat geluid waarnemen. Wanneer we een geluid horen dat ons irriteert of bang maakt, gaan we dat geluid sterker en bewuster waarnemen. Dat kan bij LFG ook het geval zijn. Met het menselijk gehoor is eigenlijk niet te bepalen waar LFG vandaan komt. Daarnaast kan het ook onvoorspelbaar zijn wanneer het te horen is. Dit maakt dat mensen die er last van hebben er alerter op worden - en de toon meteen horen wanneer die er is. De irritatie en/of angst kunnen daardoor steeds groter worden en er kan een negatieve spiraal ontstaan. De LFG-hinder zal dan blijven bestaan of zelfs erger worden. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat LFG vooral wordt waargenomen vanaf de middelbare leeftijd (ouder dan 40 jaar) en dat vrouwen er gevoeliger voor zijn dan mannen. Dat laatste wil echter niet zeggen dat mannen nooit hinder ervaren. Bij de Stichting LaagFrequent geluid(externe link) melden vrouwen, vaker dan mannen, ook trillingen te ervaren. Sommige mensen hebben op den duur zoveel hinder van de bromtoon, dat hun leven vastloopt. Het is daarom zaak om op tijd hulp te zoeken.

53

Mensen die een bromtoon waarnemen, hebben daar vaak veel hinder van. Dat leidt voor veel mensen tot een sterk verminderd welbevinden, zoals ook blijkt uit de ervaringsverhalen.

Laagfrequent geluid en gezondheid Er is veel onderzoek gedaan naar de effecten van geluid in het algemeen (alle toonhoogten samen). Daarin is aangetoond dat geluid verschillende effecten heeft, zoals hinder, slaapverstoring en aandoeningen aan het hart- en vaatstelsel. Een aantal onderzoeken heeft specifiek gekeken naar laagfrequent geluid (LFG) en het effect daarvan op de gezondheid. Daaruit bleek blootstelling aan LFG samen te hangen met (ernstige) hinder en mogelijk met slaapverstoring. Er is geen bewijs voor andere directe gezondheidseffecten van LFG. Het ondervinden van hinder van een bromtoon kan echter wel leiden tot onder andere concentratieproblemen en vermoeidheid.

54

Provinciale Staten van Gelderland

Besluit

Datum

2 juli 2025 Zaaknummer

2025-005213 Inlichtingen Griffie

Datum vergadering

026 359 91 34

2 juli 2025

griffie@gelderland.nl

PS-nummer

Blad

PS2025-308

1 van 2

Provinciale Staten van Gelderland

Gelezen het initiatiefvoorstel ‘RES en 2x Tip’ (PS2025-308), de wensen en bedenkingen van Gedeputeerde Staten van 15 april en 10 juni 2025 en het Vervolginitiatiefvoorstel van 1 mei en het nieuwe Vervolginitiatiefvoorstel van 4 juni; Gelet op artikel 143.a van de Provinciewet 2025; Besluiten

1.

Een afstandsnorm van minimaal 2 keer de tiphoogte tussen een nieuwe windturbine en geluidsgevoelige gebouwen, als bedoeld in artikel 3.21, eerste lid, van het Besluit kwaliteit leefomgeving, voor te bereiden. Als het Besluit windturbines leefomgeving in werking treedt met een landelijke afstandsnorm, wordt de voorbereiding van een provinciale afstandsnorm gestaakt of - als die provinciale norm al was vastgesteld - ingetrokken.

2.

Dat de afstandsnorm niet van toepassing is op de afstand tussen een windturbine en een geluidgevoelig gebouw als: a. de locatie voor de windturbine is gelegen op of nabij (dat laatste afhankelijk van de uitkomsten van het onder beslispunt 5 bedoelde onderzoek) een bedrijventerrein of industrieterrein en het geluidgevoelige gebouw op hetzelfde bedrijven- of industrieterrein is gelegen (mede in het kader van de Local-voor-Local aanpak); of b. de windturbine een tiphoogte van ten hoogste 40 meter heeft en met die windturbine elektriciteit door middel van windenergie wordt geproduceerd voor eigen gebruik (een erfmolen); of c. het ontwerpbesluit voor de planologische medewerking aan de locatie voor een windturbine voor 1 juli 2025 ter inzage is gelegd.

