04_03_13_Bijlage 11 - Archeologisch onderzoek.pdf

4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING

Boring 3 is na meerdere pogingen gestuit op 60 cm -mv op steen. In boring 6 is een opgebrachte/verstoorde bodemopbouw aangetroffen.

37

J. Wijnen, 2023 31

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Algemeen is onder een dikke A-horizont of een pakket opgebrachte grond en een dunne A-horizont de natuurlijke ondergrond bestaande uit dekzanden aangetroffen. In enkele boringen (boringen 2 en 4) zijn bodemhorizonten van afgedekte en afgetopte (haar)podzolgronden aangetroffen. Verder is in boring 6 tot de maximaal verkende diepte van 220 cm -mv een doorgaand verstoord pakket aangetroffen. De dikke A-horizont in de boringen 1 en 2 representeren enkeerdgronden (oude bouwlanden), terwijl in de boringen 4 en 5 respectievelijk onder een 110 en 90 cm dik pakket opgebrachte grond een dunne, waarschijnlijk afgetopte A-horizont (rest enkeerdgronden) is aangetroffen. Deze A-horizont bestaat uit bruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand met daarin wat archeologische indicatoren/bijmengingen zoals baksteenspikkels, houtskool, gruis van pijpaard en kolengruis. In boring 4 is vanaf 130 cm onder een afgedekt pakket en dunne A-horizont (rest van afgetopte enkeerdgronden) een Bs-horizont en BC-horizont van afgetopte haarpodzolgronden aangetroffen. Terwijl in boring 2 onder een dikke A-horizont vanaf 70 tot 80 cm -mv een BC-horizont is aangetroffen. De Bs-horizont bestaat uit oranje, zwak siltig, matig fijn zand. De BC-horizont in boring 4 bestaat uit oranjegeel, zwak siltig, matig fijn zand. In boring 2 bestaat de BC-horizont uit lichtbruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand.

De C-horizont (dekzandondergrond) bestaat uit oranjegeel, geel, bruingeel zwak siltig of matig siltig (lemig), matig fijn zand, al dan niet matig roesthoudend. De opgebrachte en/of verstoorde grondlagen in de boringen 4, 5 en 6 komen overeen en bestaan uit grijsbruin, gevlekt, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand. De bouwvoor in de boringen 4 en 5 die het opgebrachte grondpakket afdekken bestaat uit grijsbruin, gevlekt, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand.

4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Er zijn alleen archeologische indicatoren aangetroffen in de dikke A-horizont van de boringen 1 en 2 en in de dunne, met opgebrachte grond afgedekte A-horizont van de boringen 4 en 5. In de dikke A-horizont (enkeerdgronden) van de boringen 1 en 2 zijn enkele baksteenspikkels aangetroffen. Verder zijn in de dikke A-horizont van boring 1 en de afgedekte dunne A-horizont (mogelijke resten van enkeerdgronden) enkele houtskoolspikkels aangetroffen. Verder zijn bijmengen aangetroffen in de opgebrachte of verstoorde grondlagen van de boringen 3, 4, 5 en 6, die in andere situaties zouden kunnen doorgaan als archeologische indicatoren. Deze bijmengingen bestaan uit enkele houtskoolspikkels en baksteenspikkels. Verder is steenkolengruis aangetroffen als bijmenging in de dikke A-horizont van boring 2 en het opgebrachte grondpakket in boring 4. In de bouwvoor van boring 5 is plastic als bijmenging aangetroffen. In de natuurlijke ondergrond (de bodemhorizonten van afgedekte, afgetopte podzolgronden en de dekzandondergrond) dat door kan gaan als het archeologische niveau zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Opsporing hiervan vergt meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1.7).

De archeologische indicatoren aangetroffen in de humeuze bovenlaag (opgebrachte grondlagen en A-horizont) zijn van weinig archeologische relevantie omdat deze niet direct aan een vindplaats gerelateerd kunnen worden.

32

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

5C

ONCLUSIE EN

VERWACHTING Midden op het terrein is een diepe verstoorde bodemopbouw aangetroffen of is een boring gestuit in een opgebrachte grondlaag/op een puinlaag. Aan de noordwestzijde en noordoostzijde is echter een onverstoorde bodemopbouw aangetroffen met respectievelijk een dikke A-horizont (boring 1 en 2) en een dunne A-horizont, afgedekt onder een opgebracht grondpakket (boring 4 en 5). In de boringen 2 en 4 zijn bovendien afgedekte bodemprofielen van afgetopte podzolgronden aangetroffen. Er is een overwegend onverstoorde bodemopbouw aangetroffen en in wezen bestaat voor het middenterrein waar in één boring een verstoring is vastgesteld tot de maximaal verkende diepte van 220 cm -mv. Een andere boring is gestuit op 60 cm mv. Daaronder kan nog een onverstoorde bodemopbouw kunnen zitten. De locatie van de boring komt niet overeen met bebouwing de kadastrale kaart van 1832. De locatie van de boring komt wel overeen met bebouwing op de topografische kaarten tussen 1893 en 1990. Om die reden moet de hoge archeologische verwachting vanaf het Laat-Paleolithicum tot Nieuwe tijd worden gehandhaafd.

