2022 Geamendeerde begroting gD.pdf
Tekst van het document
Geamendeerde
begroting
2022
Inhoudsopgave Toelichting op geamendeerde begroting 2022 .................................................................. 3 1. Hoofdlijnen van beleid .................................................................................................... 5 1.
Van beheergemeente naar ontwikkelgemeente ..................................................... 5
2. Doetinchem 2036: ook in de toekomst vitale centrumgemeente van de Achterhoek ....................................................................................................................... 6 3.
Ambities worden werkelijkheid ................................................................................ 8
2. Financiële positie tot 2025 ............................................................................................. 11 1.
Hoofdlijnen financieel begrotingsbeleid................................................................ 12
2.
Financiële uitgangspositie 2022 op basis van kadernota 2022 .............................. 14
3.
Ontwikkelingen gemeentefonds ............................................................................ 15
4.
Financiële positie begroting 2022 na nieuwe ontwikkelingen en gemeentefonds 17
5.
Structureel en reëel sluitende begroting ............................................................... 18
6.
Ontwikkeling algemene reserve ............................................................................. 19
7.
Vermogenspositie .................................................................................................... 19
3. Leeswijzer programma's ................................................................................................ 21 3.1
Programma - Doetinchem centrumstad ................................................................. 22
3.2
Programma - Sterke samenleving ........................................................................... 35
3.3
Programma - Veranderende leefomgeving ............................................................ 54
3.4
Programma - Organisatie en financiën................................................................... 63
4. Paragrafen ...................................................................................................................... 77 4.1
Lokale heffingen .................................................................................................. 77
1
4.2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 88
4.3
Onderhoud kapitaalgoederen........................................................................... 100
4.4
Financiering........................................................................................................ 109
4.5
Bedrijfsvoering ................................................................................................... 114
4.6
Verbonden partijen ........................................................................................... 120
4.7
Grondbeleid ....................................................................................................... 140
5. Financiële begroting .................................................................................................... 145 5.1
Beleidskaders en uitgangspunten voor de financiën in de begroting 2022 .... 145
5.2
Baten en lasten .................................................................................................. 149
5.3
Baten en lasten (meerjarig) ............................................................................... 150
5.4
Baten en lasten per taakveld ............................................................................. 151
5.5
Incidentele baten en lasten ............................................................................... 153
5.6
Geprognosticeerde balans ................................................................................. 155
5.7
EMU-saldo 2022 ................................................................................................. 158
5.8
Reserves en voorzieningen (na erratum en amendementen) .......................... 159
5.9
Kredieten ten behoeve van vervangingsinvesteringen .................................... 161
5.10
Overzicht overige nieuwe kredieten ................................................................. 162
Bijlagen............................................................................................................................. 163 Bijlage 1: Risicomatrix garanties en verstrekte leningen ............................................ 163 Bijlage 2: Verplichte beleidsindicatoren ...................................................................... 174
2
Toelichting op geamendeerde begroting 2022 Amendementen op de begroting 2022 Op 4 november 2021 heeft de gemeenteraad besloten over de begroting 2022. Bij de begroting zijn 6 amendementen aangenomen. Daarmee is de begroting 2022 geamendeerd aangenomen door de raad bij besluit 2021-95. De amendementen hebben invloed op (het financieel meerjarenperspectief van) de begroting 2022, te weten: - A2 Uitvoeringskosten kinderraad - A3 Terugdraaien taakstelling voor speeltoestellen - A4 Aanpassing onderhoudsniveau elementverhardingen 2022 - A5 Grip op energie voor huishoudens energie-armoede - A6 Structureel geld voor evenementen - A7 Terugdraaien bezuiniging deelnamesubsidie In onderstaand overzicht leest u wat de financiële gevolgen zijn van de amendementen op de verschillende programma’s. Omschrijving amendement Bedragen *1000,-
Begroting 2022 2022 2023 2024 2025
Struct./ Incid. S of I
1 Doetinchem Centrumstad A4 Aanpassing onderhoudsniveau elementverhardingen 2022
-279
-279
-279
-279
Doetinchem centrumstad
-279
-279
-279
-279
A5 Grip op energie voor huishoudens energie-armoede A6 Structureel geld voor evenementen A7 Terugdraaien bezuiniging deelnamesubsidie
-100
-100 -50
-100 -50 -90
-50 -90
Sterke samenleving
-100
-150
-240
-140
A3 Terugdraaien taakstelling voor speeltoestellen
-100
-100
-100
-100
Veranderende leefomgeving
-100
-100
-100
-100
A2 Uitvoeringskosten kinderraad Organisatie en financiën
-10 -10
-10 -10
-10 -10
-10 -10
Totaal
-489
-539
-629
-529
Waarvan incidenteel Waarvan structureel
-100 -389
-100 -439
-100 -529
0 -529
S
2 Sterke samenleving I S S
3 Veranderende leefomgeving S
4 Organisatie en Financien S
I S
3
Erratum op de begroting 2022 Bij de besluitvorming over de begroting 2022 is ook een erratum betrokken. Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de begroting 2022 is opgesteld, zijn er toch enkele fouten in de begroting geslopen. De fouten zijn niet van invloed op het geschetste financiële beeld. Geamendeerde begroting 2022 met daarin amendementen én erratum. Om ervoor te zorgen dat de raad over een actuele begroting 2022 beschikt is deze geamendeerde begroting opgesteld. Daarin zijn zowel de amendementen als het erratum verwerkt. De wijzigingen ten opzichte van de oorspronkelijke begroting 2022 zijn in rood weergegeven. De besluiten van de raad over de amendementen en de financiële gevolgen ervan, zijn bij de afzonderlijke programma’s beschreven onder het kopje ‘Welke amendementen heeft de raad op 4 november 2021 aangenomen?’. Vervolgens zijn veel financiële overzichten aangepast als gevolg van de amendementen en het erratum. Daarbij dient te worden opgemerkt dat cijfers die in het erratum bij de begroting 2022 op 4 november 2021 aan de raad zijn voorgelegd, soms zijn gewijzigd als gevolg van de amendementen waarover de raad op 4 november heeft besloten. Het betreffen cijfers in de financiële kengetallen, de balans en de algemene reserve. Moties bij de begroting 2022 Tenslotte heeft de raad twee moties aangenomen bij de begroting 2022.
Deze moties hebben geen inhoudelijk of financiële impact op deze begroting. Ze zijn dan ook niet opgenomen in deze begroting. Het betreffen: - M2 Maximaliseren huisartsen POH Jeugd-GGZ - M9 Natuurcentrum Doetinchem
4
1. Hoofdlijnen van beleid 1.
Van beheergemeente naar ontwikkelgemeente
Het gemeentebestuur van Doetinchem voert al jaren een behoedzaam en zorgvuldig financieel beleid. In de diverse crisisperioden hebben we onze (financiële) lessen geleerd, toen miljoenen euro’s moesten worden afgeschreven op onze grondexploitaties en we als gemeente moeilijke jaren doormaakten. Het financieel beleid dat sindsdien werd ontwikkeld, zorgt ervoor dat we nu veel meer in controle zijn. Ondanks de financiële krapte, die we in de Kadernota schetsten, presenteren we een begroting die meerjarig financieel sluitend is. Onze algemene reserve, en daarmee het weerstandsvermogen van onze gemeente, komt weer op voldoende peil, doordat we met name in de eerste jaren een forse toevoeging kunnen doen aan deze reserve. Een welkome ontwikkeling nadat we jarenlang genoodzaakt waren om middelen aan onze reserves te onttrekken om aan onze opgaven en beleidsdoelen te kunnen voldoen. In de grondexploitaties zien we na een eerste voorzichtig herstel momenteel een sterk positieve kentering en schrijven we daar zwarte cijfers. Grote maatschappelijke opgaven met financiële onzekerheden Toch kunnen we als gemeentebestuur allerminst op onze lauweren rusten. Want net als de andere gemeenten van ons land stond en staat Doetinchem voor forse maatschappelijke opgaven, die veelal gepaard gaan met grote financiële onzekerheden.
