29-11-2023 Bijdrage inspreker landschapsmonument Oud Dichteren.pdf

LANDSCHAPS MONUMENT ‘OUD-DICHTEREN’

Inhoud Voorwoord Omschrijving Landschapsmonument Oud Dichteren Ligging Ontstaan buurtschap Dichteren Huidige situatie Waardevol cultuur ‘Historisch’ landschap. -Volksfeesten en tradities Dichteren -55 jaar bestaan van carnavalsvereniging “de billenkletsers” Dichteren

Archeologisch erfgoed Veldnamen van Oud-Dichteren en Oral History

Hoogstam Fruitbomen Flora en Fauna Het groen van ‘Nieuw’ Dichteren Wensbeeld voor de toekomst. Een mooie kans voor Doetinchem én Dichteren!

Wie ondersteunen dit Landschaps document Bronnen

3

Het meten, wegen en ringen van de jongen, aan de Oude Wehlseweg Dichteren, Door STONE steenuilen overleg Nederland.

Voorwoord Voor u ligt de beschrijving van het landschapsmonument Oud-Dichteren. Het is met veel zorg en liefde voor dit gebied tot stand gekomen en zal u informatie geven over wat de buurt, de bewoners van Oud-Dichteren belangrijk vinden. Zo belangrijk, dat wij als buurt gaan staan voor dit prachtige stukje Doetinchem. Het is een gebied, waar je aan voorbij raast met de auto op de Europaweg, met de trein richting het centraal station of station de Huet. Een gebied waar je met de fiets langs voorbij rijdt op weg naar school of werk. Maar ga je echt goed kijken, dan zie je dat dit gebied op verschillende manieren van grote waarde is voor Doetinchem. Namelijk een Cultuurhistorische waarde, Naoberschap! Mensen die hier als generaties lang wonen, geboren zijn in de boerderijen, hier gespeeld, gewerkt en gewoond hebben, familienamen die al eeuwen verbonden zijn met dit gebied. Het behouden van de landschappelijke waarden van Oud-Dichteren, is lange tijd beleid geweest van de gemeente Doetinchem tot aan nu, waarin we ineens als buurt te boek staan als stedelijk gebied en zoek locatie voor “wonen in het Groen” Wat is hier gebeurd? En wat betekent dit precies voor dit gebied? Het is eigenlijk ongelooflijk dat in de kleine stukje natuur hier nog verschillende soorten uilen, houtsnippen, hazen, fazanten en marters kunnen leven.

Waar vleermuizen en zwaluwen vliegen, de meikevers in eeuwenoude vlechthagen zitten en waar op een warme zomeravond vuurkevers te zien zijn! Het is een plek waar de mussen weer terugkomen en groenlingen in groepjes rondvliegen. De reden hiervoor is het oude cultuurlandschap, boerenerven met houtwallen, heggen en bosjes. En dat hier in Doetinchem, in Dichteren, het bestaat, nog wel. De buurt kent elkaar en is bij elkaar gekomen. Voor nu een groep van ongeveer 35 bewoners. We zijn ongerust en horen geruchten over veranderingen die ons Oud-Dichteren zouden kunnen gaan beschadigen. Hoe kunnen we laten zien dat deze plek belangrijk is? Een klein stuk land, gezien vanuit googlemaps een uitstekende plek om te ontwikkelen. Maar, besef, dat als het weg is, het ook nooit meer terug komt. Daarom hebben wij contact gezocht met Stichting Achterhoek weer mooi, zij kijken met ons mee en zien ook de waarde van dit stukje Doetinchem. We hebben ze met een kleine groep bewoners rondgeleid. Ze waren verrast, net zoals de projectleiders van de omgevingsvisie die ook zijn komen kijken, waarvoor nogmaals onze dank. Het was mooi weer, de steenuil vloog op, een zacht windje door de knotwilgen, hazen die verrast opkeken, konijnen die wegsprongen en een kabbelende Wijnbergse loopgraaf. Nooit geweten dat het hier zo mooi is! Met alles wat we nu weten...

de druk op de natuur, veranderend klimaat, hittestress, de hectiek van het leven, hoe belangrijk en helend het is om in de natuur te zijn en om dit mooie gebied te koesteren. Stel je voor dat je de natuurgebieden, waar met heel veel zorg aan gewerkt is rondom Doetinchem, de Wehlse broeklanden, Greephorst, ‘t Knapperslag, de Musschenhorst, kan aansluiten op het groen in Oud-Dichteren. Als een groenstrook door Doetinchem, zeer belangrijk voor de belevingswaarde en waar iedereen profijt van heeft, de bewoners van Doetinchem, de toeristen en de dieren die hier leven. NB. Als buurt denken wij graag mee, participatie, een belangrijk thema in de Omgevingswet. Graag! Niet achteraf en niet ter kennisgeving, maar met betrokken Naobers in Dichteren, die spreken vanuit het hart!

5

Beschrijving Landschapsmonument Oud-Dichteren Dit Landschapsmonument Oud-Dichteren is een beschrijving van het nog laatste restje oude historische ruimte en cultuurlandschap van Dichteren. (groen gestippeld kaart 2) Op 5 September 2023 zijn een kleine groep buurtbewoners en een kleine groep vertegenwoordigers van de gemeente Doetinchem komen kijken in Oud-Dichteren. Dat hebben wij als bewoners als zeer nuttig en informatief ervaren, omdat het een mooie gelegenheid was om het land van dichtbij te bekijken. Al eerder in 2023 was er contact gezocht met Andre Kaminski van Stichting Achterhoek weer mooi, en met hem is besproken het gebied zo goed mogelijk in kaart te brengen, in de vorm van een landschapsmonument. Dit is echter een langdurig proces en gezien de tijd is het een concept landschapsmonument geworden, als alle gegevens geïnventariseerd zijn zullen wij het aanbieden aan Stichting Achterhoek weer mooi. Wat maakt dat voor dit kleine stukje Doetinchem een landschapsmonument nodig is... Het betreft een klein gebied boerenland, cultuurhistorisch waardevolle boerderijen, eeuwenoude vlechthagen, knotwilgranden, eeuwenoude onverharde paden, de Wijnbergse-loopgraaf met bijbehorende natuur en hoogteverschillen in het land. De natuur in dit mini-ecosysteem Dichteren is zeer de moeite waard.

