bijlage 2: Definitief bod RES 1.0 regio Arnhem Nijmegen definitief
Tekst van het document
Aanbevelingen voor het vervolgproces:
klimaatberaad
Bepaal welke gebiedsafbakening het best werkt en hoe met regio-overstijgende effecten om te gaan.
In de RES 2.0 worden nadere afspraken gemaakt over borging in lokale omgevingsplannen of regionale omgevingsverordeningen en volgt daaruit de in te zetten strategie voor de m.e.r. Bovenstaande leidt tot de volgende afspraken voor de toekomst:
7 In het ontwikkeltraject RES 2.0 worden nadere afspraken gemaakt over borging van de RES. In een lokaal omgevingsplan of een regionale borging in de provinciale omgevingsverordening stellen we gezamenlijk een plan op om de MERaspecten nader in beeld te krijgen.
8 De vastgestelde RES 1.0 vormt voor alle •
•
regiegroep
•
• •
Bepaal een strategie over inzet MER-instrumentarium; Organiseer een transparant proces;
bestuurlijke partijen een van de uitgangspunten voor de nader uit te werken omgevingsvisies, de warmtevisies /TVW en de wijk- en omgevingsplannen. De energietransitie is complex en we moeten tempo (blijven) maken. Daarom accepteren we dat, doordat projecten en initiatieven soms vóórlopen op deze plannen of anders dan beoogd verlopen, gemeenten in de praktijk onderling verschillen in aanpak en tempo. De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk ‘Ons bod’.
Stakeholders, bestuurders en ambtenaren kijken ombeurten naar de RES-opgaven.
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 0
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 1
5.2 Maatschappelijk draagvlak
5.2.2
5.2.1 Het participatieveld voor RES 1.0 en verder Deze paragraaf maakt helder wie voor wat, wanneer aan zet is op het gebied van de participatie over de energietransitie voor Regio Arnhem Nijmegen. Het maakt het speelveld inzichtelijk: wanneer en binnen welke kaders praten stakeholders en inwoners mee? Een helder speelveld zorgt voor vertrouwen in een zinvolle bijdrage aan het participatietraject. In samenwerking met de participatietafel, welke in de volgende paragraaf toegelicht wordt, is aan de hand van een omgevingsanalyse het speelveld voor participatie in de RES 1.0 in kaart gebracht. Dit speelveld geeft aan welke partijen betrokken zijn, in welke ‘Ring van invloed’ zij nu zitten en wat de ideale ring is voor een succesvol participatietraject. Zie afbeelding op pagina 53.
•
Inwoners gaan van ‘meeweten’ naar ‘meedenken’. Dit betekent dat ze richting RES 2.0 betrokken gaan worden met passende participatievormen zoals een burgerpanel, burgerberaad en op maat gemaakte gebiedsgerichte participatieprocessen. Verschillende partijen binnen de groep van 500 maatschappelijke organisaties en bedrijven hebben aangegeven actiever mee te willen werken aan het participatieproces binnen de RES. Ze verschuiven dus van adviseren naar meewerken. De Participatietafel is hiervoor de plek.
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
Meer over de partici patietafel
5.2.3 Lokale participatie met inwoners
Binnen dit speelveld is een aantal verschuivingen nodig ten opzichte van de manier waarop partijen tot nu toe betrokken waren. Dit wordt ook aangegeven door de pijlen in de illustratie: •
Participatietafel
Het betrekken van inwoners en maatschappelijke organisaties is complex. Daarom is een ‘Participatietafel’ opgezet. Deelnemers aan deze tafel zijn afkomstig van onder andere energiecoöperaties, initiatiefnemers, gemeenten en inwoner- natuur en landbouworganisaties. Ook Jong RES neemt deel. De participatietafel denkt mee en adviseert over participatie in de brede zin van het woord en deelt kennis en inzichten over belangen en motieven. De participatietafel zal zich ontwikkelen en blijft adviseren zolang nodig.
