Bijlage 1 Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gemeente Doetinchem- Ruimte om te groeien .pdf
Tekst van het document
Ruimte om te groeien Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Gemeente Doetinchem | Eindrapport 11 maart 2024
verleidt tot slimme vastgoed
keuzes
Inhoudsopgave
Samenvatting
4
1.
Onderwijsvisie
8
2.
Ve ra n t w o o rd i n g
12
3.
Uitgangssituatie
15
4.
R i s i c o ’s
20
5.
Speerpunten
23
6.
Pe r s p e c t i e v e n
51
7.
Mutaties
99
8.
Meerjarenplan
102
Samenvatting
De Wijngaard NIKS DOEN 2024-2040
OBS Hagen AFSTOTEN 2032-2033
Noorderlicht NIKS DOEN 2024-2040
De Haven UPGRADEN 2024-2026
Het Timpaan UPGRADEN 2025-2027
Kindcentrum De Huet-West (De Plattenburg, Octa) NIEUWBOUW 2030-2034
Kindcentrum de Huet-Oost (SO, SBO, OBS de Huet) NIEUWBOUW 2025-2029
‘t Prisma dislocatie AFSTOTEN Tijdstip n.t.b.
MFA Het Kleurrijk Mozaïek ‘t Prisma Dichterbij UPGRADEN 2024-2026
Kindcentrum De Hoop (Canadaschool) NIEUWBOUW 2031-2035 De Kleine Prins NIKS DOEN 2024-2040
De Pas RENOVEREN & UITBREIDEN 2026-2029
Kindcentrum Noord (Hagen, Noorderlicht, Kentalis) NIEUWBOUW 2028-2032 IJzevoorde UPGRADEN 2024
Hogenkamp dis AFSTOTEN 2027-2028 Wilhelminaschool NIEUWBOUW 2024-2026
Hogenkamp AFSTOTEN 2027-2028
Hogenkamp NIEUWBOUW 2024-2027
De Zonneboom UPGRADEN (ovb) 2024-2026
M a at re g e l e n Basisonderwijs
Gaanderwijs NIKSDOEN 2024-2040
Wis en Wierig UPGRADEN 2024-2026
SO Mariendael Oude Roozendaalseweg AFSTOTEN 2029-2030 Kentalis Vondelstraat AFSTOTEN 2032-2033 Kindcentrum de Huet-Oost (SO, SBO, OBS de Huet) NIEUWBOUW 2025-2029
VSO Isselborgh Raadhuisstraat AFSTOTEN 2028-2029
VSO Isselborgh Slotlaan NIKS DOEN 2024-2040
VSO Isselborgh NIEUWBOUW 2024-2028
SO Isselborgh Kapperskolkweg NIKS DOEN 2024-2040
M a at re g e l e n
Speciaal (basis)onderwijs Vo o rt g e z e t s p e c i a a l o n d e r w i j s
SBO-SAM Limburg-Stirum AFSTOTEN 2029-2030
VSO Isselborgh Houtsmastraat AFSTOTEN 2028-2029 SBO-SAM Boddens Hosangstraat AFSTOTEN 2029-2030
VSO Isselborgh Calslaan AFSTOTEN 2028-2029
Kindcentrum Noord (Kentalis, Noordlicht, Hagen NIEUWBOUW 2028-2032
Houtkamp College Kruisbergseweg RESTAUREREN 2029-2032 Metzo College Maria Montessoristraat NIKS DOEN 2024-2040
Houtkamp College Ruimzichtlaan UPGRADEN 2024
Bufferlocatie Vondelstraat AFSTOTEN 2025
Panora Lyceum Holterweg RENOVEREN 2032-2035
ISK Wolborgenmate AFSTOTEN 2025
M a at re g e l e n
Vo o rt g e z e t o n d e r w i j s
Prakticon Spoorstraat NIKS DOEN 2024-2040
Panora Lyceum Bizetlaan nieuw NIKS DOEN 2024-2040
Panora Lyceum Bizetlaan oud NIEUWBOUW 2027-2031
Hoofdstuk 1 Onderwijsvisie
Visie op onderwijs Inhoud gaat voor stenen.
Kansrijke leeromgeving
Eigenheid & diversiteit
VeelThuisnabij gebouwen & passend onderwijs
Veel gebouwen Aantrekkelijk leerklimaat
Vorming Kindcentra
Veel gebouwen Regiofunctie Achterhoek
Om slimme keuzes te kunnen maken over onderwijshuisvesting,
bieden we inzicht in deze inhoudelijke streefbeelden rondom het onderwijs voor kinderen en jongeren in de
gemeente Doetinchem.
9
Visie op onderwijs Kansrijke leeromgeving
Thuisnabij onderwijs
De coalitieagenda ‘Samen groeien in kwaliteit’ (2022-2026)
Zoveel mogelijk kinderen uit onze gemeente kunnen in de
spreekt de ambitie uit om te gaan voor een kansrijke start
nabijheid van de eigen woonomgeving onderwijs
voor alle kinderen. Ieder individu in onze gemeente telt en
genieten. Zolang het haalbaar en betaalbaar is, bieden we
doet mee. Dat begint al bij het bieden van dezelfde
binnen onze gemeentegrenzen een breed palet
kansen aan alle kinderen en jongeren om zich te
onderwijsaanbod aan in de range van basisonderwijs,
ontwikkelen en te ontplooien op een manier die bij hen
speciaal basisonderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet
past. Als gemeente en schoolbesturen zien we het als een
onderwijs en speciaal voortgezet onderwijs. Dit brede
gezamenlijke opgave dat alle kinderen binnen een veilige
onderwijsaanbod draagt bij aan een prettige woon-, werk-
en kansrijke omgeving kunnen opgroeien. Ieder kind heeft
en leefomgeving binnen onze gemeente.
toegang tot goed onderwijs, waarbij recht wordt gedaan aan de talenten en behoeftes van elk individu. Hierbij
Aantrekkelijk leer- en werkomgeving
kijken we naar het gehele sociale domein, waarbij
In de coalitieagenda zet de gemeente in op het oppakken
overgangen tussen jeugdzorg, maatschappelijke
van de verantwoordelijkheid voor het realiseren van
ondersteuning, onderwijs en werk eenvoudiger worden.
toekomstgerichte, flexibele onderwijshuisvesting, waarin kinderen zich goed kunnen ontwikkelen.
Eigenheid en diversiteit De diversiteit van het onderwijsaanbod in onze gemeente
Regiofunctie voor de Achterhoek
biedt ouders en leerlingen de vrijheid om te kiezen tussen
Van oudsher pakt onze gemeente een regiofunctie voor
onderwijsconcepten en denominaties. Gemeente en
het onderwijs in de Achterhoek. Dit uit zich in een breed
schoolbesturen hechten waarde aan de eigenheid van
onderwijsaanbod voor de gehele Achterhoek in een
scholen, zolang de samenleving hierom vraagt en de
bandbreedte van regulier tot speciaal onderwijs, die het
kwaliteit en betaalbaarheid niet in het geding zijn.
mogelijk maakt dat leerlingen uit onze regio in nabijheid van de woonomgeving onderwijs kunnen genieten.
10
Visie op onderwijs Vorming Kindcentra
•
Vanuit het Kindcentrum wordt verbinding gezocht in de
Met de flyer ‘Op weg naar een Kindcentrum Doetinchem’
wijk en met andere scholen. Hierbij wordt gebruik
hebben schoolbesturen een visie ontwikkeld op
gemaakt van de sociale en maatschappelijke
Kindcentra. Via deze kindcentra binnen het regulier en
voorzieningen in de wijk.
speciaal onderwijs wordt beoogd bij te dragen aan een inclusievere samenleving, waarin ieder individu volop
•
De expertise binnen het Kindcentrum wordt gedeeld met andere scholen en organisaties.
kansen krijgt om mee te doen: De gemeente deelt het streven van de schoolbesturen, •
Via Kindcentra streven we naar een sluitende
waarbij zij aanmerkt dat sprake is van een ‘groeimodel’ en
pedagogische en educatieve omgeving voor kinderen
beperkingen op bestaande locaties aanwezig kunnen zijn
en jongeren, samen met onderwijs en partijen als
die een optimaal Kindcentrum in de weg kunnen staan.
kinderopvang, jeugdzorg, sport en welzijn.
•
•
•
Er zijn meerdere variaties op een Kindcentrum
Inclusiever onderwijs
mogelijk, afhankelijk van de mate van samenwerking,
Passend onderwijs gaat uit van het uitgangspunt ‘regulier
om welke type onderwijs het gaat en welke externe
als het kan, speciaal waar het moet’. Bij passend onderwijs
partners hierin worden opgenomen.
horen schoolgebouwen die bijdragen aan de ontwikkeling
Het Kindcentrum is de plek waar kinderen met of
van onze kinderen. Schoolgebouwen waarin ruimte is voor
zonder een beperking elkaar ontmoeten, leren, spelen
de begeleiding en ondersteuning. Waar ruimte is om
en leven en hun talenten ontwikkelen.
samen te komen en elkaar te ontmoeten. Met
Professionals van het Kindcentrum denken samen met
schoolpleinen waar ruimte is om te spelen en te leren.
partners en ouders na over de hulpvraag van kinderen.
