Bijlage 1.2.8 - Regels bijlage 8 Structuurschets Spoorzone Doetinchem.pdf
Tekst van het document
SPOORZONE DOETINCHEM
STRUCTUURSCHETS
21 december 2023
SAMEN BOUWEN AAN DE SPOORZONE Hij is gezet: de stip aan de horizon voor de spoorzone in Doetinchem. Een gebied vol met kansen die we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners willen benutten. Om de ideeën voor de toekomst in kaart te brengen, voerden we veel gesprekken en organiseerden we verschillende bijeenkomsten. Gebiedscafés noemden we die. Tijdens de gebiedscafés spraken we met leerlingen van het Metzo- en Houtkamp College, met ondernemers, met maatschappelijke partners en met inwoners van binnen en buiten het gebied. Het leverde ons belangrijke inhoud op voor deze visie op de spoorzone.
De visie geeft een doorkijk naar de toekomst in 2036. Hoe zien wij dit stuk stad voor ons in de toekomst? Samen met elkaar willen we het gebied levendiger en groener maken. Het idee is daarom om veel bomen en planten toe te voegen, waarbij de voetganger en fietser ruimte heeft om zich goed van de ene plek naar de andere te verplaatsen. Ook zien we veel meerwaarde in het combineren van verschillende functies. Niet alleen maar woningen, bedrijven, onderwijs of openbaar vervoer, maar een slimme combinatie hiervan. Zo komt het gebied tot leven en versterken de functies elkaar. Ondanks dat er veel kavels wachten op een invulling, beginnen we niet op 0. Er is bijvoorbeeld al veel bedrijvigheid in het gebied. Daar hebben we aandacht voor. Functies mogen elkaar niet gaan bijten. Het is dan ook een proces voor de lange termijn, niet van vandaag op morgen. Samen met de belanghebbenden uit het gebied moeten we onderzoeken hoe we naar deze stip op de horizon toe kunnen werken. Wat past wel, wat past niet? Die puzzel gaan we samen leggen, stukje voor stukje. We staan aan het begin van de ontwikkeling van de spoorzone. Het pad dat we bewandelen is nog niet uitgetekend; meerdere wegen leiden naar Rome. Wat wel als een paal boven water staat is dat ik graag samen met u het pad ga ontdekken.
Ingrid Lambregts Wethouder gemeente Doetinchem 2
3
Samen werken en wonen Vrijdag einde van de middag loopt iedereen uit. Wandelend tussen Melkweg en Spinbaan ontvouwt zich een informeel stedelijk milieu met een rauw randje. Werkloodsen en atelierwoningen gaan samen met experiment, ambacht en cultuur; een eigenzinnige Doetinchemse mix. Aanpakken en samenwerken! 4
5
Welkom in Doetinchem en de Achterhoek Spitsuur op een doordeweekse herfstige dag. Bij de eerste aanblik vanuit het station sta je midden in de stad, in het centrum van de Achterhoek. Op de zuidzijde openbaart zich een nieuwe stad met onderwijs, werken, voorzieningen, wonen en veel groen. Ervaren ondernemerschap en jonge ambities van ondernemers worden afgewisseld. Het stationsplein is een ontmoetingsplek voor inwoners, ondernemers en reizigers. Een waterelement midden op het stationsplein en veel bomen geven de referentie naar de Oude IJssel. Het geeft een aangename verstilling temidden van de reuring. 6
7
Ontspannen stad aan het groen Een regenachtige dag op zondagochtend. Na een heftige bui, maken mensen nog een wandelingetje rond het nieuwe Oude IJsselpark en kinderen spelen langs het water. Fietsers maken een ommetje door de buurt. Aan het Ketelhuis vormt een buurtkas een nieuwe hotspot; een authentieke lokale brasserie met een moderne twist. Verderop zijn de bootjes in de nieuwe haven te zien.
8
9
Droomschets spoorzone Dit is een droomschets van de spoorzone in 2036. Een schets die we tekenden op basis van alle input. We zien een aantrekkelijk gebied aan de Oude IJssel, dichtbij het centrum met een groen stedelijk karakter. In het hart van de Achterhoek. De tekening laat niets meer zien dan een mogelijke invulling. Het laat zien dat op basis van het ruimtelijk raamwerk een goede doorontwikkeling naar de toekomst realiseerbaar is. De icoontjes geven een invulling aan.
10
11
Inhoud STRUCTUURSCHETS SPOORZONE DOETINCHEM
Samenvatting
1. INLEIDING
Colofon
1.1 Op weg naar Doetinchem 2036 1.2 Samen stad bouwen
Opdrachtgever Gemeente Doetinchem Opsteller structuurschets Karres en Brands
24 26
2. OPGAVE
2.1 Ambitie: Een bruisende spoorzone 2.2 Ruimtelijke analyse 2.3 De 6 opgaven voor de spoorzone
21 december 2023
14
29 30 38
3. BOUWSTENEN 3.1 Gezonde en groene leefomgeving 3.2 Hub van stad en Achterhoek 3.3 Doetinchemse stedelijkheid
46 64 84
4. RUIMTELIJK RAAMWERK 4.1 Hoofdstructuur van de spoorzone 4.2 Huidige kaart 2023 4.3 Doorkijk naar 2036
110 116 118
5. KARAKTERGEBIEDEN 5.1 Een rijk palet aan verschillende karakters 5.2 Ambachtelijke stedelijkheid 5.3 Stationskwartier 5.4 Oude IJsseloevers 5.5 Werken en leren
120 122 128 134 140
De kaarten in deze structuurschets vormen een eerste verkenning. In vervolgfasen wordt deze verder uitgewerkt. Aan deze kaarten kunnen geen rechten worden ontleend. Deze structuurschets wordt in de komende jaren verder uitgewerkt in concrete plannen, hierdoor kunnen er wijzigingen ten opzichte van de schets ontstaan. Bij deze uitwerkingen blijven we binnen de hoofdlijnen van de schets.
12
13
Gezonde en groene leefomgeving
Doetinchemse stedelijkheid
Samenvatting
1. Robuust landschappelijk raamwerk
12. Een gemengde en ondernemende stad
2. Waterrobuust en klimaatbestendig
11. Naoberschap
Ambitie Een bruisende spoorzone als toegangspoort van Doetinchem waarin functies elkaar versterken. De Spoorzone Doetinchem; een visitekaartje van de stad en regio, waar we wonen, werken, leren én mobiliteit op een goede manier combineren. Dichtbij het trein- en busstation en op loopafstand van het stadscentrum. Een project van de lange adem dat we samen met onze inwoners en bedrijven willen vormgeven.
Kansen benutten De spoorzone is het gebied van grofweg 500 meter rond het station Doetinchem; het mobiliteitsknooppunt van de regio Achterhoek. Het gebied is volop in ontwikkeling. Bestaande bedrijvigheid wordt afgewisseld met nieuwe ontwikkelingen zoals Iseldoks of initiatieven als Streeckgenoot. Door de goede ligging is de spoorzone erg kansrijk om ‘meer stad’ te worden. Er is nog veel winst te behalen. De eerste aanblik vanuit het station is nu weinig aantrekkelijk. De beleving van een levendige stad ontbreekt. Het gebied kent veel verharding, veel open ruimte en is weinig ingericht op verblijven en ontmoeten.
Doetinchem wil een levendige en aantrekkelijke gemeente blijven. Een gemeente met plek voor iedereen. Daarom hebben we de ambitie uitgesproken om richting 2036 door te groeien naar 70.000 inwoners. Een groei die kansen biedt voor een kwalitatieve en duurzame groei. Zo bouwen we samen verder aan een aantrekkelijke stad.
We zien veel ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. De komende jaren willen we de kansen verzilveren en een kwalitatieve en duurzame groei van het gebied realiseren.
In de spoorzone ligt veel onbenut potentieel om deze ambitie waar te maken. Het gebied is erg geschikt om af te wisselen tussen wonen, werken en andere (maatschappelijke) functies.
Productie en werk
Wonen
Station
Onderwijs
Productie en werk Wonen
Onderwijs
Station Voorzieningen
3. Cultuurhistorie in de etalage
10.Doetinchemse maat en schaal
4. Energieneutraal en circulaire bebouwing
9. Aantrekkelijke en verbonden openbare ruimte
8. Station als herkenbaar visitekaartje van stad en regio
5. De mens als startpunt
7. Slimme logistiek en autostructuur
6. Optimaal mobiliteitsknooppunt
Hub van stad en Achterhoek
Visie
Spoorzone opent stad en Achterhoek! In onze visie opent de spoorzone letterlijk en figuurlijk de stad en de Achterhoek! Een woon-, werk-, leer- en ontmoetingsplek waar iedereen zich thuis voelt: huidige en nieuwe bewoners, ondernemers, studenten en bezoekers. De kwaliteit van de stad is al zichtbaar zodra je het station uitstapt.
