Bijlage 1 Haalbaarheidsonderzoek regionaal circulair Ambachtscentrum Doetinchem.pdf

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem

ADVIES Opdrachtgever Buha De heer W. van Beek Havenstraat 80 7005 AG Doetinchem

Opgesteld door Organisatie

| Modulo Milieustraten B.V. Oostergracht 13-15 Postbus 3244 3760 DE Soest Opgesteld door | M. van Wickeren MSc. Gecontroleerd | Ing. D. van Niekerk Telefoon | +31 (0) 35 588 54 54 Website | www.modulo-milieustraten.nl Datum | 24 juni 2020 Status | Definitief

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|2|

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ............................................................................................................................................... 3 1. ......................................................................................................................................................................... 5 INLEIDING ........................................................................................................................................................... 5 1.1

| Aanleiding....................................................................................................................................... 5

1.2

| Haalbaarheidsonderzoek: wie doen er mee? ................................................................................ 6

1.3

| Leeswijzer ....................................................................................................................................... 7

2. ......................................................................................................................................................................... 8 HUIDIGE SITUATIE .............................................................................................................................................. 8 2.1

| NL circulair 2050 en icoonproject Circulaire Ambachtscentra ....................................................... 8

2.2

| Huidig brengpunt Doetinchem en inname door kringloop Aktief ................................................ 10

2.3

| Bestaande (regionale) circulaire activiteiten ............................................................................... 10

2.3.1

Kringloop Aktief .............................................................................................................................. 12

2.3.2

Stichting Stadskamer & Elver .......................................................................................................... 12

2.3.3

Kringlopen Doetinchem .................................................................................................................. 13

2.3.4

Bouwmarkt Groenlo ........................................................................................................................ 13

3. ....................................................................................................................................................................... 14 HET REGIONAAL CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM ......................................................................................... 14 3.1

| Uitbreiding van huidig brengpunt naar circulair ambachtscentrum ............................................ 14

3.2

| Invulling Circulair Ambachtscentrum ........................................................................................... 17

3.3

| Businesscase................................................................................................................................. 19

4. ....................................................................................................................................................................... 21 BUSINESSCASE .................................................................................................................................................. 21 4.1

| Beschrijving Businesscase ............................................................................................................ 21

4.1.1

Brengpunt ....................................................................................................................................... 21

4.1.2

Sorteerstraat en demontagehal ...................................................................................................... 22

4.2

| Exploitatie scenario’s ................................................................................................................... 26

4.2.1

Verzorgingsgebied Circulair Ambachtscentrum .............................................................................. 26

4.2.2

Loonkosten en verwerkingstarieven ............................................................................................... 26

4.2.3

Productie ......................................................................................................................................... 27

4.2.4

Gekozen exploitatiescenario’s ........................................................................................................ 27

4.3

| Exploitatiekosten Circulair Ambachtscentrum per aansluiting .................................................... 27

4.4

| Budgetneutraal ............................................................................................................................ 29

5. ....................................................................................................................................................................... 31 CONCLUSIE BUSINESSCASE ............................................................................................................................... 31 5.1

| Conclusie ...................................................................................................................................... 31

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|3|

5.2

| Vervolg: Plan van Aanpak ............................................................................................................. 32

BIJLAGE I: ACCEPTATIE CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM ............................................................................... 33 BIJLAGE II: INVESTERINGEN EN FINANCIERING ................................................................................................ 34 BIJLAGE III: LOONKOSTEN ................................................................................................................................. 37 BIJLAGE IV: AANBOD EN PRODUCTIE ............................................................................................................... 37 BIJLAGE V: VERWERKINGSKOSTEN EN BATEN .................................................................................................. 40 BIJLAGE VI: EXPLOITATIEBEGROTING SCENARIO 1 ........................................................................................... 42 BIJLAGE VII: EXPLOITATIEBEGROTING SCENARIO 2 .......................................................................................... 44

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|4|

1. INLEIDING 1.1 | Aanleiding Met de toenemende schaarste aan grondstoffen en de klimaatverandering neemt de noodzaak tot anders omgaan met afval toe. De gemeente Doetinchem en haar beheerder van de openbare ruimte Buha hebben als gezamenlijke opgave om zo veel mogelijk grondstoffen van afval te maken, die op hun beurt kunnen worden omgevormd tot gebruiksartikelen. Liever nog wordt de afvalfase en grondstoffenfase in zijn geheel voorkomen en worden aangeboden producten zo veel mogelijk op productniveau direct hergebruikt. Omdat dit geen kerntaak van de gemeente dan wel Buha is, is het samenwerken met andere partijen (stakeholders) van groot belang om de gestelde opgave te beslechten. Momenteel zit het gecombineerde aanbod, van kringloop Aktief en het brengpunt van grof huishoudelijk afval in Doetinchem op 39 kg per inwoner per jaar. Ten opzichte van referentie gemeenten heeft Doetinchem een hoger aanbod aan grof huishoudelijk restafval. Gelijktijdig aan het onderzoek naar een circulair ambachtscentrum is gestart met de voorbereidingen voor een nieuw grondstoffenplan voor de gemeente Doetinchem. De samenhang tussen deze twee plannen is groot. Beide plannen hebben als doel: vermindering van de hoeveelheid restafval en bevorderen van recycling van grondstoffen. Bovendien worden beide plannen vanuit de afvalstoffenheffing gefinancierd.

De resultaten van dit onderzoek zullen daarom worden meegenomen in de besluitvorming over het nieuwe grondstoffenplan. Dit geeft is inzicht aan de gemeenteraad. De gemeenteraad kan op deze manier de verschillende maatregelen beter tegen elkaar afwegen. Om de hoeveelheid grof huishoudelijk restafval te reduceren en om de gemeente te helpen de transformatie te maken naar een circulaire economie heeft het college van de gemeente Doetinchem aan Buha een bestuursopdracht gegeven om, in samenwerking met stakeholders, de haalbaarheid van een Circulair Ambachtscentrum in de regio van Doetinchem te onderzoeken. Concreet verwacht het College dat er een businessmodel ‘Van Afval naar gebruiksartikel’ wordt opgesteld dat gedragen wordt door een samenwerking van stakeholders. Hieruit dient een plan van aanpak met financieringsvoorstel voort te vloeien dat aan het college van B&W en de raad ter besluitvorming wordt voorgelegd. Er zijn verschillende vormen waarin uitvoering kan worden gegeven aan de bestuursopdracht. Zo zou er bijvoorbeeld een netwerkprincipe toegepast kunnen worden. Echter, omdat het huidige brengpunt en het grof afvalbeleid tegen grenzen aan lopen is er voor de eerste fase van de bestuursopdracht voor gekozen om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar een regionaal Circulair Ambachtscentrum.

Dit haalbaarheidsonderzoek moet worden gezien als de initiatiefase zoals aangegeven in de bestuursopdracht. Er is ook voor dit startpunt gekozen omdat hiermee aansluiting gevonden kon worden bij de landelijke ontwikkeling van Circulaire Ambachtscentra, geïnitieerd door o.a. Rijkswaterstaat, Stichting Repaircafé Nederland, BKN en NVRD. In het

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|5|

haalbaarheidsonderzoek is de volgende vertaling gemaakt van het brengpunt naar een Circulair Ambachtscentrum: Het Circulair Ambachtscentrum neemt in en geeft door. Het Circulair Ambachtscentrum is daarom ook veel meer dan de huidige milieuvriendelijke plek om afval- en grondstoffen af te geven. Het is een conversiepunt. Een circulatiepunt waar mensen spullen en materiaal nieuwe gebruiksmogelijkheden geven. Het is een plek waar je terecht kunt om je afval gescheiden in te leveren, maar ook om je materialen te kopen. Uit het oude groeit het nieuwe. Het Circulair Ambachtscentrum dient een sympathieke, uitnodigende plek te zijn waar mensen betrokken worden bij de natuurlijke cyclus van afval als grondstof, hergebruik en creatie.