Denk maar aan de energietransitie, de omgevingswet en de verdere doorontwikkeling binnen het sociaal domein. Opgaven waarbij veel van onze gemeente gevraagd gaat worden, maar waarbij de financiering (met name vanuit het Rijk) zeker op de lange termijn met veel onzekerheden omgeven blijft. Ook ziet het er naar uit dat de veelbesproken herverdeling van het gemeentefonds voor Doetinchem sterk nadelig uitpakt; de laatste berekeningen laten een negatief saldo van ruim 1 miljoen euro per jaar zien. Meer financiële duidelijkheid bij de diverse Rijkstaken verwachten wij pas met een nieuw regeerakkoord en de komst van een nieuw kabinet. De afgelopen periode hebben we vele uitdagingen aangepakt, die onze complexe moderne samenleving met zich meebrengt. Er is veel bezuinigd, er zijn moeilijke keuzes gemaakt, maar we hebben het schip op koers weten te houden. Uiteraard hebben we daarnaast ook onze eigen ambities voor de toekomst waarin we de vitale centrumgemeente van de Achterhoek willen blijven door het goede te behouden en te groeien in kwaliteit. Ook die ambities vergen menskracht en middelen.
Van beheergemeente worden we ontwikkelgemeente, in sterke samenwerking met onze inwoners, ondernemers en organisaties! Behoedzaam en zorgvuldig financieel beleid Dat we ook de komende jaren op financieel gebied behoedzaam zullen moeten blijven en onze investeringen zorgvuldig moeten wegen, staat wat ons betreft buiten kijf.
5
Ontwikkelen betekent ook dat we regelmatig met vooruitziende blik moeten investeren, waarbij de kosten voor de baat uitgaan. Desondanks zijn we positief gestemd en zien we voor Doetinchem mooie kansen voor de toekomst. We geven daarom in deze begroting op vele terreinen een impuls aan die kansen, vaak met incidentele middelen, zodat we tegelijk flexibel blijven. Bij de Kadernota werd al tot het doen van diverse investeringen besloten. Zo pakken we in het programma Doetinchem centrumstad een aantal wegen aan. Dat doen we niet alleen om de verkeersdoorstroming te verbeteren, zoals bij de rotonde Keppelseweg, maar ook om de leefbaarheid te vergroten door deze in te richten als groene 30 km weg, zoals een deel van de Hoofdstraat in Gaanderen en een aantal wegen rond de Oostelijke Randweg. In het programma Sterke samenleving werken we met een nieuwe wijze van inkoop aan maatschappelijke verbeteringen door een gerichter aanbod, betere samenwerking tussen zorgpartijen en meer focus op resultaat. Ook investeren we in onze voorzieningen, zoals zwembad de Byvoorde in Wehl. Onze extra inzet voor Doetinchem als woongemeente en de klimaatopgave zag u in de Kadernota terug bij het programma Veranderende Samenleving. We noemen hier tot slot de investering in de E-dienstverlening die past bij een moderne samenleving die steeds verder digitaliseert.
Bij deze begroting presenteren we nog enkele aanvullende voorstellen.
2. Doetinchem 2036: ook in de toekomst vitale centrumgemeente van de Achterhoek Doetinchem kiest er heel bewust voor om de vitale centrumgemeente van de Achterhoek te zijn en te blijven. Onder de vlag ‘Doetinchem 2036’, een verwijzing naar het jaar waarin 800 jaar stadsrechten worden bereikt, werd vorig jaar een groeiambitie geformuleerd. Die groeiambitie richt zich vooral op een kwaliteitsslag. We moeten er, samen met de andere gemeenten in de Achterhoek, voor zorgen dat de bevolkingssamenstelling op lange termijn in balans blijft, zodat er voor het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties voldoende gekwalificeerd personeel is. Zodat draagkracht voor onze voorzieningen op peil blijft. De opgave is om met name onze aantrekkingskracht op jonge gezinnen, starters en studenten te vergroten. Brede welvaart en gerichte gebiedsontwikkeling We zien een trend waarin niet louter financieel gewin leidend is. Zo wint het concept van de brede welvaart aan belang. Voor veel mensen wordt een goede balans tussen werken en vrije tijd belangrijker, het liefst in een groene omgeving. Een effect dat versterkt wordt door de corona-pandemie. Op de zogenaamde brede welvaartindex scoort de Achterhoek hoog, vierde regio van Nederland zelfs. Een mooie uitgangspositie waarbij we als gemeentebestuur steeds moeten kijken naar een toekomstbestendig totaalplaatje.
We willen een hoogwaardig woon-, werk- en leefklimaat behouden en tevens voorzien in uitdagingen op terrein van klimaat en vergroening, wonen, bereikbaarheid en recreatieve mogelijkheden. We zullen zorgvuldig woningen toevoegen in dorpen en wijken, afwegen waar transformatie waarde toevoegt aan dorpen of wijken, op bedrijventerreinen en in het buitengebied.
6
Maar ook, hoe een duurzame economische ontwikkeling te stimuleren, te zorgen voor eigentijdse voorzieningen voor onze inwoners en voor een prettige en gezonde leefomgeving. Veel van die ontwikkelingen vragen ruimte. En ruimte is schaars! Het is daarom cruciaal om bij elke ontwikkeling of herontwikkeling koppelkansen te pakken. De kunst van het combineren is altijd al belangrijk, maar wordt de komende jaren nog crucialer. Van ons als gemeente vraagt dat nadrukkelijk een regierol, waarbij de randvoorwaarden die we stellen vervolgens uitdagend en uitnodigend zijn voor ontwikkelende partijen en andere initiatiefnemers. Arbeidsmarkt grote uitdaging Doetinchem heeft een vitale economie met prachtige parels van bedrijven. Wij willen hen uiteraard goed blijven faciliteren. Nu de economische groei in het oosten van Nederland doorzet, is het van belang te oriënteren op de toekomst van onze bedrijventerreinen. Zodat we nieuwkomers verwelkomen die waarde toevoegen aan ons economisch profiel en voorkomen dat we bedrijven toevoegen die wel ruimte vragen, maar noch voor onze keten, noch voor onze arbeidsmarkt van toegevoegde waarde zijn. Vanuit economisch perspectief is de komende jaren de arbeidsmarkt de grootste uitdaging. Doetinchem en de Achterhoek vergrijzen, terwijl de economie groeit en om extra veelal hoogopgeleid personeel vraagt.
Talentontwikkeling en omscholing voor alle medewerkers, ook degenen die nog aan de zijlijn staan, is cruciaal. Zodat we alle talenten ten volle benutten en de arbeidsparticipatie vergroten. Ondernemers kunnen hier veel voor elkaar betekenen door samen op te trekken, bijvoorbeeld bij het aantrekken van studenten en starters en in de samenwerking met onderwijsinstellingen. We willen de samenwerking tussen grote bedrijven en het MKB stimuleren, vanuit het perspectief van naoberschap maar ook vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het vestigingsklimaat en de aantrekkingskracht van onze centrumstad. We blijven ons inzetten voor een betere bereikbaarheid van de regio; de bereidheid om te pendelen is tenslotte een belangrijke voorwaarde voor potentiële werknemers. Toekomstbestendige dorpen en wijken Doetinchem heeft krachtige inwoners en zeer gemotiveerde wijkpartners. Toch is ook hier stilzitten geen optie. We moeten ons blijven inzetten voor een duurzame samenleving die leefbaar en bewoonbaar is met veerkrachtige dorpen en wijken. Wat ons opvalt is dat het wijkgericht werken een enorme ontwikkeling doormaakt. De traditionele waterscheiding tussen het fysieke en sociale vervaagt daarbij steeds meer. Denk maar aan de duurzaamheidsopgave, die evenzeer een sociaal als een fysiek proces is.
In de toekomst worden opgaven nog integraler, versterkt door het proces van de omgevingsvisie; zo staat de relatie tussen gezondheid en leefomgeving steeds hoger op de agenda. Het gaat er om een leefomgeving te creëren die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en samenwerken.