De 3 bouwstenen voor de spoorzone De bouwstenen geven richting aan een integrale duurzame ontwikkeling van het gebied. De bouwstenen zijn weergegeven in bovenstaande afbeelding. Elke bouwsteen bestaat uit meerdere kleine bouwstenen. Met de eerste bouwsteen ‘Een gezonde en groene leefomgeving’ transformeren we de openbare ruimte tot aantrekkelijke en groene ruimtes. Er is veel ruimte voor groen, water en biodiversiteit. Behoud en transformaties van waardevolle gebouwen vinden wij belangrijk. De spoorzone vormt tegelijkertijd een testruimte, aanjager en een voorbeeld voor de Cirkelregio de Achterhoek.
De ontwikkeling van de spoorzone zal de stad aanzienlijk versterken. Daarom zijn we tijdens het opstellen van deze visie eerst het brede gesprek aangegaan. Tijdens verschillende ‘gebiedscafés ’en gesprekken met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en initiatiefnemers zijn allerlei wensen, ideeën en zorgen gedeeld.
De 2e bouwsteen is ‘Hub van stad en Achterhoek’. In deze bouwsteen staat de mobiliteit centraal. Uitgangspunt is dat de (openbare) ruimtes ontworpen worden vanuit de voetganger en de fietser. De ruimte direct rond het station wordt zo georganiseerd, zodat de eerste aanblik vanuit het station aantrekkelijk is.
Op basis hiervan stelden we een drietal bouwstenen op. Daarnaast tekenden we de visie op kaart in en schetsen we een eerste droombeeld van 2036. Ook beschrijven we de kwaliteiten en karakters van de verschillende gebieden in de spoorzone. Deze middelen vormen houvast voor de ontwikkeling. Ze geven antwoord op hoe we het gebied op grote lijnen voor ons zien. Wat vinden we belangrijk? Hoe ziet dit er op kaart uit? En waar werken we naartoe?
Met de 3e bouwsteen bouwen we verder aan een ‘Doetinchemse stedelijkheid’. Het zijn de mensen en het samenleven die de stad maken. Nieuwe plannen dragen bij aan interactie tussen mensen. Er is plek voor iedereen. We combineren woningen, kantoren, productie, onderwijs en voorzieningen. We leggen daarbij wel accenten. Niet alles kan overal. Verschillende gebieden krijgen hiermee een eigen karakter, kleuring en ontwikkelmogelijkheden.
Van losse functies naar een gecombineerde kwalitatieve en duurzame groei van de spoorzone 14
15
Samenvatting
Ruimtelijke vertaling van de bouwstenen
Visie op kaart
1
De bouwstenen zijn vertaald naar het gebied en op onderstaande visiekaart weergegeven. Deze kaart werkten wij uit in een concreet ruimtelijk raamwerk. Deze zijn afgebeeld op de volgende pagina’s. In de huidige situatie bestaat de spoorzone uit verschillende stedelijke gebieden, elk met hun eigen kenmerken en gebruik. De opgave is om deze verschillende gebieden samen meer te laten zijn, dan ieder gebied afzonderlijk. Sterker maken wat sterk is, en toevoegen wat mist. De structuurschets hecht hiermee de verschillende gebieden aan elkaar.
Huidige ruimtelijke situatie: Los mozaïek van stedelijke fragmenten
Structuurschets hecht verschillende gebieden aan elkaar
De Spoorzone Doetinchem zet vol in op vergroening en ruimte voor water. We bouwen hiermee verder aan een stevig en robuust landschappelijk raamwerk. Bodem en water zijn hierin leidend. Groene routes, water, binnentuinen en parken koppelen het gebied optimaal aan het landschap en de Oude IJssel. De openbare ruimte richten we in op een manier die bijdraagt aan de biodiversiteit, gezondheid en beweging en optimaal bestand is tegen het veranderend klimaat. De oevers van Oude IJssel zijn toegankelijk en aantrekkelijk en er is volop ruimte voor recreatie. De straten wordt ingericht tot aantrekkelijke groene lanen, stadstraten en woonstraten. 2
Samen met de binnenstad, ontstaat hiermee een centrum-stedelijk milieu aan de Oude IJssel in het hart van de stad en de Achterhoek!
Groene en gezonde leefomgeving
Hub van stad en Achterhoek
De spoorzone groeit uit tot de hub van de Achterhoek. Daarbij volgt de inrichting het STOMP-principe; Stappen, Trappen, OV, Mobility as a Service en dan de privéauto. Er is in de openbare ruimte veel ruimte voor de voetganger en fietser. Het station vormt het kloppend hart, dat via een uitgebreid netwerk van fiets- en wandelpaden goed bereikbaar is voor het langzaam verkeer. De verkeersstructuur is zo georganiseerd dat bedrijven goed bereikbaar blijven met garantie voor een goede logistieke afhandeling. Echter, onnodig doorgaand verkeer wordt zoveel mogelijk voorkomen door, vanuit een ringstructuur rond de binnenstad, verkeer af te vangen in collectieve parkeerhubs.
3
LEGENDA Belangrijke groen structuren Oude IJssel Hoofd autostructuur Nieuwe pleinen Fijnmazig netwerk routes Lokale routes Plekken op stadsniveau Plekken op buurtniveau
Doetinchemse stedelijkheid
In de spoorzone ontstaat een eigenzinnige, Doetinchemse stedelijkheid. Een unieke mix tussen de charme van de stad, de ligging bij de Oude IJssel en de aanwezige bedrijvigheid. Dit zijn goede ingrediënten voor wonen, recreëren en werken. De bebouwing en openbare ruimte dragen bij aan ontmoeting tussen bewoners, bezoekers en werknemers. Bestaande bebouwing en bedrijvigheid worden naadloos opgenomen en worden aangevuld met nieuwbouw met een prettige menselijke schaal. Op enkele plekken kunnen hogere gebouwen ankerpunten vormen in de stad. Een bruisende stad vraagt ook om een menging van functies. Een rijk aanbod van woningen, kantoren, onderwijs en voorzieningen. Goedkoop of duur, kleinschalig of grootschalig, werken gemengd met wonen of juist niet.
Visie op hoofdlijnen 16
17
.
HUB P P
P
P
P
P
P P HUB
P P
P P
HUB
P
P
Samenvatting
Ruimtelijk raamwerk De visie op hoofdlijnen is uitgewerkt in een ruimtelijk raamwerk. Het raamwerk legt de hoofdstructuur voor het gebied vast. Dit gaat onder andere over het stratenpatroon, groen- en waterstructuur en ontwikkelvelden.
HUB
HUB
Legenda Groene en gezonde leefomgeving
P
P
P
P
P P
Hub van stad en Achterhoek
P
P
P P
P
P
P
P
P
HUB
P
P
P
Doetinchemse stedelijkheid
P
P
P
P
P
P P P
HUB
18
19
0
20 40 60 80 100
Samenvatting
Doorkijk naar
2036
Op basis van het ruimtelijk raamwerk is een voorbeelduitwerking gemaakt. Deze uitwerking laat de potentie van het raamwerk zien. De voorbeelduitwerking verbeeldt niet meer dan een mogelijke invulling. De kaart laat zien dat op basis van het ruimtelijk raamwerk een goede doorontwikkeling naar de toekomst mogelijk is. Op basis van deze tekening is een grove indicatie van de programmatisch ruimte berekend. Er blijkt dat er tot 2036 ruimte is voor een toevoeging van ongeveer: - 1.000 - 2.500 woningen - 90.000 m2 bvo werken (2.000 - 3.000 arbeidsplaatsen) - 33.000 m2 bvo maatschappelijk - 16.000 m2 bvo cultuur - 13.000 m2 bvo commercieel - 1.000 bomen Naast de aanplant van ca. 1.000 bomen is er voldoende ruimte voor nieuwe pleinen, water en nieuwe (fiets) verbindingen. Hiermee levert de spoorzone een belangrijke bijdrage aan de bouwopgave in de stad en de regio.
Bestaande situatie 2023
20
21
0
20 40 60 80 100
Samenvatting
Karaktergebieden Binnen de spoorzone ontstaan verschillende karaktergebieden. Ieder met eigen kenmerken die elkaar versterken. De karaktergebieden zijn: de Oude IJsseloevers, het Stationskwartier, Werken en leren en Ambachtelijke stedelijkheid. Dit palet aan stedelijke milieu’s maakt de Oude IJsseloevers spoorzone een aanvulling op de binnenstad.
