Bijlage 1.3 Rekenkamerrapport Armoedebeleid in Doetinchem.pdf

De raad zou richting de toekomst graag een duidelijk overzicht van uitvoerende organisaties en initiatieven ontvangen. De raad is van mening dat de enorme hoeveelheid aan (kleine) initiatieven mogelijk ten koste gaat van een overzichtelijk beleidsveld en dat er een kans bestaat dat bepaalde partijen dezelfde taken uitvoeren. Het gebrek aan zicht wordt echter niet zo in de uitvoering bij de consulenten gevoeld, ook niet bij ketenpartners. Buurtcoaches en consulenten zijn goed op de hoogte van het aanbod. Zij helpen de inwoners ook actief mee om aanvragen te doen. Ook is er een heldere voorzieningenwijzer. Dat neemt niet weg dat de raad op dit punt kennelijk het overzicht mist. Er is veelvuldig gebruikgemaakt van de (bij)sturingsinstrumenten Raadsleden hebben diverse instrumenten waarmee ze opdrachten kunnen geven (moties) of wijzigingen kunnen aanbrengen in het ontwerpbesluit (amendementen). Uit de documentenstudie komt naar voren dat de raad op het gebied van armoedebeleid vier moties en twee amendementen heeft ingediend. Opvallend is dat een van deze moties ingaat op de voorzieningenkaart die in de uitvoering wordt gebruikt, maar die zij zelf missen.

59

Tabel 7 Aangenomen moties en amendementen met betrekking tot armoedebeleid Jaar

Moties

2020

● ● ●

2021

●

Amendementen

Motie Beschermingsbewind (5 november 2020) Motie mondkapjes voor minima (5 november 2020)` Motie speciale hulpverlener Kinderopvangtoeslag (9 juli 2020)

●

Geen

Geen

●

Amendement Grip op Energie voor huishoudens met energiearmoede (4 november 2021) Amendement Terugdraaien bezuiniging deelnamesubsidie (4 november 2021)

●

2022

●

Motie voorzieningenkaart voor mensen met een laag inkomen (10 november 2022)

●

Geen

De raad kan naast het indienen van moties en amendementen ook raadsvragen (artikel 44) en zelf initiatiefnota’s (artikel 41) opstellen en indienen. Hiervan heeft de raad de afgelopen jaren verschillende keren gebruikgemaakt, zoals uit onderstaande opsomming blijkt. Raadsvragen ● 29-08-2020 vragen Lokaal Belang Doetinchem over bewindvoering ● 22-04-2021 vragen PvdA inzake Klijnsmagelden ● 23-01-2021 vragen kwijtschelding schulden gedupeerde ouders toeslagenaffaire ● 18-05-2021 vragen GroenLinks toeslagenaffaire Belastingdienst ● 12-07-2021 vragen GroenLinks over toeslagenaffaire ● 16-09-2021 vragen GemeenteBelangen Doetinchem over armoedebeleid ● 24-01-2023 vragen van PvdA ‘Gegevensuitwisseling’ BvFO en Laborijn ● 09-03-2022 vragen GBD over new future-traject jongeren en schulden ● 04-04-2022 vragen SP over eenmalige energietoeslag ● 23-05-2022 vragen PvdA over Klijnsmagelden ● 02-06-2022 vragen PvdA over financiële moeilijkheden gezinnen ● 05-09-2022 vragen SP over uitvoering van de energietoeslag ● 22-09-2022 vragen SP over toeslagenaffaire ● 22-09-2022 vragen CU-SGP over aanpak armoede ● 23-08-2023 vragen SP over verlenging energietoeslag Daarnaast zijn er tijdens het vragenhalfuur bij raadsvergaderingen regelmatig vragen gesteld door de raad over armoedebeleid en gerelateerde onderwerpen.