Gebouwen die beschikken over een werkomgeving die
Dit om de onderwijs-, opvang- en ondersteuningsvraag
motiverend is voor alle medewerkers in onze scholen.
van elk kind zo goed mogelijk te beantwoorden. Samen
Kortom: Schoolgebouwen die functioneel, veilig, gezond,
zorgen we ervoor dat onze kinderen kunnen groeien.
uitdagend en duurzaam zijn!
11
Hoofdstuk 2 Verantwoording
Juridische verantwoording Integraal Huisvestingsplan onderwijs
Gentle agreement
In dit plan kijken we als gemeente en schoolbesturen
Dit Integraal Huisvestingsplan heeft geen formele
welke rol onderwijshuisvesting kan spelen in het
afdwingbare juridische rechtskracht, maar is ook niet
verwezenlijken van de inhoudelijke ambitie zoals die is
vrijblijvend. Vanuit dit ‘gentle agreement’ hebben
geformuleerd in het eerste hoofdstuk. We kijken wat er
gemeente en schoolbesturen beiden een
goed gaat en waar nog aandachtspunten liggen. We
‘inspanningsverplichting’ om vanuit een wederzijdse
formuleren een beleidskader, maken afspraken over de
vertrouwensrelatie tot realisatie van de planinhoud te
fasering van huisvestingsprojecten en over cofinanciering.
komen. Op het moment dat de gemeente en/of
Samen pakken we de handschoen op om te waarborgen
schoolbesturen het vertrouwen opzeggen in dit plan,
dat ook in de toekomst ieder kind in onze gemeente tot
wordt automatisch teruggevallen op de geldende
ontplooiing kan komen.
verordening onderwijshuisvesting.
Looptijd plan
Dynamisch document
Dit plan heeft een looptijd tot 2040. Redenen voor het
Het is niet mogelijk om te voorspellen welke
hanteren van deze ruime tijdsspanne zijn divers:
ontwikkelingen zich de komende twee decennia zullen
Voldoen aan de aankomende wetswijziging om een
voordoen. Gemeente en schoolbesturen blijven daarom
meerjarenplan voor minimaal 16 jaar op te stellen.
structureel met elkaar in gesprek over de aansluiting van
Input voor het anticiperen op maatschappelijke en
dit plan op de praktijk en eventueel noodzakelijke
ruimtelijke ontwikkelingen.
aanpassingen:
•
Input voor het reserveren van voldoende middelen.
•
•
Strategische onderlegger voor sturing op exploitatie,
geëvalueerd en geactualiseerd. Denk hierbij aan de
concept, onderhoud en aanpassingen in het gebouw.
indexering, leerlingenontwikkelingen, de voortgang
Anticiperen op de klimaatdoelstellingen.
van de projecten en wijzigingen in de fasering.
• •
•
•
Jaarlijks worden uitvoerende onderdelen uit dit plan
Eenmaal per vier jaar worden de visie en beleidsuitgangspunten van dit plan herijkt.
13
Juridische verantwoording Verordening als formeel vangnet •
In de ‘Verordening Voorzieningen Huisvesting
De financiële consequenties van de projecten worden
Onderwijs’ van de gemeente Doetinchem staan de
verwerkt in de begroting die wordt vastgesteld door de
formele regels opgenomen die gelden voor de
raad. Op basis hiervan stelt het college vervolgens het
toetsing van aanvragen en processen rondom
Programma Onderwijshuisvesting en het
voorzieningen in de onderwijshuisvesting. •
Dit IHP is leidend voor de aanvragen die de schoolbesturen indienen. Uitgangspunt is dat de schoolbesturen buiten de plannen in het IHP geen
aanvragen indienen omdat dit consequenties heeft voor de financiële haalbaarheid van dit IHP. •
Besluitvorming per project
De verordening blijft het formele vangnet voor alle vraagstukken die niet via dit plan worden opgelost.
bekostigingsplafond vast.
Wettelijke taakverdeling Gemeente en schoolbesturen hebben op grond van de wetgeving beide hun specifieke wettelijke verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting: •
van voldoende onderwijscapaciteit en bekostigt
Denk hierbij bijvoorbeeld aan herstel van
nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. Met
constructiefouten, uitbreidingsaanvragen,
het aankomende nieuwe wetsvoorstel wordt ook
spoedaanvragen en het verzoek om huisvesting van
renovatie van schoolgebouwen daar in de nabije
een nieuw te vestigen school. •
toekomst aan toegevoegd, als volwaardig alternatief
Op het moment dat de betrokken partijen het vertrouwen in het Integraal Huisvestingsplan opzeggen, wordt automatisch teruggevallen op de bepalingen van de gemeentelijke huisvestingsverordening.
De gemeente is verantwoordelijk voor de aanwezigheid
voor nieuwbouw. •
De schoolbesturen zelf zijn autonoom verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, het oprichten, opheffen en fuseren van scholen en het onderhouden,
aanpassen, beheren en exploiteren van hun schoolgebouwen.
14
Hoofdstuk 3 Uitgangssituatie
Toelichting De prognoses voor het basisonderwijs (BAO) zijn
Aantal leerlingen
Leerlingenprognoses basisonderwijs
6.000
5.000
BAO
afgeleid van DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs). Deze cijfers wijzen erop dat de initieel verwachte
4.000
daling van leerlingenaantallen niet doorzet, maar wordt omgezet in een lichte stijging van
3.000
leerlingenaantallen. Het blijft zaak de feitelijke leerlingenontwikkeling continu te blijven monitoren. Voorafgaand aan ieder project worden
2.000
uitgangspunten getoetst aan de prognose en
actuele ontwikkelingen.
1.000
0
2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041
Jaar
16
Toelichting Het Speciaal Onderwijs (SO) bestaat uit SO Mariendael, SO de Isselborgh en Kentalis. Het VSO bestaat uitsluitend uit VSO de Isselborgh.
Voor SO en VSO is het in de regel lastig om prognoses op te stellen, omdat hier een mix aan demografische en sociaal-maatschappelijke omstandigheden bepalend is voor de omvang van de instroom. Nadere monitoring van de leerlingenaantallen is de
komende jaren nodig. Voorafgaand aan ieder project worden uitgangspunten getoetst aan de prognose en actuele ontwikkelingen
Aantal leerlingen
Leerlingenprognoses speciaal onderwijs
500 450
VSO
400 350
SO
300 250 200 150 100 50 0 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035
Jaar
17
17
Aantal leerlingen
Leerlingenprognoses voortgezet onderwijs
Toelichting
6.000
5.000
Totaal
Het betreffen hier eigen prognoses van schoolbestuur Achterhoek VO. Hierbij stabiliseren de reguliere leerlingenaantallen zich rondom 4.500 leerlingen.
Regulier
4.000
Voor de ISK (Internationale Schakelklas) rekenen we vooralsnog met een stabilisering van het huidige aantal
3.000
van 212 leerlingen. De reguliere aantallen en de ISK-
aantallen moeten worden gemonitord. Voorafgaand
2.000
aan ieder project worden uitgangspunten getoetst aan de prognose en actuele ontwikkelingen.
1.000
ISK 0
2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 Regulier
ISK
Totaal
Jaar
18
Toelichting Hiernaast zijn de leeftijden van alle 48 onderwijspanden voor basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs weergegeven, gebaseerd op oorspronkelijke bouwjaren. Uit het overzicht blijkt dat meer dan de helft van het
Leeftijd (in jaren)
Bouwjaren 48 schoolgebouwen
100
90 80 70
bestand de theoretische afschrijvingsduur van
veertig jaren heeft bereikt. In de regel is dit een moment (geen formele aanspraak!) waarop in goed overleg tussen gemeente en schoolbestuur wordt afgewogen of levensduurverlenging van het
60 50 40
gebouw aan de orde is, om daarmee te anticiperen op verdere verschraling. Om dit proces
te keren kan worden gedacht aan maatregelen als verduurzamen en verbeteren binnenklimaat, renoveren of nieuwbouw.
30 20 10 0
Schoolgebouwen
19
Hoofdstuk 4 Risico’s
Risico’s onderwijshuisvesting
Stuwmeer oude gebouwen
Veel gebouwen Versnipperd landschap
Van krimp naar groei
Aandeel CO2-uitstoot
Veel Tijdelijke gebouwen huisvesting
Trage Veel gebouwen implementatie
Onderwijshuisvesting binnen de gemeente heeft een aantal aandachtspunten, waarvoor het gewenst is om via dit plan oplossingen te bieden.
21
Risico’s onderwijshuisvesting Stuwmeer oude gebouwen
CO2-uitstoot
Het merendeel van de portefeuille onderwijshuisvesting is
Alle schoolgebouwen in de gemeente Doetinchem
ouder dan veertig jaar. Doorgaans is dit een indicatie dat
gezamenlijk zorgen voor een uitstoot van meer dan vier
de kwaliteit van de gebouwen steeds meer afwijkt van de
miljoen kilo CO2 en dragen hiermee bij aan het
hedendaagse kwaliteitswensen en eisen die worden
klimaatprobleem. Hoewel de verduurzaming van
gesteld aan onderwijsgebouwen op het gebied van
schoolgebouwen formeel gezien geen gemeentelijke taak
functionaliteit, techniek en een gezond binnenklimaat.
is, is het de verwachting dat schoolbesturen niet bij machte zijn deze opgave autonoom te realiseren.
