B14.33 Bijlage 33 onderbouwing Laborijnlocatie - archeologisch vooronderzoek.pdf

34

Wijnen, 2025. 30

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

onderzocht (Zaakidentificatienummer 5500745100) door Hamaland Advies VOF in 2024 (Terborgseweg 106-110). Dit gedeelte is niet opnieuw onderzocht. De boringen die vervallen zijn omdat een deel al bleek te zijn onderzocht staan verder niet afgebeeld in Bijlage 10. Verder waren er een heel aantal boringen die gestuit zijn in een opgebracht grondpakket vanwege puin en/of puinlagen (boringen 5, 6, 11 t/m 15). De diepte waarop deze boringen gestagneerd zijn varieert van 40 à 130 cm -mv. Omdat de boringen 5, 6, 11 t/m 15 gestuit zijn is daar onbekend wat er onder het opgebrachte grondpakket te verwachten is. Verder zijn voornamelijk boringen aangetroffen met een dikke A-horizont (plaggendek) met direct eronder de natuurlijke ondergrond (C-horizont) bestaande uit dekzanden (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden) en/of terrasafzettingen (Formatie van Kreftenheye). In de boring 8 bestaat deze dikke Ahorizont heel waarschijnlijk uit een subrecente ophoging, omdat in de onderste subhorizont kolengruis is aangetroffen (100 tot 140 cm -mv). Verder is in boring 7 op 60 tot 80 cm -mv een rest van de A-horizont onder een opgebracht grondpakket aangetroffen. In de boringen 4 en 9 zijn mogelijke sporen aangetroffen onder een matig dikke A-horizont op respectievelijk 30 en 40 cm -mv (13,09 en 12,78 m +NAP).

Het materiaal van deze sporen bestaat uit lichtbruin, (zeer) zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand met enkele houtskoolspikkels. Behalve in boring 1 waar tot 110 cm -mv (12,45 m +NAP) een (zichtbare) verstoorde, humeuze bovengrond is aangetroffen is de bovengrond (afgezien bovenin in de bovengrond van boring 7) niet zichtbaar verstoord. Als representatie van een onverstoord profiel binnen het plangebied is boring 3 beschreven:



0 tot 40 cm -mv (12,45 tot 12,85 m +NAP): donker grijsbruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand met een fragmentje (modern) vensterglas, Ahorizont, bouwvoor.



40 tot 100 cm -mv (11,85 tot 12,45 m +NAP): bruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand met een enkele baksteen- en houtskoolspikkel, Ahorizont, akkerlaag.



100 tot 130 cm -mv (11,55 tot 11,85 m +NAP): lichtgeel, zwak siltig, matig fijn zand, C-horizont, terrasafzettingen (Formatie van Kreftenheye).

De natuurlijke ondergrond die het potentiële archeologische niveau representeert is aangetroffen op 80 à 140 cm -mv ( m +NAP). Noaberhoek Binnen dit deelgebied zijn een aantal variaties aangetroffen qua profielopbouw. Deze variaties zijn deels door de mate van verstoring (in de boring 6 en 7 ligt een dik opgebracht grondpakket direct op de Laag van Wijchen), de profielopbouw qua afzettingen en de dikte van de A-horizont. In het plangebied komt voornamelijk de opeenvolging voor van rivierduinafzettingen (Laagpakket van Delwijnen, Formatie van Boxtel)-op-Laag van Wijchen, Formatie van Kreftenheye-op-afzettingen van vlechtende rivieren (Formatie van Kreftenheye) voor. Verder varieert de dikte van de A-horizont nogal van 30 tot 120 cm dikte (matig dikke tot dikke A-horizont). In de boringen 1 t/m 3 is een matig dikke A-horizont aangetroffen, terwijl in de boringen 4 en 5 een dikke A-horizont is aangetroffen. Daarbij moet worden opgemerkt dat het in de boringen 1 t/m 3 om een initiële bouwvoor gaat omdat de oorspronkelijke Ahorizont waarschijnlijk door afgraving is verdwenen. In een deel van de boringen is een Bw-(verwerings)horizont aangetroffen in de rivierduinafzettingen (boringen 1, 2 en 4) en deels ook in de Laag van Wijchen (boring 1 en 2) en in de afzettingen van de Formatie van Kreftenheye in boring 3.