Mondelinge vragen ● 25-02-2021 vragen SP over toeslagenaffaire ● 25-03-2021 vragen SP over kwijtschelding gemeentelijke belastingen ● 24-02-2022 vragen SP over platform armoedebestrijding, ouderen in de knel

60

De raad pakt zijn rol als kadersteller en controleur wel, maar voelt zich niet volledig geëquipeerd in die rol Tijdens de interviews met de organisatie is aangegeven dat de raad echter wel vaker vragen mag stellen. Met name op het gebied van schuldhulpverlening mist de organisatie soms scherpte in de vragen. Met het oog op de halvering van termijnen voor schuldsaneringstrajecten, vindt de organisatie het opvallend dat er geen vragen komen vanuit de raad. Daar hoopt de organisatie wel op zodat tijdens het gesprek in de raad ook meer begrip ontstaat over de mogelijke implicaties van de nieuwe (beleids)ontwikkelingen. Bovendien helpt het om scherpte te krijgen in de kaders en uitgangspunten van het beleid en de uitvoering. In het gesprek met de raad is aangegeven dat zij, om goed te kunnen kader stellen en controleren in de toekomst, meer kennis en expertise nodig hebben en daarover graag in gesprek gaan met de organisatie, ketenpartners en experts, bijvoorbeeld tijdens informele raadsinformatiebijeenkomsten, werkbezoeken en expertsessies. Hierbij is er vooral behoefte om meer overzicht van het beleidsveld en de opgave te krijgen.

61

62

Bijlage 1 | Normenkader Onderzoeksvraag

Norm

Beleid 1. Wat is het armoedebeleid in Doetinchem? a. Op welke visie is dit beleid gebaseerd? b. Welke doelstellingen zijn geformuleerd? Zijn deze concreet en meetbaar gemaakt? c. Op welke informatie over de doelgroep is het beleid gebaseerd? d. Zijn de armoederisico’s in Doetinchem goed in beeld?

● De gemeente Doetinchem monitort de gevolgen van de daling van de koopkracht voor de inkomens van de financieel zwakste groepen inwoners en neemt daarop tijdig maatregelen. ● Specifieke doelgroepen worden actief ondersteund met minimaregelingen, aanvullende schuldhulpverlening dan wel verwezen naar een andere oplossing/instantie. ● Het beleidskader is vastgesteld en actueel. ● De beoogde maatschappelijke effecten zijn expliciet benoemd. ● De doelen zijn benoemd en SMART geformuleerd (of SMT). ● Er is expliciet in kaart gebracht welke streefwaarden gerealiseerd dienen te worden. ● De gemeente heeft een overzicht van de huidige doelgroep en de potentiële doelgroep. ● De gemeente Doetinchem gebruikt de informatie uit de benchmark voor de uitvoering van het beleid en om bij te sturen. ● De gemeente heeft op basis van het overzicht ook inzicht in de omvang en samenstelling van de doelgroep en hoe deze zich de afgelopen tijd heeft ontwikkeld.

Organisatie en uitvoering 2. Hoe is de uitvoering van het armoedebeleid georganiseerd? a. Wie is er betrokken bij de uitvoering? b. Welke werkwijzen en instrumenten worden ingezet? c. In hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking met de ketenpartners?

● De gemeente heeft zicht op de (gemeente)ambtenaren en externe partners die betrokken zijn bij de uitvoering van het armoedebeleid. ● De gemeente houdt in de uitvoering van het armoedebeleid rekening met de belangen van verschillende doelgroepen. ● Er zijn duidelijke afspraken gemaakt tussen de gemeente en ketenpartners met betrekking tot vroegsignalering van financiële problematiek, zodat tijdig preventieve maatregelen kunnen worden ingezet. ● Er zijn duidelijke afspraken gemaakt tussen de gemeente en de verschillende ketenpartners en de samenwerking biedt meerwaarde voor de inwoners van de gemeente.

63

Resultaat 3. Hoe doeltreffend en doelmatig wordt gestalte gegeven aan de uitvoering van het armoedebeleid en van de preventieve schuldhulpverlening? a. In hoeverre zijn de afgesproken doelstellingen gehaald in de afgelopen jaren? b. Welke middelen zijn er beschikbaar (geld, capaciteit) en in hoeverre zijn deze toereikend? c. In hoeverre wordt de (potentiële) doelgroep bereikt? d. Wat is de impact van het gevoerde beleid vanuit klantperspectief: is dit beleid volgens hen effectief? (Zijn ze goed geholpen?) e. In hoeverre zijn de aanbevelingen uit de vorige evaluatie (2021) opgevolgd?