Om een voorbeeld te geven: verschillende soorten uilen, steenuil, kerkuil en bosuil, grote en kleine vleermuizen, ijsvogels, putters, mussen en zwaluwen. Hazen, konijnen, amfibieën, meikevers en gloeiwormen. In de Woonvisie van de gemeente Doetinchem 2023-2036 is een doorkijk gegeven naar 2036. In deze visie wordt er een toekomstbeeld van de gemeente Doetinchem geschetst, waarin aangegeven wordt dat Doetinchem wil groeien of inbreiden. Groeien naar 70.000 bewoners in Doetinchem. Plotseling staat deze plek oud-dichteren op de kaart aangewezen om eventueel te bebouwen. Wat is hier gebeurd? Dit gedachtengoed staat haaks op het beeld dat wij als bewoners hebben, van de vele eerdre plannen van de gemeente waarin Doetinchem de ambitie heeft waardevol (cultuurhistorisch) erfgoed blijvend te beschermen. Op 21 september 2017 heeft de gemeenteraad de nieuwe nota cultuurhistorie ‘Continuïteit in Karakter’ vastgesteld. In deze nota is aandacht voor het verhaal van Doetinchem en het zichtbaar maken van cultuurhistorie in de openbare ruimte. Mede hierdoor wordt de kennis over en waardering voor cultuurhistorie vergroot en kan cultuurhistorie als inspiratiebron dienen bij ruimtelijke planvorming. Gezien de tijd waarin we leven en vanuit het perspectief van Googlemaps, is het wellicht logisch hier te bouwen! Echter, eenmaal aangemerkt op de kaart als bouwterrein zal er een hoop verloren gaan.

Dit is onomkeerbaar! Wij zien als bewoners het waardevolle karakter van Oud-Dichteren en hopen, door dit landschapsdocument anderen in onze gemeente te informeren en te inspireren een verstandige keuze te maken, waar natuur, kwaliteit van leven en respect voor de omgeving gehandhaafd wordt.

7

WIELPARK

BEWONERSPLAN 2023 KAART 1 luchtfoto dichteren Groengestippeld gebied Oud Dichteren / Roodgestippeld groene wig

KAART 2 Dichteren Groengestippeld gebied Oud Dichteren / Roodgestippeld groene wig /

Ligging De wijk Dichteren (1990-2010) wordt begrensd door de Wehlsebeek, de spoorlijn Doetinchem-Arnhem, Europaweg en Kilderseweg. Het is één van de grotere woonwijken van Doetinchem en de vooralsnog laatste grootschalige stedelijke uitbreidingswijk. (Bron groenstructuurplan 2012) De wijk is kenmerkend voor deze periode van bouwen met een indeling in diverse thematische buurten waarvan de stedenbouwkundige opzet een autonoom geometrische opzet heeft, waarbij beperkt is ingespeeld op de landschappelijke onderlegger. Er is een duidelijke scheiding tussen nieuwbouw en de oude dorpsbebouwing aan de Oude Wehlseweg en de Auroraweg. De groenstructuur van de wijk Dichteren wordt gedragen door het park de Groene wig, (Zie rode stippellijn). die door zijn centrale ligging vanuit alle buurten bereikbaar is en zorgt voor groene verbinding tussen gebieden ten oosten en westen van de wijk. In aanvulling hierop vormen de brede groene randzones van de wijk bestaande uit de Wehlsebeek en aangrenzende gronden, Wehlseweg en omgeving en de groenlandschappelijke zone tussen de Europaweg en Kilderseweg/Auroraweg een belangrijk onderdeel van de groenstructuur. Voor genoemde gebieden zijn/waren diverse plannen in ontwikkeling c.q. uitvoering om deze verder te ontwikkelen als groen landschappelijke uitloopgebied voor de wijk en als onderdeel van de gewenste lokale ecologische structuur.

Op een lager schaalniveau zijn de ingepaste, deels landschappelijke Bosstraat met watergang, de bomenstructuren langs onder meer De Gasperilaan, Donaudal, Harz en Sicco Mansholtweg van belang. Waardevol is de inpassing van oorspronkelijke boerderijen met erven en oude solitaire bomen binnen de buurten. Verdere ontwikkeling van de Wehlse Broeklanden biedt kansen voor verbetering uitloop mogelijkheden vanuit Dichteren naar het buitengebied. Ontstaan buurtschap Dichteren De buurtschap Dichteren is ontstaan op een oude oeverwal van de Oude IJssel. Het gebied bestond oorspronkelijk dan ook voornamelijk uit langgerekte aaneengesloten akkers met losse lintbebouwing langs lange lintstructuren, wat nu de Auroraweg is en de (Oude) Wehlseweg. Een oeverwal is een natuurlijke landschapsvorm die ontstaat langs meanderende rivieren. Deze wordt door het stromende water zelf, van nature opgeworpen. Bij hoog water treedt een rivier buiten de oevers. Het overstromend gebied direct naast de rivier loopt relatief snel vol en wordt daarna traag meestromend water. Het water in de diepere geul zelf stroomt harder en vervoert sediment (klei, silt, fijn zand - grover materiaal wordt alleen in de diepe delen van de geul over de bodem vervoerd). Oeverwallen vormen zich tussen geul en overstroomd gebied, omdat daar de stroomsnelheid plotseling afneemt en fijn zand, silt en klei er bezinken.

Vergeleken met overstromingsafzettingen verder weg van de rivier, zijn oeverwalafzettingen grover van korrelgrootte. Daardoor is de bovengrond op oeverwallen lichter bewerkbaar dan de zware kleigronden verder van de rivier af. In het rivierengebied van Nederland zijn de oeverwallen van huidige en voormalige rivieren (stroomruggen) vaak centra van bewoning, zoals ook het geval was in Dichteren. Oeverwallen en stroomruggen herbergen vaak grotere archeologische vindplaatsen. Lang voordat Dichteren als zodanig is geregistreerd, was er al sprake van een agrarische nederzetting en lagen er al verspreid langs de linten boerderijen. Bij de eerste volkstelling na de invoering van de Burgerlijke Stand begin 19de eeuw wordt Dichteren een buurtschap genoemd, gelegen in de gemeente Ambt Doetinchem met 400 inwoners. In 1919 werden de gemeenten Ambt Doetinchem en Doetinchem samengevoegd.