1.2 | Haalbaarheidsonderzoek: wie doen er mee? Om samen met stakeholders de haalbaarheid van ‘Van Afval naar gebruiksartikel’, hierna ‘het Circulair Ambachtscentrum’ te onderzoeken was het ten eerste van belang om stakeholders te definiëren. Met deze stakeholders zou er in drie bijeenkomsten worden toegewerkt naar een businesscase op basis waarvan de haalbaarheid en de te nemen vervolgstappen bepaald zouden worden. De volgende stakeholders zijn benaderd om deel te nemen aan het haalbaarheidsonderzoek: • Kringloopwinkel Aktief – Door hun brede kennis op het gebied van mens en milieu en de reeds zeer lang bestaande samenwerking met Buha is Aktief de logisch te betrekken partner bij het onderzoek; • Laborijn – Als grootste sociale werkorganisatie in de regio een belangrijke partij om bij het onderzoek te betrekken voor de invulling van de ambities ten aanzien van de sociale werkvoorziening; • Stadskamer – Als sociale activiteitencentrum is hier, naast Laborijn, veel ervaring op het terrein van sociale werkvoorziening. Daarnaast organiseert de Stadskamer het repair-café in Doetinchem; • Gemeente Bronckhorst – Vanuit Bronckhorst komen reeds bezoekers op het huidige brengpunt in Doetinchem.

Als gebruiker van het brengpunt is de betrokkenheid bij nieuwe plannen belangrijk; • Gemeente Oude IJsselstreek – Oude IJsselstreek onderzoekt momenteel de opties ten aanzien van het inzamelen van het grof huishoudelijk afval. Een van de mogelijkheden zou kunnen zijn om aan te sluiten op de brengvoorziening van de gemeente Doetinchem. De betrokkenheid vanuit Oude IJsselstreek werd als essentieel gezien om die mogelijkheid open te houden; • Graafschapcollege – Door verwachte uitdagingen bij het hergebruiken van bepaalde fracties wordt de opdracht ‘van afval naar gebruiksartikel’ gezien als ideaal praktijklaboratorium voor studenten van het Graafschapcollege. Om die reden is het Graafschapcollege gevraagd om deel te nemen aan het onderzoek. Er zijn ook andere stakeholders benoemd. Er is echter voor gekozen om de haalbaarheid van het ‘Van Afval naar gebruiksartikel’ eerst in een smal verband te verkennen. Na deze initiatiefase wordt duidelijk welke risico’s er zijn. Mogelijk zijn er nog andere stakeholders die deze risico’s kunnen ondervangen en waar dus de businesscase mee kan worden versterkt. Ook bestaat er een bestuurlijke wens om in een later stadium nog andere, in de regio Doetinchem actieve, kringlooporganisaties te betrekken.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|6|

Bij het benaderen van de stakeholders voor de eerste bijeenkomst bleek dat iedereen wel enthousiast was (en is) over de opdracht. Een aantal stakeholders gaf echter aan niet direct de capaciteit beschikbaar te hebben. Bij de eerste bijeenkomst waren daarom ook nog niet alle stakeholders aanwezig. Na het individueel spreken met een aantal stakeholders was echter de interesse dermate gewekt dat bij de tweede bijeenkomst bijna alle uitgenodigde stakeholders aanwezig waren. Uiteindelijk heeft alleen het Graafschapcollege geen bijdrage kunnen leveren aan dit haalbaarheidsonderzoek. Omdat kringloop Aktief echter een nauwe samenwerking heeft met het Graafschapcollege is er het vertrouwen dat de uitgewerkte businesscase kan aansluiten op hun praktijkonderwijsaanbod. Bij de tweede bijeenkomst is aan de stakeholders een houtskoolschets gepresenteerd van een mogelijke uitwerking van het Circulair Ambachtscentrum op de locatie van het huidige brengpunt aan de Havenstraat (zie hoofdstuk 3). Dit met als doel de woorden naar beeld om te zetten en daarmee de betrokkenen te enthousiasmeren over wat er met elkaar is bedacht. Na de tweede bijeenkomst met de stakeholders is overeengekomen dat de verdere uitwerking van de businesscase opgepakt zou worden met de ‘uitvoerende instanties’: Buha, Aktief, Laborijn en de Stadskamer.

Omdat bij Laborijn en de Stadskamer echter een capaciteitstekort werd aangegeven hebben Buha en Aktief deze eerste aanzet van de businesscase gedaan.

1.3 | Leeswijzer Het verdere verloop van dit rapport is in vier onderdelen opgebouwd. Ten eerste wordt in hoofdstuk 2 de huidige situatie beschreven. Daarna wordt in hoofdstuk 3 de vertaling gemaakt van ‘van afval naar gebruiksartikel’ naar ‘het Circulair Ambachtscentrum’. In dit hoofdstuk worden de gehanteerde uitgangspunten beschreven en vervolgens vertaald naar een plattegrond en 3Dschetsen. In hoofdstuk 4 wordt per onderdeel van het Circulair Ambachtscentrum de businesscase beschreven. Hierbij wordt ingegaan op de investeringskosten en hoe die zich vertalen naar jaarlijkse kapitaallasten, met welke loonkosten en bezetting is gerekend en welke verwerkingskosten en baten zijn meegenomen. Ook wordt ingegaan op niet-monetaire opbrengsten zoals Sociaal Return On Investment (hierna: SROI) en CO2-besparing. Vervolgens worden in hoofdstuk 4 de twee exploitatiescenario’s en de drie verzorgingsgebieden toegelicht waarna in de laatste paragraaf de jaarlijkse exploitatiekosten van het Circulair Ambachtscentrum per aansluiting worden uitgewerkt. Tot slot worden in hoofdstuk 5 conclusies verbonden aan de uitgewerkte businesscase. Deze conclusies zullen de kern van het gesprek moeten worden in de volgende bijeenkomst(en) met de stakeholders en het college. In dit hoofdstuk zullen ook de randvoorwaarden en risico’s van de uitgewerkte businesscase worden besproken.

Vervolgens worden de vervolgstappen beschreven die worden voorgesteld om te kunnen komen tot het gewenste plan van aanpak en het financieringsvoorstel.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|7|

2. HUIDIGE SITUATIE 2.1 | NL circulair 2050 en icoonproject Circulaire Ambachtscentra Nederland circulair 2050. Dat is de stip aan de horizon die door de Rijksoverheid is gezet als onderdeel van de klimaatopgave. Om daar naartoe te werken zijn er 5 zogenaamde transitieagenda’s opgezet: Biomassa & Voedsel, Kunststoffen, Maakindustrie, Bouw en Consumptiegoederen. Om uitvoering te geven aan deze agenda’s is er begin 2019 een uitvoeringsprogramma per agenda opgesteld. Voor de uitvoeringsprogramma’s zijn een aantal icoonprojecten gekozen. Het uitvoeren van deze icoonprojecten moet voor een versnelling en opschaling van de transitie naar een Circulaire economie zorgen. Binnen het uitvoeringsprogramma Consumptiegoederen is één van de icoonprojecten Circulaire Ambachtscentra. Het doel van dit icoonproject is om in 2030 in Nederland een dekkend netwerk te hebben van Circulaire Ambachtscentra. Dit icoonproject van de transitieagenda consumptiegoederen biedt richting aan het bepalen wat ‘het brengpunt van de toekomst’ is. Dit kan per regio en per gemeente anders zijn door verschillen in ambities, gebiedskenmerken en visie. Uit onderzoek van Plan Bureau voor de Leefomgeving, over de stand van de circulaire economie, blijkt dat de meeste bedrijfsactiviteiten zich nog begeven op het gebied van recycling.

