Bijlage 8b Programmabegroting 2026-2029 Duiven

Vitens N.V. Partijen Bestuurlijk belang

Financieel belang

Provincies en gemeenten. De gemeente Duiven heeft 26.705 aandelen met stemrecht in de algemene ledenvergadering. De burgemeester is lid van de commissie van aandeelhouders. De verkrijgingsprijs van de 26.705 aandelen is € 4.538.

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 6 Verbonden partijen

Omvang eigen vermogen ultimo 2025 Omvang eigen vermogen ultimo 2026 Omvang vreemd vermogen ultimo 2025 Omvang vreemd vermogen ultimo 2024 Resultaat 2026 Ontwikkelingen

Risico's

93

Meest recente stand bekend per ultimo 2024 € 677.700.000 Meest recente stand per ultimo 2025 € 713.600.000 Meest recente stand bekend per ultimo 2024 € 2.237.400.000 Meest recente stand bekend per ultimo 2025 € 2.398.400.000 Meest recente resultaat bekend betreft € 34.500.000 over 2024 Het drinkwaterbedrijf Vitens zal naar verwachting geen dividend uitkeren vanwege de noodzaak van grote investeringen in de komende jaren. Het risico beperkt zich tot het ingelegde bedrag.

Paragraaf 7 Grondbeleid Inleiding Voor het grondbeleid gelden de landelijke richtlijnen van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording). De richtlijnen zijn toegelicht in de "Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023)" van de Commissie BBV. Het lokale kader waarbinnen wordt geopereerd is de Nota grondbeleid, vastgesteld bij raadsbesluit van 21 januari 2025. In de nieuwe Nota Grondbeleid 2025 van de gemeente Duiven kiest de gemeente voor dynamisch grondbeleid. Dit betekent dat de gemeente bij ieder ruimtelijk initiatief een afweging maakt welke houding, rol en inzet van instrumenten het meest geschikt is. Het dynamisch grondbeleid geeft de gemeente de ruimte om waar nodig een actieve houding aan te nemen en de instrumenten van het grondbeleid in te zetten. Deze keuze is onder meer afhankelijk van de ambities en doelstellingen die zijn neergelegd in onder andere de omgevingsvisie. Het grondbeleid is een middel om deze ambities waar te maken. Bij grote woningbouwprojecten en nieuwe bedrijventerreinen heeft de gemeente een actieve houding en voert als het mogelijk is actief grondbeleid. In het coalitieakkoord 2023-2026 is versnelling van de woningbouw één van de drie belangrijke opgaven. De huidige plannen voor woningbouw worden zo snel mogelijk gerealiseerd. Doorpakken is het motto. De plannen voor uitbreidings- en inbreidingslocaties worden gerealiseerd.

Van de term reservelocaties wordt afgestapt, indien haalbaar worden er zo snel mogelijk modulaire woningen op de Biezenkampen gerealiseerd. De baten en lasten van de grondexploitatie zijn opgenomen onder programma 3 (taakveld 3.2. bedrijvigheid) en (taakveld 8.2, wonen). Vanwege het projectmatig karakter van de actieve grondexploitatie wijkt dit af van de gemeentelijke begroting: de baten en lasten worden als vlottende activa geactiveerd en onder “voorraden” opgenomen op de balans. De gemeentelijke actieve grondexploitatie De gemeente heeft in 2025 4 actieve grondexploitaties. De grondexploitaties zijn onderdeel van het Programma 3 Omgeving van de programmabegroting en zijn administratief verdeeld over twee producten: • Bouwgrondexploitatie, woningbouw. • Bouwgrondexploitatie, bedrijventerreinen.

