Perspectiefnota 2022 incl. 1e programmajournaal 2021 Dinkelland (versie 1).pdf
Tekst van het document
Perspectiefnota 2022 (inclusief eerste programmajournaal 2021)
Inhoudsopgave Perspectiefnota 2022 (inclusief eerste programmajournaal 2021) .............................................................. 1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 7 Van perspectiefnota 2022 naar begroting 2022 ............................................................................................ 9 Inleiding ...................................................................................................................................................... 9 1. Meerjarig saldo begroting 2021 ............................................................................................................ 10 2. Mutaties bestaande beleid (eerste programmajournaal 2021) ............................................................ 11 3. Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid (eerste programmajournaal 2021) .................. 20 4. Voorstellen voor een sluitende meerjarenbegroting ............................................................................ 23 5.
Herzien meerjarig saldo na maatregelen ............................................................................................. 26 6. Het overdrachtsdocument .................................................................................................................... 26 7. Specifieke mutaties .............................................................................................................................. 28 8. Incidenteel beschikbare algemene middelen waaronder de (belangrijkste) reserves ......................... 33 9. Uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2022 ................................................................. 34 Maatschappelijk Effecten Plan (MEP) ......................................................................................................... 36 Inleiding Maatschappelijk Effecten Plan (MEP)........................................................................................... 38 Ambitie Aantrekkelijke woon- en leefomgeving ........................................................................................... 40 Inleiding Ambitie Aantrekkelijke woon- en leefomgeving ......................................................................... 40 Realistischer bouwen en wonen ..............................................................................................................
42 Aantrekkelijkere openbare ruimte ............................................................................................................ 45 Toekomstbestendiger maatschappelijk vastgoed .................................................................................... 48 Maatschappelijke veiligheid ..................................................................................................................... 51 Aantrekkelijke woon- en leefomgeving - financieel .................................................................................. 52 Ambitie Duurzaam Dinkelland ..................................................................................................................... 53 Inleiding Ambitie Duurzaam Dinkelland ................................................................................................... 53 Energie: Wind en zon ............................................................................................................................... 57 Energie: Warmte ...................................................................................................................................... 61 Duurzaam van onderop ............................................................................................................................
63 Circulaire inkoop....................................................................................................................................... 65 Asbest eraf, zon erop ............................................................................................................................... 67
2
Duurzaam Dinkelland - financieel ............................................................................................................ 68 Ambitie Sterke bedrijvigheid ........................................................................................................................ 69 Inleiding Ambitie Sterke Bedrijvigheid ...................................................................................................... 69 Vitalere vrijetijdseconomie ....................................................................................................................... 71 Sterker ondernemersklimaat .................................................................................................................... 77 Innovatievere agrarische sector ............................................................................................................... 81 Sterke bedrijvigheid - financieel ............................................................................................................... 86 Ambitie Inclusieve samenleving .................................................................................................................. 87 Inleiding Ambitie Inclusieve Samenleving ................................................................................................
87 Langer gezond ......................................................................................................................................... 93 Versterken sociale basis .......................................................................................................................... 97 Zorg meer nabij ...................................................................................................................................... 101 Meer inwoners kunnen meedoen ........................................................................................................... 111 Inclusieve samenleving - financieel ........................................................................................................ 119 Participatieprocessen ................................................................................................................................ 121 Inleiding .................................................................................................................................................. 121 Wat willen we bereiken........................................................................................................................... 122 Meetbaarheid .........................................................................................................................................
123 Hoe gaan we dat bereiken ..................................................................................................................... 125 Wat hebben we er voor gedaan? ........................................................................................................... 126 Verbinding coalitie akkoord .................................................................................................................... 128 Wat gaan we doen in MijnDinkelland2030! ............................................................................................ 129 Dinkelland in de regio ............................................................................................................................. 130 Omgevingswet ........................................................................................................................................ 133 Financiële kaders ................................................................................................................................... 136 Basisbegroting ........................................................................................................................................... 137 Programma Bestuur & middelen ............................................................................................................
137 Programma Dienstverlening & burgerzaken .......................................................................................... 141 Programma Veiligheid ............................................................................................................................ 142 Programma Openbare ruimte & mobiliteit .............................................................................................. 144 Programma Economie............................................................................................................................ 146 Programma Onderwijs............................................................................................................................ 147 Programma Sport & accommodaties ..................................................................................................... 148
3
Programma Cultuur & recreatie ............................................................................................................. 149 Programma Sociaal domein ................................................................................................................... 150 Programma Milieu .................................................................................................................................. 152 Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening ............................................................................. 154
4
Inleiding Perspectiefnota 2022 (inclusief 1e programmajournaal 2021) Voor u ligt de perspectiefnota 2022 (inclusief het 1e programmajournaal 2021) van de gemeente Dinkelland die door het college van Dinkelland aan u als raad aangeboden wordt. Dit document heeft als basis de begroting 2021. De daadwerkelijke stand van zaken (zowel inhoudelijk als financieel) zoals die blijkt uit de vastgesteld jaarverantwoording 2020 is een belangrijke input lijn voor deze perspectiefnota. Feitelijk heeft het document zoals dat nu voorligt zowel een besluitvormend als een richtinggevend karakter. Besluitvormend daar waar het gaat om het 1e programmajournaal 2021 (waar staan we nu) en richtinggevend voor het onderdeel perspectiefnota (vooruitkijken). Deze richtinggevende uitspraken hebben na vaststelling het karakter van een opdracht van de gemeenteraad aan het college om deze richtinggevende uitspraken verder uit te werken en te betrekken bij het opstellen van de begroting 2022 waar de daadwerkelijke besluitvorming plaatsvindt. Zoals gesteld heeft het onderdeel perspectiefnota een richtinggevend karakter en moet dus worden gezien als een eerste kaderstellende aanzet om te komen tot een begroting 2022.
Aangezien er in maart 2022 gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden en er dus een nieuwe raadsperiode aanbreekt kan worden geconcludeerd dat de begroting 2022 en dus ook de perspectiefnota 2022, de laatste zijn van de huidige gemeenteraad en het het huidige college. Het is gebruikelijk is dat de zittende gemeenteraad en het zittende college met het vaststellen van een begroting die betrekking heeft op een verkiezingsjaar (in dit geval het jaar 2022) "niet over haar graf heen regeert". Concreet betekent dit dat de begroting 2022 een zogenaamd "beleidsarm karakter" krijgt. Speerpunt van deze beleidsarme begroting 2022 moet volgens ons college een sluitende meerjarenbegroting zijn zodat de gemeentelijke financien "netjes" worden overgedragen naar de nieuwe raadsperiode. In deze perspectiefnota is een aantal (richtinggevende) voorstellen opgenomen die er voor kunnen zorgen dat het meerjarige financiele perspectief op basis van de huidige inzichten inderdaad sluit. De aangegeven (richtinggevende) voorstellen betreffen voor een deel directe maatregelen en voor een deel die nader moeten uitgewerkt en worden betrokken bij het opstellen van de begroting 2022 waar de daadwerkelijke besluitvorming plaatsvindt.