Ambachtelijke stedelijkheid Stationskwartier
“SAMEN MET DE BINNENSTAD, ONTSTAAT EEN CENTRUMSTEDELIJK MILIEU AAN DE OUDE IJSSEL IN HET HART VAN DE STAD EN DE ACHTERHOEK!”
Werken en leren
Ambachtelijke stedelijkheid
Stationskwartier
Oude IJsseloevers
Werken en leren
In het karaktergebied Ambachtelijke stedelijkheid bieden we ruimte aan ambachtelijke en creatieve maakbedrijven. In dit woon-werkgebied zetten we in op flexibele ruimtes en gemeenschappelijke faciliteiten. Nieuwe woonvormen, zoals atelierwoningen trekken nieuwe doelgroepen. Culturele voorzieningen, commerciële functies, oude fabriekspanden en groene tuinen maken het een uniek, gemengd stuk stad met een rauw randje.
Het Stationskwartier heeft de meest stedelijke mix van wonen, werken, onderwijs-, culturele-, maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Het kent ook de hoogste bebouwingsdichtheid. Bestaande kantoren worden zorgvuldig ingepast in het stedelijk weefsel. Er ontstaat een aantrekkelijk gebied rondom het station met een optimaal functionerend mobiliteitsknooppunt.
Aan de Oude IJsseloevers ontstaat een stedelijk woon-werkmilieu met het accent op wonen en ondersteunende voorzieningen zoals een gezondheidscentrum, winkels en horeca. Iseldoks is hierin een eerste ontwikkeling. Bestaande bebouwing nemen we, waar wenselijk, naadloos op tussen de nieuwbouw, waardoor er een eigen karakter ontstaat. We bieden volop ruimte voor groen en water.
Het bedrijventerrein ontwikkelt zich tot een modern werklandschap. Het kent grotere (maak)bedrijven die milieu- en werkruimtes nodig hebben. Het gebied biedt ruimte om te testen, experimenteren en te produceren. In dit gebied is er ruimte voor verschillende bedrijven om krachten te bundelen. Ook zien we ruimte in dit gebied voor ondersteunende functies als onderwijs, evenementen en andere vormen van ruimtegebruik die bijdragen aan het verstevigen van het vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven en (praktijk)onderwijs.
22
23
1. INLEIDING
Plangebied spoorzone
1.1 Op weg naar Doetinchem 2036 Doetinchem wil een sterke en veerkrachtige gemeente blijven waarin mensen graag wonen, werken en verblijven. Hiervoor is een groeiambitie uitgesproken. Meer inwoners betekent een betere basis voor de vele voorzieningen die we in onze gemeente kennen. Zo kan groeien bijdragen aan meer omzet voor ondernemers, meer personeel voor de arbeidsmarkt en meer scholieren voor het onderwijs. Groeien heeft natuurlijk ook gevolgen voor de ruimte die we hebben. Het mag bijvoorbeeld niet ten koste gaan van de beleving in de stad, de dorpen en het landelijk gebied. We groeien met oog voor wat goed is en richten ons alleen op de plekken waar het beter kan. Daarbij houden we natuurlijk oog voor kansen op het gebied van verduurzaming, circulariteit, energieneutraliteit, klimaat en economie.
De aanleiding voor het opstellen van een structuurschets voor de spoorzone komt voort uit de ambitie ‘Doetinchem 2036’ van het bestuur van gemeente Doetinchem. Doetinchem wil zich versterken als levendige en aantrekkelijke centrumgemeente. Dit doen we door te groeien in kwaliteit met als stip op de horizon 70.000 inwoners in 2036. De spoorzone kan een belangrijke bijdrage leveren aan deze ambitie.
Woonvisie gemeente Doetinchem 2023-2036
Hamburgerbroek Iseldoks Terborgseweg Station
Oude IJssel
De Woonvisie is een belangrijke aanleiding voor de gebiedsontwikkeling spoorzone. In de woonvisie is de spoorzone benoemd als belangrijkste nieuwe gebied voor wonen, werken en leren. De spoorzone valt grotendeels binnen het woonmilieu ‘Gemengd stedelijk wonen & werken’ en voor een kleiner deel in het woonmilieu ‘Stedelijk wonen nabij het water’. Er zijn concrete uitgangspunten opgenomen voor de gebiedsontwikkeling in de spoorzone: • • • • • •
24
We gaan uit van de ambitie van groei naar 70.000 inwoners in 2036. We gaan uit van een bandbreedte aantal woningen voor de spoorzone van 1.000-2.500 woningen. We gaan uit van hoog stedelijk woonprogramma met een sterke afwisseling tussen wonen, werken en andere (maatschappelijke) functies. We gaan uit van bouwen in een hoge dichtheid met deels gesloten bouwmassa’s, binnengebieden, stegen en pleintjes. We gaan uit van een bouwhoogtes die variëren van minimaal 3 lagen tot en met 8 lagen met accenten tot en met 12 lagen. We streven naar meer flexibiliteit en gemengde functies in de bebouwde omgeving.
Binnen de groeiambitie vormt de spoorzone een strategische locatie. Dit komt door de ligging ten opzichte van de binnenstad, de oude IJssel, snelweg A18 en het station. De spoorzone omvat het gebied tussen de Terborgseweg, Spinbaan, de oude IJssel, de Fabrieksstraat en is 53,4 hectare groot.
Binnenstad
Verheulsweide
Economische uitgangspunten
Leeswijzer
Ook de Economische uitgangspunten bieden sturing aan de gebiedsontwikkeling in de spoorzone. Als vervolg op het rapport ‘Doetinchem in bedrijf: op weg naar Toplocatie Oost’ zetten we verschillende stappen in de richting van een toekomstbestendige economie voor Doetinchem. De volgende uitgangspunten bieden, aansluitend op die uit de woonvisie, een handreiking aan deze visie: • We kiezen voor maatwerk en een gebiedsgerichte benadering, zoals bedoeld in de omgevingswet. • We gaan uit van de ambitie om te groeien naar 70.000 inwoners met bijbehorende prognoses voor de arbeidsmarkt. • We behouden en versterken de regionale centrumfunctie van Doetinchem. • We behouden, versterken en binden bedrijvigheid die past bij Doetinchem en de Achterhoek. • We zetten in op het realiseren van een toekomstbestendige binnenstad, waarbij de economische ontwikkelingen op de bedrijventerreinen en in de binnenstad elkaar verder versterken. • We sturen op kwaliteit met een duurzaam en innovatief karakter.
Wat de aanleiding is voor de gebiedsontwikkeling spoorzone leest u in dit hoofdstuk. Ook geven we inzicht in de samenhang met andere opgaven zoals de vastgestelde woonvisie. In paragraaf 1.2 komt het proces en participatie terug. In hoofdstuk 2 staat de opgave voor de spoorzone centraal. Op basis van beleid, de uitkomsten van participatie en een ruimtelijke analyse zetten we de belangrijkste opgaven uiteen Het 3e hoofdstuk geeft de 3 ontwikkelprincipes weer voor de toekomstige duurzame ontwikkeling van het gebied. Deze worden van structuurniveau tot gebouwniveau verkend. Het 4 e hoofdstuk stelt op basis van de opgave en bouwstenen de ruimtelijke en programmatische structuurschets op. De schets geeft een raamwerk voor het landschap en openbare ruimte, mobiliteit en bebouwingsstructuur. Het 5e en laatste hoofdstuk beschrijft de eigenschappen van de verschillende karaktergebieden.
25
1.2 Samen stad bouwen
Ambacht + wonen
Stad
Groen, groen, groen
Menselijke maat Wonen voor verschillende doelgroepen
Oude IJsselarm
Atelierwoningen
WAT I S U
W DROO
Jongeren, Senioren
M?
