2022-48 Bijlage 1 - Accountantsverslag 2021.pdf

Accountantsverslag Gemeente Doetinchem Boekjaar 2021

1

Aan de Gemeenteraad van de gemeente Doetinchem Raadhuisstraat 2 7001 EW DOETINCHEM Zwolle, 1 juli 2022

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Doetinchem te controleren. Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag hebben wij besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij hebben op 1 juli 2022 bij de jaarrekening over boekjaar 2021 een goedkeurende controleverklaring verstrekt ten aanzien van de getrouwheid en rechtmatigheid.

De controle heeft het afgelopen jaar deels op locatie en deels op afstand plaatsgevonden. Wij merkten dat het zowel bij de ambtelijke organisatie als binnen ons controleteam zoeken is naar een geschikte balans in de diverse (hybride) samenwerkingsvormen voor het opstellen en controleren van de jaarrekening. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

M.C.J.M. Bekker RA Externe accountant

2

Inhoudsopgave Pagina 4

Bestuurlijke samenvatting Pagina 24

Bevindingen interne beheersing

Pagina 8

Uitkomsten jaarrekeningcontrole Pagina 27

Overige onderwerpen

Pagina 18

Pagina 21

Rechtmatigheid

Financiële positie

Pagina 31

Bijlagen 3

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2021 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

Covid-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen naar voren gekomen.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken geen materiële ongecorrigeerde fouten. Wel is sprake van een (geëxtrapoleerde) afgrenzingsfout in de kosten ad € 571.965.

Bij onze controle van de naleving van de Europese aanbestedingswetgeving voor de inkopen 2021 hebben wij rechtmatigheidsfouten met een jaarlast van € 405.253 geconstateerd. Behoudens dit punt zijn er met betrekking tot de financiële rechtmatigheidscontrole geen bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u zouden moeten rapporteren.

6

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.

Inzake de kosten jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en WMO een onzekerheid van € 1.1 miljoen respectievelijk € 2,0 miljoen.

Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 13,7 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Doetinchem bedraagt € 72,3 miljoen (2020: € 61,6 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 23% (2020: 20%).

Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Het aantal verantwoordingen is ten opzichte van voorgaand jaar fors toegenomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Doetinchem voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Opdracht, scope en uitkomsten 2.1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 24 november 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting over de controle-aanpak verwijzen wij naar het op 28 januari 2022 door ons uitgebrachte controleplan. 2.2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2,77 miljoen. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 2.770.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 8.310.000

Rapporteringstolerantie

€ 138.500

Goedkeuringstolerantie fouten

5% van de goedkeuringstolerantie

2.3 Strekking controleverklaring Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Doetinchem verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Uit onze controle blijkt één ongecorrigeerde (geëxtrapoleerde) getrouwheidsfout als gevolg van de afgrenzing van de kosten van € 571.965. Daarnaast zijn er onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de aanbestedingsregels van € 405.253 en bestaan er onzekerheden die betrekking hebben op de decentralisaties in het sociaal domein van in totaal € 3,1 miljoen. 2.4 Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld.

Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. 2.5 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  nauwkeurigheid van de voorzieningen;  waardering van de grondexploitaties;  rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;  Covid-19 aspecten;  WNT-verantwoording;  onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. 2.6 Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.

2.7 Proces jaarrekeningcontrole De uitvoering van de controle is in goede samenwerking met uw organisatie verlopen, echter verliep het afwikkelen van de jaarrekeningcontrole moeizaam als gevolg van de kwaliteit van de aanlevering van stukken. Wij zien wel dat u een verbetering heeft doorgemaakt in het opstellen van het balansdossier ten opzichte van vorig jaar. De initiële aanlevering was voorzien van een eerste kwaliteitscheck voorafgaand aan de controle. Deze kwaliteitscheck zag met name toe op de volledigheid van de documenten en de aansluiting met de balans. De check kan in de toekomst aan verdere waarde winnen, door ook de diepgang en kwaliteit van de specificaties daarin te betrekken. Bij de beantwoording van de vragen ontbrak veelal een kwaliteitscheck, waardoor veel verduidelijkende c.q. aanvullende vragen gesteld moesten worden. 9