Tegelijkertijd ontbreekt de Bw-horizont in de boring 5 met een AC-profiel en de boringen 6 en 7 waar de Laag van Wijchen

31

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

direct onder een respectievelijk 130 en 170 cm dik opgebracht grondpakket is aangetroffen. In deze boringen is geen Bw-horizont aangetroffen. Als representatie van de bodemopbouw binnen dit deelgebied is boring 2 beschreven:



0 tot 30 cm -mv (12,17 tot 12,47 m +NAP): licht grijsbruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn, matig grindig zand, bouwvoor (initiële A-horizont; oorspronkelijke A-horizont is verdwenen).



30 tot 50 cm -mv (11,97 tot 12,17 m +NAP): lichtbruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn, matig grindig zand, Bw-horizont in rivierduinafzettingen (mogelijk met enige verspoeling).



50 tot 70 cm -mv (11,77 tot 11,97 m +NAP): bruin, zwak humeuze, zwak zandige klei, Bw-horizont, Laag van Wijchen, Formatie van Kreftenheye.



70 tot 90 cm -mv (11,57 tot 11,77 m +NAP): geel, zwak siltig, matig grof zand, C-horizont, Formatie van Kreftenheye.

De natuurlijke ondergrond die de top van het potentiële archeologische niveau representeert is aangetroffen op 30 à 170 cm -mv (10,95 à 12,40 m +NAP). Er kunnen (in ieder geval theoretisch) ook archeologische resten in de Laag van Wijchen verwacht worden. De top daarvan is aangetroffen op 50 à 190 cm -mv ( 10,95 à 11,97 m +NAP).

4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Lamborijnlocatie In de verstoorde humeuze bovengrond van boring 1 is kolengruis, een fragmentje (modern) vensterglas, plastic en een enkele baksteenspikkel aangetroffen als bijmenging. Verder zijn in de gestuite boringen, boringen 5, 11 t/m 15, wat grind, baksteenfragmenten en puin aangetroffen als bijmenging. Een (modern) vensterglasfragmentje is aangetroffen in de bouwvoor van boring 3. In de A-horizont (akkerlaag) van de boringen 2, 3, 7 en 10 zijn enkele baksteen- en houtskoolspikkels aangetroffen in de akkerlaag (A-horizont) en in boring 9 zaten deze in de bouwvoor. In de boringen 4 en 9 is een mogelijk spoor aangetroffen met enkele houtskoolspikkels. Opsporing hiervan vergt normaalgesproken meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1.7). Noaberhoek In de initiële A-horizont (bouwvoor) van de boringen 1 en 3 is een enkele puin- en/of baksteenspikkel aangetroffen. Terwijl in het opgebrachte grondpakket van boring 6 wat baksteenfragmentjes zijn aangetroffen. Verder is een enkele houtskool- en baksteenspikkel aangetroffen in de dikke A-horizont (plaggendek) van boring 5. Deze in potentie archeologische indicatoren zijn weinig relevant omdat deze heel waarschijnlijk zijn opgebracht.

Wel relevant is de enkele houtskoolspikkel, die bovenin de Bw-horizont van boring 4 is aangetroffen. Opsporing hiervan vergt (normaalgesproken) meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1.7). Om die reden is een archeologische vindplaats op de Noaberhoek waarschijnlijk, al kan deze houtskoolspikkel net zo goed een natuurlijke herkomst hebben. 32