Place making Concept Iseldoks doorzetten
Ontbreken van stedelijkheid
Publieke functies toevoegen
Nieuwe functies aanvullend aan de binnenstad
2036
STRUCTUURSCHETS
Wonen + werkruimtes
Geen entree voor de stad
Verbinding naar de binnenstad
Waardevolle bomen/groenstructuur
Aantrekkelijke wandel- en fietsroutes Rondjes Speelplekken
Werken
Fietsen langs de Oude IJssel Veel meer groen Stilstaand water, slecht voor waterkwaliteit
Economie
Onderwijs Betaalbaar wonen Werkgelegenheid
Meer wadi’s
Waterrecreatie
Historische plekken in beeld
Oude loods herbestemmen
Landschap
Groene verbindingen richting de Oude IJssel
Klimaatbestendig
Bomen
Geur
Recreatie voor de wijken
Milieuzonering van bedrijven Bedrijvigheid Geen monofunctioneel winkelgebied
Betere fietsenstallingen Meer fietspaden Veilige oversteken
Komst van de RegioExpres Verbinding over/onder spoor Loop- en fietsbrug
2023
Oude station ‘terugbrengen’ Centrale batterijopslag Bereikbaarheid P+R Logistiek Netcongestie Verbinding met het ziekenhuis Duurzame binnenstad distributie Laadplein
HUIDIGE SITUATIE EN PLANVORMING
Mobiliteit In de spoorzone bouwen we samen verder aan de stad. Stap voor stap werken we aan de verbinding tussen (toekomstige) bewoners, gemeente, stakeholders en andere belanghebbenden. Open en constructief blijven we in gesprek. Ook na oplevering van deze structuurschets. Bewoners betrekken we actief bij de uitwerking van de visie naar c oncrete plannen. Hiermee werken we aan stevige coalities, slimme gecombineerde investeringen, versnelling en verbondenheid bij de gebiedsontwikkeling. We bundelen hiermee onze kracht en emotie voor het gebied.
Gebiedscafé 23 november 2022
Schetsen op de kaart 26
Gebiedscafé spoorzone
Vervolgstappen
Het opstellen van deze structuurschets startte met de vraag: “Wat is uw droom van het gebied?” Antwoorden op deze vraag ontvingen wij tijdens de diverse gebiedscafés, wandelingen en gesprekstafels met stakeholders. Daarnaast ontvingen we vragen en suggesties via brieven en mails. We hebben een brede oproep gedaan aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om mee te denken. Tijdens de gebiedscafés en vele gesprekken zijn er verschillende opmerkingen, ideeën en reacties gegeven. Deze zijn grofweg te verdelen onder drie thema’s; Landschap, mobiliteit en stad en te zien op de volgende pagina. Het gebiedscafé kan uitgroeien tot een platform voor het gesprek over de toekomst van het gebied.
Deze structuurschets toont een eerste samenhangend beeld van wat we in de toekomst van dit gebied kunnen verwachten. Er volgen nog meerdere uitwerkingsfasen, waarin onder andere het masterplan, ontwikkelstrategie en planologische procedures worden opgezet. Participatie blijft hierbij een constante.
Gebiedscafé jongeren 27 maart 2023
rt S ta e r 2 0 2 2 Zom
afés
er c ieds - Zom G e b a r 20 2 2 Naja
3 20 2
n nde
ro e af V isi a r 20 23 Naja
ng r mi
o lu i t v 23 B e s e m b e r 20 Dec
visi e
no an e
l terp 4 Masrjaar 202 Voo
nt w
ikke
te l str a
gie
e lan terp n s a M nde af r o 5 20 2
Van structuurschets naar masterplan project 1
Aan de slag met projecten
project 2 project 3 haalbaarheid
Gebiedscafé 5 april 2023
Wandeling met 3D verbeeldingen 7 juni 2023 27
planologische procedure
uitvoering
Animatie door het toekomstbeeld
n on
ke t wi k
l str a
e tegi
20 3
6
2. OPGAVE 2.1 Ambitie: Een bruisende spoorzone ‘Een levendige spoorzone als toegangspoort van Doetinchem, waarin functies elkaar versterken’. Hoe mooi klinkt dat? De spoorzone is een uitdagende plek waar veel opgaven en ambities samenkomen. Het gebied staat hiermee aan de vooravond van een nieuwe fase in de gebiedsontwikkeling.
De spoorzone kan hét visitekaartje worden voor Doetinchem en de Achterhoek, waarbij de kwaliteit van de stad al zichtbaar is zodra je het station uitstapt. Door de goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer, de fiets en de auto heeft de spoorzone veel potentie voor het vestigen en het versterken van stedelijke activiteiten. Een gebied waar je niet alleen komt om over te stappen en je reis te vervolgen, maar ook een plek om te wonen, werken, leren, ontmoeten en te verblijven. Daarbij kan juist de uitwisseling en ontmoeting tussen mensen en functies het gebied doen bruisen en innovatie stimuleren.
Productie en werk
Wonen
Station
Onderwijs
Productie en werk Wonen
Onderwijs
Voorzieningen
Van losse functies naar een gecombineerde kwalitatieve en duurzame groei van de spoorzone
Een wereld te winnen. 28
29
Station
2.2 Ruimtelijke analyse De huidige situatie van de spoorzone is het resultaat van een jarenlange wisselwerking tussen het landschap, de netwerken (verkeersstructuur) en de bebouwing. Om de kracht, zwaktes, kansen en bedreigingen van het gebied te begrijpen wordt het gebied per laag geanalyseerd.
De spoorzone in ontwikkeling
Bos en landgoederen
Natte broek- en heidevelden
Rivierweidenlandschap
Essenlandschap
Afbakening spoorzone
Natte broek- en heidevelden
1930 De stad is om de spoorzone heen gegroeid
2011
Landschap
Oude IJssel
De Oude IJssel
Landschapstypen Doetinchemse context
Gemeente Doetinchem bestaat voor een belangrijk deel uit landelijk gebied. De stad Doetinchem is binnen dat landschap ooit ontstaan op de meest logische plek qua ondergrond. Aan de rivier de Oude IJssel en op de hoger gelegen uitlopers van het rivierduin. Deze relatie met het landschap bepaalt voor een belangrijk deel de kracht van Doetinchem. Dit geldt ook voor de spoorzone.
In een ruime schil rond het Ei begon de verstedelijking. Woongebieden rond het Ei en ook de eerste fabrieken van Hamburgerbroek ontstonden. Gaandeweg de twintigste eeuw raakte Hamburgerbroek geheel verstedelijkt. De Terborgseweg had zich ‘verdicht’ tot een aaneengesloten lint van bebouwing met diverse functies. Vanaf 1945 groeide Doetinchem met grote aaneengesloten nieuwe woongebieden. De spoorzone kwam centraal in de stad te liggen. De laatste decennia beëindigden veel bedrijven hun activiteiten. Het gevolg is vandaag de dag nog te zien in de spoorzone, met afwisseling van open en functionele ruimtes.
In de spoorzone is het verschil in ondergrond te herkennen tussen de rivieroevers langs de Oude IJssel en het stedelijk weefsel op het zandlandschap. Vanaf ongeveer 1860 nam de dynamiek in de stad toe. De industrialisatie kwam op gang.
30
De spoorzone vanuit de binnenstad gezien rond 1920
31
2.2 Ruimtelijke analyse
Landschap en cultuurhistorie
Gefragmenteerd groen
Groene plekken in de wijk op eigen initiatief
Verschillende karakteristieke panden
Open groene ruimtes
Veel verharding in het gebied Waardevol groen buitengebied op (korte loopafstand)
Oude IJssel ligt verscholen Veel open ruimte
Hittestress juni 2021
Verscholen Oude IJssel
Vredestein
Waardevolle fabriekshallen
Walmolen
Fabriek voor dierenvoeding langs de Oude IJssel
Overwoekerde loodsen
Eijmers
Legenda Cultuurhistorisch waardevolle gebouwen Belangrijke groenstructuren Water Overig groen en open ruimtes Kracht Zwakte Kans
Van de oorspronkelijke landschappelijke ondergrond is weinig meer te herkennen. Door de ontwikkeling van de afgelopen jaren zijn er veel stedelijke restruimtes ontstaan; open plekken met veel verharding. Er is dan ook veel ruimte voor ontwikkeling in de spoorzone. De Oude IJssel wordt met de nieuwbouwontwikkelingen en vergroening herontdekt, maar ligt op verschillende plekken nog verscholen. Het groen is op veel plekken gefragmenteerd. Aan de Hamburgerbroeklaan en de Industriestraat staan waardevolle bomenlanen. Het behouden en toevoegen van nieuwe groene plekken is belangrijk voor het tegengaan van hittestress. Het gebied de spoorzone is op dit moment relatief warm. 32
Ook zijn er veel (verscholen) cultuurhistorische gebouwen die eigenheid en identiteit geven aan het gebied. Het zichtbaar maken en transformeren van cultuurhistorische panden is kansrijk voor de spoorzone.
33
2.2 Ruimtelijke analyse
Netwerken
Ontbreken van goede routes naar de binnenstad Kiss and Ride ligt verscholen Risicolocaties verkeersveiligheid op de diverse wegen rond het Ei
Auto dominant
Rommelige fietsenstalling bij het station
Ontbreken van stedelijkheid Knelpunt rondom de spoorwegovergang Onaantrekkelijke eerste indruk
Rommelige fietsenstalling
Knelpunt voor gemotoriseerd verkeer
Auto dominant, veel parkeren rondom het station Komst RegioExpres Fietsverbindingen over de Oude IJssel ontbreken
Gelijkvloerse spoorwegovergang
Goed bereikbaar
De ‘aankomst’ in Doetinchem
Veel parkeren in directe omgeving station Legenda Auto Fiets Bus
Kracht Zwakte Bedreiging
Veel auto’s en verharding
Kans
Stationsomgeving
Het gebied is goed met de fiets, openbaar vervoer en de auto bereikbaar. Door de goede bereikbaarheid biedt de spoorzone veel kansen voor het vestigen en versterken van stedelijk activiteiten, zoals wonen, werken, leren en mobiliteit.