94

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 7 Grondbeleid

Tot de producten “bouwgrondexploitatie woningbouw” en “bouwgrondexploitatie bedrijventerreinen” worden de in exploitatie genomen complexen gerekend waarin de gemeente de actieve grondexploitatie voert: Woningbouwcomplexen: • Vitaal Centrum Duiven Bedrijventerreinencomplexen: • InnoFase • Graafstaete II • De Nieuweling • Centerpoort Noord II Woningbouw De gemeente wil de omvang en kwaliteit van de woningvoorraad in Duiven, Groessen en Loo aan laten sluiten bij de hedendaagse en toekomstige behoefte. Dit vraagt om een actievere en proactieve houding vanuit het gemeentelijke woonbeleid. Deze houding heeft met de Woonvisie 2021 vorm gekregen en heeft verder aan belang gewonnen via de Nationale Woon en Bouwagenda, het programma een duurzaam thuis en de Woondeal 2023 (rijks-, provinciaal- en regioniveau). De middels de Woonvisie ingezette versnelling voor de woningbouw moet met de komst van de Nationale Woon en bouwagenda en de Woondeal 2023 vooral worden doorgezet en waar mogelijk versneld om aan de toenemende woningbehoefte te voldoen. Daarvoor zijn in iedere geval zowel de al bekende inbreidingslocaties als uitbreidingslocaties nodig. De gemeente wil de juiste woningen realiseren rekening houdend met de geconstateerde woningbehoefte en met doorstroming uit de bestaande voorraad. De grootste opgave ligt daarbij in de kern Duiven.

We realiseren de nieuwbouw daarom vooral in en bij de kern Duiven. In Loo en Groessen wordt naar behoefte gebouwd. Bedrijventerreinen In de gezamenlijke grondexploitaties is de uitgifteprognose van bedrijventerreinen in de periode 2026 t/m 2029 opgenomen zoals hieronder aangegeven. Tabel geplande uitgifte m2 bedrijventerreinen per jaar Complex

Totaal

2026

2027

2028

2029

Nieuweling Innofase Graafstaete II Centerpoort Noord II Totaal

13.192 45.515 19.934 55.698 134.339

11.002 45.515 30.210 86.727

2.190 5.740 25.488 33.418

7.623 7.623

6.571 6.571

De uitgifte van de bedrijventerreinen is beperkt stuurbaar. Een evenredige verdeling van de uitgiftes vanaf de middellange termijn is daarom een reëel uitgangspunt voor de grondexploitaties, wanneer er geen concrete interesses, opties en overeenkomsten bekend zijn. Kerncijfers actieve grondexploitatie (bedragen in mln €) Complex (per 1-1-2024) Woningbouw Vitaal Centrum Duiven (oorspronkelijk):

Einddatum

Boekwaarde Te realiseren Te realiseren 1-7-2025 kosten opbrengsten

Eindwaarde Startwaarde 2025

31-12-2027 4,86

0,00

0,00

-4,86

-4,76

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 7 Grondbeleid

Woonpark Op de Donk WPRI / Woonzorg Liemersplein Remigiusplein Subtotaal

31-12-2027 31-12-2027 31-12-2027 31-12-2027 31-12-2027 13-12-2007

Bedrijventerreinen De Nieuweling 31-12-2027 InnoFase 31-12-2026 Graafstaete II 31-12-2031 Centerpoort 31-12-2031 Noord II Subtotaal

95

0,46 0,20 0,26 0,02 0,00 5,80

0,50 0,21 1,73 0,24 0,33 3,01

- 0,89 - 1,36 - 2,20 0,00 0,00 - 4,45

-0,07 1,00 0,13 -0,28 -0,35 -4,43

-0,07 0,96 0,12 -0,27 -0,34 -4,36

1,22 3,5 0,77 4,85

0,25 0,54 3,61 11,06

- 2,04 - 9,56 -5,87 -21,0

0,55 5,47 1,28 3,67

0,52 5,25 1,12 3,20

10,34

4,4

- 38,47

10,97

10,09

Totaal 16,14 18,47 -42,92 6,54 5,73 Opmerking: Negatieve bedragen moeten bij de boekwaarde, kosten en opbrengsten in de bovenstaand gelezen worden als voordelig en positieve bedragen als nadelig. Bij de eindwaarde en de startwaarde betekent een negatieve waarde een verlies, een positieve waarde houdt een winst in.