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

5C

ONCLUSIE EN

VERWACHTING Binnen het deelgebied Laborijnlocatie zijn een heel aantal boringen gestuit. Om die reden kon de natuurlijke ondergrond niet onderzocht worden in bepaalde zones (zie Bijlage 12 en Bijlage 13) en daarmee kon ook niet worden bepaald of er in de top van een potentieel archeologisch niveau te verwachten is. Op basis van de gezette boringen kon enkel een relatief klein deel van het deelgebied Laborijnlocatie als waarschijnlijk verstoorde zone worden aangewezen. Verder is er een zone afgebakend waar een dikke A-horizont op de natuurlijke ondergrond (C-horizont) en een matig dikke A-horizont met daaronder een mogelijk spoor en daaronder de natuurlijke ondergrond is aangetroffen (zie Bijlage 12). De natuurlijke ondergrond bestaat uit dekzandafzettingen en/of afzettingen van vlechtende rivieren. De zone met een onverstoorde A-horizont, al dan met sporen in de ondergrond staan aangegeven als zone met een hoge archeologische verwachting. Binnen deelgebied Noaberhoek is in het noordwestelijk deel van het plangebied de bodem tot op de Laag van Wijchen afgegraven en is grond opgebracht. Deze zone heeft in principe een lage archeologische verwachting (zie Bijlage 12 en Bijlage 13), al kunnen er theoretisch in de Laag van Wijchen nog archeologische resten aanwezig zijn uit het Laat-Paleolithicum. Voor de rest heeft deelgebied Noaberhoek een hoge archeologische verwachting.

Voor een deel is een Bw-horizont bewaard gebleven onder een bouwvoor (initiële A-horizont waar de oorspronkelijke A-horizont waarschijnlijk is afgegraven). Verder is in twee boringen een dikke A-horizont bewaard gebleven.

33

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

6S

ELECTIEADVIES

Op de Laborijnlocatie en de Noaberhoek zijn met behulp van de resultaten van het verkennend booronderzoek archeologische verwachtingszones aangewezen (Bijlage 13). Voor de zones met een lage archeologische verwachting adviseren we geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven. In de zones met een hoge archeologische verwachting of waar deze onbekend is, omdat de boringen zijn gestuit wordt nader archeologisch onderzoek geadviseerd conform protocol 4003 IVO (landbodems). Gelet op de te verwachten prospectiekenmerken en prospecteerbaarheid van een eventuele vindplaats wordt geadviseerd dit vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform de KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P).35 De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Doetinchem, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, de regioarcheologen van de Omgevingsdienst Achterhoek. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.

35

Borsboom e.a., 2012 34

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

literatuur

Bente, D.A., 2001. Tracé Bedrijvenweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). Amsterdam, RAAP-Rapport 731. Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Broeke, E.M. ten, 2011. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek. Terborgseweg (ong.) te Doetinchem in de gemeente Doetinchem. Econsultancy-Rapport 11075859. Broeke, E.M. ten, 2012. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek. Fabriekstraat 17 te Doetinchem in de gemeente Doetinchem. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 11126420. Broeke, E.M. ten, 2016. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Terborgseweg 74-78 en Stationsplein 2 te Doetinchem in de gemeente Doetinchem. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 14116278. Broeke, E.M. ten, 2021a. Archeologisch bureauonderzoek Persleidingtracé papierfabriek Doetinchem – RWZI Etten. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 8665.001.

Broeke, E.M. ten, 2021b. Archeologisch verkennend booronderzoek Persleidingtracé papierfabriek Doetinchem – RWZI Etten. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 8665.007. Broeke, E.M., 2025. Rapportage archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek Spoorstraat (ong.) in Doetinchem, Gemeente Doetinchem. Econsultancy-Rapport 25501.001. Brouwer, R.M., E. Eimermann, W. Jongbloed, T. Klerks en C.W. Koot, 2022. Plangebied Terborgseweg 74-78 te Doetinchem, gemeente Doetinchem.