Versnipperd landschap Zowel binnen het basisonderwijs, speciaal (basis)onderwijs
Van krimp naar groei
als het voortgezet onderwijs is sprake van een versnipperd
Voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal
landschap, bestaande uit veel schoolgebouwen op veel
onderwijs binnen de gemeente Doetinchem is lange tijd
locaties, met wisselende omvang en een gevarieerde
een leerlingendaling voorzien. Deze daling is inmiddels
bouwkwaliteit. Vanuit financieel beheersmatig perspectief
omgebogen in een stijging, waarbij Doetinchem ook nog
zorgt deze versnippering deels voor een kwetsbare
de ambitie heeft om de komende jaren door te groeien in
exploitatie en investeringsrisico richting de toekomst.
inwoneraantallen. Gewaakt moet worden voor een mismatch tussen vraag en aanbod van onderwijsruimten.
Trage implementatie Het omzetten van plannen in projecten rondom
Tijdelijke huisvesting
onderwijshuisvesting verloopt moeizaam, waardoor maar
Bij diverse schoolgebouwen zijn de afgelopen jaren
weinig projecten van de grond komen. Samenspel en
noodlokalen geplaatst om (al dan niet) tijdelijke groei op
synergie tussen ‘sociaal en fysiek’ loopt op onderdelen
te vangen. Deze noodlokalen zijn vaak verouderd, matig
stroef. Zo blijken het vinden van een geschikte locatie en
van kwaliteit, rommelig in aanzien en zijn neergezet tegen
tijdelijke huisvesting ter overbrugging naar een eindbeeld
tijdelijke vergunningsvoorwaarden.
in de praktijk grote struikelblokken te zijn.
22
22
Hoofdstuk 5 Speerpunten
Speerpunten Onderwijshuisvesting
Speerpunt A Aantrekkelijk leerklimaat
Speerpunt B Veel gebouwen Ontwikkeling Kindcentra
Speerpunt C Verduurzamen portefeuille
Speerpunt D Veel gebouwen Herinrichten scholenlandschap
Speerpunt E Veel gebouwen Efficiënte Inzet
Speerpunt F Planmatige aanpak
Om de inhoudelijke ambitie rondom onderwijs te bereiken en te anticiperen op de genoemde risico’s voor onderwijshuisvesting, wordt vanuit dit plan een aantal
beleidsmatige speerpunten onderscheiden.
24
Speerpunt A Aantrekkelijke leeromgeving
Aantrekkelijke leeromgeving Minimale wettelijke normen
•
Technische staat vormt slechts een deel van de kwaliteit
De minimaal wettelijke normen om als schoolbestuur in
van een schoolgebouw. De kwalitatieve geschiktheid van
aanmerking te komen voor een voorziening in de
een gebouw wordt ook bepaald door elementen als een
onderwijshuisvesting zijn opgenomen in de gemeentelijke
gezond binnenklimaat en goede functionaliteit.
huisvestingsverordening. In deze verordening staan
•
Tijdig anticiperen op de veroudering van
renovatie, aanpak binnenklimaat en verduurzaming niet als
schoolgebouwen voorkomt verdere verschraling van het
aan te vragen voorziening opgenomen. En voor
voorzieningenniveau en voorkomt dat toekomstige
vervangende nieuwbouw komen scholen pas in
generaties worden belast met een afgeschreven
aanmerking wanneer sprake is van een algeheel slecht
verouderde gebouwenvoorraad.
onderhoudsniveau dat onomkeerbaar is en die niet het
•
gevolg is van achterstallig onderhoud door het bestuur.
Ingrepen in schoolgebouwen via verduurzaming, renovatie en nieuwbouw dragen bij aan de intrinsieke milieudoestellingen, het behalen van CO2-reductie,
Lokale kwaliteitsambitie Vanuit de Coalitieagenda ‘Samen groeien in kwaliteit’ en
circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit. •
Hoewel ‘renovatie’ nu nog niet is opgenomen in de
de visie in het eerste hoofdstuk, streven gemeente en
huisvestingsverordening, is de wetgever voornemens om
schoolbesturen een ‘integraal kwaliteitsniveau’ na van de
‘renovatie’ op te nemen in de wetgeving, als volwaardig
schoolgebouwen, waarbij ‘kwaliteit’ breder en ambitieuzer
alternatief voor vervangende nieuwbouw.
wordt opgevat dan de minimale wettelijke zorgplicht: Met het oog op deze argumenten worden binnen dit plan •
Goede onderwijsvoorzieningen ondersteunen het
worden -in afwijking van de verordening die alleen
welbevinden, de leerprestaties, het werkklimaat, de
nieuwbouw kent- de volgende maatregelen onderscheiden:
leefbaarheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat
A. Upgraden
zoals geformuleerd in de inhoudelijke beleidsambitie.
B. Renoveren
C. Nieuwbouw D. Vernieuwbouw of restauratie
26
Duurzaam & Circulair
Kindcentrum
Gezond Binnenklimaat
Technisch op orde
Aantrekkelijke leeromgeving
Inclusief & passend
Adaptief & biodivers Flexibel & modulair
27
Toelichting maatregelen A. Upgraden
Verduurzaming van bestaande gebouwen wordt –in
‘Upgraden’ bestaat uit het tussentijds verbeteren van
tegenstelling tot bij renovatie en nieuwbouw- niet aan een
schoolgebouwen via maatregelen in verduurzaming en/of
label (zoals BENG) opgehangen.
binnenklimaat. Formeel ligt de verantwoordelijkheid voor aanpassingen aan gebouwen bij schoolbesturen, maar
De opwarming van de aarde, de steeds warmere zomers
deze geven aan onvoldoende middelen vanuit het Rijk te
en de coronacrisis hebben de aandacht voor een gezond
ontvangen om deze ingrepen uit te kunnen voeren.
binnenklimaat alleen maar versterkt. Een goed
Daarom wordt de maatregel ‘upgraden’ toegevoegd als
binnenklimaat draagt bij aan een veilig, gezond en goed
voorziening, waarbij wordt uitgegaan van cofinanciering
leer- en werkomgeving op scholen. Het gaat hierbij
tussen het schoolbestuur en de gemeente. Tegelijkertijd
bijvoorbeeld om maatregelen ter verbetering van de
bestaat er altijd een inspanningsverplichting voor
temperatuur, de luchtkwaliteit en de akoestiek binnen een
schoolbesturen om hiervoor een mogelijke subsidie (zoals
schoolgebouw. Bij nieuwe en te renoveren scholen is het
DUMAVA) aan te vragen. De gemeentelijke bijdrage voor
ambitieniveau voor schoolgebouwen conform het Besluit
upgraden is verbonden aan een maximumbedrag. Het
Bouwwerken Leefomgeving gelegen op Frisse Scholen
upgraden vormt geen verplichting: het is aan het
Klasse B. Dit geldt niet voor bestaande schoolgebouwen
schoolbestuur om hier wel of niet toe over te gaan. Bij
die doorgeëxploiteerd worden zonder renovatie of
upgraden is het aan de schoolbesturen om een
nieuwbouw. Voor bestaande schoolgebouwen wordt
businesscase op te stellen voor maatregelen op het
beoogd tot een verbetering van het binnenklimaat te
gebied van verduurzaming en binnenklimaat, uitgaande
komen, op een zodanige wijze dat het onderwijsproces op
van een terugverdientijd van 15 tot 20 jaren.
verantwoorde en gezonde wijze kan plaatsvinden. In de praktijk zien we vaak een gecombineerde aanpak van het
Bij het verduurzamen van bestaande schoolgebouwen zal
binnenklimaat en verduurzaming, zodat de stijgende
het in de regel gaan om maatregelen die leiden tot lagere
energielasten van de binnenklimaatinstallaties
energielasten (zoals isoleren) en energieopwekking.
gecompenseerd worden via energieopwekking.
28
Toelichting maatregelen B. Renoveren
D. Vernieuwbouw of restauratie
Renovatie van een gebouw is aan de orde wanneer een
•
Bij vernieuwbouw wordt een bestaand gebouw op
gebouw ‘op’ is (integrale veroudering op gebied van
nieuwbouwniveau gebracht. Het betreft een combinatie
techniek, functionaliteit, binnenklimaat, verduurzaming),
van gedeeltelijke sloop, renovatie en mogelijk
maar waarbij gebouw en locatie nog wel voldoende
uitbreiding van een gebouw. Vernieuwbouw kan aan de
potentieel hebben. Het renoveren van een schoolgebouw
orde zijn bij een gebouw die op de goede plek ligt, op
is een levensduurverlengende operatie voor een periode
onderdelen intrinsieke kwaliteit heeft maar
van minimaal 25 jaren. Renovatie is een alternatief voor
bijvoorbeeld een ongunstige gebouwstructuur, zoals
vervangende nieuwbouw. In geval van een renovatie blijft
bijvoorbeeld een het ontbreken van een ‘centraal hart’
de hoofdstructuur van een gebouw in de regel in tact en
in de school, gesplitste installaties in meerdere
wordt de focus gelegd op het verbeteren van de integrale
‘aangeplakte’ gebouwdelen en een eenzijdige
kwaliteit, zoals functionaliteit, uitstraling, binnenklimaat en
gangenstructuur. Vernieuwbouw wordt net als
duurzaamheid. Het gebouw voldoet na renovatie in ieder
nieuwbouw afgeschreven in 40 jaar. Qua ambitieniveau
geval aan de bepalingen uit de wetgeving, zoals BENG en
gelden dezelfde eisen als bij nieuwbouw.