9

Huidige situatie Dichteren is een Vinex-wijk in het zuiden van de stad Doetinchem in de Nederlandse provincie Gelderland. Er wonen ongeveer 7000 mensen. De wijk heeft een grote bevolkingsdichtheid doordat de woningen dicht op elkaar gebouwd zijn. (bron wikipedia) De driesprong van Dichteren wordt gevormd door de Auroraweg (de oude weg van Didam naar Doetinchem) de Oude Wehlseweg en is op diverse historische kaarten duidelijk herkenbaar. Aan de linten die van deze driesprong uit gaan ligt nog steeds her en der verspreid karakteristieke (historische) bebouwing, voor het overgrote deel oorspronkelijk met een agrarische functie, afgewisseld met weide- en akkergronden. De genoemde linten van deze driesprong, ‘omarmen’ de voornamelijk in de jaren 90 van de twintigste eeuw gerealiseerde nieuwbouwwijk Dichteren, aangelegd op het oude akkercomplex. In deze wijk zijn diverse voorzieningen zoals een gezondheidscentrum, een supermarkt, basisscholen en een woonzorgcomplex, Waterrijk. Dit alles bevindt zich centraal rond het Willy Brandtplein en de Groene wig. Aan de rand van de wijk bevindt zich Sportpark Dichteren, met de bijbehorende voetbalvelden.

Waardevol cultuur ‘Historisch’ landschap. In de buurtschap Dichteren, dat de huidige woonwijken Dichteren en de Huet omvatte, ontwikkelde zich een kleine bebouwingskern op de kruising van de Oude Wehlseweg en de Auroraweg. Hier kon de boerenbevolking gebruik maken van kleinschalige voorzieningen zoals een bakkerij, een smederij en een buurtcafé. Aan de linten die van deze driesprong uitgaan ligt her en der nog historische bebouwing. Vanaf de Wehlseweg loopt naar het zuiden de op oude kaarten al voorkomende Bosstraat. In 1871 werd de korenmolen Aurora gebouwd, als opvolger van de molen die op de Houtkamp stond en daar te weinig wind zou vangen. Deze oude kern van Dichteren, heeft door zijn historische structuur, cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Van belang zijn de drie linten die als driesprong samen komen en de daarlangs gelegen oude (voornamelijk agrarische) bebouwing met omliggende gronden en erven, het groen en oude verkavelingstructuren. Deze elementen vormen de nog tastbare relicten van de oude buurtschap Dichteren, ontstaan op een oude oeverwal van de IJssel, met aaneengesloten langgerekte akkers en losse lintbebouwing langs lange lintstructuren met doorzichten naar de achterliggende akkers en weidegronden. Met name de oude nog bestaande bebouwing aan deze linten verwijst duidelijk naar de agrarische geschiedenis van dit gebied.

Binnen Oud Dichteren heeft de Auroramolen (Auroraweg) een beschermde status (rijksmonument). Ook het molenbiotoop van Auroramolen is hier van toepassing. De oude bebouwing langs de oude lintstructuur heeft weliswaar geen beschermde status maar vertegenwoordigt wel cultuurhistorische waarde en kan dan ook als karakteristiek worden gezien. Tezamen met de eerder genoemde landschappelijke en stedenbouwkundige waarden leveren ze vanuit cultuurhistorisch perspectief een betekenisvolle bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit van Dichteren. Als vervolg op de beleidsnota “Doetinchem: Cultuurhistorierijk!” is in 2010 een Erfgoedverordening vastgesteld. In deze verordening wordt onder andere de bescherming geregeld van objecten en/of terreinen met cultuurhistorische waarde tegen sloop en verval. De cultuurhistorie is in Doetinchem vastgelegd in de nota cultuurhistorie ‘Continuïteit in Karakter’ (vastgesteld 21 september 2017) en de erfgoedverordening gemeente Doetinchem 2013 (vastgesteld 30 mei 2013).

11

In het plangebied zijn diverse panden aanwezig die geïnventariseerd zijn als cultuurhistorisch waardevol (rapport Bebouwing met cultuurhistorie waarde buitengebied Doetinchem). Dit zijn de volgende locaties: Alleen het gebouw: Auroraweg 2, boerderij

Wehlseweg 38, boerderij

Auroraweg 3, boerderij

Sicco Mansholtweg 25, boerderij

Auroraweg 9x-01 transformatorhuisje

Kilderseweg 22-22a, boerderij

Oude Wehlseweg 18, boerderij

Kilderseweg 25, en 29, 47

Oude Wehlseweg 23, boerenwoning

Het hele ensemble:

Oude Wehlseweg 25, boerenwoning en 26

Oude Wehlseweg 8, boerderij en zomerhuisje op het erf

Wehlseweg 36, boerderij

Oude Wehlseweg 15, schuur op het erf

Bij toekomstige ontwikkelingen dient er voor het oude buurtschap Dichteren, een behoedzaam, op behoud gericht beleid te worden uitgezet vanwege de hierboven genoemde cultuurhistorische waarden. (bron beleidsplan 2012 gemeente Doetinchem)