● Er kan zowel kwantitatief als kwalitatief een overzicht worden verstrekt over de stand van zaken inzake het armoedebeleid. ● Er is een overzicht van de begrote middelen en de daadwerkelijke uitgaven. Het aantal fte en de rollen die betrokken zijn bij de uitvoering, zijn in beeld. ● De uitvoerende organisaties leggen verantwoording af aan de gemeente: schriftelijk, maar ook middels presentaties en bijeenkomsten. ● De prestaties van de gemeente Doetinchem zijn in lijn met de geformuleerde streefwaarden (en met de gemeentegrootteklasse vanuit de benchmark). ● De gemeente heeft zicht op de mate waarin en de manier waarop de doelgroep bediend en bereikt wordt. ● Inwoners van de gemeente Doetinchem die te maken hebben met financiële problemen en schuldhulpverlening zijn in hun ogen goed geholpen door de gemeente en de verschillende instanties in het voorveld waardoor zij uitzicht hebben of krijgen op oplossingen en een schuldenvrij leven (hiervoor gaan we de focusgroep gebruiken). ● De aanbevelingen en adviezen vanuit de vorige evaluatie zijn aantoonbaar opgevolgd, of er is een duidelijke uitleg gegeven waarom dat niet is gedaan (of nog loopt).

Evaluatie en verantwoording 4. Op welke wijze is de gemeenteraad geïnformeerd over het armoedebeleid? a. Op welke wijze vinden monitoring en evaluatie van het beleid en effecten plaats? b. En hoe heeft de raad invulling gegeven aan zijn taak?

● Er vinden regelmatig evaluaties plaats met de uitvoerende organisaties. De informatievoorziening aan de gemeenteraad is tijdig (er kan nog iets met de informatie worden gedaan). ● De informatievoorziening aan de gemeenteraad is juist (de informatie kent geen fouten en is betrouwbaar). ● De informatievoorziening aan de gemeenteraad is volledig. ● De raad kan aantonen hoe hij invulling heeft gegeven aan de in het armoedebeleid gestelde doelen.

64

Bijlage 2 | Bestudeerde documenten Strategie- en visiedocumenten ● Coalitieagenda 2022-2026. Samen groeien in kwaliteit (2022) ● Advies Sociale Raad nieuw beleidskader sociaal domein (juni 2023) Beleidsnota’s ● Beleidsplan armoedebeleid 2018-2022 ● Beleidskader sociaal domein Doetinchem 2017-2020 ● Beleidskaders volksgezondheid 2017-2020 ● Kadernotitie Preventie Sociaal Domein 2020-2024 Beleidsregels ● Beleidsregels Bijzondere Bijstand 2022. Beleidsregels aanpak ‘Impuls bestaanszekerheid ● Beleidsregels energietoeslag 2023 Doetinchem ● Nadere regels jeugdhulp gemeente Doetinchem 2022 ● Nadere regels maatschappelijke ondersteuning Doetinchem 2022 Uitvoeringsdocumenten ● Aanpak Impuls Bestaanszekerheid (2022) ● Armoedebeleid Uitvoeringsagenda 2018-2022 ● Armoedebeleid & Schulddienstverlening Uitvoeringsagenda 2022-2024 ● Uitvoeringsagenda Diversiteitsbeleid Divers in gemeente Doetinchem 2022-2023 ● Plan van aanpak brede SPUK GALA gemeente Doetinchem (september 2023) ● Plan van aanpak diversiteitsbeleid (2021) ● Privacyregister BvFO (2023) ● Leidraad mantelzorgondersteuning 2021-2024 ● Lokale preventieagenda Gewoon gezond leven (2021) Jaarrekeningen en begrotingen ● Jaarstukken 2019-2022 ● Programmabegrotingen 2019-2026 Voortgangsinformatie ● Bezwaren kamer zorg 2020, 2021 en 2022 ● Klachten BvFO 2021, 2022 en 2023 ● Evaluatie armoedebeleid gemeente Doetinchem versie (2021) ●