Handelingsperspectief Voor het OV-knooppunt Doetinchem is een handelingsperspectief van het station en de omgeving opgesteld. Hierin staat naast een inventarisatie en beoordeling van de huidige situatie ook de ambities en plannen voor de toekomstige situatie voor het OV-knooppunt. Dit handelingsperspectief stelden we als gemeente op in nauwe samenwerking met NS, AGEM, ProRail, Arriva, Connexxion, Provincie Gelderland en Rijkswaterstaat.
Het gebied direct rond het station is nu met name ingericht als knooppunt van het openbaar vervoer. Het gebied kenmerkt zich echter door veel verharding en open ruimte. Het gebied is niet ingericht op verblijven en ontmoeten. Hiermee vormt de eerste aanblik vanuit het station geen visitekaartje voor Doetinchem.
Aan de noordkant (Sturko-terrein) en aan de zuidkant van het spoor zijn er diverse parkeergelegenheden. Tegelijkertijd geeft de dominantie van de auto (parkeren) rond het station een weinig aantrekkelijke ruimte voor fietsers en voetgangers.
Ook ontbreekt er ‘stedelijkheid’. Er zijn veel lege onbebouwde kavels. Er is geen functiemenging en er is buiten de reistijden weinig levendigheid. Het gebied heeft bij het station geen ‘gezicht’. De menselijke maat in de openbare ruimte wordt gemist. Ruimtes zijn te groot en gericht op het gebruik van de auto.
34
35
2.2 Ruimtelijke analyse
Bebouwing en functies
Werken
Commercieel
Arbeidsplaatsen Huidige economische kengetallen spoorzone
Legenda Industrie Wonen Kleinschalige bedrijvigheid Maatschappelijk Kantoor Onderwijs Sport Cultuur Horeca
De spoorzone is opgebouwd uit verschillende stedelijke fragmenten. Er is al met al geen sprake van een samenhangend en aantrekkelijk gebied waarbij je de beleving voelt van een levendige stad.
Verschillende industriële bedrijven in en rondom het gebied hebben milieucontouren, waar rekening mee gehouden moet worden. Met de ontwikkeling van Iseldoks zijn de eerste woningen en voorzieningen toegevoegd aan de noordwestkant van het gebied. Ten zuiden van het station staat een aantal grote kantoorpanden. De Oude IJssel ligt aan de westkant van het gebied. Vanuit het gebied is er nu geen verbinding met de Oude IJssel. De verschillende aanwezige functies staan op zichzelf.
We zien veel gescheiden functies, waarbij werken het meest voorkomt. Op sommige plekken komt veel verandering van functie voor, doordat functies vervallen en er ruimte is om nieuwe toe te voegen. Daartegenover staat dat er plekken zijn die al lange tijd op dezelfde manier gebruikt worden, omdat die functies nog goed functioneren.
36
Bedrijventerrein Verheulsweide
Laborijn
Bibliotheek West Achterhoek
Creatieve bedrijvigheid zoals Streeckgenoot
Woongebied Iseldoks aan de Oude IJssel
Milieucontouren bedrijvigheid
37
2.3 De 6 opgaven voor de spoorzone Op basis van de ambities, ruimtelijke analyse en de uitkomsten uit participatie zijn 6 opgaven voor de spoorzone geformuleerd. 1. Bouwen vanuit de kracht van Doetinchem 2. Meer stad maken 3. Plek voor iedereen 4. Mobiliteitshub van de Achterhoek 5. Verbinding, uitwisseling en samenhang 6. Een duurzame groei
BINNENSTAD
= CENTRUMGEBIED SPOORZONE
Plek voor iedereen
1 Bouwen vanuit de kracht van Doetinchem
2 Meer stad maken
3
De groeiopgave voor Doetinchem is geen doel op zich, maar een kans om Doetinchem kwalitatief te versterken. Om op basis van de kracht van Doetinchem verder te bouwen. De kracht van de stad en regio zit in de groene uitstraling, de ‘dorpse stedelijkheid’, de onderlinge saamhorigheid, de werkmentaliteit en innovatie. De spoorzone is bij uitstek de plek waar dit samen kan komen.
We willen nieuwe woningen toevoegen die bereikbaar zijn voor alle doelgroepen. We willen de economie versterken, de werkgelegenheid toe laten nemen en ruimte bieden voor talent en innovatie. Daarbij bieden we ruimte voor onderwijs, maatschappelijke voorzieningen en werken we aan een uitgebreide recreatieve structuur. Kortom, ‘meer stad’ maken.
De spoorzone moet een plek zijn voor iedereen. Een plek waar je je thuis voelt en waar mensen prettig samenleven. Een gebied dat aantrekkelijk is om te wonen, werken, leren, verblijven en te recreëren, met alle daarbij behorende stedelijke voorzieningen. De opgave is hier om een juiste balans in te vinden.
Met deze groeiambitie is het de opgave om de spoorzone aanvullend te laten zijn aan de binnenstad. Niet concurrerend. De spoorzone kent eigen kenmerken die samen met de binnenstad een centrumgebied vormt. Een gebied met stadse allure, dorpse gemoedelijkheid en een modern werklandschap.
38
4 Mobiliteitshub van de Achterhoek We reizen steeds meer. Niet alleen voor school of werk, maar ook voor een dagje uit. Deze verschillende stromen van vervoer komen samen op een vervoersknooppunt. Op deze locaties maken ‘mobiliteitshubs’ het verschil. Station Doetinchem is daar een voorbeeld van. Het vormt een essentiële schakel in de ontsluiting en bereikbaarheid van de hele Achterhoek.
In het gebied staan verschillende type woningen, van luxe appartementen tot betaalbare woningen van huur tot koop. Samen met het bedrijfsleven en andere partners dragen we volop bij aan innovatie, leren, ambacht en bedrijvigheid; essentieel voor een inclusieve, duurzame en vitale stad. Ook een divers werkprogramma hoort hierbij. Dit zorgt voor meer werkgelegenheid en economische ontwikkeling.
De mobiliteitshub is een plek waar reizigers slim, schoon en voorál ook comfortabel overstappen. Je auto parkeren (om bijvoorbeeld) op de fiets verder te gaan, of de trein of bus te pakken. De directe omgeving van de mobliteitshub is daarnaast een aantrekkelijke plek om te verblijven.
39
2.3 De 6 opgaven voor de spoorzone
“WE MAKEN STERKER WAT STERK IS, EN WE VOEGEN TOE WAT MIST”
Huidige ruimtelijke situatie: Los mozaïek van stedelijke fragmenten
Structuurschets hecht verschillende gebieden aan elkaar
5 Verbinding, uitwisseling en samenhang Uit de ruimtelijke analyse blijkt dat transformatie van de spoorzone een complexe uitdaging is. De spoorzone bestaat uit verschillende stedelijke gebieden, elk met hun eigen kenmerken en gebruik. De opgave hierbij is om deze verschillende gebieden samen meer te laten zijn, dan ieder gebied afzonderlijk. Sterker maken wat sterk is, en toevoegen wat mist. Hierbij gaat stations- en stadsontwikkeling hand in hand. De opgave ligt dan ook op het maken van verbinding, het stimuleren van uitwisseling en het brengen van samenhang.
40
41
2.3 De 6 opgaven voor de spoorzone
6 Een duurzame groei Inzetten op koppelkansen
De overkoepelende opgave is om zowel een kwantitatieve als kwalitatieve groei in de spoorzone na te streven; een duurzame groei. Het is de kunst om in iedere opgave dwarsverbindingen aan te brengen met andere opgaven. Zo ontstaan win-win situaties. Door losse ingrepen aan elkaar te koppelen, ontstaan systemen en groeit de impact. Deze aanpak maakt de ontwikkeling van de Spoorzone Doetinchem tot een toonbeeld van duurzame gebiedsontwikkeling.
