Bijlage 5 -Evaluatie programma Gezonde kinderen in krappe tijden 2020.pdf

Evaluatie Programma ‘Gezonde kinderen in krappe tijden’

Ervaringen en adviezen van de tandems die het programma uitvoerden

AWJTwente Maart 2020

Colofon Auteurs Mariska Jacobs-Ooink, Saxion Margriet Braun, Saxion Astrid Altena, Saxion Met bijdragen van: Riet Haasnoot, GGD Twente Judith Waleczek, GGD Twente Magda Boere-Boonekamp, Universiteit Twente Ariana Need, Universiteit Twente Janoe Musch, Universiteit Twente © 2020 Academische Werkplaats Jeugd in Twente, maart 2020, 2e versie. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en openbaar gemaakt. Deze publicatie is tot stand gekomen dankzij financiering van ZonMW. Onze dank gaat uit naar tandems die het programma Gezonde kinderen in krappe tijden hebben uitgevoerd, geëvalueerd en input hebben gegeven voor verbeterpunten van het programma. In willekeurige volgorde bedanken we: Carla Boerrigter, Ellen Reuvers, Monique de Groote, Mariska Jogems, Astrid Wessling, Martine Nijkamp, Mendy Versteeg, Irina van der Steeg, Christine Mulder, Anneke Hoitinga, Mirella Hendriks, Peter van Heteren, Esther Houpst-Holtkamp, Marion Vreeswijk, Maarten Gillich en Yvonne Posthuma.

Academische Werkplaats Jeugd in Twente GGD Twente Secretariaat AWJTwente Nijverheidstraat 30 7511 JM Enschede Telefoon 053 – 487 6900 Website https://www.AWJTwente.nl/ E-mail AWJTwente@regiotwente.nl

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................ 4 Aanpassingen doorgevoerd op basis van de evaluaties ..................................................... 5 Inzichten verkregen uit evaluaties met tandems ............................................................... 7 Literatuur ........................................................................................................................ 14 Bijlage I

Gezamenlijke tussenevaluatie tandems ......................................................... 15

P a g i n a 3 | 17

Inleiding Het programma ‘Gezonde kinderen in krappe tijden’ is ontwikkeld door de Academische Werkplaats Jeugd in Twente, waar onderzoekers, professionals uit Twentse gemeenten, personen met ervaring met armoede en ouders die met een krappe beurs moeten rondkomen, met elkaar samenwerken. In de periode mei 2018 tot mei 2019 heeft het programma in zeven Twentse gemeenten gedraaid. Tegelijk is er een studie gedaan naar de effectiviteit van het programma, waaruit blijkt dat er kleine positieve effecten zijn op de zelfgerapporteerde gezondheid van ouders die deelnamen aan het programma. Zo zijn er verbeteringen in de mate van empowerment, gedragscontrole en sociaal welbevinden gevonden (Altena et al, 2020). Het programma bestaat uit een reeks groepsbijeenkomsten die zijn vormgegeven rond de pijlers van positieve gezondheid. Ouders werken er aan de verbetering van het welbevinden en de gezondheid van hun kinderen en doen dit door ook aan hun eigen welzijn en gezondheid te werken. Het programma werd uitgevoerd door een ‘tandem’ van een professional en een ouder met ervaring in het leven met een krappe beurs. Ter voorbereiding op het programma hebben alle tandems een training gevolgd. Gedurende de uitvoering van het programma heeft een tussentijdse evaluatie met twee tandems plaatsgevonden.

Vervolgens zijn, toen in elke betrokken gemeente het programma was afgerond, evaluatiegesprekken gevoerd met alle zes tandems die het programma in hun eigen gemeente hebben gedraaid. Dit evaluatierapport geeft een overzicht van de inzichten verkregen uit deze evaluaties. Op basis van de evaluaties zijn aanpassingen doorgevoerd in het programma en de training voor tandems.