Wanneer we echter willen transformeren naar een afvalvrije samenleving, dan is het noodzakelijk om meer initiatief te tonen om een aantal treden omhoog te stappen op de Ladder van Lansink. Voorkomen is uiteindelijk beter dan genezen. Het Circulair Ambachtscentrum neemt dit initiatief door te fungeren als conversiepunt van huishoudelijke grondstoffen. Op het Circulair Ambachtscentrum is

Figuur 1: Circulaire economie in kaart (PBL, 2019)

Figuur 2: Ladder van Lansink – De afvalhiërarchie

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|8|

men bedreven in levensduurverlenging van producten door onder meer reparatie, opknappen en van oude nieuwe producten maken. Daarnaast dient het Circulair Ambachtscentrum als kennis (onderwijs) en inspiratiepunt (bewustwording) om jonge en oude generaties te stimuleren om anders om te gaan met hun ‘afval’. Er is niet één invulling van het Circulair Ambachtscentrum. Wat het Circulair Ambachtscentrum voor een gemeente inhoudt hangt af van het ambitieniveau, gebiedskenmerken, visie en de aanwezigheid van de juiste randvoorwaarden. Voor het bepalen van de ambitie en het maken van keuzes in de herontwikkeling van het huidige brengpunt heeft Modulo Milieustraten (hierna: Modulo) een bouwstenenmodel ontwikkeld. Dit bouwstenenmodel geeft weer wat het verschil is tussen een afvalstoffencentrum versus een grondstoffencentrum en een Circulair (Ambachts)centrum. Het afvalstoffencentrum is de omschrijving van de huidige situatie, het huidige brengpunt. Het is een plek waar inwoners de grof-huishoudelijk afvalstromen kunnen brengen en waar gemeenten, via het Landelijk Afvalbeheer Plan 3 dan wel het activiteitenbesluit, verplicht zijn om het aangeboden afval in tussen de 18 tot 24 (afhangend van het eigen acceptatiebeleid) gedefinieerde stromen te scheiden. Op een niveau hoger op de ladder van Lansink zit het grondstoffencentrum.

Met het grondstoffencentrum voert de gemeente meer activiteiten in eigen beheer uit om zo tot een hogere verwaarding van de grondstoffen te komen. Op een grondstoffencentrum ligt veel meer de nadruk op hergebruik van materialen. Er wordt ter plekke of in de buurt een sorterings- en demontage slag gemaakt. Dit creëert naast hogere opbrengsten voor de afzet, ook meer lokale werkgelegenheid. Tevens wordt er op het grondstoffencentrum een innamepunt voor kringloopgoederen geboden. Door middel van het grondstoffencentrum is de gemeente de regisseur van de afval- en grondstoffen en draagt er zorg voor dat spullen en bouwmaterialen een tweede leven krijgen, grondstoffen de juiste kwaliteit hebben om gerecycled te kunnen worden. Het brengpunt zet in op een samenwerking tussen diverse partijen op het gebied van grondstoffen, circulaire economie, kringloop en sociale werkvoorzieningsschap. Op het derde niveau staat het Circulair (Ambachts)Centrum. Wanneer de gemeente kiest voor een Circulair (Ambachts)Centrum, kiest het er voor om de samenwerking te zoeken met lokale ondernemers en voor interactie met de bezoekers. Deze interactie kan op verschillende manieren vorm krijgen, bijvoorbeeld door het realiseren van een winkelruimte waar producten verkocht

Figuur 3: Modulo bouwstenenmodel

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|9|

worden die van het afval gemaakt zijn en/of door het realiseren van een educatieruimte waar een programmering gedraaid kan worden ten behoeve van het voorlichten en inspireren van bezoekers. Door deze interactie met de bezoekers kan een Circulair (Ambachts)Centrum door de gemeente ook gebruikt worden als visitekaartje. Het Circulair (Ambachts)Centrum is een plek waar inwoners van een gemeente graag naar toe gaan, waar zij geïnspireerd worden om er op een duurzame wijze om te gaan met grondstoffen, gebruikte goederen en met elkaar. Zij weten dat er op een verantwoorde wijze wordt omgegaan met de door hen afgedankte goederen.

2.2 | Huidig brengpunt Doetinchem en inname door kringloop Aktief Het brengpunt is gelegen op het terrein van Buha BV aan de havenstraat 80 in Doetinchem. Het brengpunt is oorspronkelijk ontworpen voor de bewoners van Doetinchem en met het ruimtegebruik is zeer efficiënt omgegaan. Sinds 2016 maken ook een deel van de bewoners van Bronckhorst gebruik van het brengpunt. Het brengpunt is in 2012 gerealiseerd en heeft een oppervlak van 0,36 ha. Het Grof huishoudelijk afval zoals (herbruikbaar) huisraad en elektrische apparaten, kunnen bewoners brengen naar Aktief en niet naar het brengpunt. Bij Aktief kunnen inwoners van Doetinchem echter ook alle andere grof-afvalfracties kwijt omdat Aktief deze op eigen terrein nauwkeurig scheidt en verwerkingsafspraken heeft met Buha.

2.3 | Bestaande (regionale) circulaire activiteiten “Van afval naar gebruiksartikel” stelt de vraag hoe het afval van Doetinchem en van eventuele andere gemeenten in de regio, omgezet kan worden naar gebruiksartikelen. Omdat in dit hergebruiksvraagstuk een belangrijke productiecomponent zit is het van belang om stakeholders (partijen en bedrijven) te betrekken waarvan dit hun kernactiviteit is. De circulaire economie is echter geen nieuw begrip. De schoenmaker of kleermaker zijn al eeuwenoude beroepen die nog worden bedreven en onderdeel zijn van wat de ‘circulaire economie’ wordt genoemd. Als onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek hebben er met, de in hoofdstuk 1 beschreven, stakeholders kennismakingsgesprekken plaatsgevonden waarin ook is geïnventariseerd hoe zij staan ten opzichte van de circulaire economie, wat zij er mogelijkerwijs al mee doen en welke rol zij daarin voor zich zien. Uit deze gesprekken is gebleken dat er op het bedrijventerrein Verheulsweide al menige circulaire productie- en hergebruiksactiviteiten plaatsvinden.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|10|

Afbeelding 1: Circulaire activiteiten die reeds plaatsvinden op het bedrijventerrein

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|11|

2.3.1 Kringloop Aktief Naast het ophalen, innemen en verkopen van herbruikbaar huisraad zorgt kringloop Aktief ook voor de reparatie en upcycling van producten die anders niet verkoopbaar zouden zijn. Hiermee vergroten ze het hergebruiksvolume op productniveau. Ingezamelde en ingeleverde goederen die niet verkoopbaar zijn worden door Aktief zoveel mogelijk gedemonteerd en gescheiden in verschillende grondstoffracties. Op die manier zorgt Aktief ervoor dat er ook op grondstofniveau zo veel mogelijk wordt hergebruikt. Deze werkzaamheden worden veelal verricht door mensen die op een grote afstand van de arbeidsmarkt staan. Het lukt Aktief jaarlijks om ruim 40% van deze mensen weer werkfit te maken en terug te leiden naar een betaalde baan. De volgende kansen ziet kringloop Aktief om nog meer hoogwaardig hergebruik van grondstoffen en inzet van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te realiseren: • Meer zichtbaarheid geven aan de huidige reparatie- en sorteeractiviteiten om op die manier bezoekers van de winkel te inspireren dat er goede dingen gebeuren met de spullen die worden gebracht. Deze activiteiten bevinden zich nu nog ‘achter gesloten deuren’; • Faciliteren van een reparatieservice voor bezoekers van de kringloopwinkel; • Inrichting van een bouwmaterialenwinkel op de huidige locatie; • Inzetten op verdere demontage, o.a.

van witgoed; • Reparatie van goederen en kleding dicht bij het winkelend publiek om de bewustwording te vergroten; • Kansen bieden aan startups; • Het huidige programma van Aktief om statushouders te laten integreren in de Nederlandse maatschappij te verbreden door een samenwerking met het Graafschap College, Laborijn en gemeenten; • Door een toename aan activiteiten meer ruimte creëren voor Laborijn en anderen om mensen via Aktief weer werkfit te maken.