35

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven. Amersfoort, VestigiaRapport 2253. Hanemaaijer, M., 2024. De Pas te Doetinchem, gemeente Doetinchem. Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC Rapport 6375. Helmich, C., 2010. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek verkennende fase Fabriekstraat te Doetinchem. Archeodienst Rapport 28. Hendriks, N., 2023. Inventariserend veldonderzoek – proefsleuven Holterhoek te Doetinchem, gemeente Doetinchem (GD). Laagland Archeologie Rapport 1085. Jong, C. de, 2021. Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Terborgseweg 74-78, Doetinchem, gemeente Doetinchem: een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de karterende fase. Utrecht, Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Keunen, L.J., 2008. Randweg-Oost te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend veldonderzoek ten behoeve van een MER. Weesp, RAAP-Notitie 2951. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Oosterhout, F. van, 2006. Plangebied Holterhoek, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. Amsterdam, RAAP-Notitie 1654.

Oosterhout, F. van, 2008. Plangebieden Masterplan De Schil, gem, Doetinchem. RAAP-Rapport 1580. Ringenier, H., 2008. Plangebied Uitvaartcentrum, gemeente Doetinchem. RAAPNotitie 2634. Schabbink, M., 2007. Plangebied Holterhoek te Doetinchem. Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-Rapport 1337. Scholte Lubberink, H.B.G., P. van der Kroft en G. Zielman, 2016. Oostelijke Randweg Doetinchem vindplaats 1, gemeente Doetinchem; archeologisch onderzoek: een opgraving. Weesp, RAAP-Rapport 3180.

36

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Schorn, E.A., 2022. Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek), verkennende fase Fabriekstraat 29 Doetinchem, Gemeente Doetinchem. KSP Rapport 22128. Schuurman, E.I., 2009. Plangebied Oostelijk Randweg (tracé 2) te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterende fase). Weesp, RAAP-Notitie 3231. Schuurman, 2011. Plangebied Randweg-Oost te Doetinchem (aanvulling), gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek). RAAP-Notitie 3897. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Wemerman, P.J.L., 2020. Tot Verstercking van die Stede. Archeologische begeleiding Terborgseweg te Doetinchem. Econsultancy-Rapport 8185.002. Wijnen, J. en R. Kost, 2025. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek – verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem. Laagland Archeologie Rapport 1087. Wijnen, J, 2025: Plan van Aanpak IVO-verkennende fase Plangebied: Noaberhoek en Laborijnlocatie, Doetinchem, Doetinchem. Laagland Archeologie B.V. Eindhoven. Willemse, N.W., L.J. Keunen, R.S. kok, J.A.T. Wijnen en S. van der Veen, 2019. Archeologie in de gemeente Doetinchem. Actualisatie van de archeologische waarden- en verwachtingskaart.

RAAP-Rapport 2877. Wit, M.J.M. de Wit, 2015. Archeologische opgraving Terborgseweg Doetinchem, gemeente Doetinchem (GLD). MUG-publicatie 2015-3. Woolschot, D. en E.E.A. van der Kuijl, 2022. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie. Plangebied Holterhoek te Doetinchem, gemeente Doetinchem. Hamaland Advies Project 213665. Zielman, G., 2015. Plangebied Terborgseweg 63 te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend, veldonderzoek (proefsleuven). RAAP-Rapport 2920. Wijnen, J. , 2025. Plan van Aanpak ivo-verkennend - Noaberhoek en Laborijnlocatie Doetinchem. Eindhoven. Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII 37

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Noaberhoek en Laborijnlocatie te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com

Gebruikte kaarten Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 8-8-2025 1 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 8-8-2025 1 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 21-92025 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 8-8-2025 1 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 18-8-2025 Verwachtingskaart. Bron: gemeente Doetinchem. Geraadpleegd op 13-8-2025

Lijst afbeeldingen Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl

7

Afbeelding 2. Huidige situatie Noaberhoek (boven) en Laborijnlocatie (onder). Bron: pdok.nl 10 Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN.