3.

Gedeputeerde Staten te verzoeken om de voor het instellen van de afstandsnorm conform de beslispunten 1 en 2 benodigde wijziging van de Omgevingsverordening Gelderland zo

Datum

2 juli 2025 Zaaknummer

2025-005213 Blad

2 van 2

spoedig mogelijk voor te bereiden en aan Provinciale Staten ter vaststelling voor te leggen, en Provinciale Staten tussentijds op de hoogte te houden van de voortgang. Hierbij hoort een zorgvuldig participatieproces. 4.

Gedeputeerde Staten te verzoeken om binnen een termijn van 6 maanden te onderzoeken, in het kader van het voorzorgsbeginsel, of de afstandsnorm van 2 keer de tiphoogte voldoende bescherming biedt voor omwonenden tegen gezondheidsrisico’s, waaronder geluidhinder, laagfrequent geluid en slagschaduw en andere relevante hinderaspecten die voortvloeien uit de plaatsing van windturbines.

5.

Gedeputeerde Staten te verzoeken om in het benodigde plan-MER-onderzoek voor de afstandsnorm ook te onderzoeken tot welke afstand vanaf een industrie- of bedrijventerrein de afstandsnorm voor windturbines niet geldt of niet hoeft te gelden.

6.

Gedeputeerde Staten te verzoeken om: a. met de partners uit de RES-regio’s in gesprek te gaan over de impact van de voorgenomen afstandsnorm op de RES-doelstellingen; en b. binnen een termijn van 6 maanden per regio te komen met een aanpak waarbij naast zonne- en windenergie ook andere (innovatieve) vormen van energieopwekking enbesparing worden ingezet om de doelen binnen de regionale energiestrategieën te behalen. Hierbij hoort een actieve faciliterende rol van de provincie.

Arnhem, 2 juli 2025 Provinciale Staten van Gelderland

voorzitter

griffier

Tijdspad Realisatie WP Doetinchem •

Juli 2025: Indienen aangepast principeverzoek

•

Q3 2025: Verwachting principebesluit

•

Q3-Q4 2025: Bij een positief principebesluit zullen er voorbereidingen worden getroffen voor de ruimtelijke procedures (milieuonderzoeken, merprocedure/mer-beoordeling, BOPA/wijziging Omgevingsplan, etc.). Er zal in eerste instantie onderzoek gedaan worden naar 3 verschillende windparkvarianten.

•

Q4-2025: Er zal een Omgevingsadviesraad (OAR) worden opgericht (zie hierna).

•

Q1-Q2-2026: Definitieve afronding onderzoeken en vaststelling voorkeursalternatief

•

Medio 2026: Bij vaststellen Windturbinebepalingen (verwachting medio 2026 ), indienen Omgevingsvergunningaanvraag / BOPA of Omgevingsplanwijziging. N.B. De provincie heeft op 2 juli 2025 eigen normen vastgesteld (2x tiphoogte), zie initiatiefvoorstel BBB/SGP.