2.3.2 Stichting Stadskamer & Elver Bij stichting de Stadskamer, op de locatie aan de Ambachtsstraat, is er plek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en mensen die op vrijwillige basis een dagbesteding zoeken. De mensen in deze werkplaats zetten zich graag in voor de samenleving. Bij de Stadskamer kunnen mensen met een kleine beurs terecht voor een betaalbare fiets, computers en kunnen ze hulp vragen van een klusteam voor ondersteuning bij het uitvoeren van kleine klussen in en om het huis. Daarnaast voert de Stadskamer in opdracht houtbewerkingsprojecten uit en faciliteert de Stadskamer elke donderdagmiddag een Repair Café op de Raadhuisstraat. Naast de Stadskamer op de Ambachtsstraat zit Elver. Hier vinden verschillende productiewerkzaamheden plaats die worden uitgevoerd door mensen met een verstandelijke beperking. Een van de producten die door Elver worden gemaakt en waar veel interesse voor blijkt te zijn, zijn de kaarsen. In beperkte mate worden de kaarsen gemaakt van oude kaarsstompen. Afbeelding 2: Bij Elver gemaakte fakkels van secundair textiel en kaarsresten

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|12|

De volgende kansen voor nog meer hoogwaardig hergebruik op de locatie van stichting Stadskamer en Elver worden gezien: • Gebruik van oude kaarsen (stompen) voor het maken van nieuwe kaarsen; • Gebruik van tweedehandstextiel (handdoeken en lakens) in de productie van kaarsen; • Aanleveren van bloempotten, oude kaarsen, handdoeken, lakens, hout etc. vanaf Aktief en het brengpunt voor de productie van nieuwe kaarsen door Elver en voor het gebruik in de werkplaatsen van de Stadskamer; • Koppeling maken tussen de reparatiewerkplaats van de Stadskamer en de kringloopwinkel van Aktief ten behoeve van kennis en materiaaluitwisseling.

2.3.3 Kringlopen Doetinchem Naast Kringloopwinkel Aktief zijn er in de gemeente Doetinchem nog 9 andere kringloopwinkels in bedrijf. Ieder met hun eigen doelgroep en aanpak. Ook zit er verschil tussen de winkels qua capaciteit en verdienmodel. Er is alleen een actieve samenwerking tussen Aktief en de gemeente Doetinchem/Buha omdat Aktief de draagkracht heeft om de gewenste activiteiten uit te voeren. Bij het opstellen van het plan van aanpak voor de realisatie van het Circulair Ambachtscentrum zal bekeken moeten worden of er meer betrokkenheid van de andere kringloopwinkels gewenst is.

Brocante Kringloop "De Opslag" Habbekrats Wehl Kringloop Start &Co Foundation Mini Manna Exit Recycle & Second Choice Tinus Hoekstra De second hand shop T.Smit Outlet Store Appel &Ei Dorcas Winkel

Melkweg 8 Stationstraat ? Industriestraat 15 Tollenstraat 5 Fabriekstraat 10 Vlijtstraat 15 Korte Kapoeniestraat 22 Houtmolenstraat 16 Korte Kapoeniestraat 14 Nijverheidsweg 21

Tabel 1: Andere kringloopwinkels in Doetinchem

2.3.4 Bouwmarkt Groenlo Een regionaal initiatief wat in het kader “van afval naar gebruiksartikel” relevant is om te benoemen is het initiatief dat in Groenlo wordt genomen door Aktief, Rouwmaat, WAM & Van Duren. Dit consortium is momenteel bezig met het uitvoeren van een pilot van een bouwmarkt. Indien dit succesvol blijkt is de ambitie om dit regionaal uit te rollen. Aansluiting bij het concept uit “van afval naar gebruiksartikel” lijkt een logische stap.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|13|

3. HET REGIONAAL CIRCULAIR AMBACHTSCENTRUM Met instemming van alle stakeholders is in de tweede stakeholderbijeenkomst bepaald dat het ombouwen van het huidige brengpunt naar een Circulair Ambachtscentrum als casus dient voor het haalbaarheidsonderzoek ‘van afval naar gebruiksartikel’.

3.1 | Uitbreiding van huidig brengpunt naar circulair ambachtscentrum Er is voor gekozen om in eerste instantie uit te gaan van een centraal Circulair Ambachtscentrum met eventueel daaromheen een netwerk van gelieerde circulaire activiteiten. Onderdeel van het centrum is een toekomstbestendig brengpunt. Omdat het huidige brengpunt als beperkt wordt ervaren en het geen extra bezoekers kan verwerken is aan Modulo is gevraagd om een houtskoolschets te maken van een brengpunt dat toekomstbestendig is en voldoet aan de uitgangspunten. Deze uitgangspunten zijn: • KCA (Klein chemisch afvaldepot) blijft op huidige locatie; • In/uitwegen vinden bij voorkeur vlak bij elkaar plaats zodat bij vragen een medewerker kan worden ingezet; • Gescheiden gratis en betaalde route; • Zoutloods kan worden verplaatst; • De spoelplaats van de veegmachines wordt bij voorkeur niet verplaatst omdat dit aanzienlijke kosten met zich mee brengt; • Indien nodig voor het inrichten van circulaire functies kan de stalling van vrachtwagens worden verplaatst naar een ander terrein; • Gebouwen dienen bij te dragen aan een klimaatbestendige gemeentewerf; • Het Circulair Ambachtscentrum biedt plek voor de inzameling van 38 fracties en een reserve container (zie bijlage I voor het fractie overzicht).

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|14|

Uiteindelijk hebben de kaders en uitgangspunten geresulteerd in de volgende schetsbeelden van het nieuwe toekomstbestendige brengpunt.

Afbeelding 3: kaders houtskoolschets uitbreiding brengpunt

Afbeelding 4: plattegrond uitbreiding brengpunt

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|15|

Afbeelding 5: 3D-afbeelding uitbreiding brengpunt

In deze eerste uitwerking is te zien dat op het huidige opslagterrein een nieuw verhoogd bordes wordt gerealiseerd voor de betaalde fracties. Het bestaande bordes wordt behouden en gebruikt voor de onbetaalde fracties om zo veel mogelijk desinvesteringskosten te vermijden. Wel wordt op de plaats van de zoutloods het bordes een aantal meter uitgebreid om meer ruimte te creëren voor de grof tuinafval fractie. De materialen van de buitendienst zullen in dit scenario op een andere locatie opgeslagen dienen te worden. Dit zal naar een naastgelegen terrein worden verplaatst (blauw vlak in afbeelding 6).