P a g i n a 4 | 17

Aanpassingen doorgevoerd op basis van de evaluaties Op basis van de evaluaties zijn een aantal aanpassingen in het programma gedaan. Deze worden hier gepresenteerd en zijn verwerkt in de eindversie van het handboek (maart 2020). De aanpassingen zijn gedaan op basis van een aantal thema’s die uit de evaluatie volgen: -

Toegankelijkheid voor laaggeletterden

-

Aansluiten bij de leefwereld van deelnemers

-

Aantal bijeenkomsten

-

Training voor tandems

Toegankelijkheid voor laaggeletterden 

In het handboek van het programma zijn aanvullingen gedaan om beter aan te sluiten bij deelnemers die laaggeletterd zijn. Zo is de eenvoudige tool van Positieve Gezondheid als optie opgenomen in het draaiboek. Bij deze tool worden makkelijkere woorden gebruikt en er wordt gebruik gemaakt van afbeeldingen om de leesbaarheid te vergroten.



In het handboek is extra materiaal opgenomen in de vorm van verschillende werkvormen die ouders met hun kinderen kunnen gebruiken.



Omdat het handboek de leidraad vormt voor de tandem en deze niet ter beschikking wordt gesteld aan de deelnemers aan het programma, is ervoor gekozen de vertaalslag zoveel mogelijk door de tandems te laten uitvoeren. In de training voor tandems, ter voorbereiding op de uitvoering van het programma, is hiervoor extra ruimte gemaakt.

Aansluiten bij leefwereld deelnemers 

Begrippen in het programma handboek die weerstand of onduidelijkheid kunnen opleveren bij deelnemers zijn vervangen. Bijvoorbeeld: ‘stress-reducerende oefeningen’ en ‘mindfulness’ zijn vereenvoudigd naar ontspanningsoefeningen. Dit sluit beter aan bij deelnemers volgens de tandems.



Met betrekking tot de werving van deelnemers: warme en directe communicatie werkt volgens tandems het beste, omdat deelnemers hierdoor echt gezien worden, vragen kunnen stellen en bezwaren van deelnemers besproken kunnen worden. Bovendien geeft de warme werving de tandem inzicht in wat er bij de deelnemers speelt en wat hun behoefte is. Maak bij de werving gebruik van de bestaande kanalen die in de gemeente voorhanden zijn.



De naamgeving van het programma, Gezonde kinderen in krappe tijden, is een punt van aandacht. De naam van het programma is verschillend ontvangen in Twentse gemeenten, enerzijds is de naam passend, anderzijds roept deze op dat het alleen om kinderen gaat, terwijl er in het programma ook veel aandacht is voor de gezondheid van de ouders. De titel van het programma blijft vooralsnog ongewijzigd.

Aantal bijeenkomsten 

Het aantal bijeenkomsten in het handboek is uitgebreid met een optionele zesde en zevende bijeenkomst. Deze kunnen worden gebruikt wanneer deelnemers en tandems P a g i n a 5 | 17

de ontstane groepscontacten willen continueren. De periode tussen de vijf standaard bijeenkomsten is twee weken. Voor de zesde en zevende bijeenkomst kan de keuze worden gemaakt om deze als terugkombijeenkomsten in te zetten, bijvoorbeeld maandelijks of tweemaandelijks. De invulling van deze aanvullende twee bijeenkomsten is opengelaten om zodoende vanuit de deelnemers en het tandem tot eigen thema’s te kunnen komen. Belangrijk is om in de oorspronkelijke vijf bijeenkomsten de onderwerpen aan bod te laten komen zoals die beschreven staan. Het is dus niet de bedoeling om de inhoud van die vijf bijeenkomsten te verdelen over zes of zeven bijeenkomsten.

Training voor tandems 

De oorspronkelijke training voor tandems ter voorbereiding op de uitvoering van het programma vond plaats op één dag. De tandems vonden dit erg intensief en hadden het gevoel te worden overspoeld met informatie Daarom is besloten om de twee dagdelen te laten plaatsvinden op twee verschillende dagen. Inhoudelijk is de training zo aangepast dat er meer ruimte is om dieper op de uitgangspunten van het programma in te kunnen gaan. En daarnaast is er meer ruimte in dagdeel twee voor de afstemming van de tandem; werkwijze, afspraken, inzet van kwaliteiten, rolverdeling.



De aangepaste training is opgenomen in Handleiding training voor professionals en personen met ervaring (Jacobs-Ooink, et al., 2020).