•

Q3 2026: Ontwerpbesluit Omgevingsvergunning / zienswijzeprocedure (dit is pas een onomkeerbaar besluit vanuit het B&W)

•

Q4 2026: Definitief besluit Omgevingsvergunning/BOPA/ vaststellen Omgevingsplanwijziging

•

Eind 2026: Start beroepsprocedure

Tot nu toe: 2018 Eind 2018medio 2019 Medio 2019 September 2019 September 2019 December 2019 Januari 2020 Oktober 2020

Eerste gesprekken tussen Green Trust en Landgoed Keppel en eerste haalbaarheidsonderzoeken. Oriënterende gesprekken met de provincie Gelderland en gemeentes Bronckhorst en Doetinchem. Gesprekken met pachters landgoed, Energiecoöperatie Hummelo en Dorpsraad Keppel Eldrik Gesprek en presentatie met Tegenwind Keppel Eldrik over het initiatief en ons participatietraject. Brief omgeving (focus wel meer op Bronckhorst en gedeeltelijk Doetinchem). Indiening principeverzoek Omgevingskamer Doetinchem geeft positief advies principeverzoek Gedeeltelijk principebesluit B&W gemeente Doetinchem

December 2020 Januarifebruari 2021

Februari 2021

3 maart 2021

8 april 2021

1 juni 2021

15 juni 2021

29 juni 2021

Informatiebrief omwonenden: Begin december ontvingen alle direct omwonenden van beoogd Windpark Doetinchem een informatiebrief. Start keukentafelgesprekken: Aan alle direct omwonenden (in het buitengebied binnen een straal van 1 km tot het beoogde windpark) is de mogelijkheid geboden voor een keukentafelgesprek (start januari 2021): een persoonlijk onlinegesprek met direct omwonenden, als gewenst met een onafhankelijk gespreksleider, om te informeren, vragen te beantwoorden en input op te halen (met 14 mensen). Brief/uitnodiging omwonenden digitale informatieavond: Half februari ontvingen alle direct omwonenden van beoogd Windpark Doetinchem een brief/uitnodiging voor de digitale informatieavond op woensdag 3 maart. Digitale informatieavond: Met presentaties over: Projectinformatie - Slagschaduw & geluid - Participatie. De antwoorden op vragen die zijn gesteld deze avond zijn beantwoord door publicatie op de website. Hierbij was wethouder Langeveld ook aanwezig en heeft ook live vragen beantwoord. Ca. 200 deelnemers aan de digitale informatieavond. 25 deelnemers aan de avond melden zich voor de klankbordgroep. 1ste Klankbordgroepbijeenkomst – start Klankbordgroep: Startbijeenkomst onder leiding van onafhankelijk voorzitter Judith van de Geer (benaderd door GT). Over doel klankbordgroep, verwachtingen en onafhankelijke rol van de voorzitter.

Omwonenden willen zelf onafhankelijk voorzitter kiezen, een afvaardiging van buurtbewoners gaat dit regelen. 2e Klankbordgroepbijeenkomst Om het proces samen met de omgeving in goede banen te leiden, te zorgen dat iedereen aan het woord komt én gehoord wordt, is op initiatief van gemeente Doetinchem en met instemming van initiatiefnemers door de leden van de kbg een onafhankelijk voorzitter voorgedragen: Marc Rijnveld, Public Mediaton (betaald door NLVOW). In de 2e bijeenkomst is doel van de kbg besproken, de redenen voor leden om deel te nemen, de opdracht aan de kbg en onderwerpen voor volgende bijeenkomsten. 3e Klankbordgroepbijeenkomst Over veiligheid, communicatie en diversiteit in/samenstelling van de kbg en de vraag ´wat verstaat de gemeente onder participatie´, Vragen over rol gemeente en provincie en planning van het proces, openbaarheid en pers, discussie over datum advies kbg aan gemeenteraad, presentatie tijdlijn door GT en voorwaarden voor participatie. 4e Klankbordgroepbijeenkomst Klankbordgroep (Kgb) uit zorgen over participatieproces en ontbreken van kaders. Advies voorzitter: kbg gaat adviseren hoe participatie eruit moet zien. Deelnemers vinden dat gemeente en