Afbeelding 6: Kavel voor opslag materieel, voertuigen buitenruimte en zoutloods.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|16|

3.2 | Invulling Circulair Ambachtscentrum Het Circulair Ambachtscentrum kent verschillende uitvoeringsvormen (2.1). Samen met de stakeholders is de ambitie voor het Circulair Ambachtscentrum bepaald. Onder ‘het Circulair Ambachtscentrum’ wordt de locatie verstaan waar zich, naast het brengpunt voor de gebruikelijke grof huisvuil- en grondstoffenfracties, ook een sorteerstraat en demontagehal bevinden. Daarnaast is het mogelijk om tweedehands bouwmaterialen te kopen en upcycle workshops te volgen. Op basis van voorbeeldprojecten zoals het Duurzaamheidsplein in Oss, het Upcycle centrum van Almere en de bouwmaterialenwinkels van Buurman Rotterdam en Utrecht, is van de mogelijke circulaire activiteiten, de ruimtebehoefte bepaald (tabel 2).

Ruimtebehoefte circulaire activiteiten

Uitgangspunt Huidig bij Aktief

Inname Sortering Reparatie Prijsafdeling Bouwmaterialen winkel Upcycle werkplaats en workshopruimte Demontagehal

m2 450 950 200 200 350 150 500

Totaal

2.850

450 950 200 200

1.800

Tabel 2: Ruimtebehoefte circulaire activiteiten

De filosofie achter het Circulair Ambachtscentrum is dat door bezoekers van het centrum c.q. het brengpunt te laten zien welke mooie producten er nog gemaakt kunnen worden van hun afval, hun gedrag ten aanzien van afval in positieve zin verandert. Het Circulair Ambachtscentrum brengt bewustzijn. Daarom is het wenselijk om de brengactiviteit en de circulaire activiteiten bij elkaar te houden, anders wordt dit effect niet bereikt. Om deze reden is de optie onderzocht om de bestaande stalling van de voertuigen, die zich naast de ingang van het huidige brengpunt bevindt, voor een deel te gebruiken voor een aantal circulaire activiteiten. In totaal zou er, zonder alle bezwaren te benoemen, 2.100 m2 bruto vloeroppervlak beschikbaar zijn in de huidige stalling (afbeelding 7). Dit is echter niet genoeg voor het faciliteren van alle, in tabel 1 benoemde, circulaire activiteiten.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|17|

Afbeelding 7: potentiële ruimte in stalling inzamelvoertuigen.

Voor de stalling van de inzamelvoertuigen en voertuigen van de buitendienst moet in dit scenario een alternatieve stalling worden gerealiseerd. Dit kan op het aangekochte terrein (afbeelding 6, blauw vlak). Echter bestaat er ook de mogelijkheid, indien wordt gekozen voor een bordes met gebruik van onderzijde, om een deel van de voertuigen (c.a. 40 stuks) onder het nieuwe bordes te stallen (afbeelding 5 en 8).

Afbeelding 8: stalling voertuigen onder bordes en sorteerstraat

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|18|

Aan de hand van bovenstaande inventarisatie is bepaald dat op het Circulair Ambachtscentrum, naast het brengpunt voor de gebruikelijke grof huisvuil- en grondstoffenfracties, zich ook een sorteerstraat en demontagehal bevinden. Door er voor te kiezen om de inzameling volledig bij het Circulair Ambachtscentrum plaats te laten vinden, dus ook dat van herbruikbare goederen, komt er op de locatie van Aktief ruimte vrij. Deze zou ingevuld kunnen worden met de circulaire ambities van kringloop Aktief, zoals de bouwmaterialenwinkel en de Upcyclewerkplaats en workshopruimte. Tabel 3 laat de ruimteverdeling zien zoals die gehanteerd is in de uitwerking van de businesscase. Gehanteerde verdeling circulaire activiteiten per locatie Circulaire activiteit Inname Sortering Reparatie Prijsafdeling Bouwmaterialen winkel Upcycle werkplaats en workshopruimte Demontagehal Reparatie afdeling voor inloop

Circulair Ambachtscentrum Kringloop Aktief m2 450 950 200 200 350 150 500 15 2.100

715

Tabel 3: Ruimteverdeling circulaire activiteiten Circulair Ambachtscentrum en locatie Aktief Doetinchem

3.3 | Businesscase Een Circulair Ambachtscentrum betekent dat er aanvullende activiteiten worden georganiseerd naast het inzamelen en verwerken van de grof huishoudelijke afval- en grondstofstromen. Hoewel het behalen van de klimaatdoelstellingen en de VANG-doelstelling belangrijk zijn, is het de wens dat de opdracht ‘van afval naar gebruiksartikel’ niet leidt tot aanzienlijke meerkosten voor de samenleving. Voor het Circulair Ambachtscentrum dient daarom de businesscase te worden doorgerekend om op die manier te kunnen bepalen welke financiële consequenties het realiseren van het Circulair Ambachtscentrum met zich mee brengt.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|19|

Foto impressie van de mogelijke inrichting en uitstraling Circulair Ambachtscentrum

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|20|

4. BUSINESSCASE 4.1 | Beschrijving Businesscase Zoals in hoofdstuk 3 is beschreven bestaat het Circulair Ambachtscentrum uit drie onderdelen, het brengpunt, de sorteerstraat en de demontagehal. Elke onderdeel brengt kosten en opbrengsten met zich mee. In dit hoofdstuk worden deze per onderdeel beschreven.

4.1.1 Brengpunt Ten aanzien van het brengpunt dient in de businesscase rekening te worden gehouden met de volgende belangrijkste financiële posten: Kapitaallasten investering uitbreiding brengpunt Van de uitbreiding van het huidige brengpunt zijn de investeringskosten bepaald. Er is een raming gemaakt van een scenario waarbij een bordes op circulaire wijze wordt gebouwd en de onderzijde kan worden gebruikt voor de stalling van voertuigen en materieel. In bijlage II is de volledige raming van de aanpassing van het brengpunt opgenomen. Naast de investering in het bordes dienen er andere investeringen te worden gedaan om de uitbreiding mogelijk te kunnen maken namelijk: • • •

Verplaatsing opslagterrein en stalling: Om een uitbreiding van het huidige bordes mogelijk te maken moet het opslagterrein worden verplaatst naar de aangekochte kavel. Daarnaast kunnen niet alle voertuigen onder het bordes worden gestald; Dak over brengpunt: o.a. ten behoeve van serviceverlening aan de bezoekers, het behoud van de waarde van de grondstoffen en het voorkomen van vervuiling van het oppervlaktewater is de wens om een deel van het bordes te voorzien van een dak; Duurzaamheidswensen: Hieronder wordt verstaan: het klimaatbestendig maken van de bebouwing door het aanbrengen van bijvoorbeeld zonnepanelen, groendaken, wateropvang, warmtepomp etc. Op basis van de gehanteerde oppervlakten voor het dak en de gebouwen is hiervoor een bedrag geraamd.

Ten aanzien van de financiering van de benodigde investeringen is een rentepercentage van 2% als uitgangspunt genomen. Voor het bepalen van de afschrijving worden verschillende afschrijvingstermijnen gehanteerd. Zo is de afschrijvingstermijn voor materieel bijvoorbeeld 10 jaar en dat van vastgoed tussen de 30 en 50 jaar. Op basis van de 2% rente en de verschillende afschrijvingstermijnen is de jaarlijkse kapitaallast voor in de exploitatiebegroting bepaald.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|21|

Subsidies en reserves: Als uitgangspunt is genomen dat de investering volledige moet worden gefinancierd uit de lopende exploitatie. Er is dus geen rekening gehouden met het inzetten van eventuele opgebouwde reserves en subsidies. Loonkosten en onderhoudskosten Op het brengpunt staan medewerkers die zorgen voor een goede doorstroom en afvalscheiding. Als uitgangspunt is genomen dat er 5,2 FTE verdeeld over de week op het brengpunt aanwezig zal zijn. Deze bezetting zal een reguliere loonkostenvergoeding ontvangen. In de onderhoudskosten zijn opgenomen: het jaarlijks onderhoud. Dit zijn kleine reparaties, veegen schoonmaakkosten. Ook zitten de GWE-lasten in de post ‘onderhoudskosten’. Fractie aanbod, verwerkingskosten- baten Voor het bepalen van de jaarlijkse verwerkingskosten en de baten in de exploitatiebegroting is het verwachte aanbod van de verschillende fracties nodig. Voor het aanbod uit Doetinchem is het aanbod van 2018 gehanteerd als uitgangspunt. Het aanbod wat ingezameld wordt op de locatie van kringloop Aktief is hierbij opgeteld. Voor het uitwerken van het scenario dat de gemeente Oude IJsselstreek aansluit is het aanbod per inwoner van Doetinchem vermenigvuldigd met het aantal inwoners van Oude IJsselstreek. Zie bijlage IV voor een overzicht van het fractieaanbod. De verschillende fracties die op het brengpunt worden geaccepteerd dienen verwerkt te worden.