7
We realiseren ons dat er in elke wijk inwoners zijn die het niet op eigen kracht redden. Voor hen willen we een springplank creëren door hen zorg en ondersteuning te bieden, zodat ze vervolgens naar eigen vermogen en in hun eigen kracht meedoen in onze samenleving. Ook hier zien we veel positieve ontwikkelingen die zich in de toekomst nog verder zullen uitkristalliseren. Zo ontstaan er interessante koppelingen tussen de voorheen gescheiden werelden van de Wmo en de Participatiewet, krijgen steeds meer inwoners die langdurig in de bijstand zitten de kans om te participeren, zien we het sportaanbod voor mensen met een beperking toenemen en is de maatschappelijke opvang veel meer dan voorheen gericht op activeren. Preventie wordt steeds meer in de volle breedte van het maatschappelijk domein omarmd. De rode draad in al in onze plannen is dat we als gemeente die ambities niet alleen zelf wíllen en kúnnen verwezenlijken. Beleid wordt vele malen krachtiger als we onze maatschappelijke partners op voorhand betrekken, hun innovatiekracht de ruimte geven en initiatief en eigenaarschap niet altijd naar ons toe trekken. Hierop zullen we blijven inzetten. Met het onderwijs, met de wijken, met het bedrijfsleven, met de vastgoedeigenaren, met de buurgemeenten, enzovoort.
3.
Ambities worden werkelijkheid
In deze raadsperiode werken we aan de programma’s Doetinchem centrumstad, Sterke samenleving en Veranderende leefomgeving, waarbij het vierde programma Organisatie en financiën ondersteunend is. Veel van onze begrotingsposten betreffen meerjarige investeringen of geoormerkte bedragen. Daarnaast zien we in 2022 een aantal opvallende resultaten en mijlpalen en zetten we ook een aantal concrete stappen naar een duurzame toekomst voor Doetinchem. Dit laatste met name met incidentele middelen. We lichten er enkele voorbeelden uit. In het programma Doetinchem centrumstad gaan we allereerst aan de slag met een ontwikkelstrategie voor 2036. Dit doen we vanuit diverse invalshoeken als wonen, werken en vrije tijd en in nauwe samenhang met de andere grote opgaven. Zo inventariseren we het komend jaar de mogelijkheden voor inbreiding en transformatie op de bedrijventerreinen om nieuwe bedrijvigheid te kunnen faciliteren. Dit is nodig omdat we verwachten dat Bedrijvenpark A18 binnen afzienbare tijd uitverkocht zal zijn. We geven een eenmalige impuls aan onze uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie, omdat we zien dat vrijetijdsbeleving een steeds belangrijker onderdeel wordt van het leven van onze inwoners en omdat het de aantrekkingskracht van onze gemeente verder versterkt. Belevingswaarde is ook van groot belang in onze binnenstad.
Met de voltooiing van het project Oude IJssel ronden we de uitvoeringsagenda binnenstad, die in 2015 gestart werd, komend jaar af. Een mooie mijlpaal, maar ook hier geldt dat het werk nooit af is. Met de partijen in de binnenstad en andere betrokkenen formuleren we de opgaven voor de komende jaren.
8
We hebben de afgelopen jaren gemerkt dat grootschalige evenementen, zoals het EK vrouwenvoetbal en de Special Olympics Nationale Spelen in Doetinchem heel succesvol waren. Vandaar dat we budget vrijmaken om ook in 2022 een groot evenement naar Doetinchem te halen en daarmee bij te dragen aan de aantrekkelijkheid van de Doetinchemse binnenstad. In het programma Sterke samenleving zien we dat steeds meer over traditionele schotten wordt heen gekeken. Zo koppelen we de arbeidsmarktagenda aan onze economische agenda, waardoor bijvoorbeeld doelgroepen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt nu meer kansen gaan krijgen. In het komende jaar zetten we daarom in op meer mogelijkheden voor re-integratie en het uitbreiden van mogelijkheden voor parttime werk. De afgelopen jaren voerden we een succesvol armoedebeleid, mede dankzij een grote betrokkenheid van onze maatschappelijke partners en de gemeenteraad. In het komende jaar versterken we het vroegtijdig signaleren van schulden en zetten we speciaal in op de groep werkende mensen met schulden. Het uiteindelijke doel is dat onze inwoners eventuele schulden echt achter zich kunnen laten. In samenspraak met verenigingen en andere partijen gaan we ons subsidiebeleid voor sport en cultuur moderniseren. Het doel van deze herbezinning is dat verenigingen toekomstbestendig zijn, hun leden kunnen behouden en kun kader kunnen versterken.
Een moderne systematiek van subsidiëren past daarbij. In het programma Veranderende leefomgeving zetten we procesgeld in voor het toekomstbestendig maken van onze wijken. Met deze middelen kunnen we op twee plekken in Doetinchem aan de slag, waarbij we het nadrukkelijk gaat om het koppelen van fysieke en sociale kansen. In Gaanderen zien we kansen, omdat dit dorp is aangewezen als ‘prioritair gebied’ voor de warmtetransitie en het dorp tegelijk kans maakt op een dorpendeal met de provincie. In de wijk Overstegen hebben we een omvangrijke subsidie toegewezen gekregen vanuit het Volkshuisvestingsfonds om 350 woningen te verduurzamen en zien we gelijktijdig kansen om de sociale cohesie in de wijk te versterken. Deze ontwikkeling wordt ondersteund door eigen onderzoek en wetenschappelijke inzichten, zoals het regionale woonwensenonderzoek (AWLO) en de ABCD-methodiek (Asset Based Community Development). Daarin zetten we koers richting duurzame verandering, mogelijk gemaakt en gedragen door versterkte buurtgemeenschappen. We werken verder steeds meer gebiedsgericht. Bij de ontwikkeling of herontwikkeling van gebieden zijn vaak meerdere partijen betrokken. We merken dat het belangrijk is om een goed perspectief te schetsen op de gewenste ontwikkelrichting, om zo te borgen dat de gewenste koppelkansen benut worden.
Het komend jaar leggen we de focus op de stationsomgeving als kansrijke locatie voor stadsontwikkeling, waarbij we mogelijkheden zien voor combinaties van wonen, werken en onderwijs. Dit in aanvulling op het onderzoek van de provincie, die deze locatie als kansrijke mobiliteitshub beschouwt.
9
Komend jaar wordt in Doetinchem het eerste waterstoftankstation in gebruik genomen. Ook zetten we cruciale stappen zodat in 2023 het circulair ambachtscentrum zijn deuren kan openen. Hiermee zorgen we voor een verdere daling van de hoeveelheid afval, zetten we de eerste stappen naar een circulaire economie en dragen we bij aan de zichtbaarheid van het thema. In het programma Organisatie en financiën noemen we allereerst een extra investering in data-gestuurd werken. Data-gestuurd werken neemt een grote vlucht, niet alleen in gedachte maar ook in de praktijk. Onze eerste ervaringen in het sociaal domein tonen de meerwaarde. Door hierin te investeren zorgen we ervoor dat we ook op tal van andere beleidsterreinen beter onderbouwde beleidskeuzes kunnen maken, denk aan de binnenstad of slimme mobiliteitsoplossingen. In de komende jaren willen we extra inzet plegen om jonge medewerkers, starters en trainees voor onze boeiende gemeente aan te trekken. Een gemeente waar het werkplezier en collegialiteit hoogtij vieren. In de vorige begroting hebben we een apart hoofdstuk gewijd aan de Corona middelen en maatregelen. Dat hebben we in de huidige begroting niet gedaan. We gaan er van uit dat we vanaf 2022 geen noodmaatregelen hoeven nemen voor Corona. Het vaccineren is goed op gang gekomen en we hopen dat het virus onder controle blijft.
Toch blijven er onzekerheden over de duur, eventueel gemuteerde varianten van het virus en daarmee over de uiteindelijke effecten. We blijven alert op de ontwikkelingen en nemen zo nodig adequate maatregelen. In deze begroting zetten we met diverse impulsen volop in op toekomstige ontwikkelingen, waarbij de diverse gevolgen en lessen, maar ook de positieve initiatieven uit de coronatijd, onderdeel worden van onze reguliere werkzaamheden en programma’s.