•
Jongeren gaan van meedenken naar meewerken. Jong RES is inmiddels als partner van de participatietafel aangeschoven. Via Jong RES wordt de stem, mening en houding van jongeren ingebracht, want deze is anders dan die van de brede groep inwoners van de regio. Jong RES denkt en werkt nu mee vanaf de eerste rij en praat mee in de regionale bijeenkomsten.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
Participatie bij concrete gebieden en locaties vraagt om lokaal maatwerk. Elke gemeente pakt participatie op vanuit het eigen beleid en ‘spelregels’. De zoekgebieden in de RES 1.0 komen grotendeels voort uit een lokaal traject waar inwoners bij betrokken zijn geweest. In de meeste gemeenten waren inwoners ook betrokken bij de totstandkoming van het lokale beleid voor zon en wind. Gemeenten hebben hiervoor in de afgelopen jaren onder andere bijeenkomsten en burgerpanels georganiseerd om de mening van inwoners te horen. Dit is in lijn met het advies van de participatietafel naar aanleiding van het concept bod: borg participatie in lokaal beleid en biedt de mogelijkheid tot maatwerk.
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 2
Voor beelden
RINGEN VAN INVLOED
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 3
5.2.4 Regionale participatie met stakeholders en gemeenten
MAATSCHAPPELIJK DRAAGVLAK, SPEELVELD REGIONAAL/LOKAAL
Bij de ontwikkeling en het ruimtelijke ontwerptraject om tot de zoekgebieden voor zon en windprojecten te komen, heeft participatie een belangrijke rol gespeeld. Zoals beschreven zijn alle harde- en zachte restricties goed meegenomen en waren experts op gebied van ruimtelijke kwaliteit nauw betrokken. Tijdens de regionale ontwerpateliers sloten vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties, bedrijven en gemeenten aan om als regio samen de inhoud van RES 1.0 vorm te geven. Stakeholderintermezzo’s zorgden voor geïnformeerde, aangehaakte partijen (inmiddels meer dan 500) en inspiratie om mee verder te gaan. De participatietafel vervulde haar rol door vanuit verschillende hoeken visies over participatie te delen. Ten slotte is ook dit document ter review voorgelegd aan verschillende partijen. Hun feedback is in de tekst verwerkt en in de digitale omgeving vindt u een aantal bespiegelingen van deze partijen op de RES 1.0. Op deze wijze blijft het stuk van, voor en door de regio! In het schema rechts staat een overzicht van de participatieactiviteiten op lokaal en regionaal niveau. Vanaf de Startnotitie voor RES tot aan het 1 juli 2021, het moment waarop de RES 1.0 bij het Rijk wordt ingediend.
5.2.5 Financiële participatie en minimaal 50% lokaal eigendom Toelichting participatie vormen
Gedurende het traject is er onderscheid gemaakt tussen procesparticipatie (het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden bij het maken van plannen en creëren van urgentie voor de R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
energietransitie) en projectparticipatie (het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden bij energieprojecten). In het laatste geval spelen financiële participatie en het teruggeven van waarde aan de directe omgeving een belangrijke rol. In het klimaatakkoord is afgesproken dat voor windturbines en zonnevelden gestreefd wordt naar 50% medeeigenaarschap van inwoners. Dat onderstrepen we in Regio Arnhem Nijmegen.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
VEELGESTELDE VRAGEN: > > >
Wie maken de RES? Wanneer kan ik nog meepraten? Wat heb ik aan die windmolens en zonnevelden? Krijg ik er ook iets voor terug?