8 december 2021

16 januari 2022

9 maart 2022

GT dit moeten doen met duidelijk te volgen traject. Deelnemers vinden dat proces stil moet worden gelegd als hier niet aan wordt voldaan. Verwijt over afzijdigheid van lokaal bestuur (wethouder) in het proces. Wat is de rol en wat zijn verwachtingen gemeente tav participatietraject, wanneer is het succesvol en hoe wordt het getoetst. GT schetst haar visie op participatie. Ambtenaar geeft toelichting op participatieprotocol gemeente Doetinchem. Op site windpardoetinchem.nl staat concept participatieplan. Voorzitter zet de publicatie ‘Participatie van de omgeving bij duurzame energieprojecten’ uiteen (Green Deal’. Actie: afspraak met wethouder. Vanuit kbg ook vraag over motie TK rondom de normering gezondheidseffect windturbines. Processtappen tijdlijn. 5e Klankbordgroepbijeenkomst Kbg heeft behoefte om activiteiten te stroomlijnen, door aan te sluiten bij beslismomenten en onderwerpen waar zorgen over zijn thematisch te behandelen. Uit gesprek wethouder: kbg en GT moeten samen participatie vormgeven. Verzoek aan GT om verduidelijking principeverzoek en vraag om kbg op te schorten ivm landelijke regelgeving. GT presenteert tijdlijn en toelichting werkagenda. Opnieuw verzoek van kbg om kader voor participatie (op papier); hoe ziet GT en de groep participatie, op welk niveau kan kgb echt meepraten.

Voorstel: participatiegedachte en rol van KBG daarin onderwerp op de agenda voor een volgend KBG-overleg. Deelnemers vinden kbg grote tijdsinvestering en willen in kleinere groepen onderwerpen behandelen. 6e Klankbordgroepbijeenkomst Centrale thema: bespreking van mogelijkheden tot verschillende vormen van participatie voor omwonenden bij een windpark. Presentatie GT over vormen van participatie (vb en eigen ervaringen). Input kan worden gebruikt als onderdeel van advies van kbg voor indienen aangepast participatieplan en principeverzoek. Kbg geeft aan dat tijdlijn te snel is, kbg heeft meer tijd nodig om tot goed advies te komen. Afspraak: samen nieuwe planning maken en toewerken naar advies in Q3 22. Kbg geeft aan welke onderwerpen ze in aparte sessies willen behandelen. 7e Klankbordgroepbijeenkomst Bijeenkomst in 2 delen: deel 1 praktische afspraken en deel 2 presentaties over opstelling turbines en windplanner. Deel 1: Behoefte aan afspraken en duidelijkheid: opnieuw verzoekt kbg om voorwaarden en kaders vast te leggen die omschrijven wat de gemeenteraad en Green Trust met adviezen van kbg doen. Gemeente geeft aan geen toezeggingen te kunnen doen, raad en college besluiten. Kbg vraagt om scenario’s hoe het windpark eruit zou kunnen zien. GT zal plan maken met diverse zaken (participatie, verlichting, detectie vogels, etc).

Planning advies kbg aan raad aangepast naar dec 22. Voorstel om redactieteam te vormen dat

24 maart 2022 28 april 2022

25 mei 2022 25 mei 2022 8 juni 2022 15 juli 2022 14 september 2022 4 oktober 2022 01 februari 2023 25 mei 2024 26 mei 2025

alvast aan de slag gaat met schrijven advies (met o.a. argumenten tegen windpark en adviezen als windpark toch komt). Deelbare link Windplanner gestuurd naar de kbg waarmee ze zelf thuis visualisaties kunnen bekijken (verschillende opstellingsvarianten, hoogtes en ‘viewpoints’). Kennissessie Omgevingsvisie en beleid Overleg kbg en mediator over inrichting van rest participatieproces kbg in aanloop naar het uiteindelijke advies. Presentatie omgevingswet, toelichting procedure principeverzoek. 8e Klankbordgroepbijeenkomst: introductie omgevingswet door beleidsmedewerker van Gemeente Doetinchem. Informatiebrief omwonenden Aan omwonenden in een cirkel van 2.3 kilometer van de beoogde locatie. Veel vragen binnengekomen en beantwoord. 9 de klankbordgroepbijeenkomst over natuur en gezondheid Met presentatie van Marjolein Pigge van Pondera. Nieuwsbrief Windpark Doetinchem #1 178 ontvangers 10e Klankbordgroepbijeenkomst Over de techniek van windturbines – gecanceld door klankbordgroep. Brief kbg aan raad. 11e Klankbordgroepbijeenkomst 12e Klankbordgroepbijeenkomst 13e Klankbordgroepbijeenkomst Afsluitende bijeenkomst.

