Jaarstukken 2023 Dinkelland.pdf

Jaarstukken 2023

Inhoudsopgave

1. Inleiding jaarstukken .................................................................................................................................. 5 2. Nota van aanbieding.................................................................................................................................. 8 Indeling jaarstukken ................................................................................................................................... 8 Resultaat en analyse .................................................................................................................................. 8 Reserves en voorzieningen ...................................................................................................................... 13 Financiële positie en resultaatbestemming .............................................................................................. 14 Inleiding ambitiebegroting............................................................................................................................ 15 Programma Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 16 Actielijn 1

Naar een toekomstbestendige agrarische sector .............................................................. 16

Actielijn 2 Ons unieke landschap en natuur worden geborgd .................................................................. 18 Financiën Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 20 Programma Iedereen Gezond ..................................................................................................................... 24 Actielijn 1 De zorg voor onze inwoners is op orde ................................................................................... 24 Actielijn 2 Gezond in je lijf en in je hoofd.................................................................................................. 26 Actielijn 3 Iedereen doet mee ................................................................................................................... 27 Actielijn 4 Iedereen is veilig ...................................................................................................................... 28 Financiën Iedereen Gezond ..................................................................................................................... 29 Programma Leefomgeving van de toekomst ............................................................................................... 32 Actielijn 1

Verduurzamen - Op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen en werken ............ 35

Actielijn 2

Opwek - Duurzame energievoorziening ............................................................................ 37

Actielijn 3

Duurzame Mobiliteit ........................................................................................................... 40

Financiën Leefomgeving van de toekomst............................................................................................... 40 Programma Leefbare kernen....................................................................................................................... 44 Actielijn 1

Voor iedereen een passende woning ................................................................................ 44

Actielijn 2

Voldoende ruimte voor de economie en voor maatschappelijk verantwoord ondernemen 46

Financiën Leefbare kernen ...................................................................................................................... 48 Programma Gemeente en de samenleving................................................................................................. 54 2

Actielijn 1 Gemeente en inwoners staan dicht bij elkaar en werken samen ............................................ 54 Actielijn 2 Een sterk en toekomstbestendig Noaberkracht....................................................................... 55 Actielijn 3 Financieel gezond blijven ........................................................................................................ 57 Financiën Gemeente en de samenleving................................................................................................. 58 Programma basisdeel.................................................................................................................................. 59 Programma Bestuur & middelen .............................................................................................................. 59 Programma Dienstverlening & burgerzaken ............................................................................................ 66 Programma Veiligheid .............................................................................................................................. 68 Programma Openbare ruimte & mobiliteit ................................................................................................ 71 Programma Economie..............................................................................................................................

76 Programma Onderwijs.............................................................................................................................. 79 Programma Sport & accommodaties ....................................................................................................... 82 Programma Cultuur & recreatie ............................................................................................................... 83 Programma Sociaal domein ..................................................................................................................... 85 Programma Milieu .................................................................................................................................... 94 Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening ............................................................................... 97 Paragrafen ................................................................................................................................................. 102 Lokale heffingen ..................................................................................................................................... 102 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................................

114 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................. 123 Financiering ............................................................................................................................................ 134 Verbonden partijen ................................................................................................................................. 136 Grondbeleid ............................................................................................................................................ 152 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................ 156 Wet Open Overheid (WOO) ................................................................................................................... 161 6. Jaarrekening .......................................................................................................................................... 163 Overzicht van baten en lasten ................................................................................................................ 164 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ..............................................................................

165 Toelichting op de balans per 31 december ............................................................................................ 169 Toelichting en analyse op de baten en lasten ........................................................................................ 189 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................................ 189 Bijlagen bij de jaarrekening ....................................................................................................................... 205 Bijlage 1: Overzicht van incidentele baten en lasten ............................................................................. 205

3

Bijlage 2: Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector ................ 209 Bijlage 3: Single informatie Single audit (SiSa) ...................................................................................... 211 Bijlage 4: Overzicht taakvelden .............................................................................................................. 234 Bijlage 5: Toelichting beleidsindicatoren ................................................................................................ 238 Overige gegevens ..................................................................................................................................... 242 Controleverklaring .................................................................................................................................. 242 Raadsvoorstel en raadsbesluit ............................................................................................................... 242

4

1. Inleiding jaarstukken Dit document betreft de jaarstukken 2023. Hierin leggen wij verantwoording af over het gevoerde beleid in het afgelopen jaar. Naast de verantwoording over dit gevoerde beleid, uitvoerig opgenomen onder de verschillende programma's, willen we in deze inleiding stilstaan bij een aantal gebeurtenissen en opvallende omstandigheden. Asielopgaven Toen miljoenen mensen uit Oekraïne op de vlucht sloegen voor de oorlog met Rusland heeft de Raad van de Europese Unie op 4 maart 2022 de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) in werking gesteld. Hiermee hebben vluchtelingen uit Oekraïne in alle EU-lidstaten tijdelijk recht op opvang, medische zorg, werk en onderwijs. Op dit moment van schrijven is de situatie in Oekraïne zorgelijk en niet verbeterd. De oorlog in Oekraïne blijft daarmee ook directe en indirecte gevolgen hebben voor de dienstverlening door gemeenten. Sinds 1 april 2022 zijn de burgemeesters verantwoordelijk voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne zoals geformuleerd op basis van het staatsnoodrecht. Het staatsnoodrecht kan slecht tijdelijk worden toegepast. Verwachting is dan ook dat de zogenaamde 'Tijdelijke Wet opvang ontheemden Oekraïne' het staatsnoodrecht op zal volgen zodat gemeenten langer, maar wel tijdelijk, in deze opvang voorzien.

Naast de opvang van ontheemden uit Oekraïne is de situatie in de zogenaamde 'Migratieketen' eveneens onvoldoende verbeterd en blijft er sprake van een precaire situatie. Er blijft landelijk, regionaal en lokaal extra vraag naar opvangplekken voor vluchtelingen. Ook is er sprake van oplopende taakstellingen voor gemeenten voor de huisvesting van statushouders. Dit betekende dat in 2023, evenals de jaren daarvoor, een enorme flexibiliteit is gevraagd van ons allemaal. Met veel inzet en veerkracht is enerzijds vanuit de organisatie hard gewerkt om de inzet ten behoeve van de opvang van vluchtelingen zo beheersbaar mogelijk te houden. Tegelijkertijd hebben we ervoor gezorgd dat de reguliere dienstverlening en de reguliere werkprocessen doorgang bleven vinden. Leefomgeving van de toekomst Het thema duurzaamheid heeft landelijk, regionaal en ook in onze gemeente op de agenda gestaan. Veel mensen zijn er inmiddels van doordrongen dat de opwarming van de aarde moet worden beperkt en dat de klimaatverandering moet worden tegengegaan. Ook is er het besef dat de mensheid daar iets aan moet doen. De stijging van de energieprijzen heeft het bewustzijn en de noodzaak van het nemen van maatregelen versterkt. Wij hebben ingezet op het pro-actief ondersteunen van onze inwoners in het verduurzamen van woningen richting uiteindelijk energieneutraal en aardgasvrij wonen en werken.