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 4
Visie op de RES 1.0 van de energiecoöperaties
In alle 16 gemeenten in de RES Regio Arnhem Nijmegen zijn energiecoöperaties actief. Hierin komen enthousiaste bewoners bijeen om samen zon- en/of windprojecten te ontwikkelen en realiseren. Voor zo’n 0,252 TWh opbrengst per jaar zijn er al projecten gerealiseerd of zitten die in de pijplijn. Voor 0,174 TWh zijn er ideeën in voorbereiding. Dit is bij elkaar een kwart van de 1,62 TWh ambitie van de RES.” Energiecoöperaties RES Regio Arnhem Nijmegen
Mede-eigenaarschap is een van de mogelijke uitkomsten van een zorgvuldig participatieproces met de omgeving. Financiële participatie, een omgevingsfonds en een omwonendenregeling zijn andere mogelijke vormen. In de participatiewaaier van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) www.nvde.nl staan deze vormen verder toegelicht. Energiecoöperaties spelen een belangrijke rol in het realiseren van lokaal eigendom. In Regio Arnhem Nijmegen zijn coöperaties inmiddels goed voor de invulling van een kwart van de regionale energieambitie. Zij hebben hiermee uitgebreide ervaring die waardevol is voor de RES, nu en in de toekomst. Om dit lokaal eigendom mogelijk te maken is het nodig dat gemeenten zorgvuldig omgaan met het maken van afspraken met initiatiefnemers van zonnevelden en windparken. Hiervoor zijn meerdere instrumenten beschikbaar, waaronder het instrument ‘maatschappelijke tender’. Deze wordt op verschillende plekken al ingezet in de regio. Energie Samen werkt vanuit het GEA (ondersteund door NPRES en provincie) aan richtlijnen voor gemeenten voor het uitzetten van
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
zo’n tender. Deze manier van aanbesteden zorgt ervoor dat inwoners voldoende mee kunnen profiteren van de winst die gemaakt wordt. In de RES 1.0 spreken we af dat we investeren in gebiedscompensaties en gebiedsversterking (ruimtelijke afspraak 16). Samen met de Participatiecoalitie en energiecoöperaties helpt de RES-werkorganisatie gemeenten om dit, voor zover dit nog niet gebeurd is, goed in hun beleid vast te leggen en uit te voeren.
5.2.6 Jongeren & de RES In de RES nemen we beslissingen die van grote invloed zijn op de toekomst van jongeren in onze regio. Zij zullen het meeste merken van de veranderingen in het landschap en de leefomgevingen en tevens van de toekomstige maatschappelijke kosten die voornamelijk op die generatie worden verhaald. Andersom: ook als wij nu geen beslissingen nemen ten behoeve van de energietransitie, heeft dat grote impact op de wereld waarin zij straks leven. Daarom zijn zij een belangrijke stakeholder. Hun stem is cruciaal bij het ontwerpen en aanscherpen van de plannen en de uitvoering in de komende jaren. Jongeren zijn aangehaakt bij de RES via Jong RES. Jong RES is vertegenwoordigd aan de participatietafel en is
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
aanwezig bij stakeholderintermezzo’s. Richting RES 2.0 zal de stem van Jong RES goed gehoord blijven worden. Tevens zal jongerenparticipatie een grotere rol gaan spelen op zowel lokaal als regionaal niveau. Eind 2020 werd in samenwerking tussen NPRES en Jong RES de jongeren enquête over de houding en belangen van jongeren in Nederland en de regio gepresenteerd. Hieruit bleek dat de stem van jongeren overtuigend een positieve houding hebben tegenover het opwekken van meer duurzame energie. 93% van de jongeren uit Regio Arnhem Nijmegen vindt het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt in Nederland. Bijna 70% van de jongvolwassenen is dan ook (heel erg) geïnteresseerd in duurzame energie en 58% voelt zichzelf (deels) verantwoordelijk om mee te denken over toekomstig energieverbruik. Ook over de technieken, windturbines en zonnevelden, zijn ze positief gestemd: het aanleggen van zonnevelden én windturbines in de eigen woonplaats vindt ruim 70% een (heel erg) goed idee. Dit steekt hoog uit boven de resultaten van de enquête onder de brede bevolking van de regio. Daar vond 40% het (helemaal) geen probleem om windturbines in de buurt te hebben.
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 5
INWONERS (18+) OVER DUURZAME ENERGIE 3% 1%
3%
heel belangrijk belangrijk
9%
5%
} 84%
helemaal geen probleem 13%
neutraal 41%
10%
geen probleem
} 40%
helemaal geen probleem geen probleem
15%
9%
neutraal
niet zo belangrijk 30%
17%
} 52%
neutraal
een beetje een probleem
helemaal niet belangrijk geen mening
4%
een beetje een probleem
14%
een groot probleem
een groot probleem
geen mening
geen mening 37% 21%
43%
Conclusies onderzoek brede bevolking
27%
84% van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen vindt
het belangrijk om duurzamer gebruik te maken van energie.