De zinsnede "op basis van de huidige inzichten" is heel bewust gekozen omdat er op dit moment (mei 2021) een aantal zaken spelen die naar verwachting invloed gaan hebben op de gemeentefinancien maar nu nog niet voldoende concreet te maken zijn. Zo hebben de gemeenten, mede op initiatief van de gemeente Dinkelland, via de VNG een aantal claims op tafel gelegd bij de kabinetsformatie. Genoemd kunnen worden de onrechtvaardige en onvolledige financiering van de jeugd zorg (tekort € 1,5 - € 1,7 miljard), de opschalingskorting van € 1 miljard en de onvolledige compensatie betreffende de wetswijziging abonnementstarief (tekort € 200 - 300 miljoen). Of en in hoeverre deze claims ook inderdaad leiden tot extra rijksvergoedingen weten we op dit moment niet. Daarnaast zijn we, net als alle Nederlandse gemeenten, in afwachting van de daadwerkelijke herverdeeleffecten van de herijking van het gemeentefonds met een geplande ingangsdatum per 1 januari 2023. Tot slot hebben we onder de vlag van VNG ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor een rechtvaardige en volledige financiele compensatie voor nieuwe taken (extra taken vraagt extra knaken). In dit kader noemen we de omgevingswet en het klimaatakkoord / de energietransitie.
Al met al een behoorlijke aantal onzekerheden en risico's die de keuze voor een beleidsarme begroting 2022 met als speerpunt een sluitend meerjarenperspectief naar onze mening onderstrepen. Op deze manier wordt namelijk ook wat ruimte in de tijd gecreerd om een beter en vollediger beeld van de meerjarige gemeentelijke financien te verkrijgen. Dit betekent wel, evenals bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen ook voor het komende jaar 2022 naast een "beleidsarme" meerjarig sluitende begroting 2022 weer gaan werken met een zogenaamd overdrachtsdocument. Verderop in deze perspectiefnota treft u een nadere toelichting op dit overdrachtsdocument aan.
5
Daarnaast is in deze perspectiefnota (inclusief 1e programmajournaal) ook gekeken naar de stand van zaken en de mogelijke doorwerking van de Coronacrisis. Het moge duidelijk zijn dat de gevolgen van de coronacrisis nog steeds doorwerken en dus van belang zijn. Zowel voor de inhoudelijke voortgang van het werk (ambities en regulier) als ook financieel. Wij hebben er voor gekozen de financiele gevolgen niet per programma weer te geven maar hiervoor een specifieke paragraaf in te ruimen. De uitkomsten hiervan treft u aan in het financiële hoofdstuk. Het spreekt voor zich dat we u als raad op de hoogte houden van de ontwikkelingen. Zowel in de komende P&C-documenten (2e programmajournaal 2021 en begroting 2022) of indien dat nodig is via afzonderlijke kanalen.
6
Leeswijzer In deze leeswijzer worden een aantal zaken toegelicht zodat u de begroting makkelijker kunt lezen. De begroting ziet er qua opzet hetzelfde uit als de begroting van 2020. Allereerst een korte toelichting op de opbouw van de begroting. De begroting bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Het Maatschappelijk Effecten Plan (MEP) met daarin de onderdelen: o Participatieprocessen: de vertaling naar hoe wij samen met de samenleving aan de slag willen. o Omgevingswet: de vertaling van hoe wij aan de slag gaan met de implementatie van de Omgevingswet. o Ambities: de vertaling van de ambities uit de agenda’s van het coalitieakkoord, gerelateerd aan specifieke maatschappelijke doelen. 2. Basisbegroting: hierin komen alle reguliere en jaarlijks terugkerende zaken aan de orde. 3. De verplichte paragrafen 4. De financiële begroting 5. Bijlagen Vanaf 2019 maken wij onderscheid tussen de basisbegroting dus feitelijk het structurele geld en de ambitiebegroting (beschreven in het MEP) dus het incidentele geld dat gebruikt wordt om de ambities te realiseren. Tussen de basisbegroting en ambitiebegroting bestaat een wederzijdse relatie. Er zijn namelijk zaken vanuit de basisbegroting die een directe link met de ambitiebegroting hebben en vice versa. Projecten die voortkomen uit ambities kunnen na uitvoering en afronding structurele lasten met zich meebrengen in de beheerfase.
De financiering van het project vindt plaats vanuit de ambitiebegroting (incidenteel), terwijl de structurele lasten afvloeien naar de basisbegroting en een plek krijgen onder één van de elf programma's. Activiteiten en inspanningen (reguliere capaciteit en middelen) vanuit de basisbegroting kunnen bijdragen aan het bereiken van de doelen in de ambitiebegroting. Daarnaast kan ook (reguliere) capaciteit aan de basisbegroting worden onttrokken om te worden ingezet voor de ambities (projecten en processen).
7
In de bovenstaande figuur is weergegeven wat MEP (oranje deel) is, wat we in samenwerking met de samenleving doen (lichtblauwe deel) en wat de basisbegroting is (donkerblauwe deel).
Basisbegroting In de basisbegroting komen de reguliere, jaarlijks terugkerende zaken aan de orde. Deze basisbegroting is opgedeeld in de volgende elf programma’s: Programma Bestuur & middelen Programma Dienstverlening & burgerzaken Programma Veiligheid Programma Openbare ruimte & mobiliteit Programma Economie Programma Onderwijs Programma Sport & accommodaties Programma Cultuur & recreatie Programma Sociaal domein Programma Milieu Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening
8
Van perspectiefnota 2022 naar begroting 2022 Inleiding Opbouw van het hoofdstuk Om een gestructureerd beeld te geven van de opbouw en het verloop van het meerjarige saldo volgen we onderstaande opzet: Allereerst ziet u in paragraaf 1 het beginsaldo van deze perspectiefnota (incl. eerste programmajournaal 2021) weergegeven. Dit saldo vindt zijn oorsprong in de programmabegroting 2021 en vormt de basis waarmee verder wordt gewerkt. In paragraaf 2 schetsen we de mutaties op de uitvoering van het bestaande beleid of al eerdere besluitvorming. Feitelijk hebben we het hier over het financiële deel van het eerste programmajournaal 2021. In paragraaf 3 brengen we in beeld wat het doorvoeren van de mutaties op basis van bestaand beleid betekenen voor het herziene meerjarige saldo. Ook dit deel heeft betrekking op het financiële deel van het eerste programmajournaal 2021. In het vervolg van deze paragraaf geven we een conclusie van de financiële mutaties en schetsen we daarnaast het dilemma waar we voor staan richting de opdracht om structurele ruimte te zoeken voor nieuw beleid enerzijds en de onzekerheden en risico’s anderzijds. Het college stelt hierbij als eerste kader stellende aanzet naar de begroting 2022 een twee-sporen principe voor. In paragraaf 4 vindt de uitwerking van het eerste spoor van het twee-sporen principe plaats.
Het college draagt hierbij een aantal maatregelen voor. Dit betreffen gedeeltelijk richtinggevende voorstellen voor maatregelen die nader uitgewerkt moeten worden en gedeeltelijk maatregelen waarover direct besloten kan worden. De daadwerkelijke besluitvorming over de richtinggevende voorstellen vindt plaats bij de begroting 2022. In paragraaf 5 brengen we in beeld wat het doorvoeren van de maatregelen financieel betekent voor het herziene meerjarige saldo. In paragraaf 6 vindt de uitwerking van het tweede spoor van het twee-sporen principe plaats. Dit betreft het overdrachtsdocument dat als input betrokken kan worden bij de mogelijke coalitieonderhandelingen. Er worden kort een aantal zaken aangegeven die in ieder geval een plekje moeten krijgen in dit overdrachtsdocument. In paragraaf 7 staan we stil bij een aantal specifieke mutaties. Deze mutaties gaan verder dan het bestaande beleid, maar hebben mogelijk omvangrijke financiële consequenties en behoeven ook zeker gezien de politiek bestuurlijke impact de nodige toelichting. In paragraaf 8 geven we een overzicht van de incidenteel beschikbare algemene middelen waaronder de (belangrijkste) reserves. Het financiële hoofdstuk wordt afgesloten met paragraaf 9 waarin de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2022 worden weergegeven.