13

Afbeelding 5. Uitsnede uit de eerste kadastrale kaart, circa 1832. Bron: hisgis.nl.23 Afbeelding 6. Uitsnede uit de topografische kaart van 1850. Bron: topotijdreis.nl.24 Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1893. Bron: topotijdreis.nl.24 Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1931. Bron: topotijdreis.nl.25 Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1955. Bron: topotijdreis.nl.25 Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 1970. Bron: topotijdreis.nl.26 Afbeelding 11. Uitsnede uit de topografische kaart van 1995. Bron: topotijdreis.nl.26 Afbeelding 12. Uitsnede uit de topografische kaart van 2006. Bron: topotijdreis.nl.27 Afbeelding 13. Uitsnede uit de topografische kaart van 2019. Bron: topotijdreis.nl.27

38

BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

BIJLAGE 3 NIET-TOEGANKELIJKE DELEN VOOR VELDONDERZOEK

BIJLAGE 4 AARDKUNDIGE KAART

BIJLAGE 5 GEOMORFOLOGISCHE KAART

BIJLAGE 6 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND

AHNkaart

BIJLAGE 7 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART

gwk

BIJLAGE 8 BODEMKAART

BIJLAGE 9 WAARNEMINGEN, AMKTERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN

BIJLAGE 10 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK Boorpuntenkaart Lamborijnlocatie

Boorpuntenkaart Noaberhoek

BIJLAGE 11 BOORSTATEN

Boorstaten Laborijnlocatie Boring 1

RD-coördinaten: 217624/441421

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,55 0

0,25

13,3 40

0,5

13,05

0,75

12,8

1

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin/ grijs, zwak koolgruishoudend, zwak baksteenhoudend, gevlekt/ verstoord, vensterglas, plastic zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, matig roesthoudend, C-horizont, scherp, terrasafzettingen

12,55

Boring 2

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,92 0

0,25

12,67

0,5

12,42

0,75

12,17

1

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool

80

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, C-horizont, dekzand

11,92

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, 120 donkergeel, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand

110

1,25

RD-coördinaten: 217554/441405

110

12,3 140

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 3

RD-coördinaten: 217519/441381

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,85 0

0,25

12,6 40

0,5

12,35

0,75

12,1

1

11,85

1,25

11,6

100

12,96

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,03 0

0,25

0,5

12,78

30

12,53

0,75

12,28

1

12,03

RD-coördinaten: 217667/441391

10

0,5

RD-coördinaten: 217483/441356

80

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, lichtbruin, spoor? weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, donkergeel, C-horizont, dekzand

100

130

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,46 0

13,21

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, terrasafzettingen?

Boring 5

0,25

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor , vensterglas

Boring 4

30

50

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor

Boring 6

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,4 0

0,25

13,15

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, opgebracht zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend, gestuit

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

RD-coördinaten: 217686/441355

0,5

12,9

30

50

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, lichtgeel, gevlekt/ verstoord, gelaagd, gestuit

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 7

RD-coördinaten: 217649/441355

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,97 0

0,25

0,5

12,72

30

12,47 60

0,75

12,22

80 90

1

11,97

120

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, geel, zwak baksteenhoudend, opgebracht, gevlekt zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand

Boring 8

RD-coördinaten: 217667/441310

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,12 0

0,25

12,87

0,5

12,62

0,75

12,37

1

12,12

1,25

11,87

100

140

1,5

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, zwak puinhoudend, zwak baksteenhoudend

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin/ grijs, zwak koolgruishoudend, zwak baksteenhoudend, A-horizont zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, dekzand

11,62

170

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 9

RD-coördinaten: 217704/441310

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,49 0

0,25

13,24 40

0,5

12,99

0,75

12,74

1

80

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, zwak baksteenhoudend zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, lichtbruin weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, bruin/ grijs, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak grindig, donkergeel, 100 C-horizont, terrasafzettingen

12,49

Boring 10

RD-coördinaten: 217737/441326

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,49 0

0,25

13,24 40

0,5

12,99

0,75

12,74

1

12,49

1,25

12,24 140

RD-coördinaten: 217683/441267

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,52 0

0,25

13,27

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend, gestuit

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool

110

120

Boring 11

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor

Boring 12

RD-coördinaten: 217655/441266

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,5 0

0,25

13,25

0,5

13

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, terrasafzettingen?