Hiervoor heeft Buha verwerkingscontracten afgesloten. In het huidige contract zijn de tarieven aanzienlijk gunstiger dan de tarieven in nieuwe contracten. Ter beeldvorming, het huidige verwerkingstarief van GHA is € 62,88 (per ton) terwijl er in andere gemeenten tarieven van € 170,en hoger worden betaald. Omdat het verwerkingscontract in 2021 afloopt is er voor gekozen om ten aanzien van de tarieven uit te gaan van het minst gunstige scenario bij het bepalen van de jaarlijkse verwerkingskosten en baten. Vanaf 2021 kan de gemeente Doetinchem dus sowieso een sterke stijging van de verwerkingslasten verwachten. In het minst gunstige scenario betekent dit dat de verwerkingslasten (verwerkingskosten-verwerkingsbaten) met meer dan €360.000,- op jaarbasis stijgen. Een stijging van 114%. Poorttarieven Momenteel dient er voor een aantal fracties op basis van “een inschatting van het aantal m3” te worden betaald. Dit zijn de poorttarieven. Buha en de gemeente Doetinchem zijn een nieuw grondstoffenplan aan het opstellen waarin dit acceptatiebeleid wordt veranderd naar het betalen op basis van gewicht. Omdat dit een exactere meetmethode is wordt er rekening gehouden met een hogere inkomstenstroom uit de betaalde fracties.

4.1.2 Sorteerstraat en demontagehal Kapitaallasten investeringen Voor de realisatie van de sorteerstraat en demontagehal zijn net zoals bij de uitbreiding van het brengpunt investeringen nodig. Deze zijn echter lager dan bij het brengpunt omdat er wordt beoogd om de sorteerstraat en demontagehal in een bestaand gebouw te huisvesten.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|22|

Voor de berekening van de jaarlijkse kapitaallasten zijn dezelfde uitgangspunten ten aanzien van het rentepercentage en de afschrijvingstermijnen als bij de uitbreiding van het brengpunt gehanteerd. Loonkosten Voor het bepalen van de loonkosten zijn er twee scenario’s ten aanzien van de uurtarieven gehanteerd. In het eerste scenario’s wordt als uitgangspunt gehanteerd dat voor de volledige bezetting het reguliere loontarief wordt betaald. In het tweede scenario wordt de bezetting deels ingevuld door participatiebanen, sociale werkvoorziening en vrijwilligers. De gehanteerde verhouding van de bezetting in de sorteerstraat en demontagehal is in onderstaande tabellen weergegeven.

Uitgangspunten bezetting (FTE) Loon gesubsidieerd

Regulier /loondienst Brengpunt Sorteerstraat Demontagehal

Vrijwilliger Participatie 5,2 4,6 3

Totaal

SW

0,5 0,2

0 3 0,8

2,9 0,5

5,2 11 4,5

Uitgangspunten bezetting (aantal medewerkers) Loon gesubsidieerd

Regulier /loondienst Brengpunt Sorteerstraat Demontagehal Tabel 4: Uitgangspunten bezetting

Vrijwilliger Participatie 8 5 3

Totaal

SW 3 1

4 1

0 8 3

8 20 8

Verwerkingskosten, baten en vermeden verwerking De gedachte achter de sorteerstraat en de demontagehal is dat deze activiteiten ervoor zorgen dat er een grotere hoeveelheid van het totale aanbod op het brengpunt, hoogwaardiger verwerkt wordt. Zonder een sorteerstraat en demontagehal verdwijnen nog veel bruikbare producten en hoogwaardige grondstoffen in de grof afvalcontainer. Deze worden verbrand of zelfs gestort. Wanneer er door de sorteerstraat of demontagehal grof afval wordt voorkomen is als uitgangspunt genomen dat dit kan worden gezien als vermeden verwerkingskosten. De hoogte hiervan wordt bepaald door de hoeveelheid grof afval dat wordt omgezet in grondstoffracties (papier, metalen, hout etc.) te vermenigvuldigen met de verwerkingstarieven die gelden voor die fracties. Dit bedrag wordt in mindering gebracht van het bedrag dat de verwerking zou kosten op het moment het totale aanbod als GHA zou worden verwerkt. Omdat uit de praktijkervaringen echter blijkt dat het in werkelijkheid niet zo simpel is wordt van dit bedrag 20% afgetrokken als veiligheidsmarge. Om de vermeden verwerkingskosten te kunnen bepalen is echter de ‘productie’ van de sorteerstraat en demontagehal nodig. Er moet tenslotte worden bepaald welk aandeel van het GHA omgezet kan worden naar grondstoffen en eventueel hergebruikt wordt op productniveau.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|23|

Productie Sorteerstraat De productie van de sorteerstraat is gebaseerd op een onderzoek van Royal Haskoning - DHV uit 2017. De cijfers die uit dit onderzoek voortkomen zijn in de doorrekening van de businesscase als worst-case scenario gehanteerd. Samen met Aktief is de best-case scenario bepaald. In bijlage IV zijn de gehanteerde percentages bij worst-case en best-case te vinden. In het beste geval (best-case scenario) blijft er door de sorteerstraat 20% GHA van het huidige aanbod over. De rest is herbruikbaar op productniveau (36%) of op grondstofniveau (44%). Demontagehal In een demontagehal zijn er twee belangrijke productgroepen die gedemonteerd kunnen worden: meubels en wit en bruingoed. Om de businesscase van de demontagehal te kunnen doorrekenen zijn er productiecijfers nodig. Op die manier kan, in combinatie met de bezetting, worden bepaald hoeveel meubels, wit- en bruingoed kunnen worden gedemonteerd in hoogwaardige en waardevolle mono-fracties. Ten aanzien van de productie van meubeldemontage zijn de cijfers uit het onderzoek ‘Rapport meeropbrengst uit huishoudelijk afval 2011’ als uitgangspunt gehanteerd. Dit onderzoek beschrijft een aantal pilots die zijn gedraaid op het gebied van het demonteren van meubels.

Ten aanzien van de productie van demontage van wit- en bruingoed waren onvoldoende cijfers beschikbaar waarmee het projectteam een berekening kon maken van de vermeden verwerkingskosten bij het demonteren hiervan. Op basis van de businesscase van het Duurzaamheidsplein in Oss is de verwachting dat de demontage van wit – en bruingoed meer oplevert dan dat van meubels. In de volgende fase van dit haalbaarheidsonderzoek dient deze financiële potentie nader onderzocht te worden door in gesprek te gaan met de recylers Wecycle of WEEE. Social return on investment (SROI) Tien jaar geleden is er een nieuwe samenwerking gestart met de sociale diensten in de Achterhoek met als doel om mensen die vaak al jaren zonder werk thuis zitten en die, na een groot aantal afwijzingen, alle hoop en vertrouwen hebben verloren om ooit nog eens een baan te vinden weer te laten participeren in de samenleving. Hiervoor organiseren de betrokken partijen Aktief, Laborijn en de Stadskamer in Doetinchem en daar buiten activiteiten die een breed pallet aan werkzaamheden bieden waaruit men kan kiezen maar daarbinnen ook kan switchen. Met uiteindelijk als doelstelling om mensen weer werkfit te maken. Bij Aktief, Laborijn en de Stadskamer ervaart men weer dat het fijn is om met collega’s samen te werken, om gewaardeerd te worden om wie je bent als mens en complimenten te krijgen voor het werk dat je uitvoert.