Conclusie van bovenstaande cijfers is dat de reeds gedane investeringen in de grondexploitatie circa € 16,14 mln. bedragen. De berekende opbrengst uit gronduitgifte tot en met 2031 is € 42,92 mln. Om deze te realiseren is nog een investering van ruim € 18,47 mln. nodig. Bij het VCD is het resultaat achteruit gegaan doordat er meer kosten worden gemaakt voor de civiele werken. Er is onder andere meerwerk nodig voor de aanleg van het fietspad bij de nieuwe school. Daarnaast zijn voor het Liemersplein en het Remigiusplein de budgetten expliciet apart gezet. Uw raad zal dit jaar nog een voorstel ontvangen om deze projecten om te zetten naar kredieten, een en ander in het kader van de regelgeving BBV. De verkopen van de gronden binnen de grondexploitaties verloopt relatief voorspoedig. De verwachting is dat dit het komende jaar nog zo zal blijven. De resultaten van de grondexploitaties komen tot uiting in de laatste 2 kolommen van de bovenstaande tabel (startwaarde en eindwaarde). Let wel, bij de berekening is gebruik gemaakt van ramingen van zowel de te verkopen gronden als van de nog te maken kosten. Het blijft dus een benadering van de resultaten. Bedacht moet worden, dat er in de afgelopen jaren al een tussentijdse winstuitname heeft plaatsgevonden bij de winstgevende bedrijfsterreinen.

Het BBV schrijft voor dat bij complexen een tussentijdse winst in de grondexploitatie volgens de "percentage of completion-methode" bepaald moet worden. De totale tussentijdse winst over de afgelopen jaren (tot en met 2025) bedraagt ruim € 15,08 mln. De omvangrijke financiële belangen en de daaraan verbonden risico’s zijn redenen om jaarlijks de grondexploitatie integraal te actualiseren en te presenteren in het jaarverslag en in de jaarrekening de vereiste financiële maatregelen te nemen: zowel het op niveau brengen van zowel het gemeentelijk weerstandsvermogen voor ingeschatte risico’s, als de voorziening voor nu berekende toekomstige verliezen. Daarmee wordt voldaan aan de BBV-richtlijnen. De resultaten uit de actieve grondexploitatie zijn onderworpen aan de heffing van de Vennootschapsbelasting. Deze belasting is geen kostenpost binnen de grondexploitatie, maar wordt verantwoord binnen de algemene middelen op concernniveau.

96

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 7 Grondbeleid

Financiële aspecten Resultaat en resultaatbestemming In de begroting wordt exploitatie-technisch gezien geen rekening gehouden met een (positieve) bijdrage vanuit de grondexploitatie. Dat betekent dat de voor- en nadelen vanuit de grondexploitatie jaarlijks volledig met de Algemene Reserve worden verrekend. Per 31 december 2024 is de voorziening verliesgevende complexen grondexploitatie € 4,26 mln. Dit betekent dat voor de op dat moment berekende verliezen een volledig toereikende voorziening is getroffen. Risico’s De gemeentelijke actieve grondexploitatie kenmerkt zich door lange looptijden, het doen van omvangrijke voorinvesteringen die door latere gronduitgifte moeten worden terugverdiend. De berekende / voorziene risico’s van de grondexploitatie maken onderdeel uit van het gemeentelijk weerstandsvermogen. Tenminste éénmaal jaarlijks bij de actualisatie van de integrale grondexploitatie worden de risico’s opnieuw bepaald en berekend. In de lijn van de concernbreed toegepaste systematiek worden de risico’s gekwantificeerd en een inschatting gemaakt van de mate waarin risico’s kunnen optreden. Vervolgens worden de uitkomsten verwerkt in het gemeentelijk weerstandsvermogen. Doorbelasting 1Stroom Een deel van de formatie van 1Stroom wordt gefinancierd vanuit de Duivense grondexploitaties.