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend, gestuit

40

70

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 13

RD-coördinaten: 217643/441223

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,66 0

0,25

13,41

0,5

13,16

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend, gestuit

Boring 14

RD-coördinaten: 217675/441229

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,71 0

0,25

13,46

0,5

13,21

0,75

12,96

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend

60

Boring 15

13,27

0,5

13,02

0,75

12,77

12,71

1,25

12,46

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak puinhoudend, matig baksteenhoudend, scherp zand, gestuit

130

RD-coördinaten: 217720/441250

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,52 0

0,25

1

80

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, grijs/ bruin, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend, gestuit

80

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boorstaten Noaberhoek Boring 1

RD-coördinaten: 217161/441416

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,39 0

0,25

12,14

0,5

11,89

0,75

11,64

30

80 90

1

11,39 110

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, lichtgrijs/ bruin, zwak puinhoudend, zwak baksteenhoudend, bouwvoor, initiële A-horizont zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, lichtbruin, rivierduin afzettingen, Bw-horizont

Boring 2

RD-coördinaten: 217201/441416

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,47 0

0,25

12,22

0,5

11,97

0,75

11,72

30

50

70

zand, sterk kleiig, zwak humeus, bruin, Wijchen, Bw-horizont zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak grindig, donkergeel, C-horizont, Form. Van Kreftenheye

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

90

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, lichtgrijs/ bruin, bouwvoor, initiële A-horizont zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, lichtbruin, rivierduin afzettingen, Bw-horizont klei, matig grof, zwak zandig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, bruin, kleibrokjes, Bw-horizont zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak grindig, donkergeel, C-horizont, Form. Van Kreftenheye

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 3

RD-coördinaten: 217241/441416

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,6 0

20

0,25

12,35

0,5

12,1

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, lichtgrijs/ bruin, zwak puinhoudend, bouwvoor, initiële A-horizont

Boring 4

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,03 0

0,25

12,78

0,5

12,53

11,85

0,75

12,28

1

11,6

1

12,03

1,25

11,35

1,25

11,78

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, bruin, terras, kleibrokjes, Bw-horizont

RD-coördinaten: 217301/441456

100

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, lichtbruin, B-horizont, Bw-horizont weinig houtskool

120

1,5

11,1

150

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak grindig, geel, C-horizont, Form. Van Kreftenheye

1,5

1,75

11,53

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, oranje/ beige, 150 C-horizont, rivierduin afzettingen klei, matig fijn, zwak zandig, goed gesorteerd, lichtbruin, C-horizont, Wijchen

11,28 190

2

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

11,03

200

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 5

RD-coördinaten: 217261/441456

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,04 0

0,25

12,79

0,5

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool

Boring 6

RD-coördinaten: 217221/441456

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,65 0

0,25

12,4

12,54

0,5

12,15

12,29

0,75

11,9

1

11,65

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, matig grindig, bruin/ geel, matig baksteenhoudend, opgebracht

90

12,04

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ 110 bruin, A-horizont

11,79

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, C-horizont, rivierduin afzettingen

1,25

11,4

1,5

11,54

zand, sterk kleiig, bruin/ geel, zwak mangaanhoudend, C-horizont, Laag van Wijchen

1,5

11,15

1,75

11,29

1,75

10,9

2

10,65

1

1,25

170 180

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

170

klei, matig zandig, bruin/ geel, zwak mangaanhoudend, 190 C-horizont, Laag van Wijchen 200

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, Form. Van Kreftenheye

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Boring 7

RD-coördinaten: 217181/441456

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 12,37 0

0,25

12,12 40

0,5

11,87

0,75

11,62

1

11,37

1,25

11,12

1,5

10,87

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, matig grindig, bruin/ geel, opgebracht zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, bruin/ geel, opgebracht

130

klei, matig zandig, bruin/ geel, zwak mangaanhoudend, 150 C-horizont, Laag van Wijchen 170

zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, Form. Van Kreftenheye

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

Projectnummer

Locatie-adres

DONO25 Boormeester

Hamburgerbroeklaan-AmbachtsstraatTerborgseweg Plaats

Jeroen Wijnen

Doetinchem

LAAGLAND ARCHEOLOGIE

BIJLAGE 12 ZONERING BODEMOPBOUW OP BASIS VAN VORONOI-POLYGONEN Bodemopbouw Laborijnlocatie