Instroom van deelnemers 

Op gemeentelijk niveau is het van belang om te weten welke initiatieven en trajecten er zijn rondom Positieve Gezondheid en ondersteuning van ouders en kinderen die in armoede leven. Vanuit deze verschillende trajecten zou gekeken moeten worden wat verbindende elementen zijn, zodat deelnemers doorverwezen kunnen worden en zelf kunnen bepalen wat op welk moment past in hun situatie.

P a g i n a 6 | 17

Inzichten verkregen uit evaluaties met tandems In de periode dat het programma ‘Gezonde kinderen in krappe tijden’ draaide in verschillende Twentse gemeenten, heeft er een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden met betrokkenen uit twee gemeenten. Na afronding van het programma is met alle zes tandems, die in de zeven gemeenten het programma hebben uitgevoerd, geëvalueerd. De evaluaties borduren voort op inzichten uit de implementatiestudie van ‘Gezonde kinderen in krappe tijden’ (Musch, 2019). De evaluaties kregen vorm rond een aantal thema’s: verloop bijeenkomsten, samenwerking tandem, deelnemers, programma getrouwe uitvoering, suggesties voor het handboek en overig. De opbrengsten van de evaluaties zijn in Tabel 1 weergegeven. Thema’s 

Verloop bijeenkomsten

Samenwerking tandem

Deelnemers

Almelo

Programma getrouwe

Suggesties voor handboek

uitvoering

Gemeenten 



Bijeenkomsten zijn



De tandem werkte al



Vanaf de eerste



Alle onderdelen

in alle groepen

langer met elkaar samen

bijeenkomst zijn

van het

goed verlopen

voorafgaand aan het

deelnemers open

programma zijn

Dynamiek van de

programma.

naar elkaar en de

groepen was

Samenwerking en

tandem.

wisselend en

afstemming verliep op

daardoor was elke groep anders.





Overig (werving, training, onderzoek)



Links naar filmpjes



Een extraatje in de

actualiseren.

vorm van fruit tijdens

Ruimte blijven houden

de bijeenkomsten, een

gevolgd. Bij

voor onderwerpen waar

kleinigheidje werd erg

sommige

deelnemers mee komen.

gewaardeerd door

Motivatie om deel

onderdelen is

Aansluiting bij wat er

een natuurlijke wijze.

te nemen aan het

uitgebreider stil

leeft onder deelnemers is

De ervaringsdeskundige

programma was

gestaan dan bij

van belang.

heeft veel praktische

wisselend. Een

andere.

zaken ter voorbereiding

aantal deelnemers

laagdrempeligheid van

op de bijeenkomsten

gaf aan deel te

Almelo Doet Mee en

verzorgd.

nemen voor de

haar medewerkers. Via

De ervaringen die

waardebonnen die

een praatje aan de

werden gedeeld door

gekoppeld waren

koffietafel werden

deelnemers waren voor

aan de

ouders geïnformeerd

de tandem heftig.

vragenlijsten.

over het programma





deelnemers. 

Werving van deelnemers is heel vlot verlopen door de

Ruimte voor

en meldden ze zich

nabespreken met elkaar

aan.

was nodig na de bijeenkomsten.

Thema’s 

Verloop bijeenkomsten

Samenwerking tandem

Deelnemers

Losser

Programma getrouwe

Suggesties voor handboek

uitvoering

Gemeenten  

Goed, druk en ook



Verliep op natuurlijke



De deelnemers

gezellig.

wijze goed. Vulden

waren open in

Veel uitwisseling

elkaar aan.

houding en

tussen



Professional bewaakt en



Grotendeels

Overig (werving, training, onderzoek)



Er zijn eigenlijk te veel



Vijf bijeenkomsten is

gevolgd

onderdelen per

ervaren als beperkt; er

Aansluiten bij de

bijeenkomst. Inspelen op

is behoefte onder

gesprek.

obstakels van

wat er leeft is van belang

deelnemers en tandem

Redelijk hecht met

deelnemers en

om ruimte voor te

om langer door te

hebben



deelnemers,

leidt in banen,

herkenning en

ervaringswerker heeft

elkaar, deels

vanuit daar

erkenning,

een creatieve inbreng.