Koppelkansen is een abstract, maar belangrijk begrip in alle opgaven. Het combineren van functies zal helpen om kwaliteiten te behouden en tegelijkertijd door te groeien naar een toekomstbestendig Doetinchem. In de spoorzone is het de opgave om deze filosofie tot uiting te brengen. Voorbeelden Een greep uit de kansen die dit biedt: Door het planten van veel bomen en het bieden van ruimte voor water kan hittestress en droogte worden tegengegaan en beter omgegaan worden met het veranderende klimaat. Er ontstaan tegelijkertijd aantrekkelijke plekken voor zowel mens als dier. De groene en blauwe structuren bieden weer ruimte voor nieuwe mogelijkheden voor sport, bewegen en recreatie. Dit draagt bij aan meer sociale verbondenheid. Deze sociale verbondenheid kan weer verder versterkt worden door veel aandacht te besteden aan plekken voor ontmoeting en voorzieningen voor de buurt en stad. Maar er liggen ook koppelkansen door bijvoorbeeld te werken aan slimme en schone bouwlogistiek en prefabricage. Een manier van bouwen die ook de stikstofuitstoot vermindert, de bouwproductie versnelt en de betaalbaarheid verhoogt. Wellicht liggen er kansen om dit ook aan de landbouwtransitie te koppelen door de productie van biobased bouwmaterialen en het sluiten van bouw- en grondstoffenkringlopen.
De economische structuur kan verder versterkt worden door te bouwen aan een divers stedelijk werkprogramma en tegelijkertijd koppelkansen te zoeken met andere thema’s zoals vergroening, energie en circulariteit. Kortom, allemaal kansen die uitgaan van het verbinden van opgaven, waardoor we meerwaarde creëren en bouwen aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. De spoorzone is bij uitstek de plek hiervoor om dit waar te maken.
42
Naoberschap
Economie
Bestaande bedrijvigheid Werkgelegenheid Logistiek Productie Innovatie
Voorzieningen Betaalbaarheid Brede welvaart Ontmoeting
Mobiliteitstransitie
Mobiliteit - STOMP-principe Actieve mobiliteit
Klimaat en landschap
Energietransitie
CO2-reductie
Circulariteit Landbouwtransitie Versnellen woningbouwopgave
Robuuste groenstructuur Biodiversiteit Landschappelijk wonen
Biobased bouwen
Klimaat robuuste inrichting
Een duurzame groei door het koppelen van transitieopgaven
43
3. BOUWSTENEN Het transformeren van de spoorzone naar een bruisend stuk stad vergt een lange adem. Om deze ontwikkeling extra kracht bij te zetten is er een drietal bouwstenen opgezet. Deze zijn op basis van de gebiedscafés, opgaven en ruimtelijke analyse opgesteld. Deze bouwstenen, in de vorm van een ‘ontwikkelkompas’, vormen de leidraad in de duurzame ontwikkeling van het gebied. Ze geven houvast om ambities waar te maken. Ze geven richting aan de ruimtelijk-functionele structuur en de afzonderlijke ontwikkelingen.
“EEN DUURZAME SCHAALSPRONG VAN DE SPOORZONE EN TEGELIJKERTIJD EEN ENORME IMPULS VOOR STAD EN REGIO.”
Gezonde en groene leefomgeving
Doetinchemse stedelijkheid
1. Robuust landschappelijk raamwerk
12. Een gemengde en ondernemende stad
2. Waterrobuust en klimaatbestendig
11. Naoberschap
10.Doetinchemse maat en schaal
3. Cultuurhistorie in de etalage
9. Aantrekkelijke en verbonden openbare ruimte
4. Energieneutraal en circulaire bebouwing
5. De mens als startpunt
8. Station als herkenbaar visitekaartje van stad en regio
7. Slimme logistiek en autostructuur
6. Optimaal mobiliteitsknooppunt
Hub van stad en Achterhoek
In dit hoofdstuk worden de bouwstenen verdiept.
44
45
Doetinchemse stedelijkheid 3.1
Gezonde en groene leefomgeving
1. Robuust landschappelijk raamwerk
12.Doetinchemse maat en schaal
2. Waterrobuust en klimaatbestendig
11. Een gemengde en ondernemende stad
De Spoorzone Doetinchem bouwt door aan de sterke relatie met het landschap en de Oude IJssel. Vanuit de bodemcondities en het water wordt verder gebouwd aan een stevig en robuust landschappelijk raamwerk. Cultuurhistorisch waardevolle gebouwen vormen ankerpunten in de ontwikkeling. De spoorzone draagt bij aan de transitie naar een energieneutrale en circulaire bouweconomie.
10. Noaberschap
3. Cultuurhistorie in de etalage
4. Energieneutraal en circulaire bebouwing
9. Aantrekkelijke en, verbonden openbare ruimte
5. De mens als startpunt 8. Slimme logistiek en autostructuur 6. Optimaal mobiliteitsknooppunt 7. Station als herkenbaar visitekaartje van stad en regio
Hub van stad en Achterhoek GEVEL
46
47
1. Robuust landschappelijk raamwerk
Van functionele openbare ruimte met versnipperd groen
Naar groene en verbonden openbare ruimte met veel ruimte voor klimaatadaptatie
Spinbaan
Melkweg
De basis van de structuurschets begint bij een stevig landschappelijk raamwerk. Veel groen en water geven het gebied een groene en aantrekkelijke impuls. Hoe willen we dit doen? Het netwerk van ecologische hoofdstructuren als de Oude IJssel en het natuurgebied de Zumpe, willen we versterken en meer met elkaar verbinden. De verscholen Oude IJssel willen we meer verbinden met de stad door nieuwe groene verbindingen van straten, velden en parken. De bestaande bomenstructuur willen we zoveel mogelijk behouden en in de openbare ruimte zien we veel ruimte voor wateropvang en groen. De straten krijgen meer karakter door een variatie aan boom- en plantensoorten. Binnenterreinen worden vergroend met veel ruimte voor bomen in de volle grond.
Wadi in straat
Bomen in de volle grond
48
Aanplanten bomen
49
Een gezonde buitenruimte voor iedereen
Lijnen en iconen geven mogelijke routes met activiteiten weer
Binnen dit robuuste landschappelijk raamwerk krijgt beweging voor jong en oud speciale aandacht. De inrichting daagt uit om te te bewegen, ontspannen, sporten en te recreëren. We leggen aantrekkelijke en veilige routes aan om het lopen en fietsen te stimuleren. Er ontstaan interessante (hardloop) rondjes. Met name de beleving en toegankelijkheid van de Oude IJssel is hierin belangrijk. Recreëren op of langs het water van de Oude IJssel maken we mogelijk door interessante plekken aan te leggen. Daarnaast takken we met recreatieve routes aan op het landelijk gebied. Dit draagt bij aan de recreatieve verbondenheid met de regio. In de buitenruimte is er op allerlei plekken en manieren ruimte voor sport en spel. Elementen in de openbare ruimte bevorderen beweging en ontmoeting voor jong en oud
50
51
2. Waterrobuust en klimaatbestendig
“DE ERVARING VAN WATER TOT IN DE VEZELS VAN DE SPOORZONE”
Waterplein Primaire wadi Secundaire wadi De Oude IJssel
Het klimaat verandert en dit vraagt om de omgeving klimaatbestendiger in te richten. Ook voor de toekomstige ontwikkeling van de spoorzone is dit belangrijk. Het geeft tegelijkertijd identiteit aan het gebied. We zetten ons daarom in voor een groene en klimaatadaptieve inrichting van zowel de openbare ruimte als de bebouwing. In de straten, binnenterreinen, op de daken en aan de gevels wordt groen toegevoegd om meer water vast te houden. Door deze adaptieve aanpak kunnen we hittestress, droogte en wateroverlast tegengaan. Daarnaast is het niet meer wenselijk om het regenwater af te voeren naar het riool. Schoon (hemel)water hoeven we niet te zuiveren, maar kunnen we direct teruggeven aan de natuur. Op deze manier maken we van water een belangrijke karaktereigenschap, tot in de vezels van de spoorzone. Water komt terug in wadi’s in de straten, parkruimtes voor waterbuffering en binnentuinen met waterberging. We onderzoeken of we de historische rivierloop van de Oude IJssel kunnen herstellen met een waterinfiltratiepark. Al met al draagt dit bij aan een robuust watersysteem, dat tegelijkertijd beleefbaar is en sfeer en karakter geeft aan het gebied. 52
Woodhood, Duitsland, Karres en Brands 53
Openbaar gebied is onderdeel van de natuur!
Lokaal regenwater opvangen
Ook op het niveau van het gebouw en de buurt krijgt klimaatadaptatie aandacht. Voldoende groen, het vasthouden van hemelwater en het besparen op het drinkwatergebruik staan daarbij centraal. We gaan zuinig om met drinkwater. We willen de milieu-impact van het zuiveren en het transporteren van drinkwater verminderen.