Bodemopbouw Noaberhoek

BIJLAGE 13 ADVIES Advies Laborijnlocatie

Advies Noaberhoek

BIJLAGE 14 VERKLARENDE WOORDENLIJST Ambacht - een ambacht was vroeger een rechtsgebied, een ambtsgebied of vrije heerlijkheid, in Holland, Zeeland of Vlaanderen waar de landsheer een ambtenaar, de zogenaamde ambachtsheer, voor bestuur en rechtspraak had aangesteld, onder andere op waterstaatkundig gebied. AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bodemhorizont – een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming. Deze onderscheidt zich van andere lagen door kleur, textuur, structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid hiervan in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont.

De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water, waardoor klei, humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel, bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost). Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet.

Bw-horizont - Bw-horizonten zijn ontstaan door (biologische) homogenisatie en interne verwering, waarbij nieuwgevormde kleimineralen en/of nieuwgevormd ijzer is ontstaan (verbruining). Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn

afgezet (eolisch zand; inclusief stuifzandvlakte, rivierduin), periglaciaal eolisch (dekzand, löss, deflatielaag), periglaciaal lacustrien, kleinschalige fluviatiele afzettingen (beek), hellingafzettingen, lacustriene afzettingen en moeras (veen en gyttja). IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis. Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers. Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen. Laagpakket van Delwijnen - Periglaciaal eolisch (rivierduin), ten gevolge van relatieve droogte en verminderde vegetatiebedekking in samenhang met het vlechtende rivierpatroon.

De rivierduinafzettingen zijn voornamelijk afkomstig van (deels) drooggevallen riviervlakten en bestaan uit opgewaaide beddingzanden. De rivierduinzanden dateren uit het Laat Pleistoceen (Jonge Dryas, Laat Weichselien) tot vroeg Holoceen. Grijs tot bruin, zeer fijn tot grof zand (105-420 µm), matig afgerond (scherp aanvoelend), veelal kalkloos maar kalkhoudend aan basis, sporadisch dun leemlaagje of snoertje fijn grind. Laagpakket van Wierden - (Formatie van Boxtel). Tot dit laagpakket worden de (jonge) dekzanden gerekend. Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind. Laag van Wijchen - De afzettingen van de Laag van Wijchen in het Rijn-Maasdal worden gerekend tot de Kreftenheye Formatie, terwijl de Laag van Wijchen in de riviervlakte van de Maas (nogal onlogisch) toebedeeld wordt aan de Beegden Formatie. De Laag van Wijchen is afgezet bij periodieke overstromingen van meanderende rivieren in het Laat Pleistoceen (Allerød/laat Weichselien) - Vroeg Holoceen. De laag markeert een fase waarin de Rijn en Maas zich aanpasten aan het veranderde afvoerregime aan het einde van de laatste ijstijd en de rivieren van een vlechtend naar een meanderend geulpatroon waren overgegaan. De afzettingen werden afgezet in een overstromingsvlakte, buiten de riviervlakte.

Deze afzettingen liggen op de top een zand- en grindvlakte (terras) die afzettingen van vlechtende rivieren representeren. De Laag van Wijchen bestaat uit een zandige, zeer stugge, lichtgrijze tot blauwgrijze klei- of leemlaag (ook bekend als ‘Hochflutlehm’). Mesolithicum - Het Mesolithicum (8.800 – 4.900 voor Chr.) begon tijdens het begin van het Holoceen. De gemiddelde temperatuur steeg. Vegetatie ontwikkelde zich sterk en de variatie in flora en fauna nam toe. De mens trok als jager/verzamelaar door het land. Materiële resten uit deze periode worden gekenmerkt door kleine vuursteenvoorwerpen (microlithen). Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos.

Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300.000 – 8.800 voor Chr.) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen. Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende, tijdelijke kampementen bewoond.