omdat een aantal

stappen te zetten

Soms werd de groep in

elkaar al kende

is van belang.

geschikt voor de

rechtstreeks contact

Sommige filmpjes

doelgroep. En een aantal

opnemen werkt het

aandacht voor elkaar



2-en verdeeld. Hierbij





Vertrouwensband





Sommige filmpjes niet

gaan 

Warme werving,

werd rekening gehouden

niet bij allemaal,

waren niet

waren niet te openen.

beste. Via andere

met de mondigheid van

afhankelijk van

helemaal passend

Kijkwijzer toevoegen

kanalen leverde

de deelnemers: de wat

bekendheid met

voor de groep

Oefeningen uitbreiden of

minder op. Werving

mondigere deelnemers

elkaar

deelnemers.

aanvullen

via FB Irina heeft ook

(ontspanningsoefeningen)

aantal deelnemers

bij de professional,



Laaggeletterdheid

minder mondig bij de

is gesignaleerd bij

ervaringswerker.

aantal deelnemers 



opgeleverd. 

Deelnemers versterken elkaar;

Deelnemers waren erg blij met de bonnen



Vragenlijsten waren

aanzet tot

lang en soms te

vrijwilligerswerk

ingewikkeld voor een

en stappen zijn

aantal deelnemers.

gezet.

P a g i n a 8 | 17

Thema’s 

Verloop

Gemeenten

bijeenkomsten

Oldenzaal



Bijeenkomsten

Programma getrouwe

Suggesties voor handboek

uitvoering 

De tandem heeft een klik



Deelnemers



Programma

en kon goed met elkaar

luisterden goed

grotendeels

en er kwam veel

samenwerken

naar elkaar, er

gevolgd, niet alle

De tandem heeft het

werd respectvol

onderdelen kunnen

Er werd veel

samenwerken en de

met elkaar

uitgewisseld

begeleiding van een

omgegaan

aan ervaringen

groep deelnemers als

ondanks de

door

leerzaam ervaren

deelnemers.





Rolverdeling werd vooraf



onderzoek)  

doen

Thema’s positieve



Werving via bekenden

gezondheid zijn relevant

werkte goed. Deelnemers

Laaggeletterdheid speelt

zijn persoonlijk

bij doelgroep, daarom

benaderd.

werkvormen aanpassen



Een programma als deze

Bepaalde begrippen

is extra waardevol als

zijn niet gedaan,

kunnen weerstand

daarnaast ook

verschillen.

omdat deze niet

oproepen. Deze anders

opvoedingsondersteuning

Af en toe wat

aansloten bij de

formuleren, zodat er



Huiswerkopdrachten

Overig (werving, training,



geboden kan worden.

Niet alleen

besproken, verliep heel

jaloezie en

deelnemers

bredere interpretatie

situaties of

natuurlijk

botsingen onder

(weerstand)

mogelijk is.

tijdens de bijeenkomsten

Aanvulling op elkaar, de

deelnemers (de

(mindfulness-

is ontstaan- om

maar ook

professional kon

een is trots op

ontspanningsoefeningen)

samenkomst voort te

suggesties en

onderdelen goed

hoe ze het redt

zetten- is last minute

adviezen

afronden

met weinig, de

vanwege afmeldingen

Rol van

ander ervaart

toch niet van de grond

af en toe

ervaringsdeskundige was

alleen stress)

gekomen

individuele

waardevol vanwege

nazorg geboden

verwijzingen binnen de

bij elkaar en veel

aan een

gemeente

openheid

problemen,



Deelnemers

verliepen goed op tafel 

Samenwerking tandem

Na afloop werd

deelnemer door de tandem







De soms schokkende





Deelnemers hebben niet door

aangrijpend. Samen

wat innerlijke

sparren werd als prettig

spanning met

ervaren en was helpend

hun kinderen

kunnen zetten.