Klimaatstraat
gebouwen invloed op microklimaat (schaduw, wind, hitte)
grote groenvakken Groene leefomgeving voor infiltratie Parkzone voor buffering tijdens piekmomenten
Groen ter verbetering van het microklimaat
1 Groene leefomgeving gunstig voor stad, lichaam en geest
2 Waterdoorlatende bestrating en buffercapaciteit maaiveld
3 Waterbuffering in en aan gebouwen
4 open water voor verkoeling en natuur
- zoveel mogelijk groen zonder opstaande randen voor infiltratie van regenwater
- in hoogstedelijke omgeving belangrijk om zicht op groen te ontwerpen tbv Vitamin G (ervaren van groen in dagelijks leven)
-waar mogelijk/nodig water zichtbaar afgevoerd
- wateropslag wordt gestimuleerd op eigen kavel en in de openbare ruimte; van regenton tot ondergrondse opslag; water kan weer gebruikt worden in drogere periodes
- (extra) open water levert verkoeling op hete dagen en verhoogd de natuurwaarde van de Hoef, deze natuur levert in de vorm van bomen en beplanting, extra capaciteit om water in de bodem vast te houden (en door schaduw te vormen) waardoor de cirkel versterkt wordt.
- water wordt afgevoerd richting wadi’s en open water
Waterdoorlatende bestrating
Veilige speelruimte in de luwte
- Niet alleen goed voor biodiversiteit, maar ook permeabiliteit voor hemelwater.
- waterdoorlatende verharding wordt gestimuleerd
Autoluw, veel bewegings en speelruimte!
- Sponsdaken (gewicht, dimensie, capaciteit) regentonnen of onder bouwblokken colelctieve opvang in kelders of wanden - gebruik hemelwater in (grijs)waterbehoefte: toiletten
Hergebruik gezuiverd water
Regenwatervijver
Ook op het straatniveau is in de spoorzone veel winst te behalen om de biodiversiteit en de natuurbeleving te vergroten. Zo leeft de stad met de natuur. In deze structuurschets geven we hiervan enkele voorbeelden van mogelijke maatregelen.
Groene daken Groen vermindert hitte stress en filtert fijnstof !
Neskast gierzwaluw Steppingstones voor vogels & vleermuizen
Nestruimte in en aan noord- en oostgevel
Verticaal groen t.b.v. broedende vogels
Groene daken
Haag als erfafscheiding
Bijenlint, begroeiing onder bomen
1 Slim omgaan met beperkt groenoppervlak
2 Divers gebruik van boomsoorten en onderbegroeiing
3 Groene linten en stapstenen in stenen omgeving
4 Flora en fauna op en aan gebouwen
5 Groen voor mens en dier
groen slim inpassen: daken, verticaal, efficient. Groen in elk seizoen
- waar mogelijk bestaand groen behouden
- groen vakken hebben zo groot mogelijke afmetingen - groen ligt zo dicht mogelijk bij elkaar en vormt verbinding, met name als sluitstuk van de ‘derde ring’
Nestruimte vogels en vleermuizen aan voornamelijk noord- en oostgevels. Hoogte van nestruimte bepaalt welke soorten gebruik maken (BRON)
- denk aan fruitbomen en struiken, maar ook noten
- inheemse soorten geven de meeste voedselrijkdom en beschuttingsmogelijkheden, selecteer sortiment op basis van gradient nat-droog
-
Groene daken en gevels tbv groenoppervlak in stad.
Boom biedt veel m2 groen i.r.t. ruimtegebruik op maaiveld (NB: ondergronds groot wortelpakket) Groene daken relatief duur, meeste rendement als gebruikers er of uit kunnen kijken; dus niet op allerhoogste daken toepassen. zicht op groen belangrijk voor Vitamin G: ervaring van groen in leefomgeving
54
Groene, eetbare tuin Minimaal bestraat
Ruime groenvakken
Eetbare tuin
- verschillende bomencultivars voor grotere variatie in voedsel voor insecten en vogels
- collectieve moestuinen in binnentuin en op dak.
Vleermuiskast in gevels
- juiste onderbegroeeiing ter ondersteuning van het ecosysteem - variatie voorkomt monocultuur en beschert daarmee tegen ziektes en plagen
55
3. Cultuurhistorie in de etalage
Zichtlijnen Historische dorpslinten
Fabriek voor dierenvoeding aan de Oude IJssel
Rijksmonumenten
Fooddock Deventer
Nieuwe plekken aan het water
Gemeentelijke monumenten Cultuurhistorisch waardevol Oude IJssel arm
Verschillende ‘karaktermakers’ kenmerken het gebied. We benutten deze verschillende cultuurhistorische en landschappelijke karakteristieken op een geheel, eigentijdse wijze. Denk hierbij bijvoorbeeld aan monumentale en beeldbepalende bebouwing. Maar ook landschappelijk zijn er waardevolle structuren als de Oude IJssel met historische meandering en de groene gordel om de binnenstad. Dit zijn karakteristieke elementen voor de ontwikkeling. Ze geven herkenbaarheid en eigenheid aan het gebied. We leggen de nadruk op het behouden van erfgoedwaarden met oog voor de veranderende eisen van de tijd. Het behoud van erfgoed en de ontwikkeling van de spoorzone gaan zo hand in hand en versterken de culturele identiteit van het gebied. Papierfabriek Zanders, Duitsland, Karres en Brands
Papierfabriek Doetinchem
Verre toekomst?
56
57
“WE ZETTEN VERSCHOLEN CULTUURHISTORIE IN DE ETALAGE”
58
59
“DE SPOORZONE ALS SHOWCASE, AANJAGER EN TESTRUIMTE VAN DE CIRKELREGIO DE ACHTERHOEK”
4. Energieneutraal en circulaire bebouwing
Regio Achterhoek
Een landelijk gebied waar functies elkaar versterken Houtproductie Duurzaam bosbeheer
Productie van biobased materiaal Verbeteren waterkwaliteit CO2-opslag
Co2-opslag Positieve bijdrage CO2problematiek
Hergebruik grijswater
In de Spoorzone Doetinchem werken we samen om circulariteit te integreren in het gebied. Dit vormt tegelijkertijd een testruimte, aanjager en een voorbeeld voor de Cirkelregio de Achterhoek.
Hergebruik materialen
Prefabricage Modulair Demontabel
Nederland heeft als doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn. Daar zijn we nog lang niet. In de Spoorzone Doetinchem liggen veel kansen hiervoor. Het gaat dan om minder materiaalgebruik, hoogwaardig hergebruik van materialen en het inzetten op biobased bouwmaterialen. Tijdens de aanleg en het gebruik worden zo min mogelijk grondstoffen in het gebied toegepast en wordt er circulair omgegaan met het grondgebruik. Ook worden de openbare ruimte en woningen aangelegd met zo veel mogelijk demontabele en herbruikbare materialen. De ambitie is om een deel van de woningen biobased te bouwen en/of modulair op te zetten. Denk aan hennep, vlas, stro, riet etc. als landschappelijke stromen te gebruiken voor tal van toepassingen als touw, verf, linnen, muren en daken. Er liggen zo veel koppelkansen. Denk aan de versnelling van de woningbouw, betaalbaar wonen, landbouwtransitie en bijdrage aan de stikstofproblematiek. 60
Versnelling productie
Fabriek
Minimale stikstofuitstoot
Lokale energieopslag Batterij van de buurt Warmte koudeopslag
61
Spoorzone
Materiaalbewust
urban mining
Ook op het niveau van het gebouw en het bouwblok zoeken we naar mogelijkheden om te bouwen aan een energieneutraal en circulair gebied. Hierin zijn verschillende pijlers, zoals biobased bouwen, duurzame logistiek, het gebruiken van reststromen en modulaire bouwconcepten als ‘Flexwonen’ voor het verminderen en hergebruik van materialen.
tijdelijke en permanente modulaire constructies
geen uitloogbare materialen toegepast
Logistieke HUB
> 80% materialen openbare ruimte hergebruikt en herbruikbaar, laagste milieu-impact demontabele en herbruikbare materialen
verminderen afvalstromen, gescheiden inzameling
SMART wonen
In het gebied werken we actief samen aan de productie, de opslag en het verminderen van het energieverbruik.