Evaluatierapport Beleidskader sociaal domein 2017-2020 (2023) ● Factsheet armoedebeleid 2020 en 2021 ● Onderzoeksverslag toetsing Kwaliteitskader NVVK (2022) ● Presentatie werkbezoek Bureau voor Financiële Ondersteuning (november 2022)

65

Raadsstukken (2021-2023) ● Moties (zie paragraaf 7.2) ● Amendementen (zie paragraaf 7.2) ● Raadsvragen en antwoorden (zie paragraaf 7.2) ● Raadsmemo’s (zie paragraaf 7.1) ● Raadsvoorstellen ● Raadsbesluiten

66

Bijlage 3 | Geïnterviewde personen Gesprekspartners Interne respondenten Gemeenteraad Wethouder Beleidsmedewerkers Manager Maatschappij Teamleider BvFO Consulenten BvFO: ● Bewindvoerder ● Budgetbeheerder ● Kwaliteitsmedewerker Externe respondenten Platform Armoedebestrijding Gasthuisfonds De Rondkomers Buurtplein Laborijn Voedselbank Sociale Raad

67

68

Bijlage 4 | Topiclijst focusgroep Regelingen (bekendheid) 1. De gemeente Doetinchem heeft verschillende regelingen voor inwoners met een laag inkomen. Bent u bekend met manieren om financiële steun te krijgen? Zo ja, met welke manieren bent u bekend? [Per manier] Weet u nog hoe u daarmee bekend bent geraakt? (via wie, wat, waar...) 2. Van welke regelingen heeft u in het afgelopen jaar gebruikgemaakt? Zijn dit andere regelingen dan in de jaren daarvoor (bijvoorbeeld door inflatie en/of stijgende energiekosten)? Regelingen (niet aangevraagd en/of niet ontvangen) 3. Wat is de reden dat u geen gebruikmaakt van de regelingen (waar u wel bekend mee bent)? 4. Wat is de reden dat u geen financiële steun ontvangt (uit regeling X) terwijl u deze wel heeft aangevraagd? Regelingen (attitudes) We gebruiken hiervoor groene en rode kaarten. Daar gaan we de gedachten opschrijven die u heeft over het aanvragen en krijgen van financiële steun. Op groene kaarten komen de gedachten die u fijn of leuk vindt. Op rode kaarten komen gedachten die u niet fijn of leuk vindt. 5.

Als u denkt aan het aanvragen en krijgen van financiële steun via [regeling 1, 2, 3..], welke gedachte komt er dan bij u op? Hoort die gedachte op een groene of rode kaart? Welke gedachte nog meer? [per gedachte]: Kunt u hier iets meer over vertellen? Op welk kaartje staat de gedachte die voor u het belangrijkste is? [eventueel voorbeelden noemen: heeft u er een bepaald gevoel bij of er misschien een mening over, wat vindt u er goed en fijn aan, en wat minder goed/fijn, wat betekent het geld van deze regeling voor u?] Aanvraagprocedure 6. Waren er dingen die het aanvragen of krijgen van financiële steun lastig maakten? [Indien ja:] Welke dingen waren dat? [Per genoemde zaak]: Waarom maakte dat het lastig? Hoe bent u hier toen mee omgegaan? 7.

Waren er dingen die juist hielpen of die goed gingen bij het aanvragen of krijgen van financiële steun? [Indien ja:] Welke dingen waren dat? [Per genoemde zaak]: Hoe hielp dat?