Het wandelinitiatief dat

Herkenbaarheid

verhalen waren

om het van je af te



doet 

Twee deelnemers zijn vrijwilliger geworden bij Impuls n.a.v. bijeenkomsten

P a g i n a 9 | 17

Thema’s 

Verloop

Gemeenten

bijeenkomsten

Hof van Twente



Samenwerking tandem

Bijeenkomsten



Klik tussen tandem

zijn positief



Samenwerkingsafspraken

heel open in de

gemaakt vooraf

bijeenkomsten

Veel



hecht en er is

volledig gepland, vullen

een

elkaar aan 

Waardevol vanwege de



 

De groep is

bijeenkomsten is niet

Handboek als

ingaan op inhoudelijke kennismaking en

vanuit de groep

bij de groep is van

werkvormen

Aandacht gehad

belang te behouden

vertrouwensband

voor beleving van

Deelnemers

deelnemers en wat ze zelf zouden

bij elkaar.

ervaringen uit;

is aanvulling

Sociaal

Ervaringen delen draagt

isolement speelt

elkaar aan op de

bij velen

eigen rol in het



Training voorafgaand aan

Ruimte om aan te sluiten

van ervaringsdeskundige

bij aan herkenning



programma mag meer

wisselen

In mindset is

Handboek met daarin spreekt voor zich

herkennen veel



onderzoek) 

Veel ingegaan op behoeften en input



Overig (werving, training,

draaiboek is duidelijk en

aanvulling op elkaar. Rol

en zelfbeeld

Suggesties voor handboek

leidraad gebruikt.

Deelnemers

overeenkomsten 



Deelnemers zijn

over aanpak schulden en 

Rolverdeling in



uitwisseling

sparen

Programma getrouwe uitvoering

verlopen 

Deelnemers



willen aanpakken. 

Qua gezondheid

Deelnemers spraken

geheel

een verandering

is verandering in

in gezondheid

mindset

aan bod geweest,

zichtbaar

zichtbaar. De wil

niet altijd even veel

om aan te

tijd aan de

pakken is er.

onderdelen kunnen



Alle onderdelen zijn

besteden

P a g i n a 10 | 17

Thema’s 

Verloop

Gemeenten

bijeenkomsten

Enschede



Samenwerking tandem

bijeenkomsten



Veel samen voorbereid

beide groepen

aan bod geweest.

andersoortige

meer aan elkaar;

en uitgewerkt

waren redelijk

Was veel om aan

werkvormen zodat het

DOEN-beurs, Scoren

Aandacht voor taak en

hecht met elkaar.

bod te laten komen,

beter aansluit bij

met Gezondheid

Veel

rolverdeling t.a.v. waar

Een aantal kende

maar relevant.

laaggeletterden

uitwisseling

je goed in bent of

elkaar al langer

onderling van

bekend mee bent







Alle onderdelen zijn

onderzoek)

Tandem kende elkaar



De deelnemers in

Overig (werving, training,





Meer inzetten op





Zelf veel verdieping

Verbind projecten

Warme overdracht naar iets anders, een ander

Vertrouwde sfeer

aangebracht, kostte

Taken zijn samen

en open naar

veel tijd. Daardoor

verdeeld

elkaar

tijdkrapte in

Deelnemers

bijeenkomsten,

5 was

hebben (eerste)

mede door de tijd

combi van participatie,

intensief, 6

stappen gezet.

die het invullen van

werk, fysieke

bijeenkomsten

Daarna verdere

vragenlijsten in

zou beter

stapjes nodig

beslag nam.

ervaringen Aantal bijeenkomsten:

passen. Met



Suggesties voor handboek

Waardevolle

thema’s



Programma getrouwe uitvoering

met relevante 

Deelnemers







traject, verduurzamen 

Moet passend zijn (sport, groei)



Op zoek gaan naar de

behoeften 

Vragenlijsten waren te

Ouders hebben

moeilijk. Invullen

daarna elke

eerste stappen

kostte veel tijd en veel

maand

gezet in

tijd van tandem en de

terugkomdag,

bewustwording

zodat een

over de betekenis

thema

van gezondheid

toeleiding naar

uitgediept kan

en wat zij hierin

vervolgtrajecten voor

worden.

zelf willen

een aantal deelnemers

Behoefte aan

veranderen. De

meer

verandering bij

verdieping qua

kinderen kan pas

onderwerpen

daarna



bijeenkomsten 

N.a.v. bijeenkomsten

plaatsvinden en is nu daarom nog niet zichtbaar. 