9
1. Meerjarig saldo begroting 2021 Zoals u van ons gewend bent, zoeken we in elk van de P&C documenten in financiële zin aansluiting bij het laatst vastgestelde document. Voor de begroting 2021 betekent dit dat we aansluiting zoeken bij het saldo van de Perspectiefnota 2021. In dit herziene meerjarige perspectief zijn de mogelijke financiële gevolgen van de Corona pandemie volgens scenario 2 van het Centraal Plan Bureau meegenomen. Het herziene meerjarige perspectief uit de perspectiefnota 2021 ziet er als volgt uit: Perspectiefnota 2021
2021
2022
2023
2024
Saldo bestaand beleid
210
-152
433
783
-
-100
-200
-250
Corona
-773
-301
-301
-301
Onttrekking aan algemene reserve
563
553
68
-
Herzien meerjarig perspectief
-
-
-
232
Herijking verdeling gemeentefonds
Zoals uit dit herziene meerjarige perspectief valt af te leiden zijn de meerjarige tekorten over de jaren 2021, 2022 en 2023 ten laste gebracht van de algemene reserve. Dus niet alleen de mogelijke meerkosten van de Corona pandemie maar de totale meerjarige saldi. Om een zuiver vertrekpunt te hebben voor de begroting 2021 en de meerjarenbegroting merken halen we de incidentele componenten uit de ramingen. Dus zowel de incidentele gevolgen van Corona als ook de onttrekkingen aan de algemene reserve (onttrekkingen aan reserves zijn immers per definitie incidenteel). Hierdoor ontstaat het volgende beeld van het herziene meerjarige perspectief: Perspectiefnota 2021
2021
2022
2023
2024
Saldo bestaand beleid
210
-152
433
783
-
-100
-200
-250
Corona - structureel
-301
-301
-301
-301
Herzien meerjarig perspectief
-91
-553
-68
232
Herijking verdeling gemeentefonds
Normaliter treft u na het laatst vastgestelde herziene meerjarige perspectief (in dit geval het saldo uit de perspectiefnota 2021) een overzicht aan van de mutaties op basis van bestaand (dus vastgesteld) beleid. Dit kunnen autonome ontwikkelingen zijn of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden. Zeer belangrijke ontwikkeling is de weergave van de financiële stand van zaken betreffende de corona pandemie. Gezien de impact hiervan kiezen we er voor om hier mee te beginnen.
10
2. Mutaties bestaande beleid (eerste programmajournaal 2021) In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de verschillende mutaties op basis van bestaand beleid. Dit kunnen autonome ontwikkelingen zijn of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaats gevonden. De autonome ontwikkelingen vinden vooral hun oorsprong in de jaarstukken 2020 en in de ervaringscijfers over de eerste drie maanden 2021. 2021
2022
2023
2024
2025
- Mutatie algemene uitkering
-194
-550
-583
-574
-575
- Taakmutaties
-44
-12
-9
-9
-9
- Coronacompensatie
-192
- Aanpassing indexering maatschappelijke opvang
-20
-20
-20
-20
-20
Septembercirculaire 2020
Decembercirculaire 2020 - Mutatie algemene uitkering
151
- Coronacompensatie
-138
Uitstel herijking gemeentefonds
0
300
0
0
0
Uitkomst herijking gemeentefonds - €15 per inwoner
0
0
110
260
260
Maartbrief - coronacompensatie
0
0
0
0
0
Sociaal domein
24
38
-41
-122
-122
0
75
75
75
75
- Noaberkracht
-12
-49
-49
-49
-49
- Regio Twente
0
-17
-17
-17
-17
- Veiligheidsregio Twente (VRT)
0
25
25
25
25
- Stadsbank Oost Nederland
-2
-2
-1
-3
-5
-25
-25
-25
-25
Verbonden partijen - begrotingen 2022 - Stelpost loon- en prijscompensatie
Juridische ondersteuning en proceskosten
-100
Back-up cloudoplossing
-25
11
Overige kleine meevallers Totaal mutaties bestaand beleid
1
17
17
17
17
-551
-220
-518
-442
-445
Septembercirculaire 2020 Mutatie algemene uitkering Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires. In mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de Rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De doorrekening van de septembercirculaire 2020 geeft het volgende meerjarige beeld: 2021
2022
2023
2024
2025
Totaal Algemene Uitkering in begroting 2020 en 2021
36.270
37.161
37.619
38.057
38.685
Algemene Uitkering septembercirculaire 2020
36.076
36.661
37.036
37.483
38.110
-194
-550
-583
-574
-575
- Taakmutaties
-44
-12
-9
-9
-4
- Aanpassing indexering maatschappelijke opvang
-20
-20
-20
-20
-20
- Corona compensatie
-192
0
0
0
0
Budgettair effect septembercirculaire
-450
-582
-612
-603
-599
Verschil AU Op te nemen stelposten
Taakmutaties In de septembercirculaire 2020 is een aantal taakmutaties opgenomen waarvoor in eerste instantie in afwachting van te ontwikkelen beleid stelposten worden opgenomen: Taakmutatie Waterschapsverkiezingen Op basis van het uitgevoerde onderzoek bij de waterschapsverkiezingen 2019 hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen (UvW) overeenstemming bereikt over een vergoeding van € 11,2 miljoen voor de waterschapsverkiezingen 2023. Dit bedrag zal in vier jaarlijkse termijnen (2020- 2023) van € 2,8 miljoen via de Rijksfactuur bij de waterschappen in rekening worden gebracht en tegelijkertijd aan het gemeentefonds toegevoegd worden. Tevens zijn afspraken gemaakt over de wijze van indexering voor latere jaren. In deze circulaire vindt dan ook de structurele verwerking plaats. Voor Dinkelland gaat het om een budget van € 4.000. Taakmutatie Brede aanpak dak- en thuisloosheid (DU) De DU is erop gericht dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk te voorkomen en ervoor te zorgen dat niemand op straat hoeft te slapen. Het kabinet stelt voor de aanpak van dak- en thuisloosheid een financiële impuls beschikbaar. De 312 regiogemeenten (waartoe ook Dinkelland behoort) ontvangen ieder een bedrag van € 18.000 in 2020 en € 32.000 in 2021.
12
Taakmutatie Gezond in de Stad (DU): impuls kansrijke start De gemeente Dinkelland heeft zich als GIDS (Gezond in de Stad) aangemeld voor de impuls Kansrijke Start. Hiervoor is een budget ontvangen van € 3.000 per jaar voor de jaren 2020 t/m 2022. Taakmutatie versterken omgevingsveiligheidsdiensten (DU): Gemeenten ontvangen jaarlijks in het kader van cluster 4 van de meerjaren agenda omgevingsveiligheid 2021-2024 een bedrag van in totaal € 3,825 miljoen. De middelen zijn bedoeld voor lokale versterking omgevingsveiligheid. Dit geeft gemeenten de ruimte om te komen tot lokale prioriteiten bij de uitvoering van omgevingsveiligheidsbeleid. Op die wijze wordt omgevingsveiligheid goed lokaal ingebed. Voor de gemeenten Dinkelland gaat het om een bedrag van € 5.000 per jaar voor de jaren 2021 tot en met 2024.