Deze doorbelasting van de Algemene Dienst naar de grondexploitaties is gebaseerd op werkelijk gemaakte uren. De doorbelasting zoals deze op dit moment plaatsvind sluit dus aan op de daadwerkelijke ambtelijke inzet bij de complexen. Dit is in overeenstemming met de voorschriften vanuit het BBV (begroten op basis van werkelijk uren / reële inschatting uren) en de vennootschapsbelasting (belasting over de winst van grondexploitaties). Kaderstelling/beslispunten Kaderstelling en autorisatie budgetten jaarschijf 2024 e.v. Parallel aan de samenstelling van het jaarverslag/de jaarrekening wordt de gehele grondexploitatie geactualiseerd, en vervolgens één op één overgenomen in de paragraaf Grondbeleid van het jaarverslag. Daarbij wordt uitvoerig inzicht gegeven in de actualiteit van de grondexploitatie. In feite is de paragraaf grondbeleid van het jaarverslag het geactualiseerde kader. Vervolgens wordt in de overige documenten uit de financiële cyclus op basis van besluitvorming gerapporteerd. De voorcalculaties voor de jaarschijf 2024 e.v. zijn ontleend aan de laatst geactualiseerde grondexploitaties, opgesteld per peildatum 1 januari 2024. Daarmee is ons college geautoriseerd. Anterieure overeenkomsten Plakse Weide Plakse Weide is een geplande nieuwe woonwijk in het noordoosten van Duiven, gelegen tussen de Rijksweg en de Vergertlaan.

Het project omvat de bouw van circa 300 woningen, zowel huur als koop, met aandacht voor betaalbaarheid en variatie in woningtypen. In juli 2022 stemde de gemeenteraad in met het ontwikkelplan. In november 2023 ondertekenden gemeente en ontwikkelaars een anterieure overeenkomst, waarmee de ontwikkeling concreter wordt. Het bestemmingsplan werd unaniem vastgesteld in september 2024. Dit plan en besluit liggen ter inzage, en er loopt momenteel een procedure bij de Raad van State, waardoor het plan nog niet onherroepelijk is.

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 7 Grondbeleid

97

De som van de boekwaarde bedraagt op 1-1-2025 zo'n - € 0,27 miljoen. Vanuit dit budget moeten nog de kosten van onze ambtelijke uren worden betaald.De verwachting is dat voor dit project de amtelijke uren gedekt kunnen worden uit dit budget. Ploen Noord Ploen-Noord is een uitbreidingslocatie in Duiven, gelegen ten noorden van de bestaande wijk Ploen-Zuid, dicht bij de Westsingel en grenzend aan het agrarische buitengebied. Het plan voorziet in de bouw van maximaal circa 130 woningen. De anterieure overeenkomst is getekend op 21 december 2023, waarmee de ontwikkelingsplannen formeel van start gingen. Het ontwerpbestemmingsplan is vanaf 28 december 2023 – 7 februari 2024 publiek ter inzage gelegd, inclusief een ontwerpbesluit over hogere geluidgrenswaarden. Na verwerking van binnengekomen zienswijzen is het definitieve bestemmingsplan op 10 september 2024 vastgesteld door college van B&W, de gemeenteraad heeft het plan behandeld op 1 oktober 2024 tijdens een ronde tafel bijeenkomst. Hieruit kwam onder andere naar voren dat er aanvullend onderzoek naar de waterhuishouding in de omgeving van het plan wenselijk was. Dit onderzoek is uitgevoerd en toegevoegd aan het bestemmingsplan. Met nog een aantal andere wijzigingen en toevoegingen is het bestemmingsplan op 9 september 2025 aan het college voorgelegd om deze ter vaststelling aan de gemeenteraad aan te bieden in oktober of november 2025.