Speciale aandacht en maatregelen zijn uitgegaan naar inwoners die te maken hebben met energiearmoede en/of inwoners in slecht geïsoleerde woningen. Hoewel veel mensen doordrongen zijn van de noodzaak van de energietransitie, zien we ook in onze gemeente dat als maatregelen dichterbij komen de weerstand hiertegen groeit. Met name op het gebied van de grootschalige opwek. Hierin hebben we ook als gemeente een opgave. Op basis van de routekaart wind en zon is invulling gegeven aan het wind- en zonneveldenbeleid. De provincie Overijssel heeft echter medio 2023 besloten om geen zonnepanelen meer op landbouw- en natuurgrond toe te staan, waardoor het ontwikkelen van gemeentelijk zonneveldenbeleid niet meer nodig bleek te zijn. Het windbeleid is in december 2023 door de raad (geamendeerd) vastgesteld, met onder andere strengere geluids- en afstandsnormen en aanvullende voorwaarden voor windturbines in Dinkelland. De oproep vanuit de gemeenteraad was daarbij om vooral te zoeken naar andere manieren van CO2-reductie in de gemeente Dinkelland.

5

Positieve gezondheid Ook in 2023 is onze aandacht uitgegaan naar het sociaal domein. De kwaliteit en de betaalbaarheid van de zorg staat onder druk. In het landelijk afgesloten Integraal Zorg Akkoord (IZA) wordt duidelijk dat bij onveranderd beleid de druk op de zorg onhaalbaar en onbetaalbaar wordt. Het bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving wordt gezien als een voorwaarde waaraan we met inwoners en partners moeten werken. Zowel landelijk, regionaal als lokaal wordt daarom volop ingezet op preventie en het versterken van de sociale basisvoorzieningen. Dit draagt bij aan een positieve gezondheid op langer termijn en het betaalbaar en bereikbaar houden van de zorg. Landelijk is het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) gesloten. Het GALA richt zich hoofdzakelijk op het bouwen aan een fundament voor een gerichte aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis, waarin een gezonde samenleving centraal staat. Dit hebben wij regionaal vertaald naar een Twents Regiobeeld en een Twentse gezondheidsvisie. Lokaal heeft dit geleid tot een nieuw sport en beweegbeleid en gezondheidsbeleid. Hiermee hebben wij beter inzicht gekregen in de uitdagingen voor de toekomst en hoe wij daar preventief op in kunnen spelen ter bevordering van de gezondheid.

Onder andere het leefbaarheidsfonds is ingezet om samen met inwoners en stakeholders te werken aan het versterken van onze sociale basis voorzieningen. Tevens willen we de zorg dichtbij organiseren en kwalitatieve zorg en ondersteuning verlenen passend bij de vraag. De realisatie van de dorpsondersteuners in meerdere kernen is een goed voorbeeld waarbij de zorg gebiedsgericht en dichterbij de inwoners is georganiseerd. Op die manier hebben wij de samenwerking met de inwoners en onze partners kunnen verstevigen. En ook is in 2023 volop gewerkt aan het herijken van de inkoop op jeugdzorg en de Wmo. Dit levert een belangrijke bijdrage aan het bieden van kwalitatieve zorg. Tot slot vinden wij het belangrijk dat iedereen kan en mag meedoen. Wie of wat je bent of hoeveel geld je hebt te besteden, mag daarbij geen belemmering zijn. Het jaar 2023 stond daarom ook in het teken van evalueren van ons armoede en schuldenbeleid. Buitengebied in Balans In 2023 is nog duidelijker geworden dat ons buitengebied met een stapeling van opgaven te maken krijgt op het gebied van onder meer stikstof, water en klimaat. De vele Natura2000 gebieden, de hoge zandgronden en stuwwallen, de vele water- en beeklopen en de intensieve veeteelt maken de transitie in onze gemeente complex. De agrarische sector staat onder druk net als de kwaliteit van de natuur en de biodiversiteit.

De provinciale en Tweede Kamer verkiezingen hebben ertoe geleid dat de onzekerheid voortduurt over te behalen doelen, de kaders en beschikbare middelen. Als gemeente hebben wij ons ingezet als verbinder tussen beleidsmakers op landelijk, regionaal en lokaal niveau. We hebben geregeld keukentafel gesprekken gehad met onze inwoners en ondernemers in het buitengebied. Daarnaast hebben we gefaciliteerd in het zoeken naar oplossingen voor deze opgaven in onder andere onze deelname aan Natura2000 samenwerkingsverbanden, maar ook de Gebiedsteams NOT voor de opgaven vanuit het Nationaal en Provinciaal Plan Landelijk Gebied. Omdat de oplossing voor deze opgaven niet (alleen) op lokaal niveau zijn op te lossen, trekken we hiervoor intensief samen op met de andere drie gemeenten in Noordoost-Twentse. Leefbare Kernen Het behoud en versterken van de leefbaarheid in onze kernen verdient doorlopend aandacht. Wij willen kernen waar het goed wonen is en waar voldoende aanbod voor handen is; waar bedrijvigheid is en waar mensen werk kunnen vinden. Daarnaast zetten wij in op kernen waar ruimte is om elkaar te ontmoeten en om samen te komen. Het is een prachtige opgave om onze voorzieningen in stand te houden en participatief plannen in ontwikkeling te brengen.

6

Wij hebben in 2023 ons woningbouwprogramma verder uitgebouwd op basis van de in 2021 vastgestelde woonvisie. Ons speerpunt is geweest om in elke kern een gemeentelijk woningbouwplan in uitgifte te hebben of in het vooruitzicht te hebben. Daarnaast hebben wij de nodige grondposities ingenomen. Wij zijn begonnen met het aanbrengen van meer balans en doorstroming op de woningmarkt door een gevarieerd(er) woningbouwaanbod na te streven. Daarbij richten wij ons op sociale woningbouw, wonen met zorg en betaalbaarheid van woningen. In onze plannen houden wij meer rekening met de opgaven voor natuur en klimaat adaptief bouwen. Daar waar wij groene structuren aanbrengen, zijn deze kwalitatief hoogwaardig. Onze inspanningen op het gebied van wonen monden uit in een volkshuisvestingsprogramma. Aan de hand van de door de Raad vastgesteld "Ruimtebehoefte bedrijventerreinen" zijn wij gestart met het innemen van nieuwe grondposities. Er is een lokale uitbreidingsbehoefte waarneembaar die wij op korte en middellange termijn willen faciliteren. De mogelijkheden voor nieuwe bedrijventerreinen richt zich op de grote(re) 3 kernen in de gemeente. Op het gebied van maatschappelijk vastgoed hebben wij doorgewerkt aan verschillende verzelfstandigingsopgaven. Een gunstig perspectief op meerjarig beheer, exploitatie en onderhoud is hiermee bereikt.

Verder hebben wij ingezet op het versterken van centra en clusteringsopgave(n) van maatschappelijk vastgoed. Voor een verdere inhoudelijke en financiële toelichting op het jaar 2023 verwijzen wij u naar de verschillende onderdelen van deze jaarstukken 2023.

7

2. Nota van aanbieding Indeling jaarstukken Het college biedt hierbij de jaarstukken 2023 ter vaststelling aan de gemeenteraad aan. Met de aanbieding van de jaarstukken legt het college verantwoording af over het gevoerde beleid en beheer in 2023. Uitgangspunt hiervoor is het leveren van een gedegen kwaliteit waarbij het verkrijgen van een goedkeurende verklaring, ook voor de rechtmatigheid, een voorwaarde is.

Indeling jaarstukken De in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten genoemde jaarstukken bestaan uit:

De jaarstukken zijn het sluitstuk van de Planning & Control-cyclus. In het eerste gedeelte, het jaarverslag, staat het gevoerde beleid centraal. In het jaarverslag wordt de indeling van de begroting 2023 gevolgd en wordt de realisatie van de doelstellingen uit de ambitiebegroting en basisbegroting nader beschouwd. In het tweede gedeelte, de jaarrekening, worden de cijfers gepresenteerd.