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Waardering van de grondexploitaties Wij hebben met u afgesproken gezamenlijk te kijken hoe komend jaar de interne kwaliteitscheck op dit onderdeel ingevoerd kan worden om het proces van de jaarrekeningcontrole verder te versoepelen en de beoogde doorlooptijd te kunnen realiseren. Daarnaast merken wij op dat de organisatie kwetsbaar is doordat sommige jaarrekeningposten bij een beperkt aantal medewerkers belegd zijn. Wij adviseren u voor deze posten en stromen een vaste procedure te formulieren waarin jaar op jaar dezelfde stappen worden doorlopen. Op deze wijze is het mogelijk dat de aanlevering van posten wordt overgenomen door meerdere medewerkers. 2.8 Grondexploitatie algemeen De waardering van de grondexploitaties is een (significant) risico in onze controleaanpak, vanwege de mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 Bruto boekwaarde 2018

2019

Verliesvoorziening 2020

Netto boekwaarde

2021

Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 7,1 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2021 is in de hiernavolgende tabel opgenomen.

(x € 1.000)

2021

2020

Boekwaarde per 1 januari

45.973

44.999

Investeringen

7.109

4.331

Opbrengsten

- 16.630

- 6.387

Tussentijdse winstneming

1.005

993

Mutatie verliesvoorziening

1.493

2.037

Boekwaarde per 31 december

38.950

45.974

Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Om te schatten wat de waarde van een complex is, is een aantal risico’s c.q. schattingen van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt?  Programmering: Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd?  Parameters: Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren?  Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen? Het college heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitatie geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend.

Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen en of er tussentijds winst moet worden genomen. 10

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Waardering van de grondexploitaties De gemeentelijke inschattingen liggen in lijn met de landelijke indexcijfers, zoals deze nu bekend zijn. Op basis van deze informatie achten wij deze parameters evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren. In de eerste maanden van 2022 is als gevolg van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en andere mondiale omstandigheden de inflatie fors toegenomen. Hoe groot de financiële impact zal zijn is nu onmogelijk te bepalen. De gemeente monitort deze risico’s voortdurend. In het jaarverslag en de jaarrekening heeft de gemeente een toelichting opgenomen inzake de toegenomen prijsstijgingen en onzekerheden over de ontwikkeling hiervan. Wij hebben vastgesteld dat deze toelichting voldoet aan de richtlijnen van de Commissie BBV. Waardering projecten Onder de grondexploitaties is een achttal grondexploitaties opgenomen, waarbij een tweetal exploitaties een verlies laat zien. Voorzichtigheidshalve en in lijn met de verslaggevingsregels, is voor het verlies op de betreffende grondexploitaties een voorziening getroffen. Per 31 december 2021 is een verliesvoorziening gevormd voor de volgende grondexploitaties: Verliesvoorziening (x € 1.000)