Men ontdekt weer welke werkzaamheden bij hem, haar of het past. Zo maakt men een nieuwe start, maar belangrijker nog, ervaart men dat werken voldoening geeft. Werken is de beste manier om aan een baan te komen, dat laten in elk geval de resultaten bij Aktief van de afgelopen 10 jaar zien. Totaal zijn 365 (41%) mensen via Aktief uitgestroomd naar werk/opleiding en 527 mensen zijn eerst naar een ander traject gegaan om daarna weer verder te kunnen. Natuurlijk is het voor de mensen die zijn uitgestroomd enorm belangrijk maar het is ook goed voor de gemeenschap. Met het Circulair Ambachtscentrum zien Aktief, Laborijn en de Stadskamer een kans om nog meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (weer) in het werkend bestaand te betrekken. De

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|24|

kansen worden door Aktief dan met name gezien in het sorteren, demonteren en repareren van goederen die via het brengstation binnenkomen. Laborijn ziet de kansen voor extra (sociale) werkgelegenheid in het betrekken van ondernemers die afvalstoffen op willen werken naar ‘nieuwe’ producten en daarbij de inzet kunnen gebruiken van mensen die nu nog aan de zijlijn staan. In het plan van aanpak dient verder te worden uitgewerkt welke rol de verschillende sociaalmaatschappelijke organisaties zullen hebben. Ieder heeft kernkwaliteit die benut moeten worden om van het Circulair Ambachtscentrum een succes te maken. Zo heeft Aktief de expertise over de waarde van spullen, is Laborijn de expert op het gebied van het plaatsen van mensen op de juiste functies en weet de Stadskamer alles van reparaties en het creëren van een veilige en prettige werkomgeving. Wanneer mensen uitstromen naar regulier werk levert dit een besparing op voor de gemeente omdat deze uitkeringen niet betaald hoeven te worden. Op basis van de ervaringen en gegevens van Aktief is de SROI van de sorteerstraat en demontagehal als volgt te monetariseren:

Vermeden uitkeringen per functie Aantal plaatsen per jaar (FTE)

Uitstroom per jaar

Uitkering per jaar

Bedrag per jaar

Brengpunt

0

45% €

(15.000) €

-

Sorteerstraat

3

45% €

(15.000) €

(22.950)

Demontagehal

1

45% €

(15.000) €

(4.725)

Tabel 5: Vermeden uitkering per jaar op basis van FTE, toe te rekenen aan functies Circulair Ambachtscentrum

Deze ‘vermeden uitkeringen’ zijn aan de businesscase toegerekend. De praktijk zal echter uit moeten wijzen of een dergelijke toerekening te maken is. De ervaring leert dat de huidige inrichting van gemeentelijke budgetten en organisatie van de sociale werkvoorziening een uitdaging vormen om dergelijke besparing toe te rekenen aan een businesscase. CO2 besparing Naast de besparing op sociaal-maatschappelijke kosten levert het Circulair Ambachtscentrum CO2- besparingen op. De Branchevereniging Kringlopen Nederland (BKN) heeft laten berekenen wat het qua CO2 betekent als een kringloopwinkel voorkomt dat een product afval wordt. De vergelijking die de BKN hanteert is dat 1 ton grof huishoudelijk afval gelijk staat aan 1 ton CO2. Dit betekent dat elke ton die uit het grof huishoudelijk afval wordt gehouden een potentiële CO2besparing van 1 ton oplevert.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|25|

CO2- Besparing per functie per jaar Ton grof voorkomen

Op basis van onderzoek TNO in opdracht van BKN 1 ton CO2 = 1 ton GHA 1

Brengpunt

BEST

CO2 voorkomen BEST

WORST

BEST

WORST

0

0

0

0

Sorteerstraat Sorteerstraat incl. Oude Ijsselstreek

1 1

1.782 3.009

668 1.128

1.782 3.009

668 1.128

Demontagehal Demontagehal incl. Oude Ijsselstreek

1 1

530 894

530 894

530 894

530 894

Totaal Totaal incl. Oude Ijsselstreek

2.312 3.903

1.198 2.022

Tabel 6: CO2- besparing door voorkomen van grof afval met het realiseren van een sorteerstraat en demontagehal

In tabel 6 is te zien dat het Circulair Ambachtscentrum in het meest gunstige geval een besparing van 3.900 ton CO2 per jaar op kan leveren.

4.2 | Exploitatie scenario’s Gedurende het onderzoek werd duidelijk dat bij de uitwerking van de businesscase er wel uitgangspunten gehanteerd kunnen worden, maar dat er in die uitgangspunten aanzienlijke variatie kan zitten door ontwikkelingen in de markt en keuzes die in het ontwikkelproces nog gemaakt moeten worden. Daardoor kan er niet één exploitatiebegroting worden uitgewerkt maar zijn er verschillende exploitatiebegrotingen op basis van verschillende scenario’s mogelijk. Deze paragraaf beschrijft de verschillende factoren die de uitkomsten van een exploitatiebegroting bepalen.

4.2.1 Verzorgingsgebied Circulair Ambachtscentrum De businesscase is doorgerekend op basis van verschillende verzorgingsgebied scenario’s. De gemeenten Bronckhorst en Oude IJsselstreek konden namelijk nog geen uitsluitsel geven of zij deel zouden nemen in het Circulair Ambachtscentrum. De jaarlijkse exploitatiekosten (per aansluiting) zijn daarom in drie scenario’s uitgewerkt: 1. Doetinchem; 2. Doetinchem, Oude IJsselstreek; 3. Doetinchem, Oude IJsselstreek en Bronckhorst. Voor het terugrekenen van de totale exploitatiekosten naar de kosten per aansluiting zijn voor de drie verschillende scenario’s de volgende aansluitingen gehanteerd:

Scenario 1 29.248

Scenario 2 46.740

Scenario 3 47.208

Tabel 7: Aantal aansluiting in verzorgingsgebied per scenario

4.2.2 Loonkosten en verwerkingstarieven Regulier versus gesubsidieerde loonkosten In overleg met de betrokken stakeholders bleek enige onzekerheid te bestaan over het al dan niet ingevuld krijgen van de werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Om die reden is er voor gekozen om een scenario van de businesscase uit te werken zonder het gebruik van gesubsidieerde arbeid en een scenario met gesubsidieerde arbeid.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|26|

Verwerkingstarieven De exploitatiebegroting zou uitgewerkt kunnen worden op basis van de worst-case en best-case verwerkingstarieven. De verwachting is echter dat de best-case tarieven voorlopig niet reëel zijn en daarom is er voor gekozen om alleen de worst-case verwerkingstarieven te hanteren.

4.2.3 Productie Productie Sorteerstraat Ten aanzien van de productie van de sorteerstraat is er zoals in 4.1.2 beschreven een worst-case en best-case scenario. Er is voor gekozen om van beide scenario’s een businesscase uit te werken. Productie demontagehal Door het tekort aan data uit praktijkervaringen is er gekozen voor één scenario, namelijk geen variatie in de productie van de demontagehal.