Resultaat en analyse Resultaat Verloop resultaten producten Planning & Control op begrotingsbasis 2023 Verloop resultaten producten Planning & Control op begrotingsbasis 2023 P&C cyclus 2023

(Bedragen x € 1.000)

Saldo primitieve begroting (overschot)

899

Saldo financiële rapportage (overschot)

1.225

Saldo programmajournaal (overschot)

1.623

Saldo 2023 op begrotingsbasis (overschot) ten gunste van de algemene reserve

3.747

8

Verloop begroting 2023 versus rekening 2023 Naast de specifieke verantwoording, zoals u die in het vervolg van deze jaarrekening zult aantreffen gaan wij in dit algemene deel in hoofdlijnen in op de financiële uitkomsten. Onderstaand een opbouw van het uiteindelijke resultaat, zowel vóór bestemming als na bestemming. (Bedragen x € 1.000)

Raming 2023 vóór wijziging

Raming 2023 na wijziging

Realisatie 2023

Baten

67.032

80.987

81.849

Lasten

-69.894

-83.808

-79.016

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten

-2.861

-2.820

2.833

Onttrekking aan reserves

4.764

12.235

10.019

Toevoeging aan reserves

-1.902

-9.415

-9.085

0

0

3.767

Het gerealiseerde resultaat

Analyse Analyse verschillen reserves Onder de programma’s en in de staat van reserves (en voorzieningen) wordt uitvoerig ingegaan op de verschillende mutaties betreffende de reserves (en voorzieningen). Ook wordt verderop in deze nota van aanbieding nog een nadere toelichting gegeven op het (ontstaan van het) totaal van onze reserves (en voorzieningen). Voor een verklaring van het resultaat voor bestemming (dus zonder de onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves) in relatie tot het resultaat na bestemming wordt ook hier even kort stilgestaan bij de verschillen tussen de raming en de realisatie betreffende de onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves. De afname van de reserves heeft voor het overgrote deel te maken met de winst- en verliesnemingen binnen het grondbedrijf welke leiden tot een onttrekking aan de algemene reserve en onttrekkingen m.b.t. de ambitiebegroting. Tevens zijn er lagere onttrekkingen aan de reserves welke te maken hebben met werkzaamheden die in 2023 niet of niet volledig zijn uitgevoerd en in 2024 verder worden opgepakt. Zie hiervoor ook het voorstel met betrekking tot budgetoverheveling. Analyse uitkomsten op hoofdlijnen Hierna wordt ter verklaring van het voordelig resultaat (na bestemming) een analyse op hoofdlijnen gegeven. Vergeleken zijn de werkelijke baten en lasten met de ramingen na verwerkte begrotingswijzigingen.

Het overzicht is als volgt:

9

omschrijving

voordeel

nadeel

(Bedragen x € 1.000) Programma ambitiedeel Centrumplan (Be)leefbaar centrum Ootmarsum

59

Programma basisdeel Voorziening pensioenen wethouders

230

Rente (stelpost, schatkistbankieren, bouwkavels, etc.)

373

Onroerendezaakbelasting Algemene uitkering

169 1.078

Rijksbijdrage Spuk-sport

87

Taakmutaties algemene uitkering

867

Afstoten gemeentelijk vastgoed

55

Organisatieondersteuning

61

Omgevingsdienst Twente

29

Integrale veiligheid

31

Wegen

60

Openbare verlichting

33

Bermen en sloten

47

Verkeersmaatregelen SPV

29

Groenvoorziening (beleid en beheer)

28

Toeristenbelasting Huisvesting bijzonder basisonderwijs

67 263

Leerlingenvervoer Gemeentelijke binnensportaccommodaties en zwembaden

97 58

Sportondersteuning

25

Muziekonderwijs

44

Herorientatie vrij toegankelijke voorzieningen

164

Wet inburgering Vluchtelingen Oekraïne Kernondersteuner

86 1.302 120

Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz)

27

Sociale werkvoorziening

205

Participatie en reintegratie

153

Regiotaxi

61

Wmo vervoer dagbesteding

73

Wmo ondersteuning groep

38

Wmo beschermd wonen

105

Beleid en uitvoering inkomensregelingen

39

Bijstandsuitkeringen

324

Minimabeleid

58

Energiearmoede

422

Hulpmiddelen

41

Wmo beleid en uitv.Maatwerkdienstverlening 18+

116

Huishoudelijke ondersteuning

61

Wmo ondersteuning individueel

137

Wmo verblijf

72

Jeugd beleid en uitv.Maatwerkdienstverlening 18-

123

Jeugdzorg Bestemmingsplanwijzigingen op verzoek

215 172

Omgevingsvergunningen Overige mee- en tegenvallers Totaal

62 142 5.939

2.171

10

Zoals uit het overzicht blijkt wordt het voordelige resultaat over het jaar 2023 ten bedrage van €3.767.000 (€5.939.000 minus €2.171.000) voor het overgrote deel veroorzaakt door voorzieningen pensioenen wethouders (€230.000), rente (€373.000), onroerendezaakbelasting (€169.000), algemene uitkering (€1.078.000), taakmutaties algemene uitkering (€867.000), huisvesting bijzonder basisonderwijs (€263.000), sociaal domein (€2.335.000), en bestemmingsplanwijzigingen op verzoek (€172.000). Nadelen worden onder andere veroorzaakt door het sociaal domein (€1.608.000). De overige verschillen betreffen veelal afwijkingen die betrekking hebben op de reguliere taken. Deze worden nader verklaard en toegelicht in het jaarverslag en de toelichting op de jaarrekening onder de programma’s. Uit bovenstaand overzicht blijkt dus dat de jaarrekening 2023 met een positief saldo van €3.767.000 is afgesloten. Dit positieve saldo is ontstaan omdat budgetten in 2023 niet volledig zijn aangewend. Voor een bedrag van €1.475.000 wordt dit positieve saldo veroorzaakt doordat budgetten niet zijn aangewend in 2023. We stellen voor deze budgetten over te hevelen naar 2024. Over te hevelen budgetten 2023 (Bedragen x € 1.000)

Totaal

t.l.v.

t.l.v. alg.

reserves

middelen

Herorientatie vrij toegankelijke voorzieningen

101

Boomveiligheidscontrole

94

94

101 0

Voorbereidingskosten basisscholen Denekamp

426

426

0

Nadere regeling cultuurparticipatie en evenementen

11

11

0

Stimuleringsregeling binnenstedelijke herontwikkeling

200

200

0

Volkshuisvesting Rijks en provinciale middelen

50

50

Gemeentelijke Opvang Vluchtelingen Oekraine

1.222

0 1.222

Particuliere Opvang Oekraine

70

70

0

Uitvoeringsplan KOG

105

105

0

Energiearmoede

13

13

0

Integraal veiligheidsbeleid

25

25

0

Inburgering

111

17

94

Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor schoolgebouwen

15

Faciliteren samengerichtswerken

5

5

0

Historisch archief voormalig gemeente Ootmarsum

24

24

0

Versterken sociale basis

19

19

0

Positieve gezondheid

46

46

0

Kernondersteuner

13

13

0

Leefbaarheidsfonds (gezondheid)

12

12

0

Mantelzorgbeleid

50

50

0

Transitiebudget visie sociale zaken

25

25

0

Mijn Dinkelland 2030

44

44

0

Preventiebudget

39

16

23

Armoedebeleid

29

29

0

Ijslands Preventie Model

97

97

OZJT

20

Toegankelijkheid verkiezingen Te storten in reserve verplichtingen voorgaande jaren