Frisse Scholen Klasse B voor de luchtkwaliteit.
•
Restauratie is een vergelijkbaar verhaal als hiervoor geschetst voor vernieuwbouw, maar dan voor
C. Vervangende nieuwbouw
monumentale gebouwen (gemeentelijk monument,
Nieuwbouw is aan de orde wanneer een gebouw ‘op’ is,
rijksmonument). Voor dit soort gebouwen zijn mogelijk
ofwel waarbij sprake is van integrale veroudering van het
aanvullende dekkingsbronnen beschikbaar zoals
gebouw op alle fronten (technisch, functioneel,
subsidies en fondsen. Voor monumenten gelden
binnenklimaat, verduurzaming). Nieuwbouw betreft het
overigens afwijkende eisen ten aanzien van
volledig nieuw realiseren van een voorziening. Nieuwbouw
verduurzaming, omdat het behoud van het culturele
wordt afgeschreven in een periode van minimaal 40 jaar.
erfgoed hier op onderdelen zwaarder weegt dan de
Het gebouw voldoet na nieuwbouw minimaal aan dezelfde
technische ingrepen in het gebouw.
eisen zoals gesteld onder renoveren.
29
Instrumenten onderwijshuisvesting UPGRADEN
Uitbreiden
Binnenklimaat
Upgraden
Afstoten
(15-20 jaar)
Instrumenten IHP Doetinchem
Verduurzamen
Renoveren
Medegebruik
(25 jaar)
Nieuwbouw (40 jaar)
30
Voorwaarden nieuwbouw en renovatie Vanuit dit plan komen schoolgebouwen mogelijk voor renovatie, nieuwbouw of vernieuwbouw in aanmerking wanneer sprake is van de volgende voorwaarden: •
De afschrijvingstermijn van het gebouw is verstreken. In de regel is dit 40 jaar (bij nieuwbouw) of 25 jaar (bij renovatie) na oplevering van het vernieuwde gebouw.
•
De integrale kwaliteit van het gebouw (techniek, binnenklimaat, functionaliteit, verduurzaming) is ‘op’ en geeft aanleiding voor een verbeteringsslag.
•
Er is sprake van een structureel levensvatbare situatie qua instandhouding, leerlingenaantallen, onderwijskwaliteit en exploitatie.
•
Er zijn voldoende financiële middelen voorhanden bij gemeente en schoolbesturen om de vernieuwing daadwerkelijk mogelijk te maken.
•
Schoolbesturen hebben in het verleden hun eigen verantwoordelijkheid genomen bij onderhoud en aanpassingen en er is geen sprake van achterstallig onderhoud in het gebouw. In de verordening staat opgenomen in welke staat een gebouw moet worden onderhouden. Het is daarom zaak om eventuele
afwijkingen hiervan met de gemeente af te stemmen.
31
Afwegingskaders maatregelen Afweging type maatregel
Brede blik per opgave
Voor ieder schoolgebouw wordt in samenspraak tussen
Waar sprake is van een renovatie of nieuwbouw van
gemeente en schoolbestuur een afweging gemaakt welke
schoolgebouwen, wordt altijd bekeken welke andere
maatregel gewenst is: verduurzamen, aanpak
ontwikkelingen in de betreffende kern of wijk spelen
binnenklimaat, renovatie, nieuwbouw of vernieuwbouw.
waarop mogelijk geanticipeerd moet worden, zoals:
Elementen die hierbij worden bekeken zijn: •
Levensvatbaarheid voorziening
•
Ontwikkelingen bij andere scholen
•
Geschiktheid qua omvang
•
Ruimtelijke ontwikkelingen
•
Ligging
•
Stedenbouwkundige ontwikkelingen
•
Boekwaarde
•
Maatschappelijke ontwikkelingen
•
Uitbreidingen en eerdere renovaties
•
Ontwikkelingen sport, welzijn, cultuur en jeugdzorg
•
Gebouwkwaliteit en gebouwpotentieel
•
Investeringskosten en jaarlasten
Afstemming met lokale partners
•
Exploitatielasten
Schoolbestuur en gemeente maken per project afspraken
•
Tijdelijke huisvesting
over welke lokale partners betrokken worden bij het
•
Herontwikkelingspotentie
project. Denk hierbij aan partijen als
•
Combinaties andere scholen
kinderopvanginstellingen en jeugdzorg.
•
Combinaties andere functies
•
Beschikbaarheid financiële middelen
•
Beschikbaarheid alternatieve locatie
32
32
Effecten van woningbouw Woningbouwprogramma’s •
•
op de leerlingenaantallen, door gebruik te maken van
In project Wijnbergen zijn sinds 2013 bijna 800
historische gegevens en te kijken naar prognoses.
woningen opgeleverd die hebben geleid tot 320
Verder werken we in de meerjarenplanning met een ‘post
leerlingen. Komend jaar worden nog 150 woningen
onvoorzien’ voor een uitbreiding van bestaande
opgeleverd die zorgen voor 60 leerlingen extra.
schoolgebouwen, waarmee flexibel kan worden
Via project De Kwekerij (tussen Wijnbergen en De
ingespeeld op toekomstige uitbreidingsbehoeftes binnen
Hoop) worden vanaf het komende jaar 135 woningen
bestaande scholen.
opgeleverd, wat mogelijk leidt tot 50 leerlingen extra. • • •
Woningbouw op de Keppelseweg leidt naar
Anticiperen op groei
verwachting tot 20 leerlingen extra.
Onbekend is nog of de mogelijke groei van Doetinchem
Woningbouw op Schöneveld /Oosveld leidt naar
van 60.000 naar 70.000 inwoners daadwerkelijk wordt
verwachting tot een groei van 10 leerlingen.
gerealiseerd en op welke termijn. Binnen dit plan gaan we
Woningbouw in Wehl leidt naar verwachting tot een
als volgt met deze onzekerheid om:
stijging van zo’n 50 leerlingen.
•
Dit plan wordt iedere vier jaar herijkt en getoetst aan de actuele ontwikkelingen waaronder de woonvisie.
Effecten op leerlingenaantallen
•
wordt jaarlijks gemonitord.
Het merendeel van de groei vanuit de nieuwbouw zal vanuit de nabijheid kiezen voor een school. Een aantal
De ontwikkeling van het aantal inwoners en leerlingen
•
Leegstaande en vrijkomende schoolgebouwen
ouders zal kiezen voor specifieke concepten als
worden pas afgestoten als deze definitief niet meer
montessori of de vrije school. Het is zaak de aanmeldingen
voor het onderwijs nodig zijn.
en trendlijnen in deze te monitoren.
•
Voor de korte en middellange termijn houden we in dit plan rekening met een ‘post onvoorzien’ voor
Effecten op huisvesting
uitbreidingen van bestaande schoolgebouwen als
Via dit plan beogen we zo goed als mogelijk een
gevolg van ‘zekere’ woningbouwplannen.
inschatting te maken van de effecten van de nieuwbouw
33
Speerpunt B Kindcentra
Dilemma’s huisvesting kindcentra Uitwerkingsopgave Kindcentra
Onderwerpen uitwerkingsopgave
De inhoudelijke visie rondom kindcentra is verwoord in
1. Welke rol neem je als gemeente in ten aanzien van de
het eerste hoofdstuk. De vertaling van de visie in
huisvesting functies als kinderopvang en zorgpartijen?
huisvesting is een item dat apart van dit Integraal
2. Welke huurvergoeding vraagt de gemeente voor het
Huisvestingsplan nader opgepakt moet worden. Daarom
gebruik van ruimten door deze partners in bestaande
formuleren we via dit plan een ‘uitwerkingsopgave’ die in
schoolgebouwen en in nieuwe gebouwen?
gezamenlijkheid door de gemeente en schoolbesturen in
3. Wie realiseert de ruimten voor partners als
samenspraak met betrokken instellingen (zoals
zorgpartijen en kinderopvang in nieuwe gebouwen?
zorgpartners en kinderopvang) in 2024 wordt uitgevoerd.
Hoe ga je om met eigendom, beheer en onderhoud?
Deze opdracht geeft onder andere antwoorden op de
4. Wie wordt verantwoordelijk voor de inning van de
vragen die hiernaast zijn geformuleerd. De daadwerkelijke
huurpenningen? Hoe ga je om met het
vraagstelling wordt in samenspraak geformuleerd. In de
leegstandsrisico en faillissement?
uitwerking is aandacht voor verschillende typen kindcentra
5. Hoe verreken je kosten voor het renoveren van
die gevormd zijn en kunnen worden, afhankelijk van
ruimten voor partners als kinderopvang en
bijvoorbeeld de aard en reikwijdte van de samenwerking
zorgpartners in bestaande gebouwen?
en de partners die in een dergelijk concept participeren.