40%
52%
van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen heeft geen probleem met windmolens bij hun in de buurt.
van de inwoners van Regio Arnhem Nijmegen vindt een zonnepark aan de rand van de eigen woonwijk geen probleem
JONGEREN (12-30 JAAR) OVER DUURZAME ENERGIE Mening over duurzame energiebronnen in eigen woonplaats
93% van de jongeren vindt het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt in Nederland. In heel Nederland geldt dit voor 89%.
Conclusies jongerenonderzoek 72%
73%
95%
In Regio Arnhem Nijmegen vindt 55% van de jongeren het (heel erg) goed als er windmolens worden bijgeplaatst in hun woonplaats.
9%
Dit geldt voor 49% van de tieners en 59% van de
16%
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
neutraal (helemaal) niet goed
10%
jongvolwassenen in de regio. R E S
(heel erg) goed
16%
Zonnepanelen op daken
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
Zonnepaneelvelden
N I J M E G E N
/
weet niet
Windmolens
M A A R T
2 0 2 1
5 6
5.2.7 Betrekken van raadsleden Raadsleden zijn via meerdere wegen bij de RES betrokken. Heel direct via hun aanwezigheid in de stakeholderintermezzo’s en natuurlijk hun doorslaggevende rol in de besluitvorming. Tevens is er, om raadsleden goed aangehaakt te houden, regelmatig contact met de griffierskringen Noord en Zuid. Zo kunnen de griffiers input leveren voor bijvoorbeeld plannen, het scherp houden van de raden, welke behoeftes zij hebben en welke onderwerpen van belang zijn voor stakeholderintermezzo’s. Ook worden raadsleden voorzien van informatie via toelichtingen van vertegenwoordigers van de werkorganisatie tijdens raadsvergaderingen, webinars en nieuwsbrieven.
5.2.8 Toekomstperspectief participatie en maatschappelijk draagvlak In de RES 1.0 is de verhouding tussen zonne-energie en windenergie verbeterd en zijn er voorstellen voor verkenningsgebieden extra windturbines bijgekomen. Daarnaast liggen er regionale richtinggevende afspraken voor het ruimtelijk inpassen van hernieuwbare energie. Met name ruimtelijke afspraak 16 is voor participatie van belang: “Combineer ontwikkeling van windturbines en zonnevelden altijd met de ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het totale gebied. Houd rekening met het gebruik door lokale partijen, stakeholders en inwoners.” Dit betekent dat participatie met inwoners de komende tijd nog belangrijker wordt.
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
Er moet samen goed afgesproken worden welke ruimte inwoners hebben om te participeren. Hoe eerder afspraken worden gemaakt, hoe beter het is voor het maatschappelijk draagvlak. Vanaf nu verschuift de focus van de zoekgebieden naar de locaties en projecten. Het wordt steeds concreter. Bij zoekgebieden hadden we het nog over gebieden waar projecten kunnen komen, vanaf nu gaat het steeds vaker over specifieke locaties waar projecten ontwikkeld gaan worden. Het is nu zaak om naast de direct omwonenden in de omgeving ook de zwijgende middengroep zich te laten uitspreken. Hier staan opnieuw de gemeenten aan de lat maar nu dus ook vanuit een bovenlokaal of regionaal perspectief. Bij de start van de volgende fase zal het gesprek gevoerd worden met de gemeenten binnen de regio. Het doel is om scherp te krijgen welke rol er vanuit de RES gespeeld gaat worden in de participatietrajecten rondom de projecten. Afhankelijk van de rol en de specifieke situatie zal vervolgens bekeken worden welke middelen het best ingezet kunnen worden bij het concreet vormgeven van het participatietraject. Zo zou het kunnen gebeuren dat de Factor-C methodiek met de ringen van invloed ook op projectniveau gaat worden ingezet. Of dat gekozen wordt om Swipocratie of een ander middel in te zetten.