2021

2020

Bedrijvenpark A18

€0

€ 415

Iseldoks

€ 3.830

€ 4.829

Lookwartier

€ 1.755

€ 1.835

Verliesvoorziening per 31 december

€ 5.585

€ 7.079

Tussentijdse winstneming Naast het vormen van een voorziening voor grondexploitaties met een verwacht verlies dient op basis van de regelgeving in het BBV tussentijds winst te worden genomen naar rato van voortgang. In het boekjaar 2021 is een tussentijdse winstneming gedaan ad € 1 miljoen verdeeld over 5 projecten (de grootste winstname zit in Verheulsweide en Heelweg). Wij hebben vastgesteld dat de verslaggevingsregels hiervoor zijn nageleefd. A18 Bedrijvenpark In 2021 slaat het verwachte resultaat van grondexploitatie A18 bedrijvenpark om van een negatieve in een positieve eindwaarde door de positieve marktontwikkelingen rondom de kavelprijs en de (verwachte) vraag naar kavels. Vorig jaar werd de totale exploitatie ingeschat op een verlies van € 415k. Hiervoor was ultimo 2020 een voorziening gevormd. Ultimo 2021 verwacht u een positief exploitatieresultaat ad € 8.398 aan het eind van het project (2028). Hierdoor is het terecht dat de voorziening vrijvalt. Wij kunnen ons vinden in uw berekening en onderbouwing. Iseldoks Door gunstige verkopen van Dok1 zijn de geraamde opbrengsten van Iseldoks verbeterd (+ € 2,2 miljoen), maar door hogere geraamde saneringskosten zijn de verwachte kosten eveneens gestegen (+ € 700k). Per saldo is evenwel sprake van een verbetering van het projectresultaat in 2021 € 1 miljoen. Dit bedrag is uit de voorziening vrijgevallen.

Voor complex Iseldoks wordt ultimo 2021 overall nog steeds wel een tekort verwacht van € 3,8 miljoen. Voor dit bedrag is een voorziening aanwezig. Deze voorziening achten wij op basis van onze controlewerkzaamheden toereikend.

De afname van de voorziening wordt voornamelijk veroorzaakt door de volledige vrijval van de voorziening voor A18 Bedrijvenpark alsook een gedeeltelijke vrijval van de voorziening voor complex Iseldoks.

11

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein 2.9 Sociaal domein algemeen De gemeente Doetinchem voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Laborijn

Delegatie

Afrekening o.b.v. werkelijke kosten

Werkdeel (WSW)

Laborijn

Delegatie

WSW o.b.v. rijksbijdrage en uitvoeringslasten vaste bijdrage o.b.v. vastgestelde begroting

Tozo

Laborijn

Delegatie

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Pgb’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Onderdeel

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2018 kan als volgt worden weergegeven: 45.000 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0

2018

Uitkeringen (Participatiewet) en Werkdeel (WSW) Uw gemeente heeft de uitvoering uitbesteed aan Laborijn. Wij hebben vastgesteld dat de lasten zijn besteed en aansluiten op de door de gemeenschappelijke regeling verantwoorde lasten. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft de uitvoering van de Tozo ondergebracht bij Laborijn. Wij hebben vastgesteld dat de lasten ad € 6.614.000 zijn besteed en aansluiten op de door de gemeenschappelijke regeling verantwoorde lasten. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt.

Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.

2019 2020 2021

Uitkeringen

Tozo

Jeugdwet

Wmo HH & Wmo Besch. BG wonen

Pgb 12

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein Jeugdwet en Wmo De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom, evenals voorgaande boekjaren, afgesproken dat zij op basis van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van de gemeente is verstrekt. Ondanks de tijdige uitvraag van de controleverklaringen heeft uw gemeente nog niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Eveneens is niet bekend wanneer deze controleverklaringen wel beschikbaar zijn voor uw gemeente. Daarbij komt dat geen controleverklaringen worden ontvangen van aanbieders met minder dan € 125.000 omzet.

Het voorgaande zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de Wmo – ZIN ad € 2.004.317 en de Jeugd – ZIN ad € 1.097.382. Deze onzekerheden werken door in de jaarrekening van de gemeente.

Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Doetinchem heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2021 toegelicht. PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor uw gemeente € 69.936 voor PGB WMO en € 21.654 voor PGB jeugdzorg. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Doetinchem aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2021.