Hierin worden ook verbeterpunten op bepaalde plekken gegeven en het zou aanbevelenswaardig zijn om de cultuurhistorische waarden in het gebied waar mogelijk te versterken. Een ander aandachtspunt is de wijze van bescherming van de objecten met cultuurhistorische waarde. Het is nuttig om in het geval van toekomstige ontwikkelingen t.a.v. de oude bebouwing langs de genoemde linten nader onderzoek te verrichten naar de bouw-, architectuur-, en cultuurhistorische waarden van deze objecten om te bepalen of deze enkel karakteristiek zijn of mogelijk in aanmerking komen voor een monumentenstatus. Aandachtspunten bij verdere ontwikkeling zijn: -versterking en behoud van de historische lintstructuur; -versterking en behoud van de nog bestaande historische bebouwing langs de linten; -versterking en behoud van de groenstrook (akker- en weidelanden) tussen de oude buurschap Dichteren en de Europaweg; behoud van nog bestaande oude verkavelingsstructuren, landschapselementen en infrastructuur; bijvoorbeeld oude onverharde paden, benadrukken ruimtelijkheid en kwaliteiten van bijzondere plekken, zoals de ruimte rond de Auroramolen en de driesprong Auroraweg/Oude Wehlseweg, historische erven, waterlopen e.d., actualisatie monumentenbestand. (bron beleidsplan 2017 gemeente Doetinchem)

13

Bron topotijdreis Kaart van Digteren 1811

Volksfeesten en tradities Dichteren Schutterij Sint Martinus is een actieve vereniging, die op vele fronten activiteiten organiseert voor elkaar. De schutterij levert een positieve bijdrage binnen de sociale omgeving van Dichteren-Doetinchem. Muziek maken in de Stageband (bigband), kruisboogschieten, vendelen, helpen op de beste rommelmarkt in de omgeving, fietstochten, koningsschieten tijdens het schuttersfeest of kermis, noem maar op! Het schutterswezen is in de Middeleeuwen ontstaan met als belangrijkste taak het beschutten (beschermen) van familie en eigendommen. Bewoners van een buurtschap of streek verenigden zich om zo van de nodige bescherming verzekerd te zijn. Daarnaast regelde men ook onderlinge bijstand in alle levensomstandigheden in de dorpsgemeenschap met als organisatievorm het schuttersgilde of de schutterij. Ook voor het organiseren van feestelijkheden heeft het schuttersgilde of de schutterij steeds een belangrijke plaats ingenomen. Gelderland kent in meer dan 65 plaatsen en dorpen deze eeuwenoude, nog steeds levendige traditie van schutterijen en gilden, met nog altijd hetzelfde doel: het medewerken aan het behoud van de gemeenschapsbinding ter plaatse. Zij vertegenwoordigen met ongeveer 15.000 leden een stuk levendige folklore. Een folklore en traditie, die door de eeuwen heen zijn meegegroeid met de tijd en de maatschappelijke veranderingen.

Zo zijn zij gevormd tot een bundeling van tradities waaruit het heden leeft en de toekomst ontstaat. Bron www.stmartinusdichteren.nl

Schutterij st. martinus bron foto www.stmartinusdichteren.nl

15

12 juni 2022 werd voor de 40ste keer een grote rommelmarkt gehouden aan de Auroraweg in de Doetinchemse wijk Dichteren.

Paasvuur traditie in de buurt.

55 jaar bestaan van carnavalsvereniging “de billenkletsers” Dichteren In het hart van Dichteren stond vroeger een bakkerij, smederij en een molen. De molen heet de “Aurora”. In deze molen gaan de molenstenen over elkaar heen om het koren te malen. De groeven die in de molensteen zitten heten “billen”. Door het langdurig gebruik van de molenstenen, slijten de groeven of liever gezegd de “billen”. Het slijpen of uitdiepen van de groeven of “billen” wordt het kletsen genoemd. Dit kletsen gebeurt met een soort hamer, die een beetje lijkt op een hamer waar men vroeger de zeis mee aanscherpte. De billekletser is nu de man die de “billen” kletst. Vandaar de naam van de carnavalsvereniging. Bron; foto en tekst lied, https://www.cvdebillekletsers.nl / Facebook Daor oaver de iessel, dat wet ie toch wel? daor willen wi-j wèze, trekke wi-j an de bel.

Bi-j ons in “t Praothuus gaon wi-j d’r tegenan “Lang lève ons Dichteren” jao zo klinkt ’t dan Kleurijk en Romantisch en ’t Olde bi-j mekaar ’t Praothuus en de Mölle vormen daor een paar Naor voetbal ku-j d’r kieke, d’r is gezelligheid Naoberschap viert hoogtij, dat is daor ’n feit Refrein: Daor oaver de Iessel……… Veul ie ow neet lekker, meu of soms wat slap? Gao dan es naor Dichteren, gao dan es op stap Ruuk ie soms een geurtje van wat mest of bier, Denk dan maor: “’t is Dichteren, dat heurt zo hier Refrein: Daor oaver de iessel……… Wi-j wense met z’n alle:”Dichteren blief bestaon Dat alle mense völle naor ’t Praothuus gaon Jong en old zal komme daor van oaveral Om er weer te vieren dan het carnaval. <- Prins 23/24

Oud Doetinchem Volksfeesten te Dichteren 1951

17

NB: Besluit ruimtelijke ordening (Wro) De Wro verplicht gemeenten om cultuurhistorie op te nemen in bestemmingsplannen/ omgevingsplannen en hiermee rekening te houden in de ruimtelijke ordening.

Archeologisch erfgoed Met de ondertekening van het Verdrag van Valletta (Malta) in 1992 is in Nederland de beleidsmatige zorg voor het archeologisch bodemarchief aanzienlijk toegenomen. In het verdrag staat: Archeologische waarden moeten als onvervangbaar onderdeel van het culturele erfgoed worden meegenomen en te worden ontzien bij de ontwikkeling en besluitvorming van ruimtelijke plannen. Een belangrijk archeologisch doel van de Erfgoedwet is om het archeologisch erfgoed ter plekke te behouden. Daarom is het verplicht om vroegtijdig in het proces van de ruimtelijke ordening rekening te houden met de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden en hierin een afweging te maken. Vroegtijdig onderzoek maakt namelijk ruimte om te overwegen om archeologievriendelijke alternatieven toe te passen. Het is al sinds de bouw van Nieuw Dichteren gebleken dat er een hoop archeologische vondsten werden gedaan. Op dit moment wordt er geïnventariseerd welke bodemvondsten van belang zijn en welke gedocumenteerd. In dit gebied met een hoge archeologische verwachting is de kans op het aantreffen van archeologische resten groot. Het betreft gebieden waar de aanwezigheid van archeologische resten is aangetoond, onder meer door opgravingen, booronderzoeken en oppervlakte vondsten.