Coronacompensatie Daarnaast zit in de septembercirculaire ook het gedeelte van het tweede van de coronacompensatie over het jaar 2021 ten bedrage van € 192.000. Dit bedrag betreft het tijdelijk schrappen van de opschalingskorting verwerkt. Het betreft hier dus geen feitelijke compensatie voor corona maar het (tijdelijk) schrappen van een oneigenlijke korting. Voorgesteld wordt het tweede deel van het compensatiepakket corona via de hogere algemene uitkering te verwerken in de begroting en het bedrag van € 192.000 toe te voegen aan de stelpost corona. Verderop in dit financiële hoofdstuk wordt een totaaloverzicht van de ontvangen coronacompensatie en de bestedingen en bestemmingen gegeven. De verslechtering van de algemene uitkering wordt voor het overgrote deel veroorzaakt door een verlaging van de uitkeringsfactor en een verhoging van de eigen belastingcapaciteit (toename woningwaarde). Daarnaast zijn een aantal maatstaven neerwaarts bijgesteld.
Indexatie maatschappelijke opvang De middelen voor maatschappelijke opvang worden door het Rijk via de decentralisatie-uitkering (DU) binnen het gemeentefonds uitgekeerd aan de centrumgemeente (gem. Enschede). De DU wordt door het Rijk niet geïndexeerd, de individuele gemeenten ontvangen compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen via het accres. De afgelopen jaren is de indexatie op de subsidies van de instellingen van de vrouwenopvang door de gemeente Enschede bekostigd uit eigen middelen. Met ingang van 2021 wordt een jaarlijkse indexatiebijdrage gevraagd van de individuele gemeenten. In de begroting 2021 is dit bedrag voor het eerst meegenomen, dit indexatie-bedrag was echter nog gebaseerd op ingang per 2020. Bovenstaande wijziging is de aanpassing voor het jaar 2021.
Decembercirculaire 2020 Mutatie algemene uitkering De decembercirculaire 2020 bestond naast een kleine aanpassing van een aantal maatstaven voor het jaar 2021 vooral uit het derde deel van het compensatiepakket corona zoals dat door het Rijk beschikbaar is gesteld. Specificatie: Decembercirculaire 2020
2021
Hogere AU
151
Corona compensatie - Algemeen aanvullend pakket re-integratiekosten
-12
- Algemeen gemeentelijk schuldenbeleid
-25
- Algemeen bijzondere bijstand
-9
13
- Algemeen impuls re-integratie
-6
- Decentralisatie cultuurmiddelen
-49
- Extra kosten verkiezingen 2020 en 2021 ivm Covid-19 (DU)
-37
Saldo algemene middelen
13
Voorgesteld wordt het derde deel van het compensatiepakket corona via de hogere algemene uitkering te verwerken in de begroting en het bedrag van € 138.000 toe te voegen aan de stelpost corona. Verderop in dit financiële hoofdstuk wordt een totaaloverzicht van de ontvangen coronacompensatie en de bestedingen en bestemmingen gegeven.
Uitstel herijking gemeentefonds Het ministerie van BZK heeft op 2 februari 2021 de Raad voor het Openbaar Bestuur gevraagd om advies te geven over het voorstel van de fondsbeheerders voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 2023. Met het indienen van deze adviesaanvraag, zijn ook de voorlopige uitkomsten van de verdeling voor individuele gemeenten bekend gemaakt. Voor de gemeente Dinkelland betekende deze voorlopige uitkomst een nadeel per inwoner van € 10 met ingang van het jaar 2023. Aangezien we in onze meerjarenbegroting op grond van de eerdere verontrustende geluiden rekening hadden gehouden met een tekort van ongeveer € 25 per inwoner kunnen we nu komen tot een bijstelling van dit geraamde nadeel. Hierbij stellen we wel voor om gezien alle onzekerheden en onduidelijkheden voorlopig uit te gaan van een nadelig herverdeeleffect met ingang van het jaar 2023 van € 15 per inwoner. Dit geeft het volgende beeld. Herijking gemeentefonds
2021
2022
2023
2024
2025
Geraamde herverdeeleffecten
-
300.000
500.000
650.000
650.000
Nadeel Dinkelland €15
-
-
-390.000
-390.000
-390.000
Voordeel
-
300.000
110.000
260.000
260.000
De reden om vooralsnog uit te gaan van een nadelig herverdeeleffect van € 15 per inwoner is gelegen in het feit dat het ministerie spreekt over voorlopige uitkomsten. Voorlopig omdat nog een herberekening plaatsvindt met als basis recentere cijfers (in eerste instantie zijn de cijfers uit het jaar 2017 gebruikt) maar ook omdat er sprake is van herverdeeleffecten die voor sommige gemeenten oplopen tot ruim € 100 per inwoner.
Maartbrief 2021 Coronacompensatie Eind maart 2021 is de zogenaamde maartbrief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties verschenen met daarin het vierde deel van het compensatiepakket corona. Alle mutaties hebben een eenmalig karakter, dus geen structurele doorwerking.
14
In de decembercirculaire 2020 is van een viertal items een vooraankondiging gedaan van compensatie. In deze maartbrief worden drie van de vier items behandeld. Namelijk TONK, afval en Perspectief op Jongeren. De extra compensatie voor inkomstenderving ad € 150 miljoen wordt doorgeschoven naar de meicirculaire. In de maartbrief wordt tot twee keer toe expliciet beschreven dat het gemeentefonds (algemene uitkering + IU/DU) vrij besteedbaar is. De genoemde items zijn niet meer dan voorbeelden die illustreren met welke extra kosten gemeenten geconfronteerd worden als gevolg van corona. Met de teksten wordt niet beoogd het bestedingsdoel nader te omschrijven, of op welke wijze dan ook de middelen te oormerken. Omschrijving
Bedrag
- TONK
53
- Extra begeleiding kwetsbare groepen
55
- Bestrijden eenzaamheid ouderen
62
- Afvalverwerking
40
- Perspectief jeugd en jongeren
38
- Jongerenwerk jeugd
13
- Mentale ondersteuning jeugd
11
- Activiteiten en ontmoetingen jeugd
8
Totaal
280
Voorgesteld wordt het vierde deel van het compensatiepakket corona via de hogere algemene uitkering te verwerken in de begroting en het bedrag van € 280.000 toe te voegen aan de stelpost corona. Verderop in dit financiële hoofdstuk wordt een totaaloverzicht van de ontvangen coronacompensatie en de bestedingen en bestemmingen gegeven. Extra middelen jeugdzorg In april 2021 heeft het Rijk bekend gemaakt dat gemeenten in het jaar 2021 eenmalig € 611 miljoen extra krijgen om de acute problemen in de jeugdzorg aan te pakken. Hiervan zou € 493 miljoen in het gemeentefonds worden gestort en zou € 118 miljoen lopen via specifieke uitkeringen. In ruil daarvoor moeten de gemeenten wel extra jeugdzorgactiviteiten verrichten, zodat het gemeentelijke te kort niet € 611 miljoen kleiner wordt. Wat gemeenten precies extra moeten doen en wie dat gaat uitvoeren is op dit moment (nog) niet exact duidelijk. Ook de exacte bedragen voor de gemeente Dinkelland zijn nog niet bekend. We kunnen dus niet anders dan de extra middelen benoemen met daarbij de kanttekening dat het gemeentelijk tekort door deze extra middelen naar verwachting niet kleiner wordt. Vooralsnog gaan we, zonder de exacte bedragen te kennen, uit van een budgettair neutraal verloop. Zodra we de exacte bedragen en de bestedingsrichtingen van deze bedragen kennen stellen we de gemeenteraad daar vanzelfsprekend van op de hoogte.