Mogelijke inhoud advies klankbordgroep beoogd windpark Doetinchem

Nr. Omschrijving

Toelichting

1.

Inleiding

2.

Rol klankbordgroep na principe besluit (verdere procesparticipatie)

3.

Communicatie

4.

Invulling financiële participatie

5.

Ontwerp en impact

De klankbordgroep schrijft een inleiding. De inleiding kan de volgende onderdelen bevatten: ▪ Aanleiding ▪ Beschrijving proces klankbordgroep tot indiening principeverzoek (overleggen klankbordgroep, kennissessies, feedback klankbordgroep advies klankbordgroep) De klankbordgroep geeft een advies over de rol van de klankbordgroep na principe besluit college. Het advies kan gaan over: ▪ Betrokkenheid bij Notitie Reikwijdte en Detailniveau - Combi-Mer ▪ Informeren klankbordgroep over uitkomsten onderzoeken De klankbordgroep geeft een advies over de inzet van communicatiemiddelen. Onderdelen van het advies kunnen zijn: ▪ Informatiebijeenkomsten ▪ Informatiebrieven ▪ Nieuwsbrieven ▪ Website ▪ Informatiecentrum De klankbordgroep geeft een advies over de financiële participatie. Onderdelen van het advies kunnen zijn: ▪ 50% van het windpark in eigendom van een lokale energiecoöperatie ▪ Obligatielening met voorrang voor inwoners van de gemeente Doetinchem ▪ Mogelijkheid tot stroomlevering aan de inwoners en bedrijven uit de omgeving ▪ Omwonendenregeling ▪ Windfonds De klankbordgroep geeft een advies over het ontwerp en impact.

Onderdelen van het advies kunnen zijn: ▪ Afstand tot woonkernen (De Huet / Langerak / Laag Keppel / Wehl) afhankelijk van het aantal en de hoogtes van de windturbines ▪ Technologiekeuze ▪ Stilstandsregeling voor slagschaduw ▪ Aandacht voor gezondheid (onder andere Laag Frequent Geluid)

Detectiesysteem d.m.v. camera's of radar met stilstandsvoorziening voor vogels ▪ Detectiesysteem voor vleermuizen ▪ Detectiesysteem luchtvaartverlichting ▪ De manier waarop de natuur op Landgoed Keppel versterkt kan worden. ▪ De manier waarop het landschap op Landgoed Keppel versterkt kan worden. De klankbordgroep geeft een advies over de input notitie Reikwijdte en Detailniveau. Onderdelen van het advies kunnen zijn: ▪ Uitgangspunten ▪ Varianten: aantal windturbines, locaties, hoogtes, slagschaduw, geluid ▪ Te toetsen beleidsaspecten Samenvattend advies ▪

6.

Input voor de notitie Reikwijdte en Detailniveau van de combiMer

7.