10
2. Financiële positie tot 2025 In dit hoofdstuk geven wij een samenvattend beeld van de hoofdlijnen van ons financieel begrotingsbeleid, onze financiële positie en het weerstandsvermogen. In lijn met de kadernota kiezen we er in deze begroting voor om te blijven investeren in Doetinchem als vitale centrumgemeente van onze regio. Een gemeente waar het prettig wonen, werken en recreëren is in onze stad, de dorpen en wijken en in het prachtige buitengebied. Doetinchem heeft uitstekende voorzieningen waar zowel Doetinchemmers als Achterhoekers van profiteren. Een gezonde groei van onze gemeente in de komende 15 jaar is daarvoor wat ons betreft van groot belang. We gaan uit van 70.000 inwoners in 2036, het jaar waarin Doetinchem 800 jaar stadsrechten bezit. Daarom is het wezenlijk te investeren op sociaal, economisch en fysieke terreinen. Tegelijk moeten en willen we ook financieel een gezonde gemeente zijn. Gemeenten zijn de laatste jaren echter steeds krapper in het pak genaaid: de taken en verplichtingen vanuit het rijk nemen toe, maar de geldstroom die daar tegenover staat groeit niet navenant mee. Het gevolg is dat we u bij de kadernota een sluitende begroting voor het jaar 2022 konden aanbieden, maar dat het meerjarenperspectief vooralsnog een min liet zien. Ten opzichte van de Kadernota 2022 is de financiële positie van onze gemeente verbeterd.
Dit is met name het gevolg van de extra middelen die het rijk beschikbaar heeft gesteld in het Gemeentefonds (Zie hiervoor ook de toelichting op de ontwikkeling Gemeentefonds). Nu het rijk alsnog (gedeeltelijk en voorlopig) over de brug komt en we voorzichtig zijn met het doen van uitgaven, kunnen we extra toevoegingen doen aan de algemene reserve. In de afgelopen jaren hadden we forse tekorten op de budgetten van het sociaal domein en in het bijzonder op jeugd. Om onze gemeentebegroting toch sluitend te krijgen hebben we naast de besparingsopdrachten in het sociaal domein, ook fors bezuinigd op de andere beleidsvelden in de begroting. We herinneren u aan het laatste bezuinigingsproces 'Keuzerichtingen' bij de begroting 2020. Ondanks dat de bezuinigingen afgewogen zijn langs de meetlat, wat is voor Doetinchem voor wezenlijk belang, waar staan we voor als gemeente en wat willen we daarin ook op de langer termijn bereiken, zijn er maatregelen genomen, die pijn hebben gedaan. Daarnaast ontbrak het aan middelen voor de zo gewenste en noodzakelijke investeringen in de toekomst van onze gemeente. De begroting 2022 vertoont een financieel meerjarenperspectief met voordelige saldi voor alle jaren. We hebben een structureel sluitende begroting en het weerstandsvermogen neemt toe.
Dat zorgt ervoor dat we een gezonde financiële uitgangspositie hebben als basis voor het begrotingsjaar 2022 en voor de nieuwe raad in de komende coalitieperiode.
11
Ondanks dit optimisme voeren we een behoedzaam beleid. Zo houden we alvast rekening met de toekomstige herverdeling van het gemeentefonds. Net als bij het deel van de extra middelen zijn we ons er van bewust dat we afhankelijk zijn van het nieuwe kabinet. Met betrekking tot de extra rijksmiddelen jeugd gaat het rijk er vanuit dat gemeenten nog in staat zijn om bepaalde maatregelen te treffen die het tekort kunnen verminderen. Deze potentiële maatregelen worden nog onderzocht en in mindering gebracht op het opgegeven bedrag. Het daadwerkelijke bedrag dat in de toekomst verwacht mag worden, kan daardoor lager zijn dan nu aangegeven is door het rijk. Op basis van voortschrijdend inzicht, maatschappelijke ontwikkelingen en risico's en de ambities van onze gemeente stellen wij voor de eerdere gemaakte keuzes voor de hoogte van het weerstandsvermogen en de ratio bij te stellen. In de volgende paragraaf gaan we nader in op de nieuwe keuzes voor het weerstandsvermogen als onderdeel van ons financieel begrotingsbeleid.
1.
Hoofdlijnen financieel begrotingsbeleid
In de gemeentebegroting hanteren we de volgende twee financiële hoofduitgangspunten: • Een structureel sluitende begroting en een gezond meerjarenperspectief Structureel sluitend wil zeggen dat we ervoor zorgen dat langjarige uitgaven ook worden gedekt door langjarige inkomsten. Dat is ook het belangrijkste toetsingscriterium van de provincie als toezichthouder. We ramen in de gemeentebegroting ook incidentele lasten en baten. Die worden voor drie jaren of korter geraamd. Het totaal van de structurele en incidentele uitgaven minus de inkomsten leidt tot het totale resultaat van de gemeentebegroting. Begrotingsoverschotten of -tekorten worden gemuteerd op de algemene reserve. Zoals in de inleiding vermeld, had de kadernota 2022 slechts een sluitende begroting voor het jaar 2022, terwijl het meerjarenperspectief een min liet zien. De begroting 2022 vertoont echter een financieel meerjarenperspectief met voordelige saldi voor alle jaren. We hebben nu een structureel sluitende begroting voor de gehele perspectiefperiode en bovendien ruim voldoende weerstandsvermogen. • Voldoende weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de verhouding weer tussen onze weerstandscapaciteit (algemene reserve en de stelpost onvoorziene uitgaven) en de financiële risico’s. Die verhouding drukken we uit in de ratio van ons weerstandsvermogen.
Eerder heeft de raad besloten dat als de ratio tussen de 0,8 en 1,2 is, we dan beschikken over voldoende buffer om risico’s op te vangen. De risico's vormen dan geen bedreiging voor onze financiële positie. Beneden de ondernorm dienen maatregelen te worden genomen om de weerstandscapaciteit aan te vullen en/of de risico’s te beperken. Boven de norm geeft ruimte om de weerstandscapaciteit in te zetten voor andere doeleinden. Bij de
12
afwegingen hierover worden ook de financiële kengetallen ‘solvabiliteit’ en ‘schuldpositie’ betrokken. In de afgelopen jaren hebben we meer ervaring opgedaan met risicomanagement. Daarbij zien we dat naast de gekwantificeerde risico's, zich in de komende jaren ontwikkelingen en/of risico's voordoen die op dit moment (nog) niet of nauwelijks zijn te kwantificeren, maar die wel een beroep zullen doen op onze algemene reserve. De omvang ervan hangt af van bestuurlijke keuzes van rijk en onze gemeente en van maatschappelijke ontwikkelingen. Denk daarbij aan duurzame energietransitie, woningbouw, ontwikkelingen in de openbare ruimte en sociaal domein, onze groeiambities in het kader van 2036. We achten het daarom gewenst om over een algemene reserve te beschikken die ruimer is dan alleen de gekwantificeerde risico's. Bovendien laat het grillige verloop van het financieel meerjarenperspectief in de kadernota 2022 ten opzichte van dat in de begroting 2022 zien, welke impact rijksmaatregelen kunnen hebben op onze financiële positie. Waar in de kadernota 2022 alleen de jaarschijf 2022 sluitend was, laat deze begroting 2022 een meerjarig sluitend (positief) perspectief zien. Met zo'n grillig verloop van ons financieel meerjarenperspectief is het zaak dat we 'voldoende vlees op de botten hebben' in de vorm van de algemene reserve.