6. Ga je voor gelijke of gedifferentieerde huurtarieven in oude en nieuwe gebouwen? 7. Hoe geef je als gemeente invulling aan de Wet Markt en Overheid (verbod op staatssteun)? 8. Wat doe je onderwijs binnen een bestaand schoolgebouw groeit? Moet dan de bijvoorbeeld de
kinderopvang wijken of zie je functies als ‘gelijke’? 9. Hoe ga je om met aanvullende functies in bestaande schoolgebouwen waar geen leegstand is?
35
Speerpunt C Verduurzamen
Verduurzamingsambitie CO2-reductie schoolgebouwen
Verantwoordelijkheidsverdeling verduurzamen
Momenteel stoten de gezamenlijke schoolgebouwen
•
Schoolbesturen zijn zelf verantwoordelijk voor het
binnen de gemeente Doetinchem ruim vier miljoen
verduurzamen van bestaande schoolgebouwen. Ter
kilogram CO2 uit (zie onderstaande grafiek, bron: VNG).
ondersteuning van de schoolbesturen wordt in dit
Dat is na sport de hoogste uitstoot van alle
plan -als lokale beleidsambitie- een
maatschappelijke vastgoedsectoren binnen de gemeente
cofinancieringsregeling geformuleerd voor
Doetinchem. Vanuit milieu- en kostenoverwegingen en in
verduurzaming van bestaande panden die niet
lijn met het klimaatakkoord van Parijs, is het een uitdaging
gerenoveerd of nieuw gebouwd worden. Zie de
om ook voor de onderwijshuisvesting in 2030 tot 55%
toelichting op de volgende pagina’s.
reductie en in 2050 tot 95% reductie te komen, beide ten opzichte van het CO2-niveau in 1990.
•
Daar waar sprake is van renovatie of nieuwbouw van
schoolgebouwen, ligt er vanuit het Besluit Bouwwerken Leefomgeving een taak voor de gemeente om gebouwen op het niveau van Bijna Energie Neutraal (BENG) te realiseren. Verduurzaming boven niveau BENG is voor de verantwoordelijkheid van schoolbesturen zelf.
6 5 4 3
Uitstoot CO2 van maatschappelijke sectoren in de gemeente Doetinchem (in miljoen kilogram)
2 1 0
37
Verduurzamingsstrategie Al verduurzaamde schoolgebouwen
Voorwaarde voor een investering van gemeentezijde is dat
Veel van de bestaande schoolgebouwen -die nog
het betreffende gebouw minimaal nog twintig jaren in
langdurig in exploitatie blijven- zijn inmiddels al
exploitatie blijft, conform de afschrijvingsduur van de
verduurzaamd door schoolbesturen zelf, bijvoorbeeld via
installaties. Hiermee wordt gewaarborgd dat de
het aanbrengen van vloer-, dak- en wandisolatie,
investering daadwerkelijk ook gedurende deze periode
zonnepanelen en LED-verlichting.
afgeschreven kan worden. De upgradingsplannen worden altijd getoetst door de gemeente.
Nog te verduurzamen schoolgebouwen Voor bestaande schoolgouwen die de komende decennia
Renovatie en nieuwbouw
nog in exploitatie blijven, niet gerenoveerd of nieuw
Momenten van renovatie en nieuwbouw zijn bij uitstek
gebouwd worden en die nog niet zijn verduurzaamd,
geschikt om een schoolgebouw grondig te verduurzamen.
kunnen schoolbesturen zelf een verduurzamingsplan
Vanuit dit Integraal Huisvestingsplan hebben de gemeente
opstellen, mogelijk in combinatie met
en de schoolbesturen de lokale ambitie om zowel bij
binnenklimaatmaatregelen. Gezien de
nieuwbouw als renovatie meer te doen dan BENG (Bijna
duurzaamheidsambitie van gemeente Doetinchem is het
Energie Neutrale Gebouwen), wat nu de wettelijke norm is.
voorstel in dit plan om mede te investeren in deze
Voor de haalbaarheid van de mate van verduurzaming
‘upgrading’. Uitgangspunt in dit plan is dat de investering
wordt altijd een businesscase opgesteld, waarbij vanuit
in upgrading evenredig worden verdeeld over gemeente
een TCO (Total Cost of Ownership) inzichtelijk wordt
en schoolbestuur waarbij mogelijke subsidies vóór deze
gemaakt welke mate van duurzaamheid haalbaar is.
verdeling in mindering worden gebracht op de investeringskosten. In alle gevallen (met of zonder
Lokale initiatieven
subsidie) bedraagt de cofinanciering vanuit de gemeente
Waar van toepassing kunnen schoolgebouwen in de
maximaal € 400 per m²
toekomst mogelijk aanhaken op lokale initiatieven om tot verduurzaming te komen.
38
Verduurzamen als groeimodel Het belang van het verduurzamen van schoolgebouwen
c) Voortschrijdend inzicht
wordt breed onderschreven door schoolbesturen en
Innovaties rondom verduurzaming gaan snel. Wat
gemeente. Tegelijkertijd zien we verduurzamen als
vandaag vernieuwend is, is morgen verouderd. Denk
groeimodel omdat er een aantal redenen zijn die invloed
bijvoorbeeld aan de mogelijke introductie van
kunnen hebben op onze ambities:
warmtenetten en waterstof die de energievoorziening volledig op z’n kop zou kunnen zetten en bestaande
a) Onzekerheid perspectief
schoolgebouwen mogelijk in één klap energieneutraal
Wanneer onzekerheid bestaat over de
zouden kunnen maken. Deze innovaties zijn een reden
levensvatbaarheid van een school, kan bewust worden
bewust te kiezen voor een spreiding in de
overwogen om op korte termijn voor een ‘suboptimale
verduurzaming van de portefeuille. Hierbij wordt niet
oplossing’ in de verduurzaming te kiezen, waarmee je
alleen gekoerst op de technologie van nu, maar wordt
ruimte inbouwt om voor 2050 mogelijk alsnog de
ook ruimte ingebouwd voor toekomstige innovaties.
‘sprong’ naar een energieneutraal gebouw te maken.
Let wel: uitstel mag niet leiden tot afstel.
b) Financiële restricties
d) Total Cost of Ownership
De tijd en kosten die zijn gemoeid met verduurzaming
Om een goede afweging te maken bij het uitvoeren
in relatie tot de financiële mogelijkheden bij gemeente
van verduurzamingsmaatregelen, is het zinvol om niet
en schoolbesturen, maken het onmogelijk de volledige
alleen naar investeringen en opbrengsten op de korte
portefeuille op korte termijn te transformeren in een
termijn te kijken, maar ook naar de gevolgen
volledig verduurzaamd bestand. We kiezen daarom in
gedurende de totale verwachte levensduur (TCO) van
dit plan voor een groeimodel, waarbij gemeente en
een gebouw. Wat kost het onderhoud van installaties?
schoolbesturen er samen naar streven om het bestand
Wanneer moeten installaties worden vervangen? Wat is
stap voor stap te verduurzamen.
het effect als de saldering van energieopbrengsten door het rijk wordt afgebouwd? Wat als de materiële bekostiging voor schoolbesturen wijzigt?
39
Verduurzaming als groeimodel e) Intrinsieke waarde gebouwen Er kunnen andere redenen zijn om bestaande –niet volledig energieneutrale- schoolgebouwen toch te handhaven, bijvoorbeeld vanwege een cultuurhistorische waarde van een gebouw of de extra ruimten die oude gebouwen soms bieden.
f) Afstemmen op levensduur Het is zaak om investeringen in verduurzaming af te stemmen op de resterende levensduur van een gebouw. Zo maak je een schoolgebouw normaal gesproken niet volledig gasloos wanneer de planvorming erop gericht is om het gebouw over 15 jaar te vervangen.
g) Beperken van stenen Het is een open deur, maar de meest duurzame vierkante meter gebouw is nog altijd de nietgebouwde vierkante meter. Kortom: Kijk hoe het aantal gebouwde meters op verantwoorde wijze kan
worden beperkt, bijvoorbeeld door passend en flexibel te bouwen, te streven naar minimale volumes en het stimuleren van gedeeld gebruik van ruimten.
40
Speerpunt D Herinrichten Scholenlandschap
Basisonderwijs
Uitgangssituatie •
• •
•
Toekomstperspectief
Het scholenlandschap rondom het basisonderwijs in
Omwille van de nabijheid van onderwijs en een gezonde
de gemeente bestaat uit relatief veel
exploitatie, streven de gemeente en de schoolbesturen
schoolgebouwen.
naar een evenwichtig scholenlandschap in alle wijken en
Bij diverse scholen is sprake van (veelal verouderde)
dorpen binnen de gemeente Doetinchem:
tijdelijke huisvesting.
•
Een streven naar een volume van minimaal 200
Het bestand bestaat uit een mix van grotere en
leerlingen, waarbij het altijd nodig is naar de context
kleinere scholen, waarbij een aantal van deze kleinere
van de betreffende school te kijken. Denk hierbij aan
scholen zich op of onder de gemeentelijke
kleinere scholen met een uniek onderwijsaanbod of de
opheffingsnorm (117 leerlingen) bevindt.
functie van een kleine school richting een kern of wijk.