15
Sociaal domein Hieronder is een specificatie aangegeven van de belangrijkste mutaties binnen het sociaal domein met de bijbehorende toelichting. De mutaties zijn met name structurele doorwerkingen uit de jaarstukken 2020. Sociaal domein
2021
2022
2023
2024
Bijstand – gebundelde uitkering
-10
335
256
175
Bijstand – WWB, IOAW, IOAZ
130
85
85
85
Bijstand – loonkostensubsidies
-48
-48
-48
-48
Wsw: SPD – jaarresultaat 2020
331
0
0
0
Wsw: SPD – exploitatietekort 2021
16
16
16
16
Hulpmiddelen
-19
-19
-19
-19
Huishoudelijke ondersteuning - jaarstukken
62
62
62
62
Huishoudelijke ondersteuning – indexering
17
17
17
17
Wmo – ondersteuning individueel
26
26
26
26
Wmo – ondersteuning groep
-33
-33
-33
-33
Wmo – dakjes
-15
0
0
0
Wmo – uitvoeringskosten
-52
-103
-103
-103
Jeugdzorg – jaarstukken
-300
-300
-300
-300
Jeugdzorg – besparing CEV
100
0
0
0
Jeugdzorg – besparing POH
175
175
175
175
Jeugdzorg – invulling uitvoeringsplan
-275
-175
-175
-175
Inzet POH GGZ
-80
0
0
0
Kleine wijzigingen
-1
0
0
0
Eindtotaal
24
38
-41
-122
16
Bijstandsuitkeringen Gebundelde uitkering De gebundelde uitkering in de begroting 2021 is gebaseerd op de gegevens uit de meicirculaire 2020. Inmiddels zijn deze budgetten twee keer bijgesteld. De meest actuele stand van zaken betreft de nader voorlopige budgetten 2021 (bekendmaking april 2021). Dit budget is gebaseerd op de nieuwe werkloosheidsramingen van het CPB en de realisaties in 2020. Hierop wordt de begroting van de gemeente Dinkelland nu aangepast. Ten opzichte van de stand in de meicirculaire betekent dit een structureel voordeel vanaf 2022. Definitieve vaststelling vindt plaats in september/oktober 2021. Bijstandsuitgaven Er zijn twee mutaties m.b.t. de bijstand uitgaven die meerjarig doorwerken: 1. De raming voor de bijstandsuitkeringen Participatiewet, IOAW en IOAZ is gebaseerd op een gemiddelde van 193 uitkeringen met een uitkeringslast van € 15.100 per uitkering in 2021. Vanaf 2022 is rekening gehouden met 190 uitkeringen met een uitkeringslast van € 15.1000 per uitkering per jaar. In 2020 was het werkelijke gemiddelde 184 uitkeringen met een uitkeringslast van € 15.050 per jaar. Er is in 2020 rekening gehouden met een instroom als gevolg van corona en een gefaseerde uitstroom in 2021 en verder. Gezien deze instroom zich in 2020 niet heeft voorgedaan, wordt ook de gefaseerde uitstroom teruggedraaid.
Deze bijstelling zorgt voor een structureel voordeel € 130.000 in 2021 en € 85.000 in 2022 en verder. De ontwikkelingen van het aantal uitkeringen in relatie tot de coronacrisis blijven we monitoren. 2. De reeds eerder gesignaleerde en gemelde stijging in de loonkostensubsidies voor garantiebanen blijft zicht voortzetten. Dit zorgt voor een structureel nadeel van € 48.000. Sociale werkvoorziening (€ 331.000 voordeel incidenteel; € 16.000 voordeel structureel) Het jaarresultaat over 2020 van de Stichting Participatie Dinkelland (SPD) is positief. Gezien de reserve van de SPD de maximaal afgesproken hoogte heeft bereikt, wordt het positieve saldo teruggestort naar de gemeente Dinkelland. Dit betekent een incidenteel voordeel van € 331.000. Het structurele voordeel betreft een bijstelling van de exploitatiebijdrage van de gemeente Dinkelland aan de SPD. De raming in de gemeentebegroting is gebaseerd op de conceptbegroting 2021 van de SPD, inmiddels is de definitieve begroting ontvangen welke € 16.000 voordeliger uitpakt voor de gemeente Dinkelland. Hulpmiddelen (€ 19.000 nadeel) Dit betreft een doorwerking vanuit de jaarstukken 2020, met name de uitgaven op woonvoorzieningen (zowel woonvoorzieningen in de huurconstructie als woonvoorzieningen in eigendom) stijgen.
Huishoudelijke ondersteuning (€ 79.000 voordeel) Dit betreft enerzijds de doorwerking uit de jaarstukken (cijfers 2020 gemiddeld aangehouden voor 2021 gemiddeld). Daarnaast is op begrotingsbasis rekening gehouden met een indexatie van 5%, de werkelijke indexatie is 4,17%. Er is geen rekening meer gehouden met een extra instroom als gevolg van de wijziging van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage naar het abonnementstarief Wmo in 2019. De verwachting is dat inwoners die om deze reden zich melden bij de Wmo, zich in 2019 en 2020 reeds hebben gemeld. Wmo ondersteuning individueel (€ 26.000 voordeel) Dit betreft de doorwerking uit de jaarstukken 2020, namelijk een hoger aantal indicaties (met name op ondersteuning 1) en een lagere gemiddelde indicatie (met name op ondersteuning 1). Gezien geen getrouw beeld is te vormen over de mate van verzilvering in relatie tot de coronacrisis, wordt de verzilvering niet aangepast. Wmo ondersteuning groep (€ 33.000 nadeel) Dit betreft de doorwerking uit de jaarstukken 2020, namelijk een hogere gemiddelde indicatie op zowel ondersteuning 1 als 2.
17
Wmo uitvoeringskosten (€ 52.000 nadeel 2021; € 103.000 nadeel 2022 en verder) Dit betreffen uitvoeringskosten voorkomend uit autonome ontwikkelingen over vijf jaar bekeken. Doorlopend is sprake geweest van tijdelijke inhuur medewerkers, echter raakt een deel hiervan autonome ontwikkelingen die structurele inzet vereisen. Betreffende autonome ontwikkelingen hangen samen met veranderende en ontwikkelende wet- en regelgeving, demografie, toenemende casus (regie) complexiteit en de toenemende maatschappelijke vraagstukken die hiermee samenhangen. Hierbij zien we een aanhoudende trend op landelijk, maar ook lokaal niveau als het gaat om inwoners met complexere ondersteuningsbehoefte (cliënten met meervoudige grondslagen zijn geen uitzondering, maar regel). Deze tendens sluit aan bij het principe van langer thuis oud(er) worden. Jeugdzorg (€ 300.000 nadeel) Dit betreft de gedeeltelijke doorwerking van de jeugdzorgkosten in 2020. Enerzijds zien we een afname van individuele begeleidingsvormen en anderzijds een toename met betrekking tot individuele vak therapeutische en jeugd ggz behandeling. In de meerjaren raming is nog geen rekening gehouden met mogelijke effecten van de wijziging van het woonplaatsbeginsel. Ondanks het nadeel op jeugdzorg zien we wel dat een aantal interventies uit het uitvoeringsplan zijn vruchten afwerpen.
Dat betekent dat zonder het uitvoeren van deze interventies, het tekort op jeugdzorg groter zou zijn geweest. Effecten uitvoeringsplan op jeugdzorgkosten De behaalde structurele besparing van € 175.000 is het effect van de inzet van de POH-jeugd ggz. In 2019 zijn we in Dinkelland gestart met de pilot praktijkondersteuner huisartsen in de huisartsenpraktijk, een inspanning uit het uitvoeringsplan sociaal domein. De praktijkondersteuners verbreden de expertise van de huisartsenpraktijk, waardoor meer passende doorverwijzingen mogelijk zijn. Daarnaast kunnen de praktijkondersteuners de jongeren helpen zonder doorverwijzing. De resultaten van de pilot laten zien dat er in 2019 en 2020 minder doorverwijzingen zijn geweest door de inzet van de praktijkondersteuner en dus dat meer patiënten wel zouden worden doorverwezen als er geen praktijkondersteuner zou zijn geweest. Dat houdt in dat deze jeugdigen geen maatwerkvoorziening jeugdhulp nodig hebben gehad. In de jaarcijfers zien we nog niet de daling van de jeugdzorgcijfers. De komende periode blijven we daarom monitoren op de effecten van de inzet van de POH Jeugd GGZ. Een ander financieel effect komt voort uit de inzet van de coördinator externe verwijzer. De coördinator externe verwijzingen levert een essentiële bijdrage aan de relatie tussen de gemeente en externe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen.