Daarnaast zien we landelijk dat veel gemeenten een hogere ondernorm voor de weerstandsratio hanteren dan Doetinchem. Veelal ligt deze op tenminste 1,0. Ook de provincie Gelderland als toezichthouder van de gemeentebegroting, geeft aan dat een belangrijk onderdeel in de beoordeling van de financiële stabiliteit van een gemeente is de omvang van het weerstandsvermogen is. Het gaat om de mate waarin een gemeente in staat is gekwantificeerde risico’s af te dekken. Zij achten het belangrijk dat wij voor een ruim voldoende weerstandsvermogen zorgen. In de afgelopen begrotingsbrief geven zij dan ook aan dat ze hopen dat Doetinchem haar weerstandsvermogen op peil houdt en dat dit niet verder afneemt. In vergelijking tot de gemiddelde Gelderse gemeenten was onze weerstandsratio laag. Om bovengenoemde redenen kiezen wij ervoor om de minimale norm voor de weerstandsratio te stellen op 1,0 en de bovennorm te verhogen van 1,2 naar 1,5. Daarmee ligt de bandbreedte van de weerstandsratio tussen de 1,0 en 1,5. Het blijft belangrijk dat raad en college voortdurend het open gesprek voeren over het weerstandsvermogen. Immers, een incidentele uitschieter buiten de onder- of bovennorm hoeft niet onmiddellijk te leiden tot maatregelen of geeft bestedingsruimte. Het gaat om de tendens van het weerstandsvermogen in relatie tot een gezonde financiële positie op langere termijn.
13
2. Financiële uitgangspositie 2022 op basis van kadernota 2022 In de begroting 2022 nemen we het financieel meerjarenperspectief 2021-2025 op. Dat start met het structurele beginsaldo uit de begroting 2021. Dat passen we aan met het resultaat van de Kadernota 2022, waarin zijn verwerkt: - Het resultaat van de jaarrekening 2020; - Het Meerjarenperspectief Ontwikkellocaties (MPO) 2021; - De 1e bestuurlijke monitor 2021; - De mutaties van het rijk op het Gemeentefonds tot en met de maartcirculaire 2021; Dit resulteert in het volgende beeld: Meerjarenperspectief Doetinchem (bedragen x € 1.000)
2021
2022
2023
2024
2025
Resultaat geamendeerde begroting 2021 t.g.v./t.l.v. alg. reserve
100
1.319
717
-1.288
-1.288
Totaal resultaat jaarrekening 2020
8.295
0
0
0
0
MPO 2021 (mutaties tov MPO 2020)
-304
404
54
66
0
Totaal gemeentefonds
1.060
467
557
775
775
Uitgangspositie kadernota '22 en begroting '22-'25
9.151
2.190
1.328
-447
-513
Aanmeldingen programma's 1e monitor 2021 en kadernota 2022:
-6.670
-1.815
-1.964
-1.664
-1.476
Netto resultaat 1e BM 2021 en KN 2022 tgv/tlv algemene reserve
2.481
375
-636
-2.111
-1.989
Vervolgens nemen we voor de begroting 2022-2025 de volgende ontwikkelingen mee: • Ontwikkelingen in het Gemeentefonds: - De mutaties van het rijk op het Gemeentefonds uit de meicirculaire 2021; - De voorlopige uitkomsten van de herverdeling Gemeentefonds op basis van berekeningen van het rijk in augustus 2021; - Extra rijksmiddelen jeugdhulp; • Het resultaat van de 2e bestuurlijke monitor 2021 en de aanmeldingen in deze begroting.
14
3.
Ontwikkelingen gemeentefonds
Ontwikkelingen Gemeentefonds in begroting 2022 (bedragen x € 1.000)
2021
2023
2024
2025
Meicirculaire Gemeentefonds 2021
1.289 1.846 1.062
766
446
8
8
Taakmutaties meicirculaire 2021 Gemeentefonds tgv algemene middelen Stelpost Herverdeling Gemeentefonds Stelpost extra rijksmiddelen jeugdhulp Totaal gemeentefonds
8
2022
8
8
-874 -1.013 -1.013 5.218 4.333
4.066
3.749
1.297 7.072 4.529
3.827
3.190
In het Gemeentefonds zijn verschillende ontwikkelingen te melden die grote invloed hebben op onze financiële positie in de begroting 2022. Zo leiden de meicirculaire 2021 en met name de extra rijksmiddelen jeugdhulp tot forse aanvullingen op de gemeentefinanciën. De herverdeling Gemeentefonds pakt echter nadelig uit voor onze gemeente. Hieronder geven we een globale toelichting. Ontwikkelingen algemene uitkering op basis van de meicirculaire 2021 In de raadsmededeling 2021-69 bent u geïnformeerd over de meest recente ontwikkelingen van en rond het gemeentefonds op basis van de meicirculaire 2021. De meicirculaire 2021 beïnvloedt ons financieel perspectief voordelig. Het accres (samen de trap op, samen de trap af) is voor de jaren 2020 en 2021 bevroren op basis van de rijksuitgaven bij de Voorjaarsnota 2020. Belangrijk is dat wanneer de systematiek weer in werking treedt welke rijksuitgaven wel dan niet worden meegenomen. De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten heeft al aangegeven hier op alert te zijn. In de meicirculaire 2021 meldt het rijk ook een aantal mutaties op specifieke activiteiten. Deze leiden tot bijstelling in het gemeentefonds voor de gemeente Doetinchem.
Zoals aangegeven in de raadsmededelingen van zowel de decembercirculaire 2020 als de meicirculaire 2021 hebben we voor deze begroting 2022 per taakmutatie afgewogen of we de betreffende mutatie door vertalen aan de betreffende producten of de algemene middelen. De mutaties betreffen vooral regionale middelen of noodzakelijke middelen voor het sociaal domein. In deze begroting zijn de mutaties dan ook vrijwel allemaal opgenomen op het betreffende beleidsveld. Dit, met uitzondering van de taakmutatie: 14 Versterking gemeentelijke antidiscriminatievoorziening. De gemeente Doetinchem heeft deze taak belegd bij Artikel 1 Noord Oost Gelderland. Daarvoor betalen de gemeenten een jaarlijkse bijdrage. Vanaf 2021 wordt deze bijdrage verdubbeld om de gestelde doelen te bereiken. Desondanks blijft € 8.000 over die ten gunste van de algemene middelen wordt gebracht.
15
Ontwikkeling door herverdeling Gemeentefonds In de afgelopen jaren hebben we in Paragraaf 2 ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ het risico als gevolg van de herverdeling Gemeentefonds beschreven en gewaardeerd op € 0,7 miljoen per jaar. Inmiddels hebben de beheerders van het gemeentefonds op 12 augustus 2021 een voorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds naar de Tweede Kamer gestuurd. De uitkomst voor Doetinchem is € 1.013.000 nadelig. De nieuwe berekeningen betekenen dus een verslechtering voor Doetinchem van € 18 per inwoner. Het verdeelvoorstel wordt op 1 januari 2023 ingevoerd met o.a. de randvoorwaarde dat de nieuwe verdeling stap voor stap wordt ingevoerd, zodat gemeenten voldoende tijd hebben om zich aan de nieuwe financiële situatie aan te passen. De fondsbeheerders maximeren de herverdeeleffecten op € 60 per inwoner over een periode van vier jaar, oftewel € 15 per inwoner per jaar. Doetinchem heeft met € 18 per inwoner voor het eerste jaar een hoger nadeel, dan de € 15,- dus mogelijk vindt compensatie plaats. Het is aan het nieuwe kabinet om te besluiten over de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor het gemeentefonds. Voor Doetinchem rekenen we met een nadeel door de herverdeling van het Gemeentefonds van: in 2023: € -874.000 en vanaf 2024: € -1.013.000. Dit nadeel is in het financieel meerjarenperspectief van de begroting 2022 verwerkt.
Extra Rijksmiddelen jeugdhulp Op 2 juni 2021 zijn er afspraken gemaakt tussen Rijk en VNG over een Hervormingsagenda voor het Jeugdstelsel. Deze afspraken volgen op de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen (hierna de Commissie). Als onderdeel van de afspraken komt er voor het jaar 2022 landelijk een bedrag van € 1,3 miljard extra beschikbaar. De verdeling van deze extra middelen gebeurt via het huidige subcluster jeugdhulp in de algemene uitkering Gemeentefonds. Dit is bovenop de eerder toegezegd € 300 miljoen. De provinciale toezichthouders merken deze middelen - in de lijn van de eerder toegestane € 300 miljoen – aan als structureel dekkingsmiddel. De bekostiging vanaf 2023 is overgelaten aan het nieuwe kabinet en is afhankelijk van het coalitieakkoord. In gezamenlijkheid hebben het Rijk, IPO en VNG afspraken gemaakt dat gemeenten in hun meerjarenbegroting alvast rekening kunnen houden met extra structurele middelen vooruitlopend op de definitieve besluitvorming. De ramingen vanaf 2023 worden daarom opgenomen als stelpost. Het gaat hier nog niet om concreet toegekende middelen, maar om een fictieve post die afhankelijk is van een toekomstig coalitieakkoord. Daarom is ook het uitgangspunt genomen, dat gemeenten in het kader van behoedzaamheid, vanaf 2023 75% van de bedragen mogen hanteren voor de omvang van de stelpost.