15

0 20

4

4

0

2.870

1.395

1.475

Na deze storting in de reserve bedraagt het positieve saldo €2.292.000 (€3.767.000 minus €1.475.000). Voordat dit volledige positieve saldo wordt gestort in de algemene reserve worden 5 specifieke resultaatbestemmingen voorgesteld. Hierover is door de raad nog geen besluit genomen. Het gaat hierbij om de volgende mutaties: 11

Bestemming resultaat 2023 (Bedragen x € 1.000) Omschrijving

Totaal

1 Nationaal Programma Landelijk Gebied (december circulaire)

58

2 Energietoeslag (december circulaire)

258

3 Energieprestatie gebouwen (september circulaire)

7

4 Handhaving energielabel C kantoren (september circulaire)

2

5 Veilig wonen (september circulaire)

7

Totale mutatie te bestemmen resultaat

332

Toelichting op de onderdelen uit de resultaatbestemming 1) Nationaal Programma Landelijk Gebied (december circulaire) Deze uitkering is bedoeld voor de gepleegde inzet van onze gemeenten in en voor het buitengebied. We hebben de afgelopen tijd veel tijd gestoken in de aanpak PPLG, onder regie van de provincie. Denk daarbij aan deelname aan overleggen, de organisatie van informatiebijeenkomsten, gesprekken met agrariërs, etc. Hiervoor biedt het Rijk ons dus nu een eenmalige vergoeding. Dit geld kunnen we goed gebruiken in het programma Buitengebied in Balans. De opgaven in het buitengebied zijn complex en soms ook onzeker. Hoe dan ook zal veel van ons gevraagd gaan worden. Derhalve zal behoefte ontstaan aan extra capaciteit en inzet voor het buitengebied van Tubbergen en Dinkelland. Het kan daarbij onder meer om inhuur van externe expertise voor specifieke onderdelen en het zo goed mogelijk faciliteren van de agrarische sector in het transitieproces. 2) Energietoeslag (december circulaire) Het kabinet heeft als prioriteit om mensen met een laag inkomen te ondersteunen bij het voldoen van de energierekening. Hiervoor zijn in navolging van de decembercirculaire 2022 ook in 2023 middelen aan het gemeentefonds toegevoegd voor het uitkeren van de energietoeslag (€ 1,4 miljard waarvan € 500 miljoen al in 2022).

Concreet betekent dit dat het totaalbedrag van € 1.352 miljoen nu wordt verdeeld op basis van deze maatstaf. Het nog resterende bedrag per gemeente is in de decembercirculaire toegekend. 3) Energiepresentatie gebouwen (september circulaire) De algemene uitkering wordt vanaf 2023 structureel met circa € 1,8 miljoen verhoogd in verband met de tweede herziening van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD III). De regeling heeft als doel om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. 4) Handhaving energielabel C kantoren (september circulaire) In het Bouwbesluit is vastgelegd dat per 1 januari 2023 een kantoor energielabel C of beter moet hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. De gemeente is het bevoegde gezag en handhaaft de wetgeving. Via de algemene uitkering ontvangen gemeenten compensatie voor de handhavingslasten voor de periode 2021 tot en met 2029.

12

5) Veilig wonen (september circulaire) De algemene uitkering wordt vanaf 2023 structureel met circa € 1,8 miljoen verhoogd in verband met de tweede herziening van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD III). De regeling heeft als doel om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. Samenvatting Na besluit van de raad worden voorgenoemde bedragen gedoteerd aan de de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Het positieve saldo bedraagt dan €1.960.000 (€2.292.000 minus €332.000) en wordt conform bestendige gedragslijn gedoteerd aan de algemene reserve. In de perspectiefnota komen wij terug op de actuele stand van de reserves en het eventueel vrij te besteden bedrag in de reserves. Dit alles rekening houdend met de benodigde weerstandscapaciteit.

Reserves en voorzieningen Reserves en voorzieningen In samenvattende vorm geven wij onderstaand een overzicht van de mutaties in de reserves en voorzieningen. Saldo 1-1-2023

Saldo 31-12-2023

Mutatie

(Bedragen x € 1.000) Algemene reserve

Saldo 31-12-2023

1.148

Bestemmingsreserves

Saldo 1-1-2023 5.335

6.855

1.957

Totaal reserves

5.335

6.855

3.105

Voorzieningen algemeen

46.211

45.276

-934

Totaal voorzieningen

46.211

45.276

-934

ALGEHEEL TOTAAL

51.546

52.131

585

De afname van de reserves en voorzieningen voor een bedrag van €1.111.000 wordt deels veroorzaakt door resultaatnemingen van de begroting en de tussentijdse rapportages voor een bedrag van €3.747.000. Ter dekking van de ambitiebegroting/college akkoord is een bedrag onttrokken van €1.737.000. Verdere onttrekkingen zijn o.a. winst- en verliesnemingen alsmede de mutatie op het vormen van verliesvoorzieningen binnen het grondbedrijf van €327.000, Uitvoeringsplan KOG €273.000, afschrijvingen majeure projecten €257.000, energietoeslag €410.000, Noodfonds energiekosten verenigingen en SMO's €104.000, prijsstijgingen wegen €590.000, compensatie lokale heffingen €274.000 en transitiesubsidie Natura Docet €150.000. De vermeerderingen van de voorzieningen hebben vooral betrekking op het exploitatieoverschot riolering van €167.000 en voorziening groot onderhoud Dorper Esch van €100.000. Verminderingen op de voorzieningen hebben vooral betrekking op het exploitatietekort voorziening afval van €194.000, en voorziening pensioenaanspraken en wachtgelden wethouders van €249.000. Voor een bedrag van €1.395.000 werd er nog geen beroep gedaan op de reserves (zie budgetoverheveling). In de toelichting op de jaarrekening is een overzicht van alle mutaties van reserves en voorzieningen opgenomen, met daaraan toegevoegd een overzicht van alle mutaties per reserve en voorziening.

Verder verwijzen wij tevens naar de paragraaf weerstandsvermogen. Voor de volledigheid moet worden opgemerkt dat in bovenstaande opstelling van de reserves en voorzieningen (nog) geen rekening is gehouden met de voorgestelde toevoegingen op grond van de resultaatbestemming 2023.

13

Financiële positie en resultaatbestemming Beoordeling financiële positie Bij het beoordelen van de financiële positie dienen wij ook naar financiële vooruitzichten, met daarin opgenomen een weging van de risico's van de gemeente, te kijken. Verder is de reservepositie evenals de aanwendbaarheid daarvan van belang en speelt de hoogte en (onbenutte) belastingcapaciteit een belangrijke rol. De beoordeling op deze plek houden wij beperkt omdat ook in de separaat aan de orde zijnde meerjarenbegroting 2024-2027 wordt ingegaan op de vooruitzichten voor 2024 e.v. De jaarrekening kan met een batig saldo (voor bestemming) worden afgesloten. Zoals ook uit de rechtmatigheidsverklaring van de accountant blijkt zijn de begrotingsposten niet substantieel en ontoelaatbaar overschreden. Zoals elk jaar is het vooral de onderuitputting op rente en afschrijving van uitgestelde investeringen geweest die een belangrijk aandeel heeft gehad in dit resultaat. Onderuitputting is in feite incidenteel omdat de niet uitgevoerde investeringen in volgende jaren toch op ons afkomen. Bestemming resultaat Het positieve eindresultaat van deze jaarstukken 2023 bedraagt €3.767.000. Dit positieve eindresultaat is een resultante van de in deze nota van aanbieding genoemde voorstellen. Wij stellen uw raad voor om dit als volgt te bestemmen: a. toevoeging reserve verplichtingen voorgaand dienstjaar €1.475.000; b.

toevoeging reserve incidenteel beschikbare algemene middelen €332.000. Uiteindelijk blijft het hiervoor genoemde positief resultaat over van €1.960.000. Conform bestaand beleid wordt dit bedrag gedoteerd aan de algemene reserve.