33

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

6S

ELECTIEADVIES

Op basis van de onderzoeksresultaten wordt nader archeologisch onderzoek geadviseerd conform protocol 4003 IVO (landbodems). Gelet op de te verwachten prospectiekenmerken en prospecteerbaarheid van een eventuele vindplaats wordt geadviseerd dit vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform de KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P).38 Bij het proefsleuvenonderzoek dient in ieder geval een sleuf over de mogelijke historische verstoring te worden gelegd (zie Bijlage 10 voor een indicatief sleuvenplan). De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Doetinchem, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, de regioarcheologen van de Omgevingsdienst Achterhoek.

38

Borsboom e.a., 2012 34

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

literatuur

Bente, D.A., 2001. Tracé Bedrijvenweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). Amsterdam, RAAP-Rapport 731. Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Boshoven, E.H., 2017. Plangebied Gezellenlaan 14-16, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). Weesp, RAAP-Notitie 6070. Bosman, E., E.E.A. van der Kuijl en J.F.M. Rohling, 2020. Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Zuivelweg 181 te Doetinchem, gemeente Doetinchem. Zelhem, Hamaland Rapport 202907. Broeke, E.M. ten, 2011. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek. Terborgseweg (ong.) te Doetinchem in de gemeente Doetinchem. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 11075859. Broeke, E.M. ten, 2012. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek. Fabriekstraat 17 te Doetinchem in de gemeente Doetinchem.

Doetinchem, Econsultancy-Rapport 11126420. Broeke, E.M. ten, 2016. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Terborgseweg 74-78 en Stationsplein 2 te Doetinchem in de gemeente Doetinchem. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 14116278. Broeke, E.M. ten, 2020. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek, Spoorstraat 40-42 te Doetinchem. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 12159.001. Broekea, E.M. ten, 2021. Archeologisch bureauonderzoek Persleidingtracé papierfabriek Doetinchem – RWZI Etten. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 8665.001.

35

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Broekeb, E.M. ten, 2021. Archeologisch verkennend booronderzoek Persleidingtracé papierfabriek Doetinchem – RWZI Etten. Doetinchem, Econsultancy-Rapport 8665.007. Brouwer, E.W., 2017. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek – karterende fase Acacialaan te Doetinchem, gemeente Doetinchem (GD). Ootmarsum, Laagland Archeologie Rapport 87. Brouwer, R.M., E. Eimermann, W. Jongbloed, T. Klerks en C.W. Koot, 2022. Plangebied Terborgseweg 74-78 te Doetinchem, gemeente Doetinchem. Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven. Amersfoort, VestigiaRapport 2253. Diependaal, S., S.M. Koeman, P. Wemerman en J.S. Krist, 2014. Definitieve opgraving, Holterhoek te Doetinchem. Doetinchem, Synthegra Rapport S100306. Helmich, C., 2010. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek verkennende fase Fabriekstraat te Doetinchem. Zevenaar, Archeodienst Rapport 28. Jong, C. de, 2021. Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Terborgseweg 74-78, Doetinchem, gemeente Doetinchem: een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de karterende fase. Utrecht, Bureau voor Archeologie Rapport 1055. Keunen, L.J., 2008. Randweg-Oost te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend veldonderzoek ten behoeve van een MER. Weesp, RAAP-Notitie 2951. Kremer, H., 2016.

Bureauonderzoek ERTMS Lijsterbeslaan en Zephyrlaan te Doetinchem gemeente Doetinchem. Leusden, Synthegra Rapport S160077. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Oosterhout, F. van, 2006. Plangebied Holterhoek, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. Amsterdam, RAAP-Notitie 1654. Oosterhout, F. van, 2014. Plangebied Holterhoek 2, deelgebied Fatima (weide Annahoeve), gemeente Doetinchem; archeologisch onderzoek: een opgraving. Weesp, RAAP-Rapport 2697.

36

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Scholte Lubberink, H.B.G., P. van der Kroft en G. Zielman, 2016. Oostelijke Randweg Doetinchem vindplaats 1, gemeente Doetinchem; archeologisch onderzoek: een opgraving. Weesp, RAAP-Rapport 3180. Schuurman, E.I., 2009. Plangebied Oostelijk Randweg (tracé 2) te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterende fase). Weesp, RAAP-Notitie 3231. Schuurmana, E.I., 2011. Plangebied Randweg-Oost te Doetinchem (aanvulling), gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek). Weesp, RAAP-Notitie 3897. Schuurmanb, E.I., 2011. Plangebied natuurontwikkelingszone Randweg-Oost te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterende fase). Weesp, RAAP-Notitie 3898. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Wijnen, J. , 2023. Plan van Aanpak ivo-verkennendv2 Terborgseweg Doetinchem. Eindhoven.G., 2015. Plangebied Terborgseweg 63 te Doetinchem, gemeente Doetinchem; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (proefsleuven). Weesp, RAAP-Rapport 2920.

Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com

Gebruikte kaarten Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 8-3-2023 1 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 8-32023 1 Gemeentelijke Archeologische Verwachtingskaart. Bron: gemeente Doetinchem. Geraadpleegd op 9-3-2023 1 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 8-3-2023 1

37

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Terborgseweg te Doetinchem, gemeente Doetinchem, Gelderland

Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 8-3-2023 1 Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans, 2018. Atlas van Nederlande in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam. Op 21 juli 2017 gedownload van www.archeologieinnederland.nl

38

BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

39

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

40

BIJLAGE 3 GEOMORFOLOGISCHE KAART

geomkaart

41

BIJLAGE 4 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND

AHNkaart

42

BIJLAGE 5 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART

gwk

43

BIJLAGE 6 BODEMKAART

bodem

44

BIJLAGE 7 WAARNEMINGEN, AMKTERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN

archis

45

BIJLAGE 8 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

46

BIJLAGE 9 BOORSTATEN VELDONDERZOEK Boring 1

RD-coördinaten: 217791/441325

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,32 0

0,25

13,07

0,5

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, zwak baksteenhoudend, A-horizont weinig houtskool

Boring 2

RD-coördinaten: 217812/441346

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,62 0

0,25

13,37

12,82

0,5

13,12

12,57

0,75

12,87

1

12,62

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, lichtbruin, BC-horizont, dekzand 70

1

80

zand, matig fijn, matig siltig, bruin/ geel, zwak roesthoudend, C-horizont, 100 dekzand

12,32

110

Boring 3

0,25

13,4

0,5

13,15

80

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, oranje/ geel, C-horizont, dekzand

100

zand, matig fijn, zwak siltig, oranje/ geel, C-horizont, dekzand

RD-coördinaten: 217841/441307

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,65 0

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, bruin, zwak koolgruishoudend, zwak baksteenhoudend, A-horizont

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin, zwak roesthoudend, zwak baksteenhoudend, gevlekt/ verstoord, gevlekt, gestuit weinig houtskool

Boring 4

RD-coördinaten: 217881/441307

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,85 0

0,25

13,6

0,5

13,35

0,75

13,1

1

12,85

30

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ bruin, matig koolgruishoudend, zwak baksteenhoudend, opgebracht, gevlekt

60

110

1,25

12,6

1,5

12,35

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, gruis 130 pijpaarde weinig houtskool 150

160 170

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, oranje, Bs-horizont zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, oranje/ geel, BC-horizont, dekzand zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand

47

Boring 5

RD-coördinaten: 217853/441285

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,82 0

20

0,25

13,57

0,5

13,32

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, opgebracht, gevlekt zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, A-horizont weinig houtskool

13,07 90

1

12,82

1,25

12,57

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, opgebracht, plastic

100

130

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, dekzand

Boring 6

RD-coördinaten: 217817/441322

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 13,54 0

0,25

13,29

0,5

13,04

0,75

12,79

1

12,54

1,25

12,29

1,5

12,04

1,75

11,79

2

11,54

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin, zwak roesthoudend, zwak baksteenhoudend, gevlekt weinig houtskool

220

48

49

BIJLAGE 10 INDICATIEF PROEFSLEUVENPLAN, AFGEBEELD OP KADASTRALE MINUUT (HISGIS)

50

BIJLAGE 11 VERKLARENDE WOORDENLIJST AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. Bleek – een bleek (of bleekweide) is een grasveld dat vroeger door huishoudens gebruikt werd om linnen te bleken na het wassen ervan. In oude teksten is in 1520 voor het eerst sprake van een veld om was te bleken. De bleek als zodanig werd nog tot in de vorige eeuw gebruikt. Donk - Pleistocene zandopduiking (= de top van een rivierduin). Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Bodemhorizont – een bodemhorizont is een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming. Een bodemhorizont onderscheidt zich van andere lagen door kleur, textuur, structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid van bodemhorizonten in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten.

De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water, waardoor klei, humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel, bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. Loodzand - In een plaggendek wordt regelmatig loodzand aangetroffen: bij het winnen van plaggen werd eerst de natuurlijke toplaag afgestoken. In deze toplaag was een Ehorizont (uitspoelingslaag) aanwezig met een kenmerkende grijze kleur. Loodzand wordt meestal aangetroffen in de onderzijde van het plaggendek. Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen.

Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos.

51

Moedermateriaal – ook wel het uitgangsmateriaal genoemd, is het materiaal waaruit de bodem is gevormd, het verse sediment vóór de verandering door de bodem vorming. Voorde – Een voorde (ook wel drecht, trecht of tricht genoemd) is een doorwaadbare plaats in een beek of rivier. Vaak werd een voorde verhard met stenen of keien, die door houten palen op hun plaats werden gehouden. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het Weichselien is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost).

52