Laaggeletterdheid speelt een grote rol in (niet volledig) mee P a g i n a 11 | 17

kunnen doen in de samenleving. 

Er is behoefte onder een aantal deelnemers om elkaar te blijven zien. Iemand moet het organiseren, de tandem was een van de prikkels.

P a g i n a 12 | 17

Thema’s 

Verloop

Gemeenten

bijeenkomsten

Tubbergen Dinkelland

 

Veel openheid

Programma getrouwe

Suggesties voor handboek

uitvoering 

Vanaf het begin een



Bewustwording



Onderdelen van het

Overig (werving, training, onderzoek)



Voldoende handvatten



Training vooraf kan

match bij tandem, een

onder deelnemers

programma zijn aan

in handboek, eigen

meer ingaan op hoe

Door het

duidelijke klik, ook op

is sterker

bod geweest, soms

keuze mogelijk op

samen te werken als

verhaal van de

persoonlijk vlak

geworden, andere

een ander vorm

basis van de soort

tandem; hoe sta je er

groep

zelf in? Oefeningen

Maak er een eigen

doen om lastige

Voelen elkaar aan en

mindset van eigen

werden

weten wat ze aan

rol

makkelijker

elkaar hebben

ervaringen







Niet iedere

gekozen 

Handboek is als



Omdenken in de

leidraad gebruikt en

programma van dat

praktijk gebracht

was bruikbaar

aansluit bij de groep

gedeeld in de

ervaringsdeskundige

groep en met

is hiervoor geschikt,

doorbrengen met

werden goed

luchtige werkvorm om

elkaar

het is soms best heftig

je kind en er echt

ontvangen. Waren

kennis te maken met

In de

wat ter sprake komt

‘zijn’.

passend en sloten

elkaar

In Denekamp is er

goed aan

bijeenkomsten



Rolverdeling was op





Aandacht voor tijd



Huiswerkopdrachten





behoefte aan

deelnemers; wat is nu

geweest voor

helder.

blijvend contact.

nodig? Elke

Ervaringswerker wilde

De groep blijft

bijeenkomst aandacht

omdenken;

vanuit haar ervaring

elkaar zien en

voor hoe het met

ouders cijferen

van betekenis zijn,

heeft een

zichzelf weg

professional bewaakte

whatsapp groep

voor de

het proces en de lijn

waar regelmatig

voren na te denken

kinderen.

van de bijeenkomsten

contact is.

over de take-home-

Aandacht

(aanspreken,

Kleine succesjes

message van de

geweest voor

terugpakken van het

werden gedeeld

bewust tijd

thema)

met elkaar



Vragenlijsten waren te moeilijk, lastig en veel



Bonnen werden positief ontvangen

Goed kijken naar

een natuurlijke wijze 

situaties te hanteren. 

Pickwick theezakjes

veel aandacht bewustzijn en



Deelnemers

in de groep

ervaringswerker



Samenwerking tandem

deelnemers gaat. 

Belangrijk om van te

bijeenkosmt 

Minder talige

nemen voor

onderdelen in het

jezelf

handboek i.v.m. laaggeletterdheid

Tabel 1: Inzichten en adviezen tandems

P a g i n a 13 | 17

Literatuur

Altena, A.M., Boere-Boonekamp, M.M., Braun, B.M., & Need, A. (2020). Het effect van het

programma ‘Gezonde kinderen in krappe tijden’ op de gezondheid van kinderen en hun ouders die in armoede leven in Twente. Een interventiestudie van de Academische Werkplaats Jeugd Twente. Enschede: Academische Werkplaats Jeugd in Twente. Musch, J. (2019). Implementation of 'Healthy Children in Low-income Families' : An

explorative study investigating the facilitating and impeding factors of a familyfocused poverty intervention and recommendations for improvement. (Masterthesis) Enschede: University of Twente.