Conclusie

Uitgangspuntennotitie Windpark Doetinchem Datum : 24 maart 2022 Versie :1

Doel is om een windpark te realiseren dat op een goede manier is ontworpen, waar mensen zo min mogelijk last van ervaren, en waarbij er lokaal mede-eigendom van de windturbine en van de stroom is. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten:

ONTWERP EN IMPACT 1. Afstand tot woonkernen (De Huet / Langerak / Laag Keppel / Wehl) a. Bij vier grote windturbines  750 m b. Bij vijf (iets) kleinere windturbines  550 m 2. Technologiekeuze - niet enkel voldoen aan de wettelijke eis, maar de stilste in zijn klasse, met specifieke aandacht voor laagfrequent geluid. 3. Stilstandsregeling voor slagschaduw (normaal is < 5 uur --> hier < 2 uur) 4. Een jaarproductie van 60 GWh (>20.000 huishoudens) 5. Aandacht voor gezondheid (onder andere Laag Frequent Geluid) 6. Algemeen uitgangspunt: zo min mogelijk gehinderden. PARTICIPATIE 7. 50% van het windpark in eigendom van een lokale energiecoöperatie 8. Obligatielening met voorrang voor inwoners van de gemeente Doetinchem (en iedereen in een straal van 2.500 m) 9. Mogelijkheid tot stroomlevering aan de inwoners en bedrijven uit de omgeving 10. Omwonendenregeling - straal van 750-1.000 m 11. Binnenste ring (<750m) isolatie of zonnepanelen 12. Windfonds - 0,75€/kWh (1.5 x NWEA richtlijn) NATUUR 13. Indien uit onderzoek blijkt dat dit gewenst is: detectiesysteem dmv camera's of radar met stilstandsvoorziening voor vogels 14. Indien uit onderzoek blijkt dat dit gewenst is: Detectiesysteem voor vleermuizen 15. Natuurversterking Landgoed Keppel in samenwerking met ecoloog en lokale natuurorganisatie. 16.

Geen continue luchtvaartverlichting, maar systeem met naderingsdetectie ANDERE ZAKEN 17. Pas een vergunningaanvraag indienen nadat nieuwe regels rijksoverheid vastgesteld zijn. 18. Informatiecentrum 19. Proces - extra aandacht voor direct omwonenden (< 1.000 m)

Reactie op adviesrapport klankbordgroep beoogd windpark Doetinchem Reactie Windpark Doetinchem

Aan de leden van de klankbordgroep, Met deze brief reageren wij, namens GreenTrust, op het door jullie opgestelde adviesrapport over het beoogde Windpark Doetinchem. Allereerst willen wij onze waardering uitspreken voor jullie inzet en betrokkenheid tijdens het gehele proces. Jullie inspanningen om dit complexe onderwerp zorgvuldig te benaderen zijn niet onopgemerkt gebleven. Samenwerking tot nu toe Vanaf april 2021 tot en met mei 2024 hebben we samen een intensief traject doorlopen. In totaal vonden dertien bijeenkomsten plaats waarin we belangrijke onderwerpen bespraken: de Omgevingsvisie, gezondheid, natuur, techniek van windturbines, participatiemogelijkheden en de samenwerking onderling. Ook hebben we visualisaties van mogelijke windturbinevarianten gedeeld met de klankbordgroep via de Windplanner. GreenTrust heeft deze bijeenkomsten gefaciliteerd en er alles aan gedaan om de klankbordgroep te voorzien van de juiste informatie. Ook hebben we, in goed overleg, Public Mediation als onafhankelijke procesbegeleider betrokken. Volgens de uitgangspuntennotitie (2022) en de notulen van de eerste en derde klankbordgroepbijeenkomst (voorjaar 2021), was het doel van de klankbordgroep om een advies op te stellen over de geschiktheid van het windpark en de bijbehorende randvoorwaarden.

Dit advies zou richtinggevend zijn voor zowel ons als initiatiefnemer, als voor het college van B&W en de gemeenteraad van Doetinchem.

