17-10-2024 Presentatie over warmtenetten Doetinchem.pdf

Raadsinformatieavond, 17 oktober 2024

Introductie Warmtenetten

Programma 1. Opening en welkom - Rens Steintjes 2. Inleiding warmtetransitie, gemeentelijk beleid – Uko Post (gemeente Doetinchem) 3. De warmteketen, relevante wetgeving – Michiel van Dam (Expertteam Warmte) 4. Rol gemeente, Gelders Warmte Infra Bedrijf – Detlef Meijer (GWIB)

De warmtetransitie • Van cv-ketel (fossiel) naar aardgasvrij • Richtjaar: 2050 • Begin januari 2022 stelde raad TVW vast • Eind 2026: het Warmteprogramma (actualisatie van de TVW). Wanneer gaat welke wijk in de komende 10 jaar van het aardgas en op welke manier?

Twee smaken: individueel of collectief

Waar welke oplossing? • TVW en Warmteprogramma zijn leidend. Daarin geeft gemeente haar beleid weer. • In de TVW staat een top 15 van buurten: • Dichteren: 6 buurten in de top 15 > all electric • Diverse andere buurten > kansen voor collectief

Waarom een warmtenet? • In bepaalde buurten de goedkoopste en verstandigste oplossing • Gunstig voor netcongestie • Bij kleine woningen geen ruimte voor een warmtepomp • Bij appartementencomplexen geen ruimte voor een buitenunit (of er ontstaat teveel geluidsoverlast) Er zijn natuurlijk ook nadelen aan een warmtenet: - de aanleg is duur (maar de maatschappelijke kosten vallen mee) - de ontwikkeling ervan duurt jaren - onzeker of men meedoet - negatief sentiment (geen keuze van warmteleverancier)

Wcw & Wgiw Wat betekent dit?

Wet Collectieve Warmtevoorziening Wet gemeentelijk Instrumentarium Warmtetransitie

20-6-2024

Kennissessie gemeente Smallingerland

Partijen in de warmteketen Van bron tot levering

A. Productie / inkoop van warmte

B. Transport

C. Levering

D. Vastgoed aanpassen

E. Energiegebruik

Warmteproducent(en)

Netbeheerder

Energieleverancier

Vastgoedeigenaar

Energie afnemer

Bronnen Opwek en/of winning van warmte en koude

Infrastructuur Transport- en distributienetwerken

Leverantie Levering van warmte en piek- / back-upvoorziening

Private organisaties; Vattenfall, Ennatuurlijk, Energie voor Elkaar

Publiek/ private bron

GWIB/gemeente?

Private leveranciers

Afname Inkoop van warmte

Gebruik Verbruik van warmte

De ontwikkeling van collectieve netten Vraagt om kennispartner om projecten te versnellen Ontwikkelfase Haalbaar-heid

Uitvoeringsfase Selecteren en contracteren

Verdiepen

Project definitie

Risico identificatie

Project realisatie

Beheer

Risicomanagement in uitvoering en exploitatie

Mitigeren en borgen

Mate van onzekerheid

GO?

GO?

GO?

GO?

…

GO?

Zekergestelde waarde

Nieuwe wetgeving aanstaande Wet collectieve warmte (Wcw) Met dit wetsvoorstel wordt beoogd de warmtetransitie in met name de gebouwde omgeving te bevorderen en tegelijkertijd de publieke belangen duurzaamheid, leveringszekerheid en betaalbaarheid beter te borgen.

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) Dit wetsvoorstel Wgiw geeft gemeenten de bevoegdheid om regie te kunnen voeren over de wijkgerichte aanpak, inclusief de noodzakelijke waarborgen voor huishoudens en bedrijven.

Wcw & Wgiw Regie en verantwoordelijkheid ▪

De Wgiw geeft gemeenten de bevoegdheid en de verplichting om een warmteprogramma op te stellen: ▪

Welke wijken gaan van het aardgas af; en

▪

Welk alternatief komt daarvoor in de plaats.