Een aantal schoolgebouwen binnen het
•
Reduceren van het aantal locaties waardoor schaarse
basisonderwijs is de afgelopen decennia vernieuwd.
grond efficiënt worden ingezet, investeringen in
Het merendeel van de gebouwen staat er echter al
gebouwen worden geconcentreerd en groei en krimp
geruime tijd en is in meer of mindere mate verouderd.
flexibel worden opgevangen. •
Verbreden van scholen richting Kindcentra met partners als kinderopvang en zo mogelijk welzijn, zorg,
sport en speciaal (basis)onderwijs. •
Afbouwen van de tijdelijke huisvesting bij scholen.
•
Waar gewenst en haalbaar overgaan tot het afbouwen van dislocaties en dependances, omdat deze in de regel moeilijker exploitabel zijn dan hoofdlocaties.
42
Speciaal (basis)onderwijs
Uitgangssituatie Het speciaal onderwijs (SO) en het speciaal basisonderwijs (SBO) zijn momenteel gehuisvest op vijf locaties in Doetinchem. Hiervan zijn vier gebouwen verouderd (Kentalis, SO Mariendael en de beide SBO-SAM-scholen) en is één gebouw relatief recent (het gebouw van SO de
Isselborgh uit 2016 die staat in Wijnbergen).
Toekomstperspectief Naar de toekomst toe wenst schoolbestuur De Onderwijsspecialisten omwille van onderwijskundige-,
organisatorische- en exploitatieoverwegingen te komen tot een centralisatie van de huisvesting voor SO Mariendael en SBO SAM. Hierbij worden de scholen verbreed met zorg- en opvangfuncties die nu ook al aan de scholen zijn verbonden. Bij voorkeur vormen De Onderwijsspecialisten een Kindcentrum voor SO/SBO
samen met het reguliere basisonderwijs, zorg en opvang, zodat inclusiever onderwijs daadwerkelijk vorm en inhoud kan worden gegeven. Hierbij wordt een ‘organische structuur’ gevormd, waarbinnen het gemakkelijker wordt om het onderwijsaanbod af te stemmen op de individuele behoefte van leerlingen en waarin overstappen van bijvoorbeeld speciaal basisonderwijs naar regulier basisonderwijs (en vice versa) laagdrempeliger wordt. Daarnaast kan op deze wijze onderling van de expertise gebruik worden gemaakt die nodig is om de leerlingen de zorg te bieden die gevraagd wordt.
43
Voortgezet speciaal onderwijs
Uitgangssituatie •
Toekomstperspectief
Het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) is momenteel
Naast de huidige twee gebouwen aan de Slotlaan, wenst
over vijf locaties verspreid in Doetinchem: twee relatief
SOTOG de overige leerlingen vanuit onderwijskundige,
nieuwe locaties aan de Slotlaan en drie oude locaties
organisatorische en exploitatie-technische overwegingen
(Calslaan, Raadhuisstraat en Houtsmastraat) waarvan
bij voorkeur te concentreren binnen één voorziening.
lange tijd de gedachte was om deze -vanwege een verwachte leerlingendaling- af te stoten. •
Waar voor het voortgezet speciaal onderwijs een daling van het aantal leerlingen werd voorzien, ziet schoolbestuur SOTOG dit niet terug in de cijfers. SOTOG zelf verwacht op een structureel aantal van 430 leerlingen uit te komen. Dit zou impliceren dat de in het verleden voorgenomen afstoting van de drie verouderde locaties -aan de Raadhuisstraat, Calslaan en Houtsmastraat- niet mogelijk is zonder te voorzien in (gedeeltelijke) vervangende huisvesting elders.
44
Voortgezet onderwijs
Uitgangssituatie Het voortgezet onderwijs heeft te maken met een
Toekomstperspectief •
verouderd. Voor de verouderde locaties worden in dit
teruglopend aantal leerlingen, wat normatieve leegstand tot gevolg heeft. De terugloop komt niet zozeer weg uit de kern Doetinchem, maar is vooral het gevolg van het
plan maatregelen gepresenteerd. •
scholen (Bovenbouwcampus) van Achterhoek VO.
Om op deze leerlingendaling te anticiperen heeft het
Wanneer deze niet meer nodig is voor de
voortgezet onderwijs een toekomstbestendige
Bovenbouwcampus, gaat deze locatie uit de exploitatie
herstructurering ingezet, waarbij het aantal scholen in het
van Achterhoek VO (per 1 augustus 2025). Op dat
eindbeeld wordt ingedikt tot zes locaties:
moment valt het pand terug aan de gemeente en zou het als tijdelijke huisvesting kunnen dienen als andere
1. Panora onderbouw 3. Houtkamp onderbouw 4. Houtkamp bovenbouw 5. Metzo College (VMBO) 6. Prakticon (Praktijkonderwijs)
De locatie Vondelstraat wordt voorlopig nog aangehouden als huisvesting voor de uitfaserende
teruglopend aantal leerlingen bij de buurgemeenten.
2. Panora bovenbouw
Drie van de zes locatie zijn op orde en drie zijn
schoolgebouwen worden aangepakt. •
Het voornemen is om leerlingen uit de Internationale Schakelklas (ISK) -die nu in twee afzonderlijke panden aan het Zaagmolenpad en de Wolborgenmate gesitueerd zijn- op termijn in een van de bestaande onderwijspanden onder te brengen. Beide panden
kunnen dan worden afgestoten. Dit wordt nader toegelicht in het hoofdstuk met de perspectieven.
45
Speerpunt E Efficiëntie inzet
Efficiëntie inzet Samenhang investering en afschrijving
Voorkomen tijdelijke huisvesting
Waar het gaat om investeringen in schoolgebouwen van
Tijdelijke huisvesting tijdens upgrading, renovatie en
gemeentezijde, spreken schoolbesturen de intentie uit om
vernieuwbouw wordt zoveel mogelijk beperkt vanuit het
de betreffende onderwijsvoorziening ook minimaal
oogpunt van kostenbeheersing, verduurzaming en
gedurende de periode van afschrijving in stand te houden.
esthetiek. Bekeken wordt of werkzaamheden in vakanties
Dit in verband met het voorkomen van desinvesteringen
verricht kunnen worden, of dat het eigen gebouw of
en het aan de gemeente terugvallen van gebouwen met
andere leegstaande schoolgebouwen mogelijkheden
een hoge resterende boekwaarde.
bieden voor overbrugging.
Volumevergroting
Samenvoegen dislocaties en dependances
Via een concentratie van verschillende functies binnen
Dislocaties en dependances zijn omwille van
Kindcentra is het mogelijk de volumes te vergroten en het
organisatorische en financiële redenen doorgaans
aantal locaties te beperken, wat zowel inhoudelijk als
ongewenst. Zo is de exploitatie van twee gebouwen nu
financieel moet leiden tot een voordeel.
eenmaal duurder dan het exploiteren van een enkel gebouw. Waar mogelijk, gewenst en haalbaar worden in
Verduurzamen bestand
dit plan voorstellen gedaan om te komen tot het
Zowel bij nieuwbouw als bij het renoveren van bestaande
samenvoegen van dislocaties en dependances.
panden draagt het reduceren van overcapaciteit en het
verduurzamen van panden bij aan lagere energielasten.
47
Efficiënte inzet Flexibel opvangen van groei en krimp
Standaardisering
Vanuit het efficiënt en duurzaam benutten van ruimte,
Scholenbouw kan ingewikkeld worden gemaakt door
locaties stenen en geld, is het uitgangspunt dat groei en
ieder project optuigen als een volstrekt uniek project,
krimp van scholen zoveel mogelijk onderling wordt
maar in de praktijk blijkt dat circa 80% van een gebouw
opgevangen via medegebruik van ruimten
standaard is en dat ook de voorbereidende processen
(‘communicerende vaten’). Voor medegebruik wordt altijd
ook een hoge mate van gelijkheid in zich dragen. Gezien
de context onderzocht voordat tot daadwerkelijke
de forse vernieuwingsopgave waarvoor gemeente en
effectuering wordt overgegaan. Denk hierbij aan het
schoolbesturen staan, is het daarom zaak om met elkaar te
onderzoeken van vragen zoals: Is de leegstaande ruimte
zoeken naar meer standaardisering in alle procesfasen van
geschikt? Welke kosten moeten worden gemaakt om de
een bouwproces, van voorbereiding, aanbesteding,
ruimte geschikt te maken? Voor hoe lang is het
ontwerp tot de daadwerkelijke bouw. De verwachting is
medegebruik? Hoe zit het met de bereikbaarheid en
dat hiermee in ieder geval de proceskosten flink kunnen
verkeerskundige beperkingen?
worden gereduceerd. Het is aan te raden met het oog hierop ook nauwlettend de ontwikkelingen te volgen op
Gezamenlijke inspanning
het gebied van prefab-bouw.
Om de inhaalslag op het gebied van onderwijshuisvesting mogelijk te maken, moet de gemeente fors te investeren.
Cofinanciering vanuit de schoolbesturen is noodzakelijk om de gezamenlijke ambitie en opgave te kunnen realiseren. Zie voor een verdere toelichting op deze bijdrage de toelichting in het hoofdstuk financiën.