13

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Covid-19 en bedrijfskosten 2.10 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo regeling; • Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Risicoanalyse mogelijke Covid-19 impact op balansposities (o.a. in het kader van mogelijke oninbaarheid); • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering); Uit de controle aangaande “specifieke” Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: −

−

De gemeente Doetinchem heeft de aanbeveling van de commissie BBV gevolgd en een apart hoofdstuk (paragraaf) inzake Corona in de jaarstukken opgenomen. Evenwel loopt Corona als een rode draad door de jaarstukken. Bovendien is een aparte bijlage opgenomen met daarin de Covid-19 voor- en nadelen. Er is toereikend aandacht besteed aan de (mogelijke) Covid-19 effecten. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit Covid19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.

−

−

−

Wij hebben diepgaande aanvullende controles uitgevoerd op de waardering dan wel inbaarheid van posities zoals vaste activa, vorderingen, gevormde voorzieningen, rechtmatigheid subsidieverantwoordingen, etc. Uit onze jaarrekeningcontrole 2021 zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen, anders dan in ons verslag gemeld. Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Uit onze nadere controles en onderzoek op de Tozo op de rapportages van de accountant van Laborijn zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. Op basis van ons afsluitende overleg met de accountant van Laborijn constateren wij dat hier toereikende aanvullende werkzaamheden op zijn verricht.

2.11 Bedrijfskosten - afgrenzing Als onderdeel van onze controle van de bedrijfskosten stellen wij vast óf de prestatie waarvoor de factuur door de gemeente is ontvangen is geleverd. Daarbij stellen wij ook vast of de uit de factuur voortvloeiende lasten in het juiste boekjaar zijn verantwoord. Stelregel daarbij is dat de lasten evenredig moeten worden toegerekend aan de periode waarin de prestatie is geleverd. Bij onze (statistische) steekproef hebben wij een tweetal facturen (totaal € 38.167) getrokken, waarvan een deel van de prestatie in 2022 geleverd wordt,. Hierdoor zou dus ook een deel van de lasten (i.c. € 16.353) op 2022 zou moeten drukken. De lasten zijn echter volledig verantwoord in 2021. Aangezien wij een statistische steekproef hebben gebruikt moet de geconstateerde afwijking worden omgeslagen over gehele massa. Dit leidt tot een geëxtrapoleerde fout van € 571.965. Deze getrouwheidsfout betreft ook een rechtmatigheidsfout: de verslaggevingsvoorschriften worden immers niet nageleefd. Wij hebben de fout betrokken in ons accountantsoordeel.

14

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Jaarverslag 2.12 Materiële vaste activa Bij de controle op de materiële vaste activa constateerden wij dat niet aan alle investeringen in activa de juiste activarubriek was meegeven. Dit heeft er toe geleid dat er een herclassificatie van economisch nut naar maatschappelijk nut heeft plaatsgevonden. De oorzaak hiervan blijkt met name te zitten in de door BUHA gebruikte investeringskredieten. Wij adviseren u bij het aanmaken van investeringskredieten en het contact met BUHA extra aandacht te besteden aan de toegekende activa categorieën in de administratie. 2.13 Voorziening rioolbeheer De voorziening rioolbeheer is opgesteld om fluctuatie in de baten en lasten omtrent riolering op te vangen. Wij hebben tijdens onze controle geconstateerd dat, in lijn met de verslaggevingsregels, diverse lasten worden doorberekend t.b.v. overhead. De hoogte van de doorbelaste uitgaven, waaronder het klantcontactcentrum, onkruidbestrijding, perceptiekosten en schoonmaak wegen, is gebaseerd op een verouderde berekening, waardoor de gemeente strikt gezien minder kosten doorbelast dan zou mogen. Wij adviseren de gemeente periodiek de overheadskosten te actualiseren en de wijze van doorbelasting inzichtelijk te maken, zodat de lasten aansluiten op de werkelijke kosten die gemaakt worden.

2.14 Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen.