▪

Indien een collectief warmtesysteem wordt gekozen, wordt de Wcw van toepassing.

▪

De Wcw regelt de aanwijzing van warmtekavels en warmtebedrijven, de verantwoordelijkheden en verplichtingen van het warmtebedrijf, de rechten en plichten van de verbruikers en de tariefstelling en toezicht op de warmtemarkt.

Infographic ‘Wat is de Wet Collectieve Warmtevoorziening’ van het Ministerie van Economisch Zaken en Klimaat, waarin ook de samenhang met de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie (Wgiw) is weergegeven.

Wet collectieve warmtevoorziening De Wcw stuurt aan op publieke rolneming in de warmteketen Doel: Het vergroten van: • Het draagvlak voor warmte • Het vertrouwen in de markt • De bereidheid om te investeren in duurzame collectieve warmte, te vergroten Keuze voor meer publieke marktordening, Minimaal 50+1% van de infra is in publieke handen. Een ingroeiperiode van 7 jaar. Tijdens ingroeiperiode werkt het Rijk met publieke partners aan het versterken van de publieke realisatiekracht. Dit betreft o.a. opbouw van kennis, kunde en capaciteit.

Integraal warmtebedrijf is verantwoordelijk voor warmtelevering binnen kavel. Groepsverbod voor publieke netbeheerders komt waarschijnlijk te vervallen. Uitzonderingen: 1. Kleine warmtenetten (<1.500 WEQ) mogen volledig 'privaat' zijn. 2. Private partijen mogen bestaande netten/kavels uitof inbreiden. 3. Volledig private marktordening in ingroeiperiode mogelijk áls publiek alternatief redelijkerwijs onhaalbaar is.

Dit vraagt een keuze over rolneming Van vrijblijvende rolkeuze naar inrichten warmtebedrijf Tot 21 oktober 2022 ging de keuze voor gemeentelijke rolneming over deze rollen:

Na de kamerbrief van Minister Jetten en vooruitlopend op de Wcw gaat de keuze over rolneming over de structuur en inrichting van het publieke warmtebedrijf en de gemeentelijke rol daarbinnen: ???

???

>50%

<50%

Publiek integraal warmtebedrijf

???

Algemene introductie GWIB Detlef Meijer, 2024

15

Waarom het GWIB?

16

Hulpvraag gemeenten • Gelderse gemeenten hebben de provincie om steun op structurele basus gevraagd bij de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van warmtenetten; • Behoefte aan kennis, kunde, capaciteit en financiering door een publieke partner; • (Ontwikkel)risico is voor een gemeente (te) hoog. Samenwerking met een deskundige publieke partner verlaagt het risico; • Vanuit de gedachte van het borgen van de publieke belangen.

Het GWIB is een concept waar Gelderse gemeenten nadrukkelijk om hebben gevraagd 17

GWIB als publiek antwoord • Provinciaal warmte-infrastructuurbedrijf geeft invulling aan de publieke rol van warmtenetten; • Versnelt ontwikkeling van warmtenetten; • Mede-ontwikkelaar en –investeerder van warmtenetten samen met gemeenten; • Facilitator van Gelderse gemeenten die een actieve rol willen in publieke warmtenetten.

18

Wat is het GWIB?

19

Het GWIB heeft twee functies • GWIB verstrekt risicodragend kapitaal in het Lokale Warmte Infrabedrijf (LWIB); • GWIB maakt gebruik van de kennis, kunde en capaciteit van haar aandeelhouders (Firan en Oost-NL) en stelt deze ter beschikking aan de Lokale Warmte Infrabedrijven (LWIB's) via inbesteding.