Zie ook de kranten berichten van jaren geleden hiernaast bij de bouw van de nieuwe wijk in Dichteren in de jaren 90. De bodemvondsten in Dichteren wijzen erop dat hier nog een rijke historie te vinden is. Zelfs Romeinse scherven zijn in dit gebied gevonden. Slechts een paar minuten struinen op het land levert een schat aan informatie op. De mensen die kennis hebben van de bodemvondsten in dit gebied zijn reeds benaderd en welwillend een bijdrage te leveren aan het delen van kennis, zodat er een beter beeld is voor de toekomst wat betreft archeologische waarde van dit gebied.

Raap rapport archeologie in Doetinchem https://www.doetinchem.nl/_flysystem/media/ra2877_doch4_20190716_rh.pdf Foto onder; 5 minuten zoeken op het veld in Oud Dichteren leverde dit resultaat op. Foto rechts; Krantenartikelen over de bouw van Dichteren in de jaren 90.

19

oogsten van het hooi in de buurt

De Pispot boerderij oude wehlseweg

Veldnamen van Oud-Dichteren en oral history Zie hieronder een kaart met de oude veldnamen van Dichteren en de namen van de boerderijen die hier nog staan. Zo heet de boerderij aan de Oude Wehlseweg 18 de ‘Slichtkampshoeve’ en als iets minder sjieke bijnaam “de Pispot”. De Wielstraat aan de Oude Wehlseweg was vroeger ‘t Pispot Stroatje”, vanwege de grote hoeveelheid kinderen van de boer die hier hun pispotten moesten legen? De boerderij aan de Oude wehlseweg 8 heet ‘t Paradijs. Het is iets om nog nader uit te zoeken, de oudste bewoner van Dichteren weet nog ongelofelijk veel van deze buurt en liep hier als kleine jongen al over de velden. Het stuk maisveld aan de Oude Wehlseweg, was vroeger de biezenwei, dat kan mogelijk verwijzen naar een biezencultuur, de planten die op slibplaten groeiden. Nog steeds is er in deze wei een zeer natte plek waar de grond in verdwijnt, een wiel. Gebied Wielstraat/Wehlseweg heeft een relatie met Canadapark en Stroombroek en Oude IJssel. Een wiel is een waterplaats dat is ontstaan na een doorbraak van een rivierdijk. De oppervlakte is beperkt maar de diepte kan aanzienlijk zijn. De kracht van het doorbrekende water verplaatst veel grond en kan diepe gaten doen ontstaan. Een wiel kan wel 25 meter diep zijn. De Wielstraat heeft zijn naam, niet voor niets.

Dan staat er op onderstaande kaart “De Brink” De brink is van oorsprong de boerengebruiksruimte waar het vee werd verzameld om daarmee als kudde naar de gemeenschappelijke weidegronden te gaan. De brink lag van oorsprong aan de rand van het dorp. Er zijn zowel gemeenschappelijk gebruikte brinken als de brinken die tot één boerderij behoorden. Het vraagt om verduidelijking en voor het landschapsmonument zullen wij de Oral History van Oud-Dichteren in kaart proberen te brengen. Dit vergt tijd, interesse en inzet van de bewoners. NB. Oral History is het verzamelen en bestuderen van levensverhalen, getuigenissen van mensen over historische gebeurtenissen en betekenissen die zij aan erfgoed geven. Het gaat om verhalen die worden verzameld door middel van bijvoorbeeld interviews. Oral History vertelt de verhalen van groepen en gemeenschappen die weinig in de geschiedschrijving aan bod komen en draagt daarmee bij aan andere en nieuwe perspectieven op de hedendaagse geschiedenis en erfgoed. Het is een verhaal uit de eerste hand uit eigen ervaring en beleving.

21

Hoogstam Fruitbomen In Dichteren staan nog heel wat oude hoogstamfruitbomen en boomgaarden. De Hoogstam fruitbomen waren onderdeel van het boerenerf. Deze boomgaarden komen met name voor op kleigronden, op zandgrond zijn ze relatief schaars. Boomgaarden worden vaak door een heg, haag of sloot afgescheiden van de omgeving. De ondergrond van de hoogstamboomgaard is vaak een begraasd grasland. Hoogstamboomgaarden vormen naast hun landschappelijke betekenis ook een belangrijk leefgebied voor diverse diersoorten. De reden dat er in Dichteren zoveel (hoogstam) fruitbomen te vinden zijn heeft alles te maken met de fabriek die hier in de buurt stond aan de Wijnbergseweg, conserven Blom en later Hak. Er staan in Dichteren een bijzondere perenbomen, namelijk de Beurre-Bretonneau een hoogstam perenboom die de interesse heeft van pomoloog Marcel Tross. De Bretonneau-peer, deze peer is opgedragen aan de beroemde dokter Bretonneau uit Tours, en komt van de zaailingen van de heer majoor Esperen uit Mechelen. Voor het eerst werd deze peer gerapporteerd in1846. Een zeer oude boom staat op de Oude Wehlseweg 9 en een ent hiervan op de oude Wehlseweg 18.

Foto links; overblijfsel van een hoogstamfruitboom aan de Europaweg. Foto rechterpagina; Oude hoogstamfruitboom met drie verschillende soorten peren geent. In de boom een steenuilekast en onderzoek naar de kuikens in de kast door dhr. Kwakkel.