De doelstelling is om meer grip te krijgen op de meldingen en wijze van indiceren en te komen tot passende ondersteuning en zorg. Uit de eerste monitoring en effectmeting blijkt dat de inzet van de coördinator externe verwijzer zich zowel inhoudelijk als financieel loont. We zien dat er meer contact is tussen de externe verwijzers en de gemeente, de samenwerking verbetert en er komt meer grip op de in te zetten jeugdhulp. Financieel vertaalt zich dit op dit moment in een incidentele besparing van € 100.000. Deze besparing komt vooral door signalering van foutief gebruik van de jeugdwet en door te sturen op juiste inzet van de ondersteuningsbehoefte. (Financiële) Stand van zaken uitvoeringsplan sociaal domein Het verloop van de beoogde besparing (begroting 2019) en de behaalde besparingen (2019, 2020, 2021) is als volgt: (bedragen x €1.000)
2019
2020
2021
2022
Beoogde besparing begroting 2019
126
412
557
582
Behaalde besparing 2019 (PJ1)
-126
-126
-126
-126
0
286
431
456
Resterende beoogde besparing 2020
18
Behaalde besparing 2020 (PJ1)
0
-175
-100
-100
Resterende beoogde besparing 2020
0
111
331
356
Jaarstukken 2020 (weerstandsvermogen SD)
0
-111
0
0
Resterende beoogde besparing 2021
0
0
331
356
Behaalde besparing 2021 (PJ1)
0
0
-275
-175
Resterende beoogde besparing 2021
0
0
56
181
Verbonden partijen - Begrotingen 2022 Conform de wettelijke bepalingen zijn de begrotingen van de verbonden partijen aangeboden aan de deelnemende gemeenten. De besluitvormingen over deze begrotingen van de verbonden partijen gaat via twee separate college- en een raadsvoorstellen. Een voor de begroting 2022 van Noaberkracht en een voor de overige verbonden partijen. Wat u hier ziet zijn de financiële gevolgen van de begrotingen 2022 van de verschillende verbonden partijen in relatie tot de meerjarige geraamde stelpost voor loonen prijscompensatie verbonden partijen. Dit levert per saldo een meerjarig voordeel op.
Juridische ondersteuning en proceskosten De procedures rondom de Wyllandrie zijn tot op heden nog niet afgerond. De zaak is wegens diverse redenen in 2017 uitbesteed aan Damsté. Tot op heden zijn de lopende procedures nog niet afgehandeld. Het gaat om zeer gevoelige zaken. De handhavingsprocedure en de bestemmingsplanprocedure zijn omvangrijk en complex maar de procedures worden nog complexer door overige procedures die gestart worden. Afstemming tussen de verschillende procedures is continu noodzakelijk. Op dit moment (half april 2021) zijn we op het punt aangekomen dat het totale budget nagenoeg op is. De zaak is nog steeds niet afgerond en de verwachting is dat deze zaak heel 2021 nog door zal lopen. Daarom is het voorstel om een aanvullende incidenteel bedrag van € 100.000 beschikbaar te stellen.
Back-up cloudoplossing Het afgelopen jaar hebben we enkele informatiebeveiligingsincidenten gezien die het landelijk nieuws hebben gehaald. Deze incidenten hebben gemeen dat er sprake is van grote impact op de dienstverlening van de betreffende organisaties. Vanuit Noaberkracht proberen we trends, ontwikkelingen en aanbevelingen te volgen. We zien vooral dat 'inbrekers' zich steeds meer gaan richten op de back-up van een organisatie. Om de back-up-data voldoende te kunnen beveiligen zijn hiervoor geavanceerde beveiligingscomponenten aangekocht. De totale omvang van alleen de dienst komt structureel op € 43.680 per jaar. Deze kosten worden volgens de verdeelsleutel in rekening gebracht bij beide deelnemende gemeenten. Het aandeel van Dinkelland is € 25.000 per jaar.
Overige kleine verschillen Het betreft hier een verzameling van meerdere kleine verschillen. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven en toegelichte mutaties op basis van bestaand beleid (feitelijk het eerste programmajournaal 2021) en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo.
19
3. Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid (eerste programmajournaal 2021) Rekening houden met de mutaties bestaand beleid zoals in de vorige paragraaf beschreven en toegelicht ontstaat het volgende herziene meerjarige saldo: 2021
2022
2023
2024
2025
0
-130
-15
11
270
Totaal mutaties bestaand beleid
-551
-220
-518
-442
-445
Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid
-551
-350
-533
-431
-175
Herzien meerjarig saldo uit begroting 2021
Het herziene meerjarige saldo op basis van bestaand beleid resulteert in een niet sluitend meerjarenperspectief. Voor de duidelijkheid; het betreft hier een herzien meerjarig saldo waarin de mutaties op basis van bestaand (dus vastgesteld) beleid zijn meegenomen. In alle gevallen feitelijkheden die voldoende te kwalificeren en te kwantificeren zijn en dus meegenomen moeten worden, ze zijn niet afweegbaar. Over het merendeel van de mutaties bestaand beleid is de gemeenteraad geïnformeerd middels raadsbrief 2020 nummer 80. In deze raadbrief is de gemeenteraad geïnformeerd over een aantal ontwikkelingen die zijn opgetreden na vaststelling van de begroting 2021 zoals de septembercirculaire en de herverdeeleffecten herijking gemeentefonds. In deze raadsbrief is aangegeven dat de formele verwerking van de aangegeven mutaties wordt meegenomen in de perspectiefnota 2022 (inclusief eerste programmajournaal 2021), dus nu. Naast deze feitelijkheden (mutaties op basis van bestaand beleid) kennen we ook een aantal zaken die afweegbaar zijn en ook zaken die op dit moment onvoldoende te kwalificeren en te kwantificeren zijn. In alle gevallen echter wel zaken die mogelijk een dermate grote invloed kunnen hebben op de gemeentelijke financiën dat we ze niet onbenoemd kunnen laten. Dit doen we aan de hand van de volgende twee punten: 1.
Opdracht om structurele ruimte te zoeken voor nieuw beleid 2. Onzekerheden en risico’s Ad. 1 opdracht om structurele ruimte te zoeken voor nieuw beleid In de begroting 2021 heeft het college besloten een viertal intensiveringen van incidentele dekking te voorzien. Het betreft hier de volgende vier geprioriteerde intensiveringen die voor de jaren 2021 en 2022 van incidentele dekking zijn voorzien. Omschrijving
Bedrag
POH GGZ 2 jaar
150
Biodiversiteit 2 jaar
180
Programma duurzaamheid 2 jaar
264
OZB maatschappelijke instellingen 2 jaar
140
Totale kosten
734
Parallel aan het besluit deze vier intensiveringen van incidentele dekking te voorzien is in de begroting 2021 aangegeven dat actief op zoek moet worden gegaan naar structurele dekking voor nieuw beleid.