14

Inleiding ambitiebegroting Ambitiebegroting Zoals reeds is aangegeven in de algemene inleiding heeft deze begroting het collegeakkoord gemeente Dinkelland 2022-2026 met de naam "Vernieuwen, verbinden en versterken" als basis. Het zogenaamde ambitiedeel van deze begroting is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit collegeakkoord: •

Buitengebied in Balans

•

Iedereen gezond

•

Leefomgeving van de toekomst

•

Leefbare kernen

•

Gemeente en de Samenleving

Deze 5 opgaven zijn in eerste instantie verder beschreven en uitgewerkt in actielijnen en doelen waarna op hoofdlijnen wordt aangegeven hoe we hier een bijdrage aan denken te gaan leveren. Per opgave wordt afgesloten met een financieel overzicht. In dit overzicht zijn ook de beschikbare werkbudgetten opgenomen. Deze behoeven wat algemene toelichting. Binnen het programmabureau wordt een bijdrage geleverd aan het behalen van maatschappelijke effecten. Hier wordt sturing gegeven aan bestuurlijke ambities, veranderopgaven en strategisch inspanningen. Dit komt samen in verschillende programma’s (ambities), waaraan werkbudget is gekoppeld. Het werkbudget wordt ingezet om (externe) advieskosten te dekken en (participatie)processen in de kernen te faciliteren. Daarnaast wordt het werkbudget ingezet voor bekostiging van evenementen, bijeenkomsten, sprekers (en alle bijkomende kosten die daarbij horen). Het werkbudget is in eerste aanleg niet bedoeld als uitvoeringsgeld om projecten zelf te bekostigen. Onder de 5 opgaven wordt indien mogelijk een nadere duiding en verdeling over de jaren gegeven. Dat is echter niet in alle gevallen op voorhand mogelijk om de simpele reden dat we ook afhankelijk zijn van initiatieven vanuit de samenleving en het tempo en enthousiasme waarmee deze initiatieven gaan spelen.

Het beschikbaar hebben van werkbudgetten is met name ook bedoeld om te slagvaardig te kunnen inspelen op de genoemde initiatieven. Om de raad toch op de hoogte van de besteding en bestemming van de werkbudgetten zeggen we toe dat in elk van de komende P&C documenten (en met name het programmajournaal) verslag wordt gedaan van de bestemming en besteding van de werkbudgetten.

15

Programma Buitengebied in Balans Inleiding Buitengebied in balans We zetten in op een economisch sterk buitengebied vanuit de balans tussen agrarisch landgebruik, de kwaliteit van onze natuur en landschap, de groeimogelijkheden van de toeristische sector, de mogelijkheden voor economische activiteiten en de kwaliteit van leef- en werkomgeving voor onze inwoners. Dit in verbinding met bodem, water en lucht. Dat maakt ons buitengebied voor de toekomst sterker en is gunstig voor de leefbaarheid. Onze ambitie is uitdagend maar realistisch als het een samenspel is met onze inwoners, de partners en de gebruikers. We voorzien de ambitie en de hieraan verbonden Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) van een dynamische agenda. Frequent leiden nieuwe inzichten en regelgeving tot aanvullingen en wijzigingen op deze agenda. Indien noodzakelijk worden deze ook financieel vertaald. We realiseren ons dat de transitie van het buitengebied vele jaren, en dus meerdere raadsperioden, in beslag zal nemen. In de huidige 4 jaar zal vooral de veranderrichting worden bepaald en een start worden gemaakt met de concrete Uitvoeringsagenda. We vertalen onze ambities naar twee actielijnen: •

Naar een toekomstige agrarische sector

•

Ons unieke landschap en natuur worden geborgd

In dit programma maken we ook de afweging hoe om te gaan met de unaniem aangenomen verzamelmotie met betrekking tot het onderwerp: •

Stimuleren van innovatie in de agrarische sector

Actielijn 1

Naar een toekomstbestendige agrarische sector

De toekomst van de agrarische sector en daarmee het landelijk gebied wordt voor een aanzienlijk deel gestuurd en bepaald door Europese wet- en regelgeving. Op nationaal niveau wordt dit uitgewerkt in het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en door de provincie vertaald in het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (concept versie bij het rijk ingediend juni 2023). Dinkelland maakt onderdeel uit van de Gebiedsgerichte aanpak Noordoost-Twente (GGA-NOT). Samen met de vier NOT gemeenten gaan we de transitie inhoud geven waarbij een realistisch perspectief voor de agrariërs een belangrijk uitgangspunt is met de kanttekening dat door bestaande en nieuwe regels de ligging van het agrarische bedrijf zowel een bedreiging als kansen kan opleveren . Stimuleren van innovatie in de agrarische sector staat hierbij centraal. Het kabinet investeert fors in de opgaven voor water, natuur en klimaat en in de verduurzaming van de landbouw. De keuzes en investeringen in de landbouw worden gekoppeld aan verduurzaming, kringlooplandbouw, nieuwe verdienmodellen en verbetering van de positie van de boer in de keten. We hebben daarbij nadrukkelijk aandacht voor de transitiekansen van agrariërs, zowel voor agrariërs die blijven als wel stoppen.

Ons doel We gaan als proactieve gebiedspartner een bijdrage leveren aan een economisch perspectief voor het buitengebied in zijn algemeenheid en de agrarische sector in het bijzonder. We richten ons vooral op het opstellen en uitvoeren van een Uitvoeringsagenda. In deze agenda wordt nadere richting gegeven aan het perspectief van het buitengebied. In 2026 hebben we de verkregen inzichten en de uitgewerkte plannen vanuit het NPLG en PPLG omgezet in operationeel beleid gericht op de transitie van de agrarische sector. En in 2026 zijn er in deelgebieden zichtbare stappen gezet met betrekking tot zowel het perspectief voor de landbouw als de natuur- en waterdoelen. Via de volgende inspanningen willen we ons doel bereiken: •

We zetten menskracht en middelen in om lokaal en bovenlokaal een voortrekkersrol te vervullen. We zijn partner in de NOT-Gebiedsprocessen. 16

•

Het agrarisch consulentschap zetten we voort, evenals de rol van de ervencoach voor de landbouw. Dat geldt ook voor onze betrokkenheid bij De Landbouwers (voorheen Mineral Valley Twente) en LEADER. Samen met de provincie, het waterschap, maatschappelijk partners en stakeholders stellen wij de NOT Gebiedsagenda 2023- 2030 op.

•

We brengen de uitgangspositie in kaart en ontwikkelen een gemeentelijke visie op toekomstige economische dragers voor ons buitengebied.

•

Bedrijfsbezoeken en persoonlijke contacten op het erf zijn een belangrijk onderdeel van onze (persoonlijke) inzet.

•

We hanteren een aanpak op doelgroepen. We richten ons vooral op transitiekansen van agrariërs en hebben daarbij ook oog voor de sociaal maatschappelijke impact.