Voor 2022 mag het volledige bedrag worden meegenomen. Voor de gemeente Doetinchem betekent dat zij de volgende bedragen mag opnemen in de meerjarenbegroting.: 2022: € 5.218.135 2023: € 4.332.561 2024: € 4.066.492 2025: € 3.748.797
16
4. Financiële positie begroting 2022 na nieuwe ontwikkelingen en gemeentefonds Rekening houdende met de in paragraaf 4 geschetste ontwikkelingen van het Gemeentefonds en de in de 4 programma’s beschreven financiële ontwikkelingen ontstaat het volgende overzicht van het financieel meerjarenperspectief. Het overzicht toont een financieel meerjarenperspectief waarin alle jaren met een voordelig saldo sluiten. Deze saldi worden toegevoegd aan de algemene reserve en dragen daarmee bij aan de opbouw van een solide vermogenspositie van onze gemeente. Meerjarenperspectief Doetinchem (bedragen x € 1.000)
2021
2022
2023
2024
2025
Netto resultaat 1e Bestuurlijke monitor 2021 en Kadernota 2022 tgv/tlv algemene reserve
2.481
375
-636
-2.111
-1.989
1.289 8
1.846 8
1.297
5.218 7.072
1.062 8 -874 4.333 4.529
766 8 -1.013 4.066 3.827
446 8 -1.013 3.749 3.190
-135 1.584 -50 -29 1.370
-319 761 -50 -530 -138
-40 536 0 -628 -132
-40 609 0 -885 -316
-41 783 0 -832 -90
-367
Totaal Corona
-706 1.050 -344 1.500 1.500
0
0
0
0
Netto resultaat 2e Bestuurlijke monitor 2021 en Begroting 2022 tgv/tlv algemene reserve
6.648
7.309
3.761
1.400
1.111
-279 -100 -100 -10 -489
-279 -150 -100 -10 -539
-279 -240 -100 -10 -629
-279 -140 -100 -10 -529
6.820
3.222
771
582
Ontwikkelingen in de 2e bestuurlijke monitor 2021 en Begroting 2022: Meicirculaire Gemeentefonds 2021 Taakmutaties meicirculaire 2021 Gemeentefonds tgv algemene middelen Stelpost Herverdeling Gemeentefonds Stelpost extra rijksmiddelen jeugdhulp Totaal gemeentefonds Aanmeldingen programma's 2e bestuurlijke monitor 2021 en begroting 2022: Doetinchem centrumstad Sterke samenleving Veranderende leefomgeving Organisatie en financien Totaal aanmeldingen programma's 2e best. Mon 2021 en Begroting 2022 Kosten Corona Inkomsten Corona Saldo kosten en inkomsten Corona tlv reserve Corona Onttrekking aan Reserve Corona initiele inleg Corona tgv algemene middelen
367
Moties en amendementen Begroting 2022: Doetinchem centrumstad Sterke samenleving Veranderende leefomgeving Organisatie en Financien Totaal moties en amendementen begroting 2022 Netto resultaat 2e Bestuurlijke monitor 2021 en geamendeerde Begroting 2022 tgv/tlv algemene reserve
6.648
17
5.
Structureel en reëel sluitende begroting
Het eerste hoofduitgangspunt van ons financieel begrotingsbeleid is een structureel sluitende begroting. Bij de toelichting op de uitgangspunten in paragraaf 1 is aangegeven dat het erom gaat dat we ervoor zorgen dat de langjarige (=structurele) uitgaven ook worden gedekt door langjarige (=structurele) inkomsten. In onderstaand overzicht is het financieel beeld uitgedrukt in structurele en incidentele ontwikkelingen. In het overzicht is de meerjarige ontwikkeling van het structurele begrotingssaldo weergegeven. Ter bepaling van dit saldo moet duidelijk zijn welke geraamde baten en lasten structureel zijn en welke incidenteel. In deel 4 van deze begroting treft u de onderdelen aan die gebruikt zijn voor dit overzicht: • het overzicht van baten en lasten (artikel 17 BBV). • het overzicht van beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (artikel 19 lid d BBV); • het overzicht van de geraamde incidentele baten en lasten (artikel 19 lid c BBV) en de toelichting daarop. Uit onderstaand overzicht blijkt dat de structurele lasten in de begroting 2022 meerjarig worden gedekt door structurele baten. Ontwikkeling structurele begrotingssaldo
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
bedragen x € 1.000 Baten (a)
252.824
238.774
237.626
237.000
Lasten
246.004
235.552
236.855
236.418
Saldo baten en lasten tgv/tlv AR (A)
6.820
3.222
771
582
Waarvan incidentele baten (b)
-1.539
-54
-66
0
Waarvan incidentele lasten
1.618
838
388
0
Waarvan incidentele lasten en baten (saldo) excl reserves (B)
79
784
322
0
Saldo structureel cf meerjarenperspectief (A+B)
6.899
4.006
1.093
582
Toevoegingen aan reserves
2.197
2.199
2.184
2.126
onttrekkingen aan reserves (c)
-3.443
-2.463
-2.501
-2.497
Saldo structurele mutatie reserves kap lasten (d)
1.513
1.511
1.571
1.589
Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves (C)
267
1.247
1.254
1.218
7.166
5.253
2.347
1.800
structurele baten (a+b+c+d)
249.354
237.768
236.630
236.092
structurele saldo/structurele baten
2,87%
2,21%
0,99%
0,76%
Begrotingsaldo na bestemming (A+B+C)
18
Reëel evenwicht Naast structureel evenwicht moet de begroting ook in reëel evenwicht zijn. De geraamde bedragen in deze begroting zijn volledig en realistisch. Om die reden nemen we geen PM ramingen op in onze gemeentebegroting. De provinciale toezichthouder stelt de (wettelijke) eis dat de structurele baten de structurele lasten dekken en de ramingen realistisch zijn. Wanneer de begroting 2022 niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. Als aan beide normen wordt voldaan komt de gemeente in aanmerking voor de minst belastende vorm van toezicht, namelijk repressief toezicht door de provincie. We stellen vast de begroting 2022 structureel sluitend is en reëel in evenwicht.
6.
Ontwikkeling algemene reserve
Het hiervoor gepresenteerde financieel beeld leidt tot mutaties op de algemene reserve. Meerjarenprognose algemene reserve (bedragen x € 1.000) Stand 1 januari (geamendeerde begroting 2021) rente (omslagrente t/m 2021 2,0%; vanaf 2022 1,65%)
2021
2022
2023
2024
2025
12.044
18.933
26.066
29.717
30.978
241
312
430
490
511
Saldi meerjarenperspectief 2021-2025
6.648
6.820
3.222
771
582
Totaal algemene reserve
18.933
26.066
29.717
30.978
32.072
De algemene reserve vormt het hoofdbestanddeel van de weerstandscapaciteit, naast de stelpost onvoorziene uitgaven. De weerstandscapaciteit vormt de buffer tegenover de financiële risico's van de gemeente. De verhouding tussen beide bestanddelen noemen we het weerstandsvermogen.
7.