20
Hierbij is als voorwaarde gesteld dat de aangegeven prioritering leidend is. Indien we deze opdracht uit de begroting 2021 vertalen in geld dan ontstaat het volgende beeld van de financiële omvang van de opdracht: Benodigde ruimte voor structureel nieuw beleid
2021
2022
2023
2024
2025
- POH GGZ
0
0
-75
-75
-75
- Biodiversiteit
0
0
-90
-90
-90
- Programma duurzaamheid
0
0
-132
-132
-132
- OZB maatschappelijke instellingen
0
0
-70
-70
-70
Totaal benodigde ruimte voor structureel nieuw beleid
0
0
-367
-367
-367
Voor de duidelijkheid: de dekking voor de jaren 2021 en 2022 is geregeld door een beroep op de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Als onderdeel van dit besluit om te werken met incidentele dekking is in de begroting 2021 expliciet aangegeven dat er bewust voor gekozen is om het aangedragen nieuw beleid voor twee jaar van incidentele dekking te voorzien. Enerzijds om voldoende tijd te creëren om de (financiële) effecten van de hiervoor genoemde zoektocht naar structurele ruimte daadwerkelijk te kunnen realiseren. Deze tijd is nodig om te kunnen komen tot een zorgvuldige, weloverwogen en integrale afweging van noodzakelijke keuzes. Daarnaast is aangegeven dat op deze manier ook rekening wordt gehouden met de verkiezingen in 2022. Door het nieuwe beleid voor een periode van twee jaar van incidentele dekking te voorzien en tevens op zoek te gaan structurele dekkingsmogelijkheden worden noodzakelijke en belangrijke zaken in gang gezet terwijl de keuze over structurele voortzetting ook deels bij het nieuwe college en de nieuwe gemeenteraad wordt gelegd. Het nieuwe college en de nieuwe gemeenteraad krijgen hiervoor de nodige tijd omdat de dekking voor de jaren 2021 en 2022 is geregeld. Uiteraard faciliteert het huidige college deze keuze over mogelijke structurele voortzetting (vanaf het jaar 2023) via een overdrachtsdocument.
Gezien het niet sluitende meerjarenperspectief en de onzekerheden en risico’s (zie volgende sub paragraaf) stelt het college voor de dekking van deze (in principe afweegbare) intensiveringen inderdaad te betrekken bij het overdrachtsdocument. Verderop in deze perspectiefnota wordt de aard en opzet van dit overdrachtsdocument verder toegelicht. Ad. 2 Onzekerheden en risico’s Daar waar we bij het opstellen van de begroting 2021 dachten in het voorjaar van het jaar 2021 meer duidelijkheid zouden hebben over een aantal onzekerheden en risico’s is het tegenovergestelde waar. Met vooral de opgetreden vertraging in de kabinetsformatie als oorzaak is het aantal onzekerheden zelfs toegenomen en is er nog niet echt meer duidelijkheid over eerder benoemde risico’s. De omvang van de onzekerheden en de risico’s is volgens het college zelfs dermate groot dat echte vaste financiële grond op dit moment ontbreekt. Om dit wat nader te duiden worden hierna een aantal van deze onzekerheden en risico’s nader benoemt en toegelicht. Achtereenvolgens de volgende onderwerpen: Kabinetsformatie Herverdeeleffecten herijking gemeentefonds Corona
21
Kabinetsformatie Nagenoeg alle Nederlandse gemeenten hebben, mede op initiatief van de gemeente Dinkelland, via de VNG een aantal claims op tafel gelegd bij de kabinetsformatie. Genoemd kunnen worden de onrechtvaardige en onvolledige financiering van de jeugd zorg (tekort € 1,5 - € 1,7 miljard), de opschalingskorting die oploopt naar een structureel bedrag van € 1 miljard en de onvolledige compensatie betreffende de wetswijziging abonnementstarief (tekort € 200 - 300 miljoen). Of en in hoeverre deze claims ook inderdaad leiden tot extra rijksvergoedingen weten we op dit moment niet. Naast deze claims voor bestaande taken hebben we eveneens onder de vlag van VNG ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor een rechtvaardige en volledige financiële compensatie voor nieuwe taken (extra taken vraagt extra knaken). In dit kader noemen we de omgevingswet en het klimaatakkoord/de energietransitie. Herverdeeleffecten herijking gemeentefonds Daarnaast zijn we, net als alle Nederlandse gemeenten, in afwachting van de daadwerkelijke herverdeeleffecten van de herijking van het gemeentefonds met een geplande ingangsdatum per 1 januari 2023. Onder de mutaties bestaand beleid hebben we toegelicht dat we op basis van de laatst bekende berichtgeving en cijfers uitgaan van een nadelig herverdeeleffect van € 15 per inwoner.
Dat komt overeen met een geraamd structureel nadeel vanaf het jaar 2023 van € 390.000. Of en in hoeverre deze raming voldoende is valt op dit moment lastig aan te geven. Er vindt namelijk nog een herberekening plaats door het rijk met als basis recentere cijfers (2019 in plaats van 2017). Daarnaast moet ook de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) nog een advies uitbrengen. Deze beide zaken, samen met de opgestarte lobby door vooral de nadeelgemeenten, moet leiden tot een definitief besluit door het (demissionaire) kabinet. Corona De structurele gevolgen van de coronacrisis zijn nog niet echt aan te geven. Niet voor de gemeentelijke dienstverlening en de gemeentelijke activiteiten maar ook niet voor wat betreft de financiële verhouding met het rijk. Dit is ook vooral de reden dat we de ontvangen coronacompensatie van het Rijk blijven reserveren in de vorm van een stelpost in afwachting van meer duidelijkheid/te ontwikkelen beleid. In structurele (dus meerjarige) zin blijven de gevolgen echter onzeker en ook risicovol. Ook de resterende structurele stelpost “gevolgen corona” van € 158.500 blijven we vooralsnog ramen in afwachting van meer duidelijkheid/te ontwikkelen beleid.
Conclusies herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid Zoals uit de tabel over het herziene meerjarige saldo na mutaties valt af te lezen hebben we te maken met een niet sluitend meerjaren perspectief waarin een tweetal lijnen (nog) niet zijn opgenomen. Het betreft hier de volgende twee lijnen die hiervoor zijn uitgewerkt en toegelicht: 1. Opdracht om structurele ruimte te zoeken voor nieuw beleid 2. Onzekerheden en risico’s In samenvattende zin kunnen we constateren dat we te maken hebben met een aantal tegenvallers die goed te kwalificeren en te kwantificeren zijn (mutaties bestaand beleid) en die we als feitelijkheden moeten benoemen. Daarnaast een opdracht om structurele ruimte te zoeken voor nieuw beleid die hoewel goed concreet te maken in de kern afweegbaar is en blijft. Grootste onzekerheid zit in de claims die we als gemeente bij de kabinetsformatie op tafel hebben gelegd. Gezien de omvang van de geschetste problematiek en de brede oproep van alle gemeenten om te komen tot een rechtvaardige financiering van oude en nieuw taken is de algemene verwachting dat het nieuwe kabinet met aanvullende middelen over de brug komt. Dit maakt dat we kunnen spreken van een dilemma: enerzijds goed te kwalificeren en te kwantificeren tegenvallers en anderzijds de verwachting dat de kabinetsformatie zal leiden tot een aanvulling van middelen.
Hoe groot deze mogelijke aanvulling zal zijn en wanneer hierover duidelijkheid ontstaat valt echter niet aan te geven.