Hoe leverden we een bijdrage aan een toekomstbestendige agrarische sector? Het jaar 2023 heeft nog niet de gewenste zekerheid en richting gebracht die we vanuit het programma Buitengebied in Balans hadden gewenst. We hebben te maken gehad met provinciale en landelijke verkiezingen waardoor vertraging en onzekerheid is ontstaan. We hebben getracht in deze fase van “stilstand” ons netwerk in het buitengebied, de provincie en met andere relevante partijen te versterken. Tevens hebben we agrariërs zo goed als mogelijk geïnformeerd of laten informeren over de ontwikkelingen, de mogelijkheden en onmogelijkheden. Knoppen bedienen. We hebben in 2023 aan veel verschillende ambtelijke en bestuurlijke tafels gezeten om de belangen van onze inwoners, agrariërs en gebiedsopgaven te behartigen. Denk daarbij aan de VNG, de P10 en de verschillende provinciale gremia. Op dit moment is het concept Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) een belangrijke kapstok voor ons. We hebben zo goed mogelijk al die ontwikkelingen gevolgd en onze invloed aangewend waar mogelijk.

In dat kader hebben we actief deelgenomen aan onder meer: • de ambtelijke en bestuurlijke gebiedstafels Noordoost-Twente • het gebiedsteam NOT dat moet zorgdragen voor de uitvoering van het PPLG in Noordoost Twente (hierin zitten vertegenwoordigers vanuit provincie, waterschap, gemeenten, agrariërs en terreinbeheerorganisaties). • de verkenning van gebiedsprocessen en • de opstart van zogenaamde koploper projecten. In 2023 hebben een zienswijze ingediend op het concept-PPLG, een (schriftelijke) reactie gegeven op de concept Landbouwvisie van de provincie en ander voorgenomen beleid van de provincie op het vlak van ruimtelijke ordening. In al die overleggen en reacties van ons hebben we nadrukkelijk gepleit voor het belang van een perspectief voor de agrarische sector, de sociaaleconomische leefbaarheid van ons buitengebied en de behoefte aan maatwerk. Iedere gelegenheid grijpen we aan om aan te geven hoe ingrijpend de gevolgen van de bundeling van alle opgaven in Noordoost-Twente gaan zijn. Als gemeente Dinkelland werken we steeds nadrukkelijker samen met Losser, Oldenzaal en Tubbergen op het thema buitengebied. Door meer massa te creëren hopen we meer aan invloed te winnen. Samenlevingsgerichtheid. We hebben in 2023 voortgebouwd aan duurzame relaties in een krachtenveld waar de belangen ver uit elkaar liggen.

Onze wethouder heeft regelmatig agrariërs bezocht voor zogenaamde keukentafel gesprekken. Ambtelijk hebben we diverse gesprekken met agrariërs gevoerd die willen gaan stoppen of transformeren. Ons doel daarbij is om hen zo goed mogelijk te informeren over de (on)mogelijkheden. Begin 2023 is een informatieavond georganiseerd met de ervencoaches voor boerinnen. Het doel was om ook hen te informeren over de transitie en hen te inspireren. Dit gaat herhaald worden. In 2023 zijn we gestart om twee keer per jaar bijeenkomsten te organiseren voor de gezamenlijke gemeenteraden van de vier gemeenten NOT over de ontwikkelingen en specifieke thema’s.

17

Sociaal maatschappelijke impact. We zijn voortdurend alert op de effecten van activiteiten die plaatsvinden en die impact hebben op mens en maatschappij. In het bijzonder hebben we aandacht voor de transitiekansen van de “blijvers” en het bieden van een perspectief op de “stoppers”. Daarbij probeert de gemeente zo veel als mogelijk de betrokkenen te goed informeren en maatwerk te leveren. In het najaar hebben we opdracht gegeven tot het laten uitvoeren van een gebiedsanalyse die in 2024 gereed komt. Deze wordt ook gedaan voor Tubbergen, Losser en Oldenzaal. Daarmee kunnen we ontwikkelingen in het agrarisch gebied beter duiden en sturen en de feitelijke uitgangssituatie beter in beeld brengen bij betrokkenen. Tevens kunnen deze gebiedsanalyses de gebiedsgerichte aanpak in NOT ondersteunen. Er is in onze gemeente nadrukkelijk aandacht voor het mentale welzijn binnen de agrarische sector waar de onzekerheid groeit en spanningen toenemen door uitblijvende duidelijkheid. De onafhankelijke erfcoaches spelen hierin een belangrijke doorverwijzingsrol.

Aangenomen moties en amendementen Moties Transitie agrarische sector In de raadsvergadering van 20 december 2022 is de motie Transitie agrarische sector unaniem aangenomen. De motie draagt het college op om: •

Het Kabinet en Gedeputeerde Staten van Overijssel op te roepen de voorgestelde gebiedsgerichte aanpak samen met onze agrariërs (bottom up) vorm te geven door in overleg de invulling en regie in de regio te leggen;

•

Bij het Kabinet en Gedeputeerde van Overijssel erop aan te dringen de daarvoor noodzakelijke middelen uit het betreffende Transitiefonds voor de gebiedsgerichte aanpak in overleg met de Provincie Overijssel aan de Twentse gemeenten over te dragen en daarover nadere afspraken te maken;

•

Deze motie toe te sturen aan de Twentse gemeenteraden.

Stand van zaken: De motie is uitgevoerd. Conform de oproep in de motie heeft het college, tezamen met de colleges van de vier NOT-gemeenten, een reactie opgesteld op het Provinciaal Programma Landelijk Gebied van de provincie met daarin de oproep op korte termijn inhoudelijk vorm te geven aan de gebiedsgerichte aanpak van een aantal initiatieven in NOT en daarvoor de benodigde middelen te reserveren. Zodra de reactie formeel is goedgekeurd en verzonden zullen wij de raad hierover informeren. De motie is te raadplegen via de volgende link: Moties 2022

Actielijn 2 Ons unieke landschap en natuur worden geborgd We willen de landschapskwaliteiten van Noordoost-Twente en dus ook van Dinkelland behouden en ontwikkelen. We maken ons sterk voor het behoud van ons veelzijdige cultuurlandschap, de natuur en de biodiversiteit.

Ons doel We gaan ons inzetten voor het behoud en vergroten van de kwantiteit en kwaliteit van ons unieke landschap, de natuurwaarden en biodiversiteit. Met verdienmodellen voor grondeigenaren als voorwaarde biedt vergroting van kwaliteit en kwantiteit van natuur, landschap en biodiversiteit een bijdrage aan toekomstperspectief. Dat doen we als gebiedspartner, als kartrekker, als beïnvloeder of als overheid die regels stelt.

18

In 2026 hebben we reële stappen gezet voor verbeteren van kwaliteit van landschapselementen, is de biodiversiteit op gemeentegronden toegenomen en gebruiken we onze netwerken om de waarde van natuur, landschap en biodiversiteit aandacht te geven en te versterken.