23

Fotos onder; Conserven fabriek Blom Doetinchem

Flora en Fauna Per 1 januari 2017 is de nieuwe Wet natuurbescherming in werking getreden. De Wet natuurbescherming is het wettelijke stelsel voor de natuurbescherming. De Wet natuurbescherming regelt allereerst de taken en bevoegdheden ten behoeve van de bescherming van natuurgebieden en plant- en diersoorten. In deze nieuwe wet zijn 945 soorten actief beschermd. In dit kleine gebied Oud-Dichteren leven verrassend veel dieren die op deze lijst voorkomen. Vooral bijzonder is het gegeven dat deze dieren zich nog stand kunnen houden binnen de stedelijke omgeving. Bijvoorbeeld de aanwezigheid van vleermuizen, de huismus, gierzwaluw en steenmarter, fazanten en houtsnippen. Ook zijn er drie verschillende soorten uilen, steenuil, kerkuil en bosuil. De steenuil is de kleinste in ons land voorkomende uil. De steenuil is een echte ambassadeur van het cultuurlandschap: in een halfopen landschap met een afwisseling van hoogstambomen, heggen, knotbomen en weilanden voelt hij zich prima thuis. De steenuil is in aantal sterk achteruitgegaan. In Oud Dichteren staan een aantal steenuilenkasten die allemaal recent bewoond zijn geweest en waar de steenuilen werkgroep elk jaar de jonge uilen komt ringen. Deze speciale steenmarter vrije kasten zijn al jaren succesvol.

Uilen behoren tot de ‘holenbroeders’: zij maken hun nest in natuurlijke holtes, bijvoorbeeld in holle bomen, vervallen schuren met de bij behorende erven. In het betreffend gebied zijn kerkuilen, steenuilen en bosuilen te vinden. Oud Dichteren heeft een aantal struweelranden, dat zijn aaneengesloten randen die bestaan uit ruigtekruiden, struiken of een combinatie van beide. Deze randen kunnen zich ontwikkelen vanuit een extensief beheerde situatie, of aangeplant worden. Kenmerk van een struweelrand is dat deze zowel vrij kan liggen, als aansluiten op een ander element. Struweelranden kunnen dienen als overgangsgebied tussen een agrarisch perceel en bos. Ze zijn vooral van belang voor insecten, amfibieën, reptielen, broedvogels en planten. Langs de Wijnbergse loopgraaf staat nog een oude vlechtheg, dit is een heg waarbij door het half inkappen en horizontaal buigen van takken een dichte heg wordt gevormd. Het historische hoofddoel van vlechtheg is veekering. Bijkomende voordelen van deze beheersvorm is dat de heg door het vlechten wordt aangezet tot natuurlijke verjonging. Een vlechtheg kan daardoor eeuwenoud worden. Vlechtheggen vormen een belangrijk leefgebied voor aan struwelen en zomen gebonden flora en fauna. Een groot deel van de grond is in gebruik als landbouwgrond voor het kweken van kersbomen mais en gras. De snijmaisproduktie dient als veevoer.

Helaas is door het vrij intensief bewerken van het landbouw perceel aan de Oude Wehlseweg weinig kans voor de oorspronkelijke vegetatiesoorten en daarmee is het niet echt aantrekkelijk voor bijv. weidevogels, vlinders en andere insecten. We doen als buurt ons best om zo goed mogeijk te zorgen voor het land door middel van het plaatsen van Uilenkasten, nestkasten, houtopslag en drachtplanten voor bijen en insecten. Aanplanten van inheemse bomen en struiken. Toch heeft Oud-Dichteren nog ruimte voor hazen, konijnen, eekhoorns, egels, (steen)marters, mollen, fazanten en patrijzen en houtsnippen. In de verschillende soorten hagen en gevarieerd gebied, zorgen ervoor dat dit mini ecosysteem aan de rand van de stad nog stand kan houden. Wat op zich al heel bijzonder is! Inheemse bes dragende soorten, zoals gelderse roos, hoog opgaande en lage begroeiing kenmerkt de beplanting en zorgt ervoor dat mussen, kwikstaarten, merels, spreeuwen, en diverse soorten vinken, groenlingen en puttertjes goed gedijen. Simpelweg omdat er hier nog ruimte voor is. Ook het waterelement de wijnbergse loopgraaf, speelt een grote rol in de aanwezigheid van diverse soorten vogels, vlinders en amphibieen. De ijsvogel vliegt hier ook heen en weer. Kortom een ecologisch gevarieerd beheer zorgen voor een ideale leefomstandigheid voor diverse dieren, vogels en planten.

25

Als hier geen rekening mee gehouden wordt met eventuele bouwplannen in de toekomst zal ook dit verdwijnen. Oud-Dichteren heeft ook nog een ideaal biotoop voor hazen, omdat kleinschalige landbouwgebieden met afwisselende gewassen en met schuilmogelijkheden zoals heggen en bosranden te vinden zijn. Hazen zijn sterk plaatsgebonden, en zitten al vele generaties op dezelfde plek. Verstoring, verontrusting van dit gebied zal zeker invloed hebben op de natuur in dit cultuur landschap. In de Structuurvisie Doetinchem 2035 versterkt het gebied langs de Europaweg de groene verbinding tussen stedelijk gebied en buitengebied en daarmee ‘de groene waas’ van Doetinchem. Particuliere initiatieven zullen worden gestimuleerd om de ambities op het gebied van aanleg van landschapselementen en recreatieve faciliteiten als voetpaden, ruiterpaden te realiseren. De gemeente heeft een faciliterende rol. zoals beschreven in Gebiedsuitwerking-Europaweg gemeenteraad Als bewoners steunen wij dit geschetste beeld in deze visie wordt beschreven hoe de kenmerken van de gebiedsuitwerking zouden kunnen zijn. Langs de Europaweg zorgt de landschappelijke zone voor het groene beeld van de stad. Tussen de weg en de wijk Wijnbergen bestaat dat landschap uit een bomenrij en geluidswal. Tussen de weg en de wijk Dichteren ligt een open groene zone die vooral bestaat uit weidegebied.

Deze groene zone ligt in het rivierdal van de Oude IJssel en is een licht golvende uitloper van het Montferland tot bijna in het stadscentrum van Doetinchem. Voor het beeld van Doetinchem en voor de aanliggende wijken vormt de open groenzone een meerwaarde die de gemeente graag wil behouden. Het versterken van de landschappelijke kwaliteiten in combinatie met het vergroten van de verbinding met de stedelijke omgeving vormt het uitgangspunt voor de gebiedsuitwerking.