Tevens zal nagedacht worden hoe waardevolle ervaring van elders (in de regio) meegenomen kan worden, zodat het wiel niet steeds opnieuw hoeft te worden uitgevonden.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 7
We maken voor participatie de volgende afspraken voor de toekomst:
23 We organiseren bijeenkomsten voor ambtenaren en volksvertegenwoordigers om kennis te blijven delen. We delen goede voorbeelden in onze regio.
19 Bij de RES 1.0 is helder wie waarvoor en wanneer aan zet is voor de participatie over de energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen. We zorgen voor een transparant speelveld. Stakeholders en inwoners weten zo wanneer en binnen welke kaders ze mee kunnen praten.
20. We borgen met de participatiestrategie dat de energietransitie in Regio Arnhem Nijmegen zoveel mogelijk ten goede komt aan de inwoners van de regio. We streven naar minimaal 50% eigendom en zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. We houden ook zoveel mogelijk rekening met gezondheidsaspecten, wegen milieu-effecten zorgvuldig af en zorgen dat natuurwaarden zoveel mogelijk behouden blijven.
21 We delen en faciliteren informatie in
24 We zorgen ervoor dat iedereen in de regio (financieel en/of maatschappelijk) voordeel kan halen uit de plannen. Dat doen we bijvoorbeeld door gemeenten te helpen met het opzetten van maatschappelijke tenders.
25 Voor het einde van 2021 hebben alle gemeenten
Het is goed dat de ambitie van 50% lokaal eigenaarschap in de RES 1.0 is opgenomen. We vragen aandacht voor een geschikt model met de mogelijkheid voor jongeren om hieraan mee te doen.
een Transitievisie Warmte opgesteld. We onder zoeken de participatieaanpakken in deze visies en adviseren bestuurders over participatie in het warmtespoor.
Visie op RES 1.0 van Jong RES
Jong RES
26 Jongeren worden op lokaal en regionaal niveau betrokken bij het meedenken en uitvoeren van plannen.
27 We gaan de rol van de ‘participatietafel’ nog
relatie tot de energietransitie zo zorgvuldig mogelijk met stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en inwoners, zoals over de effecten op de gezondheid van geluid van windturbines, financiële voordelen voor inwoners, en behoud van biodiversiteit.
scherper invullen. Die kan dan nog meer in de rol groeien zoals in de doelstelling is omschreven.
28 Op weg naar de RES 2.0 streven we ernaar om het betrekken van raadsleden ook op regionaal niveau te organiseren.
22 Om gemeenten te ondersteunen voeren we (bovenlokale) duo-gesprekken over het verder uitwerken van gebiedsgerichte participatie en lokaal eigendom. Hierin denken we ook samen na over hoe de participatie voor jongeren ingericht kan worden.
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
De volledige lijst met afspraken staat in hoofdstuk ‘Ons bod’.
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 8
R E S
1 . 0
/
R E G I O N A L E
E N E R G I E S T R A T E G I E
/
R E S
R E G I O
A R N H E M
N I J M E G E N
/
M A A R T
2 0 2 1
5 9
6. UITGELEIDE
Met de RES 1.0 ligt er een duidelijke koers voor de energie transitie in Regio Arnhem Nijmegen, als het gaat om grootschalige opwek van elektriciteit uit zon en wind, het gebruik van regionale warmtebronnen en het bij behorende participatietraject. Deze RES werd gemaakt in een intensief traject met stakeholders en bestuurders. Dat geeft vertrouwen in de stappen die hierna gaan volgen. De plannen worden voortdurend aangescherpt en we worden steeds concreter. Dat is nodig, want al in 2030 willen we de CO2-uitstoot met 55% hebben teruggebracht. Zoals telkens aangegeven: de RES is een doorlopend proces. Bij elke nieuwe versie nemen we inzichten en feedback mee. Reacties zijn altijd welkom via res@regioan.nl
Reacties
In de online omgeving vindt u diverse reacties op de eerdere versie van de RES en op deze RES 1.0.
Arnhem Nijmegen