Bijlage I

Gezamenlijke tussenevaluatie tandems

Tussenevaluatie programma Gezonde kinderen in krappe tijden (GKiKT) Datum:

Vrijdag 30 november 2018

Aanwezig:

Gemeente Enschede (ervaringswerker en professional), en Oldenzaal

(professional) Gespreksleider: Ellen van Kampen, onderzoeker Saxion Deze tussenevaluatie is gehouden om eerste ervaringen met het programma op te halen, in contact te blijven met de tandems tijdens de uitvoering van het programma en om zo nodig vragen te beantwoorden voor het vervolg. DE GROEP

Doelgroep: Het is niet gemakkelijk om alle onderwerpen uit het handboek aan bod te laten komen. Dit komt omdat deelnemers veel met elkaar willen delen, al vanaf de eerste bijeenkomst. Er is bij de deelnemers een grote behoefte aan ontmoeting. De groepsleden herkennen zich in elkaar en er is geen schaamte om te vertellen over de eigen situatie. Vooral alleenstaande moeders ervaren de groep als een klankbord dat ze niet hadden. In Enschede zijn de deelnemende vrouwen grotendeels van allochtone afkomst, in Oldenzaal zijn er autochtone deelnemers. Er komt zeer uiteenlopende problematiek aan orde. Van een kind dat seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaakt tot het uitwisselen van hoe er met gezondheid wordt omgegaan.

Korte termijn: In de groep (alleen moeders) komt ook ter sprake dat er veel op korte termijn wordt geleefd, er is weinig toekomstgerichtheid. Dit leeft ook door bij de oudere kinderen (in de gezinnen). Er lijken hoge eisen te worden gesteld aan bijvoorbeeld een (bij)baan in een supermarkt of winkel: “dit is niet voldoende, omdat dit de financiële

situatie onvoldoende verandert”. Er wordt daardoor niet gestart met werken. Prioritering: Van een aantal vrouwen in de groep wordt gezegd dat het leven in armoede voor hen een soort van bestaansrecht & controle/houvast/focus of status geeft. Alle vergoedingen, voorzieningen en mogelijkheden worden uitgezocht, waarmee enkele vrouwen zich lijken te willen profileren in de groepsbijeenkomsten. Het lijkt erop dat deze focus weer ten koste gaat van andere belangrijke zaken van het gezin. Prioritering op andere zaken dan op het gezin, huishouden en eigen ontwikkeling, speelt hier een rol.

Stress: Er wordt veel stress ervaren (veel piekeren en slecht slapen), omdat de deelnemers (moeders) soms niet weten hoe ze de volgende dag door moeten komen. Een mogelijke omschrijving hiervoor is een soort overlevingsmechanisme. De professionals verwijzen de moeders regelmatig door naar andere voorzieningen of groepsbijeenkomsten of geven een terugkoppeling aan de betrokken medewerker van de sociale teams.

Focus op kind: In de groep zijn ook een groot aantal alleenstaande moeders, een aantal moeders lijkt een bijzonder hechte (niet altijd gezonde) relatie te hebben met hun kind(eren). De deelnemers hebben de thematiek gezondheid goed op hun netvlies, echter hun leefstijl is nog niet altijd gezond.

Bespreken van armoede: Een grote groep moeders bespreekt hun situatie niet met de kinderen. Een groep moeders stelt het niet op prijs dat het netwerk financieel wil ondersteunen. Zeker bij allochtone netwerken lijkt de schaamte groot. Hierbij hebben de P a g i n a 15 | 17

allochtone opa ’s en oma’s vaak ook veel kinderen en kunnen zij, zo is de aanname, niet voor al hun kinderen financieel bijspringen.

Assertiviteit: In de groep zijn sommige deelnemende vrouwen meer dan andere vrouwen aanwezig qua ruimte die ze innemen in het delen van verhalen en behoeften. Vrouwen kunnen zich aangevallen voelen en minder veilig door de dominantie van een andere deelnemer. De begeleiders proberen iedereen een evenredig aandeel te laten hebben, maar dit is soms lastig te begrenzen. Om de assertiviteit van de deelnemers te vergroten zou de begeleider tips kunnen geven hoe iemand zelf zijn ruimte kan nemen in de groep. De valkuil is dat je als begeleider het gaat oplossen voor de deelnemer. Als begeleider is het echter juist van belang oog te blijven houden voor de veiligheid in de groep en dit bespreekbaar te maken.