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV

Verenigbaar

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichting op de incidentele baten en lasten is beperkt,

Incidentele baten en lasten

waardoor het overzicht van incidentele baten en lasten niet veel extra informatie geeft. Bovendien is het overzicht groot. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke

Covid-19

paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. 15

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole SiSa-bijlage en WNT 2.15 SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

2.16 WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2021 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

16

Rechtmatigheid

3. Rechtmatigheid 3.1 Europese aanbestedingsrichtlijnen Bij onze controle van de naleving van de Europese aanbestedingswetgeving hebben wij vastgesteld dat bij een tweetal reeds voorgaand jaar gerapporteerde leveranciers inzake inhuur zijn ook in 2021 nog bestedingen geweest ad € 405.253. Voor deze bestedingen stond voorgaand jaar al vast dat de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. Dit “oud zeer” leidt ook in boekjaar 2021 nog tot een rechtmatigheidsfout. Er zijn in 2021 ook geen nieuwe leveranciers c.q. leveringen van goederen en/of diensten geconstateerd, die niet Europees zijn aanbesteed waar dat wel had gemoeten. Wij merken op dat uw eigen inkoopbeleid niet opgenomen in het normenkader en derhalve niet door ons gecontroleerd op naleving. Dit overeenkomstig de voorgaande jaren. 3.2 Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen.

Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV.

In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings-)rechtmatigheid. Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding programma

Begrotingsafwijking

Programma 1 Doetinchem centrumstad

Betreft kostenoverschrijdingen die deels worden gecompenseerd door extra opbrengsten en verder passen binnen het bestaande beleid.

(totaal € 0,3 miljoen)

Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

Programma 2 Sterke samenleving

Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.

(totaal € 16,2 miljoen)

Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

Programma 4 Organisatie en financiën

Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten.

(totaal € 3,4 miljoen)

Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

18

3. Rechtmatigheid 3.3 Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren twee overschrijdingen van omvang boven de rapporteringstolerantie op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Het betreft de overschrijding op het krediet onderzoek locatie ziekenhuis 041/2015 (79023) ad €. 398.747. Tegenover de hoge kosten staan echter ook een hogere vergoeding van het ziekenhuis. De tweede overschrijding betreft een overschrijding op het krediet Vervanging fundering (729609) ad € 275.000. In de 1e bestuurlijke monitor 2022 is de raad hierover geïnformeerd en heeft bijstelling plaatsgevonden. Beide overschrijdingen zijn voldoende toegelicht in de toelichting bij de jaarrekening 2021. Derhalve behoeven deze overschrijdingen niet in ons oordeel betrokken te worden.

3.4 Rechtmatigheid - mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: (x € 1.000)

Gewijzigde begroting

Jaarrekening

Verschil

Dotaties

5.915

8.729

- 2.814

Onttrekkingen

9.154

11.805

- 2.651

Saldo mutaties in de reserves

3.076

3.239

- 163

Wij hebben vastgesteld of aan de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves besluiten ten grondslag liggen. Uit deze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.

19

Financiële positie

4. Financiële positie Ontwikkelingen in de jaarcijfers 4.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 72,3 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld: Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) 80.000

4.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 10,6 miljoen positief. In de primitieve begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 50.000 positief en na begrotingswijzigingen was een saldo geraamd van € 5,6 miljoen positief. Die laatste raming was dan nog exclusief Covid-19 effecten, die samen met de hogere uitkeringen uit het Gemeentefonds grotendeels het positieve resultaat voor resultaatbestemming veroorzaken.

70.000

Ter illustratie en aanvullende informatie geven wij u in het hierna opgenomen overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over de jaren 2019 tot en met 2021.