Vermogenspositie
Het tweede financiële hoofduitgangspunt van de begroting betreft voldoende weerstandsvermogen. Dat geeft de verhouding weer tussen onze weerstandscapaciteit en de financiële risico’s. Deze verhouding wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Zoals in paragraaf 1 van dit hoofdstuk al is vermeld, stellen we vanaf deze begroting 2022 de norm voor de weerstandsratio tussen de 1,0 en 1,5. In de paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing is de meest recente vermogenspositie geschetst. Daarbij zijn de mutaties op de algemene reserve verwerkt, die voortvloeien uit het financieel meerjarenperspectief. Hieruit blijkt dat wanneer de beschikbare weerstandscapaciteit in de gehele perspectiefperiode 2022-2025 wordt geconfronteerd met de gekwantificeerde risico's, de gemeente Doetinchem over ruim voldoende weerstandsvermogen beschikt. De weerstandsratio bedraagt in 2022: circa 19
2,1 en loopt in de jaren erna op tot circa 2,7. Dit ligt boven de norm zoals die nu in de begroting 2022 wordt vastgesteld. Zoals eerder in dit hoofdstuk en in de 'Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing' al wordt betoogd, dient de weerstandsratio te worden bezien in relatie tot maatschappelijke ontwikkelingen en nog niet te kwantificeren risico's voor onze gemeente. Overzicht risico's en weerstandscapaciteit
bedragen x € 1.000
nr
Risico's
2022
2023
2024
2025
1a,b
Sociaal domein
4.500
4.500
4.500
4.500
500
500
500
500
2
Verbonden partijen (GR's en BV's gD)
3
Ontwikkellocaties: MPO 2021
1.935
1.935
1.935
1.935
4
Garanties & leningen
890
890
890
890
5
Subsidies van derden
250
250
250
250
6
Gemeentefonds: reguliere risico's
700
700
700
700
7
Algemene basis AR onvoorziene risico's, w.o. kapitaallasten, lopende procedures
2.000
2.000
2.000
2.000
8
Risico's ivm landelijke, regionale en plaatselijke beleidsontwikkelingen
2.000
2.000
2.000
2.000
Totaal gekwantificeerde risico's
12.775
12.775
12.775
12.775
Weerstandscapaciteit Algemene reserve per ultimo
2022
2023
2024
2025
26.066
29.717
30.978
32.072
Stelpost incidentele onvoorziene uitgaven
80
80
80
80
Totale beschikbare weerstandscapaciteit
26.146
29.797
31.058
32.152
2,05
2,33
2,43
2,52
Ratio weerstandsvermogen
20
3. Leeswijzer programma's Elk programma is opgebouwd volgens de vier W-vragen: - Wat willen we bereiken? - Wat gaan we daarvoor doen? - Wie zijn daarbij betrokken? - Wat mag het kosten? Bij de eerste W-vraag ‘Wat willen we bereiken?’ worden de doelstellingen beschreven (A. Doelstelling). Bij de tweede W-vraag ‘Wat gaan we daarvoor doen?’ worden de activiteiten beschreven die die ervoor moeten zorgen dat de doelstellingen behaald worden (A1. Activiteit). De derde W-vraag ‘Wie zijn daarbij betrokken?’ gaat in op de vraag welke verbonden partijen en overige partijen betrokken zijn bij de realisatie van de doelstellingen. Tot slot worden bij de vierde W-vraag ‘Wat mag het kosten?’ de baten en lasten per programma gepresenteerd.
21
3.1 Programma - Doetinchem centrumstad Wat willen we bereiken? Voor dit thema zijn de volgende doelstellingen geformuleerd: A. Doetinchem heeft een herkenbaar profiel als centrumstad van de Achterhoek en zesde stad van Gelderland voor bewoners, bezoekers en ondernemers B. Doetinchem heeft een spilfunctie in de regionale economie met nadruk op smart industry en innovatie. C. Doetinchem heeft aantrekkelijke voorzieningen voor bewoners en bezoekers en een gastvrije gemeente D. Doetinchem heeft een aantrekkelijk woonklimaat voor alle doelgroepen. E. Doetinchem blijft een bereikbare en aantrekkelijke gemeente op weg naar 2036. F. Doetinchem is een veilige gemeente.
Doelstellingen A. Doetinchem heeft een herkenbaar profiel als centrumstad van de Achterhoek en zesde stad van Gelderland voor bewoners, bezoekers en ondernemers Doetinchem wil een sterke stad blijven in een sterke regio. Stad en streek hebben elkaar nodig, ze versterken elkaar. Vanwege infrastructuur, werk en voorzieningen is Doetinchem niet alleen de ‘stad’ voor de directe regio, maar ook een springplank naar regio’s in de wijdere omtrek: Arnhem-Nijmegen en Twente. Doetinchem kan door haar beperkte omvang wendbaar en in staat zijn tot het ‘spelen met schalen’. Voor het ene vraagstuk kunnen we samenwerken met het ommeland, voor het andere met een grotere, nabijgelegen stad of zelfs met de bredere regio – elk beleidsthema vereist zijn eigen schaalniveau.
Maatregelen A1 - Verbinden (economische) agenda van Doetinchem en de Achterhoek met die van de Provincie en de Euregio Naast het samenwerken in de regio, biedt samenwerking met de provincie en met de grensregio in Duitsland kansen voor het versterken van de economische kracht van Doetinchem en de Achterhoek. De focus daarbij ligt op de thema’s economie, arbeidsmarkt, wonen, mobiliteit en veiligheid (ondermijnende criminaliteit). Voor de samenwerking met Duitsland zijn deze onderwerpen uitgewerkt in concrete acties voor de korte en middellange termijn.
22
A2 - In het kader van Doetinchem 2036 de centrumrol van Doetinchem verder uitwerken in de vorm van een visie Doetinchem vervult een belangrijke centrumfunctie voor de regio. De stad is daarbij een reden dat mensen graag in de Achterhoek wonen en werken en andersom zonder de regio is er geen gemeenteoverstijgende centrumfunctie mogelijk. Deze wederkerigheid is een belangrijk uitgangspunt voor de op te stellen visie over de centrumrol van Doetinchem. Deze visie zal de verbinding moeten leggen tussen verschillende domeinen zoals Werkgelegenheid, Aantrekkelijke centrumstad, Vastgoedontwikkeling en Economie. Daarbij zal ook de verbinding met de ontwikkeling van onze bedrijventerreinen (Toplocatie Oost) en de Vrijtijdseconomie gelegd worden. In de visie zal antwoord moeten worden gegeven op de vragen zoals “Wat is de kracht van de centrumfunctie van Doetinchem?” en “Wat moet worden versterkt en wat mist er?” Bij het opstellen van de centrumrolvisie zal een breed scala aan betrokken partijen nauw worden meegenomen, zoals bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren en het Binnenstadsbedrijf. Onderdeel van de totaalvisie op de centrumrol is een deelvisie op de binnenstad. Met het Aanvalsplan Binnenstad zijn er veel (fysieke) projecten opgepakt en uitgevoerd die de beleving in de stad versterken.
De uitdaging blijft het centrum duurzaam levendig te houden gelet op de trend van leegstand door afnemende retail, hittestress in binnensteden, bereikbaarheid en vraag naar meer beleving. In deze deelvisie wordt het "ei" verbonden met de rest van de gemeente en de regio. Het binnenstadscentrum van Doetinchem is eveneens een basisvoorziening voor de Achterhoek. Het wederzijds belang van de binnenstad bij de regio en andersom zal tot uiting moeten komen in meer samenwerking over en weer: bedrijven uit de regio die zich bijvoorbeeld presenteren in de binnenstad als alternatief voor vertrekkende retail. Bij deze deelvisie zal er ook nadrukkelijk gekeken worden naar de externe stimuleringsregelingen die vanuit het Rijk en de Provincie beschikbaar zijn gesteld.