Hoe leverden we een bijdrage aan de borging van ons unieke landschap en natuur? N2000 Als gemeente zijn we op meerdere vlakken vertegenwoordigd in de Natura2000 processen. We zijn tot 1 juli 2024 bestuurlijk trekker van een aantal N2000 gebieden in Dinkelland. Daarnaast zijn we lid van de projectgroepen voor de N2000 ontwikkelopgave en van de technische werkgroepen om het gemeentelijk belang te verwoorden en te adviseren op vergunningsprocessen etc. Waar de ontwikkelopgave is afgrond zijn we betrokken bij de beheerfase van de N2000 gebieden. Bij de herziening van de beheerplannen is en wordt het gemeentelijk belang en dat van haar inwoners vertegenwoordigd in de klankbordgroepen Inpassen projecten Bij de ontwikkeling van projecten zaten we, waar mogelijk, vroegtijdig aan tafel als het gaat om ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit en landschapskwaliteit. We hebben gesprekken gehad met initiatiefnemers en ontwerpers en gebruiken daarbij onze landschapskwaliteiten en kenmerken als uitgangspunt voor het ontwerp. Onze landschapskwaliteit en de waardenkaart die gebaseerd is op de omgevingskwaliteit van het buitengebied is onze leidraad. We blijven ons continue inzetten op een duurzame, kwalitatieve landschappelijke inpassing die voor de toekomst bijdraagt aan landschapsherstel en/of bouw.

Kennis en informatie We hebben dit jaar verschillende projecten ondersteund en mede gefinancierd zoals de Boomdeeldagen, het Struweelhagen project en het Project Bosplantsoen van Stichting Behoud Twents Landschap. Door de deelname aan deze projecten is kennis over natuur, het landschap en biodiversiteit bij inwoners vergroot. Daarnaast hebben we in diverse bijeenkomsten, zowel intern als extern, met inwoners, ambtenaren en bestuurders, ingezet op kennisverbreding over alle opgaven m.b.t. natuur en water in het buitengebied. Ook hebben we ingezet op het delen van kennis over de natuurgebieden in Dinkelland, over de natuurdoelen, benodigde werkzaamheden en de noodzaak daarvan. Beleidsstrategie Voor de omgevingskwaliteit zijn de landgoederen in de gemeente van groot belang. Deze zijn echter beperkt in de waardenkaart en omgevingsvisie opgenomen. Er is in 2023 een start gemaakt voor een onderzoek naar de waarden en kwaliteiten van de landgoederen. Dit onderzoek wordt na af ronding vertaald naar de waardenkaart, omgevingsvisie en ruimtelijk beleid. Knoppen bedienen Ook hier hebben we in 2023 aan veel verschillende ambtelijke en bestuurlijke tafels gezeten om de belangen van onze natuur en landschap te behartigen en kenbaar te maken dat we agrariërs nodig hebben voor onder andere het beheer van ons landschap.

Zo waren wij vertegenwoordigd bij diverse provinciale overlegstructuren, o.a. over Natura2000, de Bossenstrategie, Ecosysteemdiensten en regelgeving over houtopstanden, wat onder andere geleid heeft tot een handreiking vanuit provincie richting gemeenten, waarin het beleid op landschapskwaliteit van Dinkelland/Tubbergen als voorbeeld gesteld wordt voor heel de provincie. Ook heeft onze proactieve houding ertoe geleid dat voor de uitwerking van de provinciale bossenstrategie onze beleidslijn op landschapskwaliteit het uitgangspunt is geworden. We hebben iedere kans aangegrepen om kenbaar te maken hoe belangrijk ons landschap en natuur is en dat het bepalend is voor de leefbaarheid van ons gebied. Ook met het Waterschap hebben we overleg gevoerd over projecten in Dinkelland. Daarnaast is er regelmatig overleg met verschillende partijen op gebied van natuur en landschap, ‘groene regelgeving’ en ontwikkelingen in het buitengebied.

19

Dit zijn o.a. de terrein beherende organisaties, LNV, de WBE’s, landgoederen, stichtingen zoals SNMO en SBTL, vrijwilligersgroepen die bezig zijn met streekeigen landschap en particulieren die een bijdrage willen leveren voor natuur en landschap. Biodiversiteit Met onze deelname aan het project Twente bloeit is in 2023 gewerkt aan een betere kans voor biodiversiteit in de toekomst. Hiermee wordt beoogd om enerzijds de biodiversiteit te vergroten door versterking van natuur en landschap (werken aan een betere groene en blauwe dooradering) en anderzijds kwalitatief beheer als reëel economisch verdienmodel in te zetten voor grondeigenaren. Er is volop gebruik gemaakt van de groene en blauwe diensten, wat leidt tot kwalitatief beheer van landschap en verbetering van de biodiversiteit. Er is gewerkt aan een plan voor het planten van extra bomen. Door gemeentelijk maaibeheer dat gericht is op verschraling, worden leefomstandigheden gecreëerd die geschikt zijn voor diverse flora en faunasoorten en daarmee de biodiversiteit vergroten.

Aangenomen moties en amendementen Moties Biodiversiteit In de raadsvergadering van 8 november 2022 is de motie Biodiversiteit unaniem aangenomen. De motie draagt het college op om: •

Om op korte termijn met beleidsregels te komen om het inzaaien actief en zoveel mogelijk te stimuleren tot het moment van starten van de ontwikkeling en daarna aansluiting te zoeken bij het project: De Groene Loper;

•

Deze beleidsregels proactief en duidelijk te communiceren naar burgers en initiatiefnemers;

•

De kosten die gemoeid zijn met het uitvoeren van deze beleidsregels en met het bloemenmengsel via een separaat voorstel te onttrekken uit de reserve incidentele beschikbare algemene middelen.

Stand van zaken: De motie is uitgevoerd. De motie is te raadplegen via de volgende link: Moties 2022

Financiën Buitengebied in Balans Actielijn Agro In de begroting 2023 is, voor de gehele coalitieperiode, een bedrag van €400.000 beschikbaar gesteld en gestort in de “Reserve College akkoord 2022 – 2026”.

20

Voor de jaarschijf 2023 was €70.000 beschikbaar gesteld. In 2023 zijn onderstaande uitgaven onttrokken aan genoemde reserve. Uitgaven 2023: Interim programmaregisseur

€25.000

Bijdrage aan provincie Overijssel in “Toekomstgerichte Erven” (erfcoaches)

€8.000

Gebiedsanalyse

€25.000

Totaal

€58.000

De te verwachten uitgaven over de gehele coalitieperiode betreffen de erfcoaches 2024 en 2025, de gebiedsanalyse, externe inhuur, vullen rubriek Boeren met Passie, "crowd funding 1001 hectare kruidenrijk grasland" en tijdelijke uitbreiding van capaciteit voor “buitengebied in balans”. Via de Algemene uitkering is voor de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied een decentralisatie-uitkering toegekend. Het bedrag van €58.000 zit in het voorstel van resultaatbestemming bij deze jaarstukken. Een aanvulling op dit budget.

Actielijn Natuur/landschap In de begroting 2023 is, voor de gehele coalitieperiode, een bedrag van €100.000 beschikbaar gesteld en gestort in de “Reserve College akkoord 2022 – 2026”.

21

Voor de jaarschijf 2023 was €20.000 beschikbaar gesteld. In 2023 zijn er geen uitgaven geweest. De te verwachten uitgaven over de gehele coalitieperiode betreffen het project “Twente Bloeit” en een “onderzoek naar de landgoederen”. Subsidies Hieronder een overzicht van de in 2023 lopende subsidie. Deze middelen lopen over meerdere jaarschijven.

Toegekend subsidiebedrag: Per verstrekker/project; Toegezegde cofinanciering: Wat hebben we afgesproken minimaal bij te dragen per project. Besteding: Hoeveel is er in 2023 en tot en met 2023 besteed als subsidiabele uitgaven; Welke subsidies zijn definitief vastgesteld.

22

(Bedragen x € 1.000)

Raming begrotingsjaar voor wijziging

Raming begrotingsjaar na wijziging

Realisatie begrotingsjaar

Verschil realisatie versus begr. na wijz.