60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2018 Algemene reserve

2019 2020 Bestemmingsreserve

2021

Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 58,6 miljoen is € 19,2 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 7,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 3,1 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 10,6 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 13,7 miljoen. Uit de grafiek blijkt dat de stijgende trend van het eigen vermogen doorzet. De saldi van baten en lasten waren fors positief. 21

4. Financiële positie Wij constateren dat in meerjarenperspectief voor het saldo van baten en lasten de lijn die in 2019 is ingezet doorgezet is: in alle jaren worden positieve operationele resultaten gerealiseerd (saldo van baten en lasten) die daarbij ook nog eens hoger worden door een per saldo onttrekking aan het eigen vermogen. Het gerealiseerde resultaat in 2021 is gestegen ten opzichte van 2020 en werd dit jaar minder dan voorgaand jaar beïnvloed door een onttrekking aan de reserves. Het positieve resultaat 2021 wordt deels veroorzaakt door een fors hogere uitkering uit het Gemeentefonds en daarnaast in belangrijke mate door (incidentele) Covid-19 middelen. In meerjarenperspectief blijkt uit uw programmabegroting 2022 dat met bezuinigingen operationeel voor de jaren 2023-2025 een overschot is geraamd. Dit overschot daalt tot € 210.000 in 2025. Wij constateren dat, gezien het lastenvolume van de gemeente en de recente prijsontwikkelingen, dit een beperkte marge is. Wij adviseren u derhalve de ontwikkeling van de financiële positie komende periode nauwgezet te blijven volgen en daarbij de realisatie van de ingerekende bezuinigingen goed te blijven monitoren. 4.3 Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente Doetinchem

Landelijk

2021

Begroting 2021

2020

2020

Netto schuldquote

67%

94%

71%

73%

Netto schuldquote gecorrigeerd

62%

85%

66%

67%

Belastingcapaciteit (o.b.v. begroting)

101%

95%

95%

105%

Grondexploitaties

14%

20%

16%

9%

Solvabiliteit

23%

16%

20%

31%

Structurele exploitatieruimte

2%

2%

1%

0,6%

Op basis van bovenstaande cijfers kan worden geconcludeerd dat uw gemeente niet wezenlijk afwijkt van het landelijk gemiddelde. Uitzondering daarop zijn de grondexploitaties en de solvabiliteit. Hierin heeft uw gemeente respectievelijk meer en minder ruimte dan landelijk gemiddeld. 4.4 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In het jaarverslag is onder andere de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgenomen. Deze bevat informatie over de weerstandscapaciteit, de risico’s en het beleid dat hieromtrent gedurende 2021 is gevoerd. In deze paragraaf is opgenomen dat de door uw gemeente berekende beschikbare weerstandsratio 0,84 (2020: 0,76) bedraagt. Volgens uw eigen normtabel kwalificeert de ratio daarmee als onvoldoende. De gemeenteraad heeft besloten dat de ratio vanaf 2022 tenminste 1,0 dient te zijn. Vanaf begroting 2022 en in de eerste Bestuurlijke Monitoring van 2022 heeft u dit reeds gerealiseerd. 22

Bevindingen interne beheersing

5. Bevindingen interne beheersing 5.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 21 januari jl. een management letter en een board letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van gemeente Doetinchem. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze management en board letter diverse aanbevelingen genoemd ter verbetering van de bestaande administratieve organisatie. Wij zien dat het management van de gemeente Doetinchem belang hecht aan een deze punten en een goede/gezonde ambitie om te verbeteren heeft. In 2021 zijn diverse plannen uitgewerkt en projecten gestart om de basis verder op orde te krijgen en vervolgens de interne beheersing door te ontwikkelen.

Wij constateren dat de gemeente de juiste prioriteiten stelt en dat de gemeente weloverwogen en zorgvuldig te werk gaat. Wij vinden het belangrijk dat u de tijd neemt om het fundament op orde te brengen. In onze optiek is het essentieel om de gehele organisatie hierbij te betrekken, zodat een breed draagvlak wordt gecreëerd. Vervolgstappen zijn implementatie en borging in de organisatie. Het verbeteren van de interne beheersing vergt niet alleen discipline, maar ook tijd en capaciteit. Wij constateren dat op dit moment op onderdelen interne beheersingsmaatregelen in de processen onvoldoende zichtbaar zijn. In deze situatie kan achteraf niet vastgesteld worden of de afgesproken procedures en uitgevoerde interne controles wel hebben bestaan en gewerkt. Dat betekent dat een controle meer tijd kost voor zowel de gemeente als voor ons. Wij adviseren het college de zichtbaarheid van de interne beheersingsmaatregelen te vergroten om hen in staat te stellen bestaan en werking van de beheersingsmaatregelen te monitoren. Dit stelt uw gemeente in staat verder “in control” te komen. Dit is nader uitgewerkt in de boardletter.