20

Aandeelhoudersstructuur GWIB

21

Uitgangspunten • GWIB start klein, maar is flexibel bij toename vraag; • Overhead beperken om kosten laag te houden;

• GWIB is volledig publiek; • Maximale transparantie; • Voor gemeenten die een actieve rol willen in warmtenetten;

• Eventuele samenwerking met lokale warmteleverancier of warmtecoöperatie; • Sterke focus op standaardisatie (financieel, technisch en governance) om kosten te kunnen verlagen en betaalbaarheid te kunnen borgen. • Stemrecht Provincie wordt alleen op strategische thema's ingezet (niet 'in de cockpit'). 22

Wet- en regelgeving • De nieuwe Warmtewet (Wet Collectieve Warmte (Wcw) is voor de zomer naar de Tweede Kamer gestuurd. • Het GWIB sluit grotendeels aan op de publieke route van de, in 2025 beoogde, nieuwe Warmtewet: Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw). Voornamelijk het publieke meerderheidsbelang is geborgd. • Wcw verplicht integraliteit van infrastructuur en levering in één BV. Momenteel mag het GWIB alleen infrastructuur doen. • In Q2/2025 wordt het aandeelhoudersbesluit verwacht of het mandaat van het GWIB verbreed zal worden, zodat het lokale warmtebedrijf ook verantwoordelijk mag zijn voor levering. • Momenteel worden de projecten zodanig gestructureerd, dat mochten aandeelhouders besluiten het mandaat niet te verbreden, een van de aandeelhouders (waarschijnlijk Firan) de verplichtingen overneemt.

23

Wat doet het GWIB?

24

Wat mogen de Gelderse gemeenten van het GWIB verwachten? (en wat niet) • Ondersteuning bij ontwikkeling, realisatie en exploitatie van de warmtenetten. GWIB levert geen advies; • Voor ondersteuning bij het opstellen van de Transitievisie Warmte, WarmtePlan, e.d. heeft de Provincie Gelderland het Expertteam Warmte opgezet. • Inbreng risicodragend kapitaal.

• Ondersteuning bij het aantrekken van vreemd vermogen. • Lagere kosten door efficiencyvoordelen; op zowel ontwikkeling, realisatie, exploitatie (beheer & Gemeente onderhoud) als financiering. wil rol in publiek warmtenet

25

De praktijk in Gelderland Bestaande lokale warmte infrabedrijven (nu nog DENG) • Montferland (Didam) • Lingewaard (Huissen/Bemmel) • Harderwijk Projectontwikkelingen in: • Apeldoorn; conditioneel investeringsbesluit genomen in november 2023 • Zutphen; conditioneel investeringsbesluit gepland in Q4/2024 • Nijmegen Dukenburg; definitief investeringsbesluit gepland in Q2/2024 • Wijchen; LoI ondertekend in september • Arnhem Elderveld en Vredenburg/Kronenburg • Druten; SOK ondertekening verwacht in Q4/2024. • Zaltbommel; LoI ondertekening in Q4/2024 • Verdere projecten in Geldermalsen, Culemborg, Epe, etc. 26

Kosten van warmtenetten

27

Kosten van warmtenetten •

• •

•

Kosten van warmtenetten liggen aanzienlijk hoger dan in onze omliggende landen. Tarieven overigens ook; zie TNO-onderzoek van maart 2024; "Nederlandse tarief voor stadsverwarming: meer dan elders" Oorzaken zijn grotendeels (nog) onbekend. Wel weten we dat aannemers (Bouwend Nederland; vakgroep Ondergrondse Netwerken) aangeeft niet efficiënt te kunnen werken. Concurrentie heeft geleid tot fragmentatie en het niet delen van kennis. De Wcw opent de weg naar intensieve –landelijkesamenwerking (ook met private partijen), standaardisatie en dus ook eindelijk opschaling. MinKGG onderkent dit en ondersteunt een werkspoor dat op nationaal niveau gaat leiden tot standaardisatie en dus kostenverlaging. De kosten van de warmtenetten moéten verlaagd worden, om de betaalbaarheid voor de burger te kunnen garanderen, nu en op langere termijn. 28