Baten

0

4

1

-3

Lasten

228

253

219

34

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten

-228

-249

-218

31

Onttrekkingen aan reserves

60

90

58

-32

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

-168

-159

-160

-1

Gerealiseerde totaal resultaat van baten en lasten

Hieronder wordt op hoofdlijnen aangegeven hoe de verschillen tussen de gerealiseerde bedragen en de begrote bedragen na wijziging zijn ontstaan. Mutaties reserves Het verschil op de mutaties van de reserves betreft voornamelijk een lagere onttrekking voor het werkbudget Ons unieke landschap voor €20.000. Een gedetailleerde toelichting op de verschillen tussen gerealiseerde bedragen en begrote bedragen na wijziging is te vinden in de Jaarrekening 2023 onder "Toelichting en analyse op de baten en lasten".

23

Programma Iedereen Gezond Inleiding Iedereen Gezond Gezond zijn is veel meer dan niet ziek zijn. Gezondheid gaat over sociale, mentale, financiële (of economische) en fysieke gezondheid. Het doel is dat onze inwoners in 2026: •

Minimaal even gezond en gelukkig zijn (fysiek, mentaal, sociaal en economisch)

•

En het gevoel van veiligheid behouden ten opzichte van 2021

Wij ontwikkelen een actuele en vernieuwende visie op het sociaal domein. De beschikbare financiële middelen in het gemeentelijke sociale domein worden efficiënt en effectief ingezet, waarbij we prioriteiten stellen, keuzes maken en op zoek gaan naar slimme combinaties. We vertalen onze ambities naar vier actielijnen; •

De zorg voor onze inwoners is op orde

•

Gezond in je lijf en in je hoofd

•

Iedereen doet mee

•

Iedereen is veilig

In dit programma maken we ook de afweging hoe om te gaan met de unaniem aangenomen verzamelmotie met betrekking tot het onderwerp: •

Meer inzetten op vroegsignalering van armoede, eenzaamheid en jeugdhulp, bijvoorbeeld door de inzet van de buurtsportcoaches

•

Stimuleren van sportactiviteiten voor oud en jong, bijvoorbeeld door het (mede) realiseren van beweegtuinen

•

Toegankelijkheid van mensen met een beperking verbeteren

•

Voorkomen van jonge preventieprogramma;

aanwas

in

de

criminaliteit,

bijvoorbeeld

door

een

regionaal

Actielijn 1 De zorg voor onze inwoners is op orde Onze ambitie is om pro-actiever en zo vroeg mogelijk met onze partners en inwoners (preventief) te werken aan gezondheid. Wij willen korte lijnen tussen de gemeente, zorgaanbieders en zorgontvangers. Met als doel: zorg menselijker, efficiënter, effectiever en dichtbij. Onze inzet richten we op het organiseren en verbeteren van de korte lijnen door middel van een gebiedsgerichte integrale aanpak van de zorg. We werken actief samen met alle partners in het zorgdomein. Bij deze ambitie past onze financiële inzet op de (areaal-)ontwikkelingen, de POH jeugd-GGZ en de coördinator externe verwijzer.

Ons doel We spannen ons in om de zorg en ondersteuning beter in te richten vanuit het perspectief van inwoner(s), dichtbij en met de menselijke maat als uitgangspunt.

Hoe leverden we een bijdrage aan het op orde komen van de zorg voor onze inwoners? •

Algemene voorzieningen dichtbij, gebiedsgericht en integraal. We organiseren de algemene voorzieningen dichtbij, gebiedsgericht en integraal. We nemen daarbij de werkwijze van de dorpsondersteuner in Saasveld als basis. Daarbij positioneren we de kernondersteuner als spil in de kernen op basis van de behoefte in de kernen, met korte lijnen naar Schakel.

24

•

Preventief. We werken preventief en zo vroeg mogelijk in meer samenwerking met onze partners en inwoners aan de zorg en ondersteuning voor onze inwoners.

•

Samenlevingsgericht. We werken samenlevingsgericht. We benutten onze ogen en oren in de wijk beter door pro-actief in gesprek te gaan met onze uitvoerende partners en inwoners. We delen in deze gesprekken trends en ontwikkelingen, zijn alert op de samenhang der dingen en toetsen deze aan ons beleid.

•

Mantelzorgers. We verbeteren de aandacht en regelingen voor mantelzorgers.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Dorpsondersteuner In nauwe samenwerking met inwoners zijn dorpsondersteuners van start gegaan in Deurningen, Weerselo, Noord-Deurningen, Lattrop-Breklenkamp en Tilligte, naast de al aanwezige dorpsondersteuner in Saasveld. De dorpsondersteuner zorgt er als spil in de kernen voor dat signalen en hulp- en ondersteuningsvragen van inwoners, zowel collectief als individueel, eerder op de juiste plaats terechtkomen. Daardoor worden inwoners sneller geholpen en kan duurdere zorg voorkomen worden. Dit draagt bij aan de leefbaarheid in de kernen en het sluit ook aan bij de transitie die we in willen zetten, van maatwerk naar preventie en vrij toegankelijke (voorliggende) voorzieningen, gebiedsgericht en dichtbij de inwoners. Versterken jeugdpreventie Het lokale project versterken Jeugdpreventie is uitgevoerd tussen maart 2023 en december 2023 en heeft geleid tot mooie resultaten, die bijdragen aan het versterken van het lokale hulp,- en ondersteuningsaanbod voor de jeugd en gezinnen uit Dinkelland. Samenwerkingspartners, zoals het onderwijs, kinderopvang, praktijkondersteuner-jeugd huisartsen, SWTD, Wijkracht, fysiotherapie, en GGD zijn betrokken en positief over de uitkomsten. Woonzorgvisie In 2023 is samen met Bureau HHM en Tellers&Benoemers gestart met het traject rondom de woonzorgvisie.

In 2023 stond de analysefase centraal waarbij zowel kwantitatief als kwalitatief gegevens zijn verzameld ten aanzien van de ontwikkeling van diverse doelgroepen (ouderenzorg, jeugdzorg, gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg). Innovatiegarage Provincie Overijssel heeft de subsidie voor het project 'innovatiegarage' goedgekeurd. De 'innovatiegarage' richt zich op het verbeteren en slimmer organiseren van de ketenprocessen van de ouderenzorg. Dit doen wij samen met de gemeente Oldenzaal, gemeente Tubbergen, Menzis, Thoon, Mediant, Medisch Spectrum Twente, Roessingh en meerdere zorgpartijen. Er zijn meerdere sessies geweest waarbij de knelpunten van de clientreizen in beeld zijn gebracht en de samenwerking op die punten zijn verbeterd. Versterken vrij toegankelijke (voorliggende ) voorzieningen De kulturhusen uit de gemeente Dinkelland hebben een convenant getekend. In dit convenant geven de kulturhusen aan dat zij graag een bijdrage willen leveren aan het versterken van het preventieve aanbod en de algemene voorzieningen in de kulturhusen. De gesprekken hierover met de kulturhusen zijn in volle gang.

25

Actielijn 2 Gezond in je lijf en in je hoofd Wij zien een forse opgave als het gaat om overgewicht en alcoholgebruik. Wij willen dat alle inwoners zich bewust zijn van het belang van een gezonde leefstijl. Daarom stimuleren we sport en beweging op basis van maatwerk voor verschillende leeftijdsgroepen. Ook zetten we in op vitale voorzieningen en verenigingen, cultuurbeleving, persoonlijke ontwikkeling en een veilige en gezonde leefomgeving.