48
Speerpunt F Planmatige aanpak
Planmatige aanpak Stuwmeer verouderde panden
•
Financiële druk op gemeente en schoolbesturen
Zoals we eerder constateerden hebben we binnen de
•
Personele druk op gemeente en schoolbesturen
gemeente te maken met een ‘stuwmeer’ aan verouderde
•
Onzekerheden toekomstperspectief
schoolgebouwen. Per saldo is de afgelopen decennia te
•
Verschillen in gebouwkwaliteit
weinig vernieuwd, waardoor stuwmeer inmiddels tot aan
•
Beschikbaarheid van locaties
de rand is gevuld en dreigt over te lopen. Om een verdere
•
Draagvlak binnen de achterbannen
verschraling van de gebouwkwaliteit te kenteren en
•
Complexiteit van projecten
toekomstige generaties niet op te zadelen met een
•
Beschikbaarheid tijdelijke huisvesting
‘failliete boedel’, is het zaak om de druk van het stuwmeer
te verlichten en de komende decennia tot modernisering
Geven en nemen
van de gebouwenvoorraad te komen.
Niet alle projecten kunnen (en hoeven) dus gelijktijdig te worden uitgevoerd. Een Integraal Huisvestingsplan is dan
Wegwerken stuwmeer voor 2040
ook altijd een kwestie van ‘geven en nemen’. De volgorde
Medio 2040 zijn schoolgebouwen uit de vroege jaren
in de uitvoering van projecten is geen harde wetenschap,
2000 mogelijk alweer toe aan levensduurverlenging. Om
maar moet wel uitlegbaar zijn. In de kern gaan we er vanuit
een ‘dubbele vernieuwingsopgave’ rond die tijd te
dat het oudste gebouw het eerste wordt aangepakt, tenzij
voorkomen, is het zaak om de vernieuwingsopgave voor
er sprake is van een uitzondering, bijvoorbeeld wanneer:
de huidige verouderde voor 2040 af te ronden. Hiermee
•
Een gebouw al eerder is gerenoveerd.
worden de opgelopen achterstanden volledig
•
Een gebouw ongeschikt is voor onderwijs zonder dat
weggewerkt en is de gemeente weer helemaal ‘bij’.
het schoolbestuur nalatig is geweest. •
Planmatige aanpak Om meerdere redenen is een planmatige aanpak nodig
Sprake is van een combinatie met een andere school die op grond van de leeftijd eerder aan de beurt is.
•
om de vernieuwingsopgave te kunnen wegzetten, zoals:
Verpaatsing van een gebouw nodig is om een andere ontwikkeling mogelijk te maken.
•
Sprake is van een beschikking of toezegging.
50
Hoofdstuk 6 Perspectieven
Perspectieven Basisonderwijs
De Wijngaard 2002
Hagen 1983 Noorderlicht 2017 De Haven 2009
IJzevoorde 1930 Hogenkamp dis 1975
Wilhelminaschool 1974 De Plattenburg 1986 Het Timpaan 2008
Octa 1986
OBS de Huet 1982 ‘t Prisma dis 1982
Mozaïek 1999 ‘t Prisma 1999
Canadaschool 1964
De Pas 1978
Hogenkamp 1955
De Kleine Prins 2008 De Zonneboom 2010
Dichterbij 1999 BOUWJAREN >60 jaar oud 50-60 jaar oud 40-50 jaar oud
30-40 jaar oud 20-30 jaar oud 10-20 jaar oud
0-10 jaar oud
Gaanderwijs 2017
Wis en Wierig 1979
IJzevoorde De school in IJzevoorde maakt onderdeel uit van multifunctioneel gebouw ‘de Pokkershutte’, waarin naast onderwijs ook sport en cultuur hun plek hebben. Het betreft
een nevenvestiging van CBS ‘t Loo in Zelhem. Voor het renoveren van het deel ‘buurtfunctie’ heeft de Pokkershutte een subsidie ontvangen van de provincie. Voor het onderwijsgedeelte is inmiddels een traject afgerond om te komen tot verduurzaming en verbetering
binnenklimaat. Hiervoor is ook een subsidie-aanvraag ingediend bij het rijk, die is gehonoreerd. Het voorstel is om vanuit de gemeente een cofinancieringsbijdrage te leveren voor upgrading. Hierbij wordt uitgegaan van de feitelijke
Plaats
IJzevoorde (Doetinchem)
kosten, waarbij de kosten gelijkelijk worden gedeeld over
Schoolbestuur
Gelderveste
schoolbestuur, rijksoverheid en gemeente.
Omvang
540 m²
Bouwjaar
1930
Leerlingen ‘13/’23/’38
58/90/114
Normbehoefte ’23
454 m²
periode wordt rekening gehouden met een renovatie dan
Normsaldo ’23
+86 m²
wel vervangende nieuwbouw.
Via deze upgrading kan het schoolgebouw weer voor een periode van minimaal vijftien tot twintig jaren op verantwoorde wijze ingezet worden voor onderwijs. Na deze
54
Wis en Wierig De school zit momenteel onder de gemeentelijke opheffingsnorm van 117 leerlingen. Hierbij heeft het
schoolbestuur de mogelijkheid heeft om hier een dislocatie van te maken van één van de andere scholen, zodat instandhouding kan worden gegarandeerd. Oorspronkelijk zou Wis en Wierig in MFA Gaanderwijs gehuisvest worden. MFA Gaanderwijs is als gebouw
momenteel te klein om beide scholen te huisvesten. Daarom wordt in dit plan uitgegaan van instandhouding van het gebouw van Wis en Wierig. Om het gebouw weer toekomstbestendig te maken is het zaak om het gebouw te upgraden via verduurzamen en
Plaats
Gaanderen
Schoolbestuur
IJsselgraaf
plan gewerkt met een cofinancieringsregeling voor
Omvang
1.264 m²
upgrading. Hierbij is het zaak om als schoolbestuur te
Bouwjaar
1979
bekijken of het gebouw in aanmerking komt voor een
Leerlingen ‘13/’23/’38
178/109/100
subsidie voor aanpak van binnenklimaat en verduurzaming
Normbehoefte ‘23
716 m²
Normsaldo
+ 548 m²
verbetering van het binnenklimaat. Hierbij wordt vanuit dit
bij de rijksoverheid. De resterende investering wordt dan conform de cofinancieringsregeling gedeeld door de
gemeente en het schoolbestuur. Na deze ingreep is het gebouw weer voor minimaal de komende twintig jaren geschikt om mee te kunnen voor onderwijs.
55
Gaanderwijs Het gebouw van basisschool Gaanderwijs is in 2017 in gebruik genomen. De nieuwbouw is gecombineerd met nieuwe huisvesting voor voetbalvereniging VVG’25. Normatief is het huidige gebouw geschikt voor 343 leerlingen. Schoolbestuur PRO8 geeft aan te verwachten met een huisvestingstekort te maken te krijgen. Wanneer een tijdelijke of permanente uitbreidingsbehoefte kan worden aangetoond, kan in de toekomst een beroep worden gedaan op de post onvoorzien die in dit plan voor
uitbreidingen is opgenomen. In eerste instantie wordt echter bekeken of medegebruik binnen andere schoolgebouwen in de nabijheid ingezet Plaats
Gaanderen
kan worden voor het mogelijke huisvestingstekort, om
Schoolbestuur
PRO8
zodoende gebruik te maken van de beschikbare
Omvang
1.926 m²
(leegstaande) huisvestingscapaciteit.
Bouwjaar
2017
Leerlingen ‘13/’23/’38
199/313/365
Normbehoefte ‘23
1.774 m²
Normsaldo ‘23
+ 152 m²
56
Wilhelminaschool Vanwege integrale veroudering en een tekort aan capaciteit krijgt de Wilhelminaschool vervangende nieuwbouw op de huidige locatie van de school. De beoogde opleverdatum
voor deze nieuwe school is 2025. Via de nieuwbouw wordt voor de lange termijn toekomstgerichte en passende huisvesting gerealiseerd voor de Wilhelminaschool.
Plaats
Doetinchem
Schoolbestuur
Vereniging voor CNS
Omvang
Bouwjaar Leerlingen ‘13/’23/’38
205/288/358
Normbehoefte ‘23
1.649 m²
Normsaldo ‘23
57
Hogenkamp Basisschool Hogenkamp is al een lange periode verspreid over twee locaties (de Lohmanlaan en de Houtsmastraat). Voor beide gebouwen bestaat al geruime tijd -gezien de
integrale veroudering van de gebouwen en de wens om onderwijs te geven op één locatie- de wens om te voorzien in gezamenlijke vervangende nieuwbouw. Op het moment dat een geschikte locatie is gevonden, kan de nieuwbouw starten. We gaan er in dit plan vanuit dat deze nieuwbouw in schooljaar 2027-2028 in gebruik wordt genomen.