De klankbordgroep geeft in haar adviesrapport echter op geen enkele manier invulling aan het tweede deel van haar opdracht. Ze heeft zich enkel gericht op het al dan niet geschikt zijn van de locatie voor windenergie, zonder te benoemen onder welke voorwaarden het project en de participatie vorm zouden kunnen krijgen, als het gemeentebestuur en de –raad positief besluiten over de voortgang ervan. Dit vinden wij jammer, zeker gezien de uitgebreide ondersteuning die wij hebben geboden en onze intentie om een coöperatief project te ontwikkelen, met betrokkenheid van en aandacht voor de omgeving. Suggesties die zowel Green Trust, Public Mediation als de gemeente op verzoek van de klankbordgroep hebben aangeleverd, met voorbeelden van andere adviezen, zijn door de klankbordgroep niet meegenomen in haar eindrapport. Overigens blijft onze inzet om een coöperatief project te ontwikkelen, als het plan door gaat.

2/7

Reactie op adviesrapport klankbordgroep beoogd windpark Doetinchem | 16 juni 2025 |

16-06-2025/VERSIE

Over het ingediende adviesrapport We vinden het jammer te constateren dat de klankbordgroep met haar eindrapport, zoals het nu voorligt, slechts ten dele heeft voldaan aan deze opdracht. De klankbordgroep geeft in haar rapport uitgebreid weer waarom zij vindt dat het plangebied niet geschikt is als locatie voor windturbines. Hiermee heeft ze voldaan aan het eerste deel van haar opdracht. De afwegingen die in het rapport naar voren worden gebracht bevatten zowel argumenten tegen windturbines in het plangebied als in meer algemene zin. Daarbij moet worden opgemerkt dat wij ons ervan bewust zijn dat de klankbordgroepleden niet per se tegenstanders van windenergie zijn, maar wel van windturbines op de beoogde locatie.

We willen daarnaast opmerken dat in het rapport gebruik is gemaakt van beelden van het project die niet overeenkomen met de werkelijkheid. De impressie op de voorzijde van het adviesrapport geeft geen representatief beeld: de onderlinge afstand tussen de turbines klopt niet met de technische vereisten (tenminste 3 keer rotordiameter is vereist; op de afbeelding is dit soms slechts 1 keer tiphoogte of minder). Ook worden in het rapport windturbines getoond die veel hoger zijn dan wat in het plan is voorzien (pagina 33/34 van het adviesrapport). Dit soort beelden wekken naar onze mening een indruk die niet klopt en geven daarmee een onjuist en onnodig verontrustend beeld van het project. Ook hierover hebben wij onze zorgen, temeer omdat wij duidelijke en realistische visualisaties met de klankbordgroep hebben gedeeld (via een presentatie, in meerdere bijeenkomsten en online demo’s), juist om een transparant en eerlijk beeld van het project te geven. Deze visualisaties zijn gemaakt met het programma Windplanner en laten feitelijk correcte visualisaties zien (Bijlage 1 – Visualisaties Windpark Doetinchem en Bijlage 3– Toelichting Windplanner). Zoals vanaf het begin is toegelicht, is de huidige fase gericht op het indienen van een principeverzoek bij de gemeente.

Vragen over mogelijke effecten op natuur, gezondheid en leefomgeving worden in een volgende fase — zoals wettelijk bepaald — zorgvuldig onderzocht en gedocumenteerd. Onze inzet en visie GreenTrust ontwikkelt projecten sociaal en natuurinclusief. Dat betekent dat we oog hebben voor de belangen van mens én omgeving. Onze missie is het ontwikkelen van duurzame energieprojecten die recht doen aan hun maatschappelijke en ecologische context. Onze praktijkervaring laat zien dat we hier consequent naar handelen. We blijven ons inzetten voor een transparant en constructief proces, waarin de samenwerking met de omgeving — waaronder de klankbordgroepleden. Gezondheid In het adviesrapport worden meerdere zorgen geuit over gezondheid. Wij begrijpen dat dit een belangrijk onderwerp is. Tijdens de planologische procedure én de MER-procedure zal gezondheid uitgebreid worden meegenomen in het onderzoek. Er worden verschillende varianten van het windpark onderzocht, met diverse opstellingen en hoogtes van turbines. Gezondheid en geluid spelen hierbij een centrale rol. We bekijken ook hoe we de impact op de omgeving zo klein mogelijk kunnen houden. In 2022 hebben wij als voorbeeld een uitgangspuntennotitie voorgelegd aan de klankbordgroep, die als bijlage bij deze brief is bijgevoegd.