Afbeelding uit gebiedsuitwerking europaweg https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0222.DwB0040001/b_NL.IMRO.0222.DwB004-0001_tb1.pdf

LINKS

27

Tot ver in de 20e eeuw bleef het landschap in dit gebied in Dichteren vrijwel hetzelfde. Het gebied is van oudsher in gebruik als weiland of hooiland. Het ruimtelijk beeld was kleinschalig, open met bomenrijen langs wegen en langs kavelgrenzen en steilranden langs waterlopen. In het zuidelijk deel, richting waar nu de A18 ligt, lagen grote bospercelen. Door hoogteverschillen waren sommige delen van het gebied natter dan andere. In de zone langs de watergang de Loopgraaf, evenwijdig aan de Europaweg, is dat nog steeds zichtbaar. Voor de gebiedsuitwerking vormt dat beeld, dat in de 20e eeuw deels verdween, de referentie. (besluitvorming.doetinchem Gebiedsuitwerking Europaweg 2019)

Hierin worden de volgende kenmerken genoemd; – openheid van weilanden; – bomenrijen begeleiden wegen en oprijlanen; – bomenrijen op de kavelgrenzen; – steilranden en natte rietzones langs de Loopgraaf; – groene verbinding met de omliggende wijken, mede door het bieden van mogelijkheden voor recreatief medegebruik van het gebied, bijvoorbeeld door de aanleg van wandelpaden; – benadrukken van de verschillen in natheid in het gebied; – bospercelen in de richting van de snelweg. Graag zouden wij als buurt Oud-Dichteren dit in gang gezette beleid willen handhaven. Bron; https://besluitvorming.doetinchem.nl/Vergaderingen/gemeenteraad/2019/2 6-september/19:30/Bijlage-1-Gebiedsuitwerking-Europaweg-1.pdf Foto Links Oude zandpad aan de Wielstraat Rechts; In de Wielstraat zitten nog grote aantallen glimwormen (Lampyris noctiluca). Waar zie je die nog?

29

1.De oude kern van Dichteren met het open (agrarische) gebied in de nabijheid; 2. De nieuwe woonwijk Dichteren met de voorzieningen die erbij horen.

bron; https://www.planviewer. nl/imro/files/NL.IMRO.0222. R39B077A-0001/t_NL.IMRO.0222. R39B077A-0001_3.1.html#_3.1.2_ OudekernDichterenenopengebieden

Het groen van ‘Nieuw’ Dichteren Belangrijkste karakteristiek van het woonomgevingsgroen in de wijk Dichteren is niet gelegen in het openbaar groen, maar de particuliere tuinen. Plantsoenen, hondenuitlaatstroken en sportvelden worden gerekend tot openbaar groen. In de Romantische buurt is het openbaar groen beperkt tot enkele, matig onderhouden groene ‘hofjes’ (vaak gecombineerd met spelen) en komt verder geen openbaar groen voor. Binnen het Stadskwartier leunt het groen karakter sterk op het aanwezige openbaar groen dat voor het merendeel het karakter van ‘snippergroen’ draagt met verspreid staande bomen in (te) kleine plantvakken en iets grotere beplantingsvakken of gazons. Sommige straten bevatten in het geheel geen openbaar groen. In de Kleurrijke buurt is meer en wat grootschaliger woonomgevingsgroen in de vorm van gazons, plantvakken en hagen. De buurt Landelijk Wonen tenslotte is nog ruimer van opzet waarbij de combinatie van grotere tuinen, structureel aanwezige hagen en clustering van groen in grotere een- heden (structuurgroen) het groenkarakter bepalen. Aandachts- en verbeterpunten zijn: onderzoeken mogelijkheden vergroening openbare ruimte en tuinen/ gevels (Stadskwartier), verruimen groei- plaatsen van bomen in verharding (algemeen) en meer aandacht voor onderhoud/renovatie van ‘versleten groen’ (Romantische buurt, Stadskwartier). (Bron groenstructuurplan 2017)

Het klimaat verandert, helaas moeten we ook rekening houden met deze gevolgen. Klimaatverandering leidt tot meer hittegolven, vaker extreme neerslag, en meer droogte perioden. Als steden zich hier niet op voorbereiden, heeft dit invloed op de gezondheid van mensen, leefbaarheid van buurten, comfort in woningen en gebouwen, op de arbeidsproductiviteit, en leidt dit tot (economische) schade. Met een toename van zomerse en tropische dagen kunnen we in de toekomst zowel in het buitengebied als in de stad een aanzienlijke toename van het aantal dagen met verminderd thermisch comfort verwachten. Hittestress is dan ook een serieus probleem. Hierop anticiperen door de keuze te maken niet nog meer te bouwen in een wijk waar de woningdichtheid al zo hoog is lijkt ons geen verstandige beslissing. In het Ontwerpend onderzoek, De Huet, Dichteren, Bedrijventerrein, Sportpark Zuid EINDRAPPORTAGE 2020, is in een enquête aan bewoners gevraagd welke thema’s volgens hen de komende decennia het meeste prioriteit verdienen, daarin stond ruimte voor natuur, op nr.1. Ook bleek uit deze enquete dat er behoefte was aan een wandelnetwerk in de De Huet, Dichteren en de Wehlse Broeklanden.

31

Wensbeeld voor de toekomst, een mooie kans voor Doetinchem én Dichteren! Een mooie kans voor de gemeente Doetinchem en Dichteren. Realliseer een “groene brug” door Dichteren, door het aanliggende groen te verbinden met bestaande groengebieden, zoals Greephorst, de Sleeg, de Wehlse Broeklanden, Mussenhorst en ‘t Knapperslag. Dit verbinden met het landschappelijkijke karakter van Oud-Dichteren. Zo onstaat er een enorm wandel, natuurgebied, wat voor zowel de bewoners van Doetinchem en de aanwezige dieren een enorme aanwinst zou kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld ook aan de bezoekers van het nieuwe Van der Valk Hotel (die bijvoorbeeld het Pieterpad lopen). Hieronder zie je een kaart van de stichting buur maakt natuur, het gerealiseerde natuurgebied rondom Doetinchem is rood omlijnd. Zoals je kunt zien is het vrij makkelijk om het gele gebied (Oud-Dichteren) te intergreren in het rode gebied. Door het aaneensluiten van deze omliggende groengebieden kan er een groene brug ontstaan. Voorgaande jaren is door de gemeente Doetinchem volop onderzoek gedaan en zijn er vele rapporten gescheven. Uit veel van deze rapporten kwam naar voren dat de bestaande groenstructuur behouden moest worden en een inspiratie moet zijn voor versterking en uitbreiding van nieuwe groenstructuur. De nieuwe gepresenteerde woonvisie staat haaks op al deze eerdere rapporten.