5.2 Automatisering Onze controle was en is niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. Evenwel wordt IT een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekeningcontrole. Uit onze IT-audit komt naar voren dat op de door ons geïdentificeerde aandachtsgebieden van automatisering ten aanzien van zowel authenticatie (is de persoon ook wie hij claimt te zijn?) als autorisatie (wie mag wat?) vooruitgang is geboekt in vergelijking met vorig jaar. Met name in de financiële applicatie zijn nog verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk. Enerzijds in verband met de risico’s die er mee samenhangen. Anderzijds om de IT-omgeving de bedrijfsvoering zo goed mogelijk te laten faciliteren. 5.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken.

Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.

24

5. Bevindingen interne beheersing Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Gemeente Doetinchem beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid.

25

Overige onderwerpen

6. Overige onderwerpen 6.1 Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. 6.2 Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van verslagjaar 2023 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening.

In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid.

De gemeente Doetinchem is er inmiddels in geslaagd om een medewerker voor de verbijzonderde interne controle aan te trekken en bovendien wordt er volop ingezet op de zogenaamde tweede lijnscontrole, waarbij de gemeente voornemens is ook proef te draaien met de rechtmatigheidsverantwoording in 2022. Wij adviseren niet alleen in te zetten op controle, maar juist ook op de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT.

27

6. Overige onderwerpen 6.3 Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −

− − −

welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPI’s en dashboarding.

6.4 Soft controls lokale inkleuring, intern projecten doorlopen om het eigen te maken. Integriteitsbijeenkomsten georganiseerd De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole. In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving.

De accountant doet dit door te evalueren of: • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’ Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.

28

6. Overige onderwerpen Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving. Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit vier invalshoeken: 1. Verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert. 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s. 4.

Organisatie en besturing: goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek. Wij constateren dat de gemeente Doetinchem de afgelopen periode aandacht heeft besteed aan gedrag en cultuur. Zo zijn er integriteitssessies georganiseerd. De gemeenteraad is op 16 december 2021 ook bijgepraat over de organisatieontwikkeling. Wij merken op dat daar ook nadrukkelijk aandacht is besteed aan gedrag en cultuur, hetgeen wij een positieve ontwikkeling vinden.

29

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer Specifieke uitkering

A7

Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving

A10 A12B

Regeling financiële impuls huisvesting grote gezinnen vergunninghouders Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen medeoverheden)

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden toeslagenproblematiek

C1 C31

Regeling Reductie Energiegebruik Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

C47B

Volkshuisvestingsfonds (SiSa tussen medeoverheden)

C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

31

Bijlage A – SiSa-bijlage Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer Specifieke uitkering

D1

Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten

D1A

Regionale maatregelen voortijdig schoolverlaten 2016-2021

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

D10

Volwasseneneducatie

D11

Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie

D12

Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2021-2024

D12A

Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2021-2024

D14

Specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertraging

E19

Regeling specifieke uitkering uitvoeringspilots Ruimtelijke Adaptatie tweede tranche

E20

Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021

E21

Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020-2022

E58B

Tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem overbruggingsjaar 2021 (SiSa tussen medeoverheden)

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021

G2A

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_Totaal 2020 Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2021 Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_ Totaal 2020

G3 G3A

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

32

Bijlage A – SiSa-bijlage Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer Specifieke uitkering

G4

Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april)