Als het project doorgaat naar een volgende fase, en we starten met een aanbesteding, dan wordt nadrukkelijk gekeken naar de stilste windturbinetypes die op dat moment beschikbaar zijn. In het advies van de klankbordgroep wordt vaak verwezen naar afstanden tot woningen en wijken, dat is ook een belangrijk aspect. Belangrijker voor het geluidsniveau op een woning is echter het brongeluidsniveau: het geluid dat een windturbine produceert op ashoogte. Dit verschilt per type turbine en ligt tussen de 100 en 107 decibel. (Bron: NedZero) — een belangrijke rol speelt.

3/7

Reactie op adviesrapport klankbordgroep beoogd windpark Doetinchem | 16 juni 2025 |

Wereldwijd is al tientallen jaren onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van windturbines. Het RIVM heeft hierover een uitgebreid overzicht gepubliceerd. Hierin staan onder andere bevindingen over: geluidshinder, slaapverstoring, cardiovasculaire effecten, hinder door visuele aspecten en het besluitvormingsproces. De uitkomsten van deze onderzoeken zijn verwerkt in de wet- en regelgeving. Hierdoor zijn mensen in Nederland goed beschermd tegen overmatige hinder, zoals slagschaduw en geluid. Er zijn momenteel geen wetenschappelijke aanwijzingen voor een direct verband tussen laagfrequent geluid en gezondheidseffecten. Tot slot merken we op dat er veel mis- en desinformatie over dit onderwerp in omloop is. Dit kan onnodige zorgen en stress veroorzaken. Wij vinden het belangrijk dat besluitvorming gebaseerd is op feiten en wetenschappelijk onderzoek. Afsluitend: Gezondheid is en blijft een belangrijk aandachtspunt in de verdere ontwikkeling van het Windpark Doetinchem. Door gebruik te maken van wetenschappelijke inzichten, stille windturbinetypes en zorgvuldige procedures willen we eventuele effecten goed in beeld brengen en beperken waar nodig. We blijven hierover transparant communiceren en staan open voor vragen en suggesties vanuit de omgeving. Onderzoek naar alternatieven In het vervolgtraject zullen we verschillende varianten van het windpark onderzoeken.

Hiervoor hebben we Pondera Consultancy gevraagd om mogelijke opstellingen binnen het zoekgebied te analyseren. De varianten die worden bekeken: • 5 windturbines met een maximale tiphoogte van 210 meter • 4 windturbines met een maximale tiphoogte van 230 meter • 2 windturbines met een maximale tiphoogte van 250 meter We willen hierover open en transparant zijn. Inbreng vanuit de omgeving wordt in dit proces nadrukkelijk meegenomen.

Over mis- en desinformatie We merken dat er in de samenleving veel misverstanden bestaan over windenergie. Sommige gedeelde informatie klopt niet, of is niet gebaseerd op feiten. Zorgen en kritiek zijn natuurlijk toegestaan en waardevol. Tegelijk is het belangrijk dat gesprekken plaatsvinden op basis van betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde informatie. Wij steunen dan ook aanvullend onafhankelijk onderzoek naar de effecten van windturbines op gezondheid, natuur en leefomgeving. Tegelijk willen we benadrukken dat onjuiste informatie onnodige zorgen kan veroorzaken bij omwonenden. Dat vinden wij zorgelijk. Wij blijven helder communiceren over het project, met feiten als basis. Natuur Ook op het gebied van natuur worden in het adviesrapport zorgen genoemd. Dit onderwerp krijgt tijdens het vervolgproces veel aandacht.