Plaats
Doetinchem
Schoolbestuur
IJsselgraaf
Omvang
1.364 m² + 1.454 m²
Bouwjaar
1955
Leerlingen ‘13/’23/’38
301/418/443
Normbehoefte ‘23
2.303 m²
Normsaldo ‘23
+ 515 m²
58
OBS Hagen Het gebouw van OBS Hagen is veertig jaar oud. Vanwege de
Het realiseren van een gezamenlijk Kindcentrum nabij de
kwaliteitsarme wijze waarop dit gebouw destijds is
sporthal, zwembad en buurthuis biedt mogelijkheden om
gerealiseerd, is geen sprake van een toekomstbestendige
hier in gezamenlijkheid tussen Onderwijs, Sociaal
huisvestingssituatie. Daarnaast tonen de leerlingenaantallen
Domein, Zorg en Sport een profiel te ontwikkelen.
het laatste decennium een neerwaartse trend. Voor het openbaar onderwijs zijn uitgelezen kansen aanwezig om in Doetinchem-Noord te komen tot een
Kindcentrum in gezamenlijkheid met OBS Het Noorderlicht,
Sport
Zwembad Sporthal
kinderopvang en de taalontwikkelingsschool van Kentalis. Beoogde locatie is de locatie van OBS Het Noorderlicht en de naastgelegen locatie aan de Oude Rozengaardseweg Plaats
Doetinchem
Voorwaarde voor het mogelijk maken van deze verhuizing is
Schoolbestuur
IJsselgraaf
dat dan eerst vervangende huisvesting wordt gevonden voor
Omvang
1.144 m²
Bouwjaar
1983
Leerlingen ‘13/’23/’38
278/158/141
Normbehoefte ‘23
995 m²
Normsaldo ‘23
+149 m²
Speciaal Onderwijs Mariëndael.
Onderwijs
OBS Hagen OBS Noorderlicht Kentalis
KINDCENTRUM DOETINCHEM-NOORD
Sociaal Domein
Zorg
Jeugdzorg
Buurthuis Kinderopvang
59
Het Noorderlicht Het gebouw van OBS Het Noorderlicht is een van de
Het realiseren van een gezamenlijk Kindcentrum nabij de
nieuwere gebouwen in de gemeentelijke portefeuille. Het
sporthal, zwembad en buurthuis biedt mogelijkheden om
gebouw is destijds gerealiseerd als een multifunctionele
hier in gezamenlijkheid tussen Onderwijs, Sociaal Domein,
accommodatie, maar in de praktijk is dit nog niet helemaal
Zorg en Sport een profiel te ontwikkelen.
tot wasdom gekomen. Dit gebouw biedt daarmee wel kansen voor multifunctioneel gebruik. In de toekomst voorzien we vanuit dit plan -op en naast deze locatie- de vorming van een gezamenlijk Kindcentrum voor
Sport
Zwembad Sporthal
Doetinchem-Noord met de partijen OBS Hagen, Kentalis en
eventueel aanverwante voorzieningen op het gebied van Sociaal Domein en Jeugdzorg. Voor OBS het Noorderlicht biedt de vorming van dit Kindcentrum vanuit een integrale gebiedsontwikkeling kansen om ook het ‘versteende’ Plaats
Doetinchem
Schoolbestuur
IJsselgraaf
Omvang
1.727 m²
Bouwjaar
2017
Leerlingen ‘13/’23/’38
223/190/203
Normbehoefte ‘23
1.156 m²
Normsaldo ‘23
+ 571 m²
schoolplein naar de toekomst toe te ‘vergroenen’.
Onderwijs
OBS Hagen OBS Noorderlicht Kentalis
KINDCENTRUM DOETINCHEM-NOORD
Sociaal Domein
Zorg
Jeugdzorg
Buurthuis Kinderopvang
60
De Pas Om het capaciteitstekort voor onderwijs en kinderopvang
•
In totaliteit gaat het dan in het eindbeeld om 14 lokalen
op te vangen, maakt De Pas momenteel gebruik van twee
voor onderwijs, die geschikt zijn voor de huisvesting
lokalen in het naastgelegen ‘Zusterhuis’, naast de acht
van circa 350 leerlingen. Daar komt dan kinderopvang
lokalen die in het schoolgebouw aanwezig zijn en twee
bij wanneer PRO8 deze op de locatie wil aanbieden.
noodlokalen die nu in gebruik zijn. Het schoolgebouw is
De vraag is in welke mate de huidige centrumlocatie
op onderdelen verouderd, maar heeft technisch gezien
zich leent voor een gebouw met dergelijke omvang. In
nog genoeg potentieel om de levensduur via renovatie te
samenspraak tussen gemeente en schoolbestuur moet
verlengen. Ook is de school is in de ogen van het
nader worden bekeken welke maximale capaciteit op
schoolbestuur goed gesitueerd op de huidige locatie.
een verantwoorde wijze gerealiseerd kan worden op de locatie, mede gezien grondeigendom, terreinomvang, buurt en verkeersdruk.
Aandachtspunten bij deze renovatie: •
Indien mogelijk vindt gelijktijdig met de renovatie een
•
leerlingenaantallen te monitoren.
uitbreiding plaats om te anticiperen op verwachte groei. Vooralsnog gaan we uit van een uitbreiding met
Voorafgaand aan de uitvoering is het zaak om de
•
Het is zaak om de kosten voor tijdelijke huisvesting
Plaats
Doetinchem
vier lokalen, waarbij we ervan uitgaan dat de twee
gedurende de renovatie te voorkomen. Dit impliceert
Schoolbestuur
PRO8
lokalen in het Zusterhuis ingezet kunnen blijven
dat beoogd wordt om de renovatie ‘going concern’ te
Omvang
1.170 m²
worden. Hiermee maak je efficiënt gebruik van
realiseren, dan wel dat tijdelijk gebruik wordt gemaakt
Bouwjaar
1978
beschikbare ruimte en bouw je flexibiliteit in voor het
van een leegstaand schoolgebouw in de buurt.
Leerlingen ‘13/’23/’38
197/290/367
Normbehoefte ‘23
1.659 m²
Normsaldo ‘23
-489 m²
moment dat leerlingenaantallen teruglopen. •
Overwogen kan worden om hier te kiezen voor een
semipermanente uitbreiding, zodat renovatie en uitbreiding min of meer gelijktijdig zijn afgeschreven.
61
Het Timpaan Schoolbestuur PRO8 geeft aan dat per 2029 diverse
Prognoses wijzen op een groei van de leerlingenaantallen
installaties toe zijn aan groot onderhoud en dat het
van Timpaan met circa 40 tot 60 leerlingen in 2040. PRO8
gebouw geen ‘Frisse School’ betreft:
vraagt om rekening te houden met een uitbreiding van de
•
•
Het groot onderhoud vormt een eigen
school. De maximale capaciteit die het schoolgebouw
verantwoordelijkheid van het schoolbestuur
momenteel normatief kan huisvesten bedraagt 547
Wat betreft het binnenklimaat en verduurzaming komt
leerlingen. Er is dan ook sprake van normatieve
dit gebouw in aanmerking komt voor de
overcapaciteit. Het feitelijk ervaren capaciteitsknelpunt
‘cofinancieringsregeling upgrading’.
vanuit het schoolbestuur komt mede voort uit het feit dat de kinderopvang gebruikmaakt van drie lokalen, waarvoor de gemeente wettelijk gezien niet verantwoordelijk is. Het schoolbestuur wordt geacht zelf met argumenten aan te tonen waarom de verwachte leerlingengroei niet
Plaats
Wehl
opgevangen kan worden in de bestaande capaciteit.
Schoolbestuur
PRO8
Mocht een tijdelijke of permanente uitbreidingsbehoefte
Omvang
2.955 m²
voor het onderwijs daadwerkelijk worden aangetoond,
Bouwjaar
2008
Leerlingen ‘13/’23/’38
445/422/443
Normbehoefte ‘23
2.323 m²
Normsaldo ‘23
+ 632 m²
dan kan een beroep worden gedaan op de post onvoorzien die we in dit plan hebben opgenomen voor de uitbreiding van bestaande schoolgebouwen.
62
De Kleine Prins Het bestuur van De Kleine Prins merkt dat de populariteit van de Vrije School groeiende is. Het bestuur verwacht bovendien een extra instroom vanuit de nabij gelegen ecologische nieuwbouwwijk ‘de Kwekerij’. Momenteel werkt de school op eigen initiatief met een wachtlijst. Normatief is het gebouw geschikt voor 118 leerlingen, een aantal dat de school momenteel nog niet heeft bereikt. Het schoolbestuur werkt zelf het komende jaar aan een onderbouwing van en toelichting op de mogelijke
leerlingengroei. Op grond van deze onderbouwing –en na verkenning van eventueel medegebruik bij andere scholen binnen twee kilometer hemelsbreed- wordt besloten of hier sprake is van een uitbreidingsnoodzaak. Via een ‘post Plaats
Doetinchem
onvoorzien’ houden we via dit plan budgettair gezien
Schoolbestuur
Vrije School Athena
rekening met een toekomstige uitbreiding van basisscholen.
Omvang
796 m²
Bouwjaar
2011
Leerlingen ‘13/’23/’38
86/93/…
Normbehoefte ‘23
668 m²
Normsaldo ‘23
+ 128 m²
63
De Zonneboom Het gebouw van de Zonneboom is in eigendom van de woningcorporatie. Het gebouw heeft een normatieve overcapaciteit van 349 m². Het schoolbestuur geeft aan dat geen feitelijke overcapaciteit wordt ervaren, vanwege de inefficiënte opzet van dit gebouw. Recent is een luchtbehandelingsinstallatie aangebracht door de woningcorporatie. Deze ververst weliswaar de lucht, maar reguleert het klimaat niet waardoor de temperatuur in bepaalde lokalen behoorlijk oploopt.