De planning voorziet in de start van daadwerkelijke bouwwerkzaamheden in Q1 van 2027 indien geen procedures worden gestart tegen het plan. De bouwinrit naar het plan vanaf de Westsingel is inmiddels gerealiseerd gelijktijdig met de onderhoudswerkzaamheden aan de Westsingel. Ploen Noord Groot Voor het gebied wat ten noorden is gelegen van Ploen Noord wordt op dit moment een gebiedsvisie opgesteld. Voor deze gebiedsvisie is een uitgebreid proces opgezet om samen met omwonenden en gemeenteraad de ontwerpprincipes te bepalen op basis waarvan de gebiedsvisie nader kan worden vormgegeven. Op 4 september 2025 is tijdens een themavond met omwonenden en de gemeenteraad gesproken over de opgehaalde informatie in een eerdere fase van dit proces en denkrichtingen om zo gezamenlijk de ontwerpprincipes van de gebiedsvisie te bepalen. Deze ontwerpprincipes worden uitgewerkt in een voorkeursscenario voor de gebiedsvisie. De planning is gelet op het uitgebreide participatieproces in Q1 2026 te laten vaststellen Paragraaf 8 Openbaarheid In het kader van de Wet Open Overheid (WOO) zullen we de komende jaren werken aan het op orde brengen van onze informatiehuishouding en meer informatie actief openbaar maken. Daarnaast is er een Inrichtingskader Informatiebeheer (met bijbehorend uitvoeringsplan) vastgesteld waarin de uitgangspunten voor het op orde krijgen van de informatiehuishouding beschreven staan.

Dit zal onder andere betekenen dat medewerkers beter geïnformeerd en meer getraind worden. Het actief openbaar maken van de volgens de WOO verplichte informatiecategorieën zal stapsgewijs plaatsvinden. Daarbij houdt de gemeente de wettelijk voorgeschreven fasering aan en waar mogelijk lopen we vooruit op de wettelijke fasering. Afgelopen jaren zijn al flinke stappen gezet. Voor het publiceren zal vooralsnog het platform iBabs gebruikt worden. De landelijke WOOindex zal verwijzen naar de betreffende URL’s waar de informatiecategorieën van onze gemeente op zullen worden gepubliceerd. Tenslotte zullen we ook in 2026 in het kader van de WOO verder gaan met het optimaliseren van de afhandeling van WOO-verzoeken (in termen van tijdigheid en klantvriendelijkheid). Ook het

98

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Paragraaf 8 Openbaarheid

beter vindbaar en meer toegankelijk maken van informatie heeft blijvend onze aandacht. Dit doen we samen met onze WOO-contactpersonen, het webteam en het klantcontactcentrum. Paragraaf 9 Duurzaamheid Voor het onderwerp duurzaamheid wordt verwezen naar programma 3 Omgeving. In de weergave over externe ontwikkelingen onderwerp duurzaamheid én bij speerpunt een circulaire economie dichterbij brengen worden de doelstellingen risico’s, planning, financiën en participatie van de gemeente t.a.v. het onderwerp duurzaamheid nader toegelicht.

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Financiële begroting - Baten en Lasten

99

Financiële begroting - Baten en Lasten Baten en lasten per programma 2026 In onderstaand overzicht staan de mutaties van de baten en lasten per programma aangegeven. Voor een verdere specificatie van de resultaatbestemming, zie de bijlage reserves. Baten en lasten per programma (x € 1.000) Programma