69

Contact met de gemeente We gebruiken hiervoor groene en rode kaarten. Daar gaan we de gedachten opschrijven die u heeft over het contact met de gemeente over het aanvragen of krijgen van financiële steun. Op groene kaarten komen de gedachten die u fijn of leuk vindt. Op rode kaarten komen gedachten die u niet fijn of leuk vindt. 8. Als u denkt aan het contact met de gemeente over het aanvragen of krijgen van financiële steun, welke gedachte komt er dan bij u op? Hoort die gedachte op een groene of rode kaart? Welke gedachte nog meer? [per gedachte]: Kunt u hier iets meer over vertellen? Op welk kaartje staat de gedachte die voor u het belangrijkste is? [eventueel voorbeelden noemen: heeft u er een bepaald gevoel bij of er misschien een mening over, wat vindt u er goed en fijn aan, en wat minder goed/fijn, wat betekent het geld van deze regeling voor u?] Informatievoorziening 9. Op welke manieren heeft u informatie ontvangen over financiële steun? Waren er dingen die het begrijpen van deze informatie lastig maakten? [Indien ja:] Welke dingen waren dat? [Per genoemde zaak]: Waarom maakte dat het lastig? Hoe bent u hier toen mee omgegaan? Hoe zou het beter kunnen? Hulp vragen (indien nog niet eerder besproken bij regelingen) 10. Heeft u om hulp gevraagd bij het aanvragen of krijgen van financiële steun? Bij wie? Suggesties voor verbetering 11.

Wat denkt u dat er voor nodig is om ervoor te zorgen dat meer mensen gebruikmaken van financiële steun? (eventueel gericht op kinderen, andere doelgroepen uit documentenstudie) Indien voldoende tijd: 12. U noemde net een (aantal) ding(en) dat (die) het lastig maakte(n) om financiële steun aan te vragen of te krijgen. Zo noemde u dat [eerdergenoemde belemmering(en)] het lastig maakte(n). [Per genoemde belemmering]: Hoe kan er, denkt u, voor gezorgd worden dat minder mensen last hebben van [belemmerende factor]? Indien voldoende tijd: 13. U noemde net een (aantal) ding(en) dat (die) u hielp(en) bij het aanvragen of krijgen van financiële steun. Zo noemde u dat [eerdergenoemde bevordering(en)] hielp(en). [Per genoemde bevorderende factor]: Hoe kan er, denkt u, voor gezorgd worden dat meer mensen geholpen worden door [bevorderende factor]? 14. Welk advies heeft u voor andere mensen (eventueel specifieke doelgroep) die financiële steun kunnen gebruiken (wat is er nodig, hoe omgaan met barrières?)

70

Nawoord Nawoord bij de bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders op het rapport Armoedebeleid van de Rekenkamer Doetinchem De rekenkamer heeft in het rapport geconstateerd dat de gemeente de goede dingen doet en deze dingen ook goed doet. Terecht is het college blij met de uitkomsten van het rekenkameronderzoek. In het rapport: ‘De belangrijkste aanbeveling is daarom dan ook om op de ingeslagen weg te blijven doorgaan’. De aanbeveling gaat verder: ‘Dat is uiteraard makkelijker gezegd dan gedaan, want in het licht van het ravijnjaar (2026) en de groei van de opgave zal het nog meer inspanning vergen om de dienstverlening op niveau te houden. Daarom doen we ook de aanbeveling aan de raad én het college om hier gezamenlijk met de organisatie in op te trekken de komende jaren. Dit kan alleen als de raad goed in positie wordt gebracht en vice versa als de organisatie werkbare kaders meekrijgt’. Ook de aanbeveling om de gemeenteraad te betrekken bij het inrichten van de informatievoorziening noopt ons tot een nawoord. De aanbeveling aan het college is om de gemeenteraad te betrekken bij het inrichten van de informatievoorziening. Het college antwoordt dat de informatievoorziening onderdeel gaat worden van de cyclus van informatievoorziening van het integrale beleidskader sociaal domein.

In het rekenkameronderzoek naar de P&C-cyclus is een aanbeveling gedaan voor het meer in positie brengen van de auditcommissie hierbij. Ook wordt de suggestie gedaan om rond te kijken bij andere gemeenten. Deze aanbeveling blijft voor de rekenkamer onomstreden. In paragraaf 2.2 Aanbevelingen is het een aanbeveling aan het college om de raad erbij te betrekken. Die aanbeveling blijft overeind, maar in dit nawoord adviseren wij de gemeenteraad om kaderstellend ook zelf het initiatief te nemen en duidelijk te maken op welke wijze de gemeenteraad in positie gebracht wil worden in dit dossier.

71