4.2.4 Gekozen exploitatiescenario’s Wanneer de mogelijke variaties in de hierboven beschreven factoren uitwerkt zouden worden dan levert dat een zeer groot aantal exploitatiescenario’s op. Voor het beantwoorden van de vraag of een Circulair Ambachtscentrum haalbaar is, is dit echter geen zinvolle onderneming. Het is afdoende om twee scenario’s te nemen die uitersten van elkaar zijn. Van de volgende twee scenario’s is de exploitatiebegroting uitgewerkt: • Scenario 1: worst-case verwerkingstarieven en productie sorteerstraat, geen variatie in productie demontagehal en geen loonkostensubsidie. • Scenario 2: worst-case verwerkingstarieven, best-case productie sorteerstraat, geen variatie in productie demontagehal en maximale loonkostensubsidie.

4.3 | Exploitatiekosten Circulair Ambachtscentrum per aansluiting In de bijlagen zijn de volledige exploitatiebegroting van scenario 1 (bijlage VI) en scenario 2 (bijlage VII) opgenomen. Wanneer deze jaarlijkse exploitatiekosten van de verschillende onderdelen van het Circulair Ambachtscentrum worden gedeeld door het aantal aansluitingen in Doetinchem, Oude IJsselstreek en Bronckhorst levert dat een kostenplaatje van de investering per aansluiting op. In tabel 8 zijn het gehanteerde aantal aansluitingen per dekkingsscenario weergegeven. Tabel 9 geeft de kosten per aansluiting per dekkingsscenario weer. Ook zijn de huidige kosten per aansluiting en de kosten per aansluiting vanaf 2021 opgenomen.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|27|

Inwoners & aansluitingen Oude IJsselstreek

Doetinchem Deelname (percentage van aantal aansluitingen Inwoners & aansluitingen Inwoners Huishoudens Aansluitingen

Bronckhorst

100%

100%

3%

57.382 25.651 29.248

39.473 17.034 17.492

1.086 466 468

+

+

Scenario aansluiting Oude Ijsselstreek Inwoners Huishoudens Aansluitingen

96.855 42.685 46.740

Scenario aansluiting Oude Ijsselstreek & Bronckhorst Inwoners Huishoudens Aansluitingen

97.941 43.151 47.208

Tabel 8: Inwoners en aansluitingen Circulair Ambachtscentrum

Kosten per aansluiting (per jaar) scenario 1 en 2 Investering in Circulair Ambachtscentrum

Geen investeringen

Verzorgingsgebied 1. Doetinchem Brengpunt Sorteerstraat Demontagehal

2. Doetinchem + Oude Ijsselstreek Brengpunt Sorteerstraat Demontagehal

Huidige-situatie

€ € € € Totaal €

n.v.t. € € € Totaal € 3. Doetinchem + Oude Ijsselstreek + 3% Bronckhorst Brengpunt n.v.t. Sorteerstraat € Demontagehal € € Totaal €

Situatie vanaf 2021

30 € € € € 30 €

-

-

€ € € € €

-

-

€ € € € €

-

-

41 € € € € 41 € 37 € € € € 37 € 37 € € € € 37 €

Scenario 1

Scenario 2

51 € 36 € 13 € 101 € 41 € 25 € 9 € 75 € 40 € 25 € 9 € 74 €

Vergelijk scenario's Toename scenario 1 t.o.v. 2021

43 € 11 € 9 € € 63 €

Toename scenario 2 t.o.v. 2021

11 € 36 € 13 €

2 11 9

61 €

22

31 € 5 € 6 € € 43 €

3 € 25 € 9 € € 37 €

(6) 5 6

31 € 5 € 6 € € 42 €

3 € 25 € 9 € € 37 €

-

5 (6) 5 6 5

Tabel 9: Kosten per aansluiting bij realisering Circulair Ambachtscentrum bij drie verzorgingsgebieden. Verschillen van €1,- worden veroorzaakt door afronding en de relatief kleine toename van inwoners bij aansluiting Bronckhorst.

In deze kostendoorrekening zijn de vermeden uitkeringskosten en vermeden verwerkingskosten meegenomen.

Haalbaarheidsonderzoek regionaal Circulair Ambachtscentrum Doetinchem| VERSIE DEF | 24 juni 2020

|28|

4.4 | Budgetneutraal Indien er geen verhoging van de kosten per aansluiting gewenst is dienen er extra inkomsten dan wel bezuinigingen op de ambities gerealiseerd te worden. Om deze ‘budget-neutrale’ exploitatie te realiseren zijn er een aantal stelposten te benoemen. Bezuinigingen • Het nieuwe bordes niet te voorzien van een dak. Dit levert een besparing op van € 1,- per huishouden in het geval alle gemeenten deelnemen in het Circulair Ambachtscentrum; • Geen duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Dan wordt eveneens € 1,- per huishouden bespaard. Hier kan echter wel tegenin worden gebracht dat eventuele besparingen ten aanzien van duurzame energieopwekking of verbetering van de biodiversiteit niet meegenomen zijn. Extra inkomsten Aan de opbrengstenkant zijn de volgende stelposten te benoemen: • Door op zoek te gaan naar nieuwe verwerkingskanalen zijn er mogelijk hogere opbrengsten en besparingen te realiseren dan nu als uitgangspunt zijn gehanteerd; • Subsidies aanschrijven om een deel van de investeringslasten te dekken; • Onder het principe van ‘de vervuilers betaalt’ een starttarief invoeren bij bezoek van het brengpunt met betaalde fracties. Tijdens het opstellen van de businesscase is met kringloop Aktief ook de mogelijkheid besproken dat de organisatie die de sorteerstraat en demontagehal straks organiseert, huur te laten betalen voor deze faciliteiten.

Doordat secundaire grondstoffen ondergewaardeerd zijn (zie bijvoorbeeld de ontwikkelingen in de textiel- en papierrecyclingketen) laat de businesscase van deze twee onderdelen geen financieel positief resultaat zien. Indien er dus huur betaald zou moeten worden dan zal de organisatie meer middelen moeten vragen van Buha dan wel de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek om deze activiteiten uit te kunnen voeren. Dat betekent uiteindelijk vestzakbroekzak ten aanzien van de kosten. Uitwerking budgetneutraal Wanneer het bedrag van € 41,- per aansluiting vanaf 2021 wordt aangehouden als tarief bij budgetneutrale exploitatie is het verschil bij het verzorgingsgebied Doetinchem € 22,- t.o.v. een Circulair Ambachtscentrum en wanneer Oude IJsselstreek aansluit € 5 per aansluiting. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat Oude IJsselstreek een aanzienlijk aantal aansluitingen met zich mee brengt (17.492) t.o.v. (29.248) in Doetinchem. In het geval dat Oude IJsselstreek aansluit stijgen de verwerkingslasten door het grotere aanbod van de extra bezoekers, maar de inkomsten (poorttarieven) stijgen ook. De totale exploitatiekosten worden dan toegerekend aan 46.740 aansluitingen. Voor de uitwerking van het budget-neutrale scenario zijn alleen de opties meegenomen waar grip op is.

Dit betekent dat alleen de bezuiniging op de duurzaamheidsmaatregelen en het dak over het bordes en het invoeren van een starttarief is meegenomen. In het geval Oude IJsselstreek niet aansluit is de bezuinigingsopgave van € 644.000,- om te komen tot een budgetneutraal scenario. Sluit Oude IJsselstreek wel aan is de bezuinigingsopgave € 243.000,-. In scenario 2 is budgetneutraliteit te behalen door een starttarief van € 2,50 in te voeren. Dat zorgt ervoor dat er niet bezuinigt hoeft te worden op de duurzaamheidsambities en het dak over het bordes.