1. Bestuur 2. Maatschappij 3. Omgeving Totaal

Lasten

Baten

20.596 50.097 17.252 87.946

63.114 9.225 12.146 84.486

Resultaat voor bestemming 42.518 - 40.872 - 5.107 -3.460

Mutaties reserves 2.562 1.048 680 4.290

Resultaat na bestemming 45.080 - 39.824 - 4.427 830

Bedragen in € 1.000

Mutaties reserves per programma In de volgende tabellen staan per programma het totaal aan reserves opgesomd die samen de resultaatbestemming vormen voor de jaren 2026 tot en met 2029. Dotaties zijn toevoegingen vanuit de exploitatie aan de reserve, onttrekkingen zijn toevoegingen van de reserves aan de exploitaties. Het saldo van de dotaties en onttrekkingen is de resultaatbestemming. Een positief saldo betekent een voordeel voor de exploitatie, de reserves nemen hierdoor af. Een negatief saldo betekent een verhoging van de reserve en een nadeel voor de exploitatie. Het saldo van 2026 bedraagt € 4.289.707 en sluit aan bij onderstaand overzicht en saldo bestemmingen in de paragraaf “Voorcalculaties in meerjarenperspectief”. Mutaties reserves 2026-2027 per programma Programma Bestuur Maatschappij Omgeving Totaal

2026 dotaties 0 0 6.330 6.330

2026 2026 saldo onttrek. 2.561.771 2.561.771 1.048.434 1.048.434 685.832 679.502 4.296.037 4.289.707

2027 dotaties 0 0 6.330 6.330

2027 2027 saldo onttrek. 158.071 158.071 332.000 332.000 430.000 423.670 920.071 913.741

2029 dotaties 0 0 6.330 6.330

2029 2028 saldo onttrek. 44.671 44.671 0 0 0 -6.330 44.671 -37.317

Bedragen in € (- is een nadeel)

Mutaties reserves 2028-2029 per programma Programma Bestuur Maatschappij Omgeving Totaal

2028 dotaties 0 0 6.330 6.330

2028 2028 saldo onttrek. 44.671 44.671 263.000 263.000 430.000 423.670 737.671 731.341

Bedragen in € (- is een nadeel)

Voorcalculaties in meerjarenperspectief In onderstaande tabellen staan de voorcalculaties per programma. Deze tabellen sluiten aan bij de tabellen voor bestaand beleid, zoals deze bij de programma's staan weergegeven. In de totaaltabel staat de resultaatbestemming (mutaties reserves).

100

Programmabegroting Duiven 2026-2029 - Voorcalculaties in meerjarenperspectief

Overzicht voorcalculaties Bestuur Lasten Baten Saldo voor bestemming

Rekening 2024 18.590 58.227 39.637

Begroting 2025 21.042 59.667 38.625

Begroting 2026 20.596 63.114 42.518

Meerjarenraming 2027 2028 2029 21.282 21.942 22.011 64.773 64.969 66.399 43.491 43.027 44.388

Rekening 2024 49.657 13.951 - 35.705

Begroting 2025 46.157 8.156 - 38.001

Begroting 2026 50.097 9.225 - 40.872

Meerjarenraming 2027 2028 2029 47.775 47.009 46.692 8.336 8.666 8.675 - 39.439 - 38.343 - 38.016

Rekening 2024 17.022 12.354 -4.669

Begroting 2025 15.147 9.166 - 5.982

Begroting 2026 17.253 12.146 - 5.107

Meerjarenraming 2027 2028 2029 14.215 13.356 13.403 9.304 8.843 8.804 - 4.911 - 4.513 - 4.599

Rekening 2024 85.268 84.531 - 737 1.187 450

Begroting 2025 82.346 76.988 - 5.358 4.811 - 546

Begroting 2026 87.891 84.486 - 3.460 4.290 830

Meerjarenraming 2027 2028 2029 83.217 82.253 82.051 82.412 82.478 83.878 - 859 171 1.772 914 731 37 54 902 1.810

Bedragen x € 1.000 Maatschappij Lasten Baten Saldo voor bestemming Bedragen x € 1.000 Omgeving Lasten Baten Saldo voor bestemming Bedragen x € 1.000 Totaal Lasten Baten Saldo voor bestemming Mutaties reserves Saldo na bestemming Bedragen x € 1.000