Pleistoceen - Het Pleistoceen is een geologisch tijdvak binnen het Quartair, van ongeveer 2 miljoen tot 10 duizend jaar geleden. In deze periode vond een afwisseling van ijstijden (stadialen) en warme perioden (interstadialen) plaats. Het Pleistoceen eindigde met de komst van het Holoceen. Profielverloop – Het profielverloop in de bodemkunde zegt iets over de verandering van de aard en samenstelling van de bodem naar beneden toe. Het zijn complexe definities en er worden vijf profielverlopen onderscheiden: Profielverloop 1 – ‘klei-op-veen’. Kleigronden met meer dan 40 cm moerig materiaal (veen of venige grond) beginnend tussen 40 en 80 cm; Profielverloop 2 – ‘klei-op-zand’. Kleigronden met een zandlaag van meer dan 20 cm dik, die begint tussen 25 – 80 cm, uitgezonderd profielen met kleiig, uiterst fijn zand en gronden met een niet-kalkrijke kleilaag boven het zand; Profielverloop 3 – ‘met een niet-kalkrijke, zware tussenlaag’. Kleigronden met een nietkalkrijke, zware kleilaag die a) of begint binnen 25 cm en doorloopt tot tenminste 40 cm; b) of begint tussen 25 en 80 cm en tenminste 15 cm dik is en rust op lichtere of kalkrijke ondergrond die 1) of binnen 80 cm begint en tenminste 40 cm dik is; 2) dieper dan 80 cm begint en doorloopt tot dieper dan 120 cm. Profielverloop 4 – ‘met een niet-kalkrijke, zware ondergrond’.

Kleigronden met een nietkalkrijke, zware kleilaag die tenminste voldoet aan de eisen bij profielverloop 3 en die a) doorloopt tot tenminste 120 cm of b) ten hoogste is onderbroken door lichtere en/of kalkrijke en/of moerige lagen die samen dunner zijn dan 40 cm en die binnen 120 cm weer overgaan in niet-kalkrijke, zware klei. Profielverloop 5 – ‘homogene, aflopende en oplopende profielen’. Alle profielen die niet vallen onder de definities van profielverlopen 1 t/m 4. Raatakkers – Raatakkers zijn min of meer vierkante of rechthoekige, aaneengesloten stukjes grond waar landbouw bedreven werd in de prehistorie, vanaf de Late Bronstijd tot in de Romeinse tijd. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed. Romeinse tijd - Met de komst van de Romeinen (van 12 voor Chr. tot 450 na Chr. ) eindigde de IJzertijd. In 47 na Chr. werd de Rijn als rijkgrens vastgesteld. Langs deze grens (de limes) werden castella en wachttorens gebouwd. In het door Romeinen bezette gebied verbeterde de infrastructuur en ontstonden steden als Nijmegen. Noordelijk van de limes kon de inheemse levenswijze zich grotendeels handhaven, maar wel zijn veel Romeinse invloeden te zien.

Saalien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 236 – 126 duizend jaar geleden. Het Saalien was de voorlaatste ijstijd (voorlaatste glaciaal). Gedurende deze periode kwam het landijs tot in Midden-Nederland. Stuwwallen - de stuwwallen zijn in de loop van de voorlaatste ijstijd (Saalien, 238 – 126 duizend jaar geleden) gevormd. Gedurende deze ijstijd waren grote delen van Nederland bedekt met landijs. Het gewicht van het ijspakket, dat vele honderden meters dik kon zijn, perste oudere afzettingen onder het ijs weg. Aan de voor- en zijkanten van gletsjertongen ontstonden hierdoor opgestuwde heuvels. De stuwwal kenmerkt zich door een patroon van min of meer evenwijdig lopende dagzomen, die soms door een overschuivingsvlak worden gescheiden. Voorde – Een voorde (ook wel drecht, trecht of tricht genoemd) is een doorwaadbare plaats in een beek of rivier. Vaak werd een voorde verhard met stenen of keien, die door houten palen op hun plaats werden gehouden.