Zon oriëntatie
Bomen als seizoensgebonden zonwering
LED straatverlichting
1 CO2 neutraal
2 Bomen als zonwering
3 aansluiten op stadswarmtenet
- er is inspanning gedaan om de or bij aanleg en in de gebruiksfase zo neutraal mogelijk te krijgen: herbruik materialen, co2 compensatie, circulair en gerecycled materiaal, duurzaamere aleternatieven voor beton. Dit materiaal draagt bij aan hoefse identiteit
- Openbaar groen om mits volwassen een grote bijdrage leveren aan de benodigde verkoeling van gebouwen. behoud dus zoveel mogelijk bestaande bomen en plant nieuwe zo groot mogelijk aan.
in de ondergrond van de openbare ruimte is rekening gehouden met extra leidingen voor het stadswarmtenet
- houdt rekening met nieuwe vormen van enrgieopslag in de toekomst; batterijen en opslag voor waterstof
- op ontwikkevelden kan ook ingezet worden op warmtekoudeopslag
- van het gas af betekent meer electisch verwarmen en koken; de nutspartijen zullen meer claims op de openbare ruimte leggen voor trafo’s. streef er naar deze zoveel mogelijk inpandig te realiseren.
-
- zorg voor goede ondergrondse groeiruimte om bomen tot volwassenheid te laten komen.
4 rekening houden met toekomstige energievraag
- electrisch opladen van auto’s vraagt om een goede laadinfrastructuur, palen in de openbare ruimte
62
5 sport en spelaanleiding - de hoef heeft door zijn huidig gebruik als bedrijven terrein weinig grote speelruimtes. de weinige plekken die er zijn zullen extra aantrekkelijk ingericht moeten worden. - de buitenruimte zit wel vol kleine spelelementen en spelaanleiding om mensen uit te dagen te sporten en bewegen.
63
stedelijkheid 1. Robuust landschappelijk raamwerk
12.Doetinchemse maat en schaal
3.2
Hub van stad en Achterhoek
2. Waterrobuust en klimaatbestendig
11. Een gemengde en ondernemende stad
10. Noaberschap
Naast het stevige landschappelijk raamwerk is een goed functionerend mobiliteitssysteem essentieel. Een systeem, waarbij er een balans is in vervoersmiddelen en waarbij een optimaal functionerend mobiliteitsknooppunt ontstaat. Voor Doetinchem en de Achterhoek. We nemen hierbij de mens als startpunt.
3. Cultuurhistorie in de etalage
4. Energieneutraal en circulaire bebouwing
9. Aantrekkelijke en, verbonden openbare ruimte
8. Station als herkenbaar visitekaartje van stad en regio
5. De mens als startpunt
6. Optimaal mobiliteitsknooppunt 7. Slimme logistiek en autostructuur
64
65
5. De mens als startpunt
“IF YOU PLAN CITIES FOR CARS AND TRAFFIC, YOU GET CARS AND TRAFFIC, IF YOU PLAN FOR PEOPLE AND PLACES YOU GET PEOPLE AND PLACES,” William H. Whyte Social life of Small urban places, 1980
Om de leefbaarheid te verhogen en de ambities voor een duurzame inrichting van de openbare ruimte te realiseren wordt er gebruik gemaakt van het STOMP-principe. In het STOMP-principe staat de auto niet langer centraal bij de inrichting van de (verkeers)ruimte, maar gaan we uit van deze volgorde; de voetganger (Stappen), de fietser (Trappen), het Openbaar vervoer, deelmobiliteit (MaaS). Tot slot kijken we naar de Privéauto bij de inrichting van het gebied. Het ‘STOMP-principe’ is een belangrijk uitgangspunt, waarin de mens centraal staat in gebiedsontwikkelingen en welke invulling geeft aan de leefbaarheid en bereikbaarheid van de gebieden. De spoorzone vormt hiervoor de uitgelezen locatie om dit mobiliteitsprincipe toe te passen. De spoorzone is onderdeel van het mobiliteitsplan van Doetinchem. Gemeente Doetinchem werkt op dit moment aan de verdere uitwerking van het mobiliteitsplan. Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service, Privéauto (STOMP)
66
67
Verdieping op stationsomgeving De omgeving rondom het station is in de afgelopen jaren flink veranderd en verbeterd. Uit de analyse van de huidige stationsomgeving komt naar voren dat er nog meer kansen liggen. In het handelingsperspectief wordt duidelijk dat het mobiliteitsknooppunt met name ingericht is als overstapmachine. De auto is dominant en de overstap tussen bus en trein is functioneel. In de toekomstige situatie ontstaat er voor de voetganger rond het station een compact netwerk met een stationsstraat, pleinen en parken. De inrichting helpt de voetganger om vanuit het station de omgeving te betreden met logische en prettige routes richting de binnenstad. De inrichting geeft aan beide zijden van het station een warm welkom.
Ruimte voor de voetganger (Stappen)
P
Autovrije stationsstraat
P P
P
P+R P
Verbeterde route richting de binnenstad
K+R Stationsplein Nieuwe route over het spoor
P
P+R Stationsplein Voetpaden richting de Oude IJssel
Van verkeersmachine
Naar voetganger centraal, met een aantrekkelijk omgevingsdomein.
Op verschillende plekken is de ruimte voor de voetganger (te) beperkt. We werken dan ook aan een fijnmazig netwerk van straten, pleinen en binnenruimtes. Op dit moment biedt een groot deel van de spoorzone veel ruimte aan de auto en zwaarder verkeer. Op verschillende plekken is de ruimte voor de voetganger (te) beperkt. Voor de toekomst werken we aan een prettige balans in de toegankelijkheid voor zowel de voetganger, de fiets als de auto. De voetgangers en fietsers krijgen hierin veel ruimte. De openbare ruimte vormt dan ook een belangrijk onderdeel van de herinrichtingsopgave. Er komt een fijnmazig netwerk van straten, pleinen en binnenruimtes. Dit netwerk voegt stedelijke beschutting toe en is aantrekkelijk om te verblijven. Er zijn verbeterde looproutes tussen het station en de binnenstad. De Oude IJssel willen we verbinden met het stationsgebied. Waar mogelijk komen er nieuwe langzaam verkeersverbindingen over of onder het spoor.
68
Huidige situatie stationsgebied Doetinchem
Voetganger centraal in stationsgebied Zwolle
69
“ZODRA JE HET STATION UITSTAPT, STA JE DIRECT MIDDEN IN DE STAD” Huidige situatie Stationsstraat
Droombeeld Stationsstraat 70
71
Verdieping op stationsomgeving
6. Optimaal mobiliteitsknooppunt Fiets (Trappen)
P+R
Door de introductie van een centraal stationsplein aan de zuidzijde krijgt de voetganger ruim baan en worden bus- en ketenvoorzieningen op logische wijze georganiseerd. Illustratieve schetsverkenning uit het handelingsperspectief. In een vervolgfase onderzoeken we dit verder.
K+R
De fiets-trein verbinding is erg belangrijk. We werken dan ook aan stevige fietsverbindingen. Rond het station liggen goede en comfortable fietsenstallingen. Logistiek en fiets wordt zoveel mogelijk van elkaar gescheiden.
Betere fietsenstallingen
Toegankelijk voor verschillende vervoersmiddelen
Brede fietspaden naar fietsenstallingen
Kiss en Ride
De fiets is een belangrijk vervoersmiddel. Brede, overzichtelijke en veilige fietsroutes vormen dragers in het gebied. Er wordt aangetakt op het regionale netwerk van de Achterhoek. Er worden nieuwe verbindingen over de Oude IJssel gemaakt om de omliggende buurten optimaal te verbinden. Aan de zuidzijde van het spoor worden logistieke routes en fietsroutes zo veel mogelijk van elkaar gescheiden. De Hamburgerbroeklaan wordt heringericht als een aantrekkelijke straat. De overstap van de trein en de fiets wordt zo soepel mogelijk vormgegeven. De toegangen naar de fietsstallingen en de looproutes naar het station zijn logisch gepositioneerd en goed herkenbaar. Er is ruime parkeergelegenheid voor verschillende type fietsen aanwezig. De overstap tussen de fiets en de trein is zo kort en comfortabel. De fietsenstallingen bieden ruimte om meer voorzieningen toe te voegen, zoals bijvoorbeeld een fietsenmaker, servicepunten en pakketdiensten. 72
73
Trein, bus en ketenvoorzieningen (OV) Verdieping op busstation De ligging van het busstation aan de zuidzijde is cruciaal voor het functioneren en de aanblik van de stad aan de zuidzijde. In het traject van de structuurschets zijn verschillende modellen voor het busstation verkend. Er moet voldoende ruimte zijn om de toekomstige groei op te kunnen vangen. Er is gezocht naar een nieuw stationsplein op zuid, waaromheen bus, fiets en ketenvoorzieningen (taxi’s, kiss en ride, park en ride) zijn georganiseerd. De zuidzijde is geen achterkant, maar ook een voorkant van het station. Ook liggen er koppelkansen voor het busstation. Denk aan elektrificatie van het busvervoer en treinvervangend busvervoer.