22
Het college wil voorkomen dat nu besluiten worden genomen die gezien de geschetste onduidelijkheden naderhand niet nodig blijken te zijn. Met dit uitgangspunt als vertrekpunt en wetende dat er in maart 2022 verkiezingen zijn stelt het college voor om in deze perspectiefnota 2022 als eerste kader stellende aanzet naar de begroting 2022 te kiezen voor de volgende twee sporen: Sluitende (meerjaren)begroting 2022 Afweegbare zaken benoemen maar vooralsnog betrekken bij overdrachtsdocument Het kiezen voor deze sporen betekent dat we in deze perspectiefnota 2022 de eerste richtingen geven voor de volgende twee documenten; Een beleidsarme begroting 2022 (november 2021) Een overdrachtsdocument (maart 2022) Feitelijk een situatie die vergelijkbaar is met de werkwijze van voorgaande jaren. Het is namelijk gebruikelijk dat de zittende gemeenteraad en het zittende college met het vaststellen van een begroting die betrekking heeft op een verkiezingsjaar (in dit geval het jaar 2022) "niet over haar graf heen regeert". Concreet betekent dit dat de begroting 2022 een zogenaamd "beleidsarm karakter" krijgt. Speerpunt van deze beleidsarme begroting 2022 moet volgens ons college een sluitende meerjarenbegroting zijn zodat de gemeentelijke financiën "netjes" worden overgedragen naar de nieuwe raadsperiode.
In deze perspectiefnota is een aantal (richtinggevende) voorstellen opgenomen die ervoor kunnen zorgen dat het meerjarige financiële perspectief op basis van de huidige inzichten inderdaad sluit. De aangegeven (richtinggevende) voorstellen betreffen voor een deel directe maatregelen en voor deel maatregelen die nader moeten uitgewerkt en worden betrokken bij het opstellen van de begroting 2022 waar de daadwerkelijke besluitvorming plaatsvindt. De zinsnede "op basis van de huidige inzichten" is heel bewust gekozen omdat er op dit moment (mei 2021) een aantal zaken spelen die naar verwachting invloed gaan hebben op de gemeentefinanciën maar nu nog niet voldoende concreet te maken zijn. Zo hebben de gemeenten, mede op initiatief van de gemeente Dinkelland, via de VNG een aantal claims op tafel gelegd bij de kabinetsformatie. Deze hebben we hiervoor benoemd en toegelicht. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven twee sporen en in deze perspectiefnota te koersen op een beleidsarme begroting 2022 waarin een sluitend meerjarenperspectief de speerpunt is en een overdrachtsdocument waarin vooralsnog alle afweegbare zaken worden betrokken.
4. Voorstellen voor een sluitende meerjarenbegroting Zoals hiervoor is aangegeven koerst ons college op basis van de huidige inzichten op een beleidsarme begroting 2022 met als speerpunt een sluitend meerjarenperspectief zodat de gemeentelijke financiën netjes worden overgedragen naar de nieuwe raadsperiode. In deze paragraaf treft u de (richtinggevende) voorstellen daartoe aan. De aangegeven (richtinggevende) voorstellen betreffen voor een deel directe maatregelen en voor deel maatregelen die nader moeten uitgewerkt en worden betrokken bij het opstellen van de begroting 2022 waar de daadwerkelijke besluitvorming plaatsvindt. Maatregelen sluitend maken (meerjaren)begroting
2021
2022
2023
2024
2025
23
23
23
23
23
Reeel ramen - Onderuitputting budgetten onderzoek, samenwerking bundelen
23
- Onderuitputting rekenkamercommissie
5
5
5
5
5
- Onderuitputting jaarlijkse kosten veiligheid - bundelen
15
15
15
15
15
- Onderuitputting verschillende budgetten burgerzaken bundelen
24
24
24
24
24
- Onderuitputting gladheidsbestrijding
4
4
4
4
4
- Bijstellen kosten uitvoeringsplan duurzaamheid
35
35
35
35
35
- Overige kleine posten met onderuitputting
15
15
15
15
15
- Bijstellen stelpost loon- en prijscompensatie verbonden partijen
0
0
10
10
10
- Beeindigen deel extra inzet programma organisatieontwikkeling
0
0
0
45
70
- Incidenteel dekken deel programma organisatieontwikkeling
70
70
70
25
0
- Ten laste van te verwachten compensatie rijk klimaatakkoord
0
0
0
73
73
- Tot aan mogelijke compensatie rijk incidenteel dekken
73
73
73
0
0
Onderhoud wegen
100
100
100
0
0
Onderhoud kunstwerken
0
50
50
50
50
Verlagen budget herorientatie vrij toegankelijke voorzieningen
0
20
20
20
20
434
444
354
364
Programma organisatieontwikkeling
Structurele personele inzet klimaatakkoord duurzaamheid
Incidentele proces- en projectgelden - Samenvoegen allerlei kleine budgetten participatie
150
- Procesgelden inbreiding voor uitbreiding
500
- Stimuleringsregeling binnenstedelijke vernieuwing
100
- Werkbudget sterke bedrijven
40
Totaal maatregelen
1.154
24
Toelichting op de maatregelen Reëel ramen Het blijkt dat verschillende kleine(re) de afgelopen jaren niet geheel werden aangewend. Door deze kleine(re) budgetten reëler te ramen en door een aantal van deze kleine(re) budgetten te bundelen ontstaat structureel ruimte. Programma organisatie ontwikkeling Op grond van het programma organisatieontwikkeling met als basis het rapport van BMC is een aantal aanbevelingen gedaan die een aantal jaar geleden zijn doorgevoerd in de begroting van Noaberkracht en de beide deelnemende gemeenten. Het betrof hier een aantal formatieve uitbreidingen. Met het bestuur en de directie van Noaberkracht zien we kans om een deel van de betreffende werkzaamheden op termijn op te vangen binnen de reguliere formatie van Noaberkracht. Dit betekent dat we de doorbelasting vanuit Noaberkracht medio 2024 kunnen beëindigen. Daarmee krijgt deze uitgave een incidenteel karakter waardoor het is toegestaan de lasten over de jaren 2021, 2022, 2023 en de helft van het jaar 2024 incidenteel te dekken via de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Structurele personele inzet klimaatakkoord – duurzaamheid Ten aanzien van nieuwe taken hebben we met de VNG heel nadrukkelijk aangegeven dat we een fatsoenlijke financiële compensatie van het rijk verlangen als onze inzet wordt gevraagd bij nieuwe taken (extra taken vraagt extra knaken).
We willen deze lijn heel nadrukkelijk doortrekken en daar ook de huidige inzet via de algemene middelen bij betrekken. Dat betekent dat we ervan uitgaan dat we met ingang van het jaar 2024 een fatsoenlijke en volledige compensatie van de uitvoeringskosten klimaatakkoord ontvangen. Zo niet dan zullen we onze eigen inzet via de algemene middelen mogelijk moeten heroverwegen. Daarmee krijgen deze uitgaven een incidenteel karakter waardoor het is toegestaan de lasten over de jaren 2021, 2022, 2023 incidenteel te dekken via de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Onderhoud wegen In 2019 heeft een nieuwe meerjarige aanbesteding van het onderhoud van de asfaltwegen plaatsgevonden. Die heeft een aanbestedingsvoordeel van 50.000 opgeleverd. Daarnaast is het huidige kwaliteitsniveau van het hele areaal getoetst aan de uitgangspunten van het MJOP wegen. Daaruit blijkt dat we ruim op het gewenste niveau zitten. Het is verantwoord nogmaals € 50.000 minder uit te geven. Deze beide bedragen gelden t/m 2023. Dan zal een nieuw MJOP worden opgesteld. Ook is de looptijd van het bestek dan beëindigd en moet worden verlengd of opnieuw worden aanbesteed. Onderhoud kunstwerken Deze budgetten zijn de afgelopen jaren nauwelijks aangesproken. Daarom kunnen ze worden ingezet in de ombuigingsoperatie. Wel wordt in 2021 een grote inspectie van alle kunstwerken (bruggen) gehouden.