Doelstellingen B. Doetinchem heeft een spilfunctie in de regionale economie met nadruk op smart industry en innovatie De kracht van de Doetinchemse economie (5.000 bedrijven, 35.000 banen) is de diversiteit aan bedrijvigheid in onze gemeente. Wij zijn een evenwichtige en stabiele bedrijventerrein-stad. De divers samengestelde economie vertaalt zich in bestendigheid. Daarnaast zijn er in Doetinchem veel innovatieve en toonaangevende bedrijven actief in relatief wat kleinere markten (small giants). Tegelijkertijd zien we de behoefte aan groei, personeel en uitbreiding. Maar ook de noodzaak het bedrijfsleven te verduurzamen en de circulariteit van de economie te vergroten. Het belang van een stabiele economie wordt in tijden als deze maar al te duidelijk. Doetinchem wil de basis op orde houden en uitgroeien tot ‘Toplocatie Oost’; een zelfbewuste netwerkstad met een spilfunctie in het oosten van het land. Om uit te groeien tot ‘Toplocatie Oost’ 23
willen we de verbinding tussen het bedrijfsleven en het onderwijs optimaliseren om (nieuw) personeel te boeien en binden. Daarnaast willen we innovaties tussen bedrijven stimuleren, de circulariteit van de economie vergroten en onze netwerkkracht buiten de Achterhoek sterker inzetten.
Maatregelen B1 - Uitvoering geven aan de economische agenda In 2022 wordt uitvoering gegeven aan de economische agenda van Doetinchem. Deze is tot stand gekomen als concreet vervolg op de economische foto van Doetinchem: "op weg naar Toplocatie Oost". Deze agenda is een gedeelde opgave van de gemeente met ondernemers, organisaties en andere overheden. Belangrijke acties op deze agenda zijn: versterken werkgelegenheid, vergroten samenhang tussen bedrijven(terreinen) en een helder profiel neerzetten van de gemeente. Mede in het licht van deze agenda wordt er extra capaciteit toegevoegd aan het economisch team. B2 - Behouden, versterken en aantrekken (nieuwe) bedrijvigheid De beschikbare kavels op het A18 Bedrijvenpark in Wehl en in het gebied rond het station van Doetinchem bieden goede mogelijkheden om meer bedrijvigheid mogelijk te maken. Hiervoor wordt gericht aan marketing en acquisitie gedaan op basis van een nog op te stellen profiel. Belangrijk uitgangspunten daarbij zijn dat de ketens van de bestaande bedrijfsinfrastructuur kunnen worden versterkt en de werkgelegenheid substantieel toeneemt.
B3 - Uitvoering geven aan programma Doetinchem Natuurlijk Duurzaam: ondernemers activeren tot verduurzaming van het bedrijf Ondernemers worden wegwijs gemaakt in de benodigde maatregelen in het kader van verduurzaming (energiescan, zon op bedrijfsdaken) en beschikbare subsidie en/of leningen.
Doelstellingen C. Doetinchem heeft aantrekkelijke voorzieningen voor bewoners en bezoekers en een gastvrije gemeente Met het aanvalsplan binnenstad hebben we stevig ingezet op de vraag naar meer beleving in de stad. Een gastvrije binnenstad, zowel voor bewoners uit onze eigen gemeente, bezoekers uit de regio en toeristen. Langer verblijven en vaker terugkomen is een belangrijke bouwsteen voor een goed vestigingsklimaat in de binnenstad. Als partner in het Binnenstad Bedrijf Doetinchem blijven we samen met ondernemers en vastgoedeigenaren inzetten op een aantrekkelijke, kwalitatief hoogwaardige en toekomstbestendige binnenstad. 24
Hierbij kijken we bijvoorbeeld naar de mogelijkheden om leegstaand vastgoed te transformeren naar wonen en het bedrijfsleven in de regio meer te verbinden met de binnenstad.
Maatregelen C1 - Impuls beweegvoorzieningen in wijk of dorp Om te bereiken dat meer inwoners door voorzieningen in hun woonomgeving uitgenodigd worden om te bewegen, geven we een impuls aan beweegvoorzieningen in de openbare ruimte. Dit sluit aan bij de gekozen insteek in de lokale preventieagenda 'Gewoon, gezond leven'. Door op een moderne manier sport en spel mogelijk te maken in de openbare ruimte, komen er meer en nieuwe mogelijkheden voor ongeorganiseerd sporten en bewegen. We kiezen voor gebruiksvriendelijke en duurzame mogelijkheden voor spel en sport, voor jong en oud. We geven voorrang aan plekken waar de behoefte om te spelen en sporten vanuit gezondheidsperspectief het grootst is. Zo werken we aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. C2 - Verkeersveilige en leefbare binnenstad De druk op de binnenstad qua verkeer is groot: laden en lossen van vrachtwagens en busjes van de pakketdienst, parkeren in en om de stad en het stallen van fietsen in de stad. In 2022 zal een plan worden opgesteld hoe deze druk van het verkeer kan worden verminderd met het doel om de stad bereikbaar, veilig en leefbaar te houden. Dit plan wordt een onderdeel van het in 2022 op te stellen mobiliteitsplan.
C3 - Verbinden van parels Doetinchem en de Achterhoek De Achterhoek en Doetinchem hebben voor toeristen en dagjesmensen een aantrekkelijk en divers aanbod aan groen, cultuur, kastelen, water en evenementen. Het is echter zaak om al dit moois beter met elkaar te verbinden en te promoten. Op basis van de koersnotitie vrijetijdseconomie zetten we in op het verdere ontwikkeling van recreatie en toerisme en versterken we daarmee de economische vitaliteit van onze gemeente. Dit doen we op basis van de Uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie 20202021 die afgelopen jaar is vastgesteld. Startdatum: 01-04-2021 C4 - Kansrijke Projecten Uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie (Speerpunten: ‘Doetinchem beleven’ en ‘Buiten-leven’) Om de belevingswaarde van Doetinchem te versterken en uit te dragen wordt in de Koersnotitie- en Uitvoeringsagenda Vrijetijdeconomie de focus op zowel de binnenstad én het buitengebied gelegd. Bezoekers weten daardoor de weg naar Doetinchem beter te vinden en de inwoners recreëren aangenamer en meer in hun eigen gemeente.
25
Kansen dienen zich aan bij de, in de Uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie geformuleerde speerpunten, ‘Doetinchem beleven’ en ‘Buiten-leven’. Voorbeelden van kansrijke projecten zijn de realisatie van een VVV Inspiratiecentrum in de binnenstad, het faciliteren van een bezoekerscentrum voor Achterhoekse kastelen en landgoederen in kasteel Slangenburg en het verbinden van de binnenstad met attracties daarbuiten. Ook wordt gefocust op het recreatief beter verbinden van de binnenstad met het water van de Oude IJssel.
Doelstellingen D.
Doetinchem heeft een aantrekkelijk woonklimaat voor alle doelgroepen
We willen dat zowel de stad Doetinchem als haar dorpen voor alle doelgroepen een aantrekkelijk woonklimaat biedt. Er zijn momenteel weinig woningen in de gemeente Doetinchem beschikbaar. Daarom zetten we in op plannen die bijdragen aan de uitbreiding van ons woningaanbod, aansluitend bij de behoefte die er is om in de gemeente Doetinchem te wonen. We zorgen ook dat de samenstelling van de woningvoorraad bijdraagt aan de keuze om in de gemeente Doetinchem, met alle (centrum)voorzieningen die zij biedt, te wonen. Nieuwbouw dient gebouwd te worden met oog voor energie, circulariteit en klimaatbestendigheid. Dit maakt de woningen toekomstbestendig en bevordert de leef-/woonkwaliteit van de woningvoorraad. Daarnaast bestaat een aantrekkelijk woonklimaat vooral ook uit goede voorzieningen, werkgelegenheid, mogelijkheden voor ontmoeting, ontspanning, beleving, natuur, e.d. Dit komt terug in andere doelen en programma’s.
Maatregelen D1 - We bouwen naar behoefte Ook in 2022 wordt op basis van de Woningbouwstrategie 2019 meegewerkt aan de realisatie van nieuwe woningen waar behoefte aan is. Daarbij behoort het transformeren van leegstaande bestaande panden ook tot de mogelijkheden. Verder is in 2021 opnieuw het Achterhoekse Woonwensen- en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten wordt in 2022 een nieuwe woonvisie aan de raad aangeboden. Daarin staat ook een visie op het wonen in de binnenstad. Bij dat laatste betrekken we het Binnenstadsbedrijf en ook de huidige bewoners van de binnenstad.