Waar eerder het groen behouden moest worden, is er nu huizenbouw voorgesteld. Dat is een volkomen andere koers dan het eerdere beleid van de Gemeente Doetinchem. Wanneer is dit gebeurd?

32 aaneensluiten van groengebieden

Je zou het boerenland kunnen uitruilen/aankopen/crowdfunding. Wellicht zijn de landeigenaren te benaderen en bereid zich in te zetten voor een waardevolle oplossing voor iedereen. Zodat het groen behouden en versterkt kan worden en het cultuurhistorische landschap en de natuur behouden kan worden voor Doetinchem. Daarvoor zijn specifieke partijen voor te benaderen, zoals “Buur maakt natuur”en Stichting Achterhoek weer Mooi. Participatie van de buurt en zijn bewoners.

Hoe mooi zou het zijn als de hoogstam fruitbomen van Oud-Dichteren ook gekoesterd zouden worden.

Wie ondersteunen dit Landschapsmocument: Beschrijver; Landschapsdocument Fleur d’Achard Bewoners Oud-Dichteren; Laurens Kremer, Babet Kremer, Marcel Kusters, Margarita kusters, Pleuni Holthausen, Ank Jordens, Marcel Jordens, Jan Luikink, Lidy Luikink, Ronald Luikink, Christian Luikink, Reinald Geerdink, Ivo Bleumink, Theo Aaldering, Dini Aaldering, Fam. Driever, Frank Smeele, Fleur d’Achard, Daan Vermeer, Benny Heebing, Cecil Heebing, Marcel deksen, Wilma derksen, Harold Willemsen, Chantal Willemsen. Stichting Achterhoek weer mooi. Vanuit Stichting Achterhoek weer Mooi kijkt dhr. A. Kaminski met ons mee en geeft feedback.

34

BRONNEN https://www.doetinchem.nl -Stichting achterhoek weer mooi https://www.achterhoekweermooi.nl -https://www.deutekomhistorie.nl https://buurmaaktnatuur.nl -https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR296352/1 -https://besluitvorming.doetinchem.nl/documenten/raadsmededelingen/ 2020-79-Bijlage-4-Doetinchem-West-CHW.pdf -https://besluitvorming.doetinchem.nl/Vergaderingen/gemeenteraad/2019/2 6-september/19:30/Bijlage-1-Gebiedsuitwerking-Europaweg-1.pdf -Groenstructuurplan Doetinchem 2017Dichteren - 2012 -https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0222.R39B077A-0001/t_NL.IMRO.0222.R39B077A-0001_4.9.html#:~:text=De%20buurtschap%20Dichteren%20is%20ontstaan,en%20de%20(Oude)%20Wehlseweg.

-Groen structuur plan 2017 https://besluitvorming.doetinchem.nl/Vergaderingen/gemeenteraad/2019/26-september/19:30/Bijlage-1-Gebiedsuitwerking-Europaweg-1.pdf https://www.belfortcultuurhistorie.nl/diensten/cultuurhistorie https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0222.DwB003-0001/t_NL.IMRO.0222.DwB003-0001.html https://cuatro.sim-cdn.nl/doetinchem/uploads/groenstructuurplan-2017-wijkdocument-dichteren.pdf -Groenstructuurplan 2017 -Raap rapport archeologie in Doetinchem https://www.doetinchem.nl/_flysystem/media/ra2877_doch4_20190716_rh.pdf -https://www.ruimtelijkeplannen.nl/view -https://www.stmartinusdichteren.nl/fotoalbum/ -https://cuatro.sim-cdn.nl/doetinchem/uploads/groenstructuurplan-2017-wijkdocument-dichteren.pdf -https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0222.SgB001-0002/b_NL.IMRO.0222.SgB001-0002_tb2.pdf -https://www.eliblom.nl/conserven.htm -https://www.ruimtelijkeplannen.nl/view -https://www.odachterhoek.nl/nieuws/de-omgevingswet-in-een-notendop/ -https://docplayer.nl/228892582-Ruimtelijke-onderbouwing-van-der-valk-hotel-restaurant-europaweg-kilderseweg-gemeente-doetinchem.html -https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR660979#d39870426e1216 -https://data.overheid.nl/en/dataset/31011-archeologische-verwachtingen--en-waardenkaart -https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.0222.R70B017A-0002/r_NL.IMRO.0222.R70B017A-0002.

html#_12_Waarde-Archeologischeverwachting6 -https://www.ruimtelijkeplannen.nl/view https://www.tno.nl/media/3959/factsheet-hittestress.pdf http://www.doetinchem.nl/cultuurhistorie/rapporten_43307/item/archeologische-waarden-e n-verwac htings kaarten_45965.html. https://www.doetinchem.nl/_flysystem/media/deelvisie-dehuet-dichteren-bedrijventerrein-de-huet-sportpark-zuid-januari-2020-def.pdf https://storymaps.arcgis.com/collections/6715794b5d1f4122aa0858c8943b04ea?item=6 https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.0222.SgB004-0003/b_NL.IMRO.0222.SgB004-0003_tb4. pdf https://buurmaaktnatuur.nl/wp-content/uploads/2020/07/gebiedsvisie_Wehlse_Broeklanden_juni_2010_deel_1. pdf

35

https://cuatro.sim-cdn.nl/doetinchem/uploads/groenstructuurplan-2017-wijkdocument-dichteren.pdf

Fleur d’Achard 2023