Vervolg: Vanuit de groep is echt behoefte aan ontmoeting. De begeleider uit Oldenzaal wil een vervolggroep starten, gericht op ontmoeten en bewegen. HET HANDBOEK

Thema’s: De onderwerpen en opdrachten op ouder- en kindniveau staan door elkaar in het handboek. Dit vindt niet iedere begeleider even prettig. Een van de begeleiders vindt het meer passend om eerst te werken aan de items op ouderniveau en als hier een bepaald bewustzijn is ontstaan dan de koppeling te maken naar het kind. Zo zou ook het onderwerp “lekker in je vel” meer bij de eerste helft van de interventie aan bod kunnen komen, in plaats van aan het eind. Je staat zo eerst stil bij hoe de ouder in haar vel zit, waarna je een bruggetje kunt maken naar wat dit betekent voor het kind.

Flexibiliteit versus programma: Het handboek geeft veel ruimte voor eigen invulling, dit is fijn, alleen is dit niet helpend voor de verdieping. De begeleiders willen graag maatwerk leveren en ingaan op de behoefte van de groep, maar de interventie moet meer zijn dan alleen een ontmoetingsgroep waar enkel wordt gesproken over wat er speelt bij de deelnemers. Het is soms zoeken naar een balans tussen voldoende verdieping op de pijlers van het handboek en voldoende ruimte om aan te sluiten bij de deelnemers. De term beperkt maatwerk lijkt passend. Mindfulness oefeningen worden nu alleen aangeboden aan de mensen die dit willen. Voor sommige groepsleden is er een hoge drempel om dit soort oefeningen te doen. Vaardigheden oefenen, zoals spreken in de groep (staan los van het onderwerp) zijn ook bruikbaar in andere situaties, spreken op de school van je kind bijvoorbeeld.

Doelen: Het werken met doelen is een meerwaarde, maar is niet gemakkelijk. De opdrachten voor thuis worden niet gemaakt.

Verdieping: De begeleiders zijn enthousiast en voelen voldoende ruimte om bijvoorbeeld zelf onderdelen toe te voegen. De begeleiders uit Enschede hebben het onderwerp stress verder uitgediept door de “zes stress eigenschappen” te bespreken. Ze hebben de kidstool vergemakkelijkt, zodat dit voor de doelgroep beter te begrijpen is.

Tandem Aanvullend en van belang: In zijn algemeenheid wordt de tandemconstructie als prettig ervaren. De professional en ervaringsdeskundige vullen elkaar op natuurlijke wijze aan, waarbij zij elkaars expertise gebruiken. De balans vinden lukt redelijk goed. Taken worden verdeeld en de professional volgt het groepsproces, zij begrenst en zorgt dat P a g i n a 16 | 17

ieder een plek krijgt in de groep. Ook de professional vertelt persoonlijke verhalen, om de groepscohesie te versterken. Feedback over en weer wordt nog niet veel gegeven, de openheid om dit te doen is er wel. Afstemming over taken vindt veelal ter voorbereiding op de bijeenkomst plaats. Evaluatie vindt na afloop van de bijeenkomst plaats.

Thema gezondheid: De tandem uit Enschede heeft gezorgd voor sponsoren voor de vrouwen, er wordt elke bijeenkomst iets gegeven aan de groep. Dit deed de tandem uit Almelo ook.

Extra regelingen: Professionals gaan hier verschillend mee om blijkt uit de groepen in Enschede en Oldenzaal. Een voorbeeld is een aanmelding doen bij de LINDA foundation. De ene ouder lukt dit wel met hulp van de wijkcoach, de ander lukt het niet omdat de wijkcoach dit afwijst. Onderzoek

Voorwaarden voor opeenvolgende bijeenkomsten: Voor de volgende groepen in Enschede moet er een ruimte gehuurd worden, kost het koffie schenken geld en moet er misschien kinderopvang worden geregeld. De vraag die gesteld wordt is: wie is verantwoordelijk voor de kosten?

Communicatie en werving: In de wervingsflyer stond niet duidelijk vermeld dat de interventie alleen voor ouders van basisschoolkinderen in de leeftijd van 4-12 jaar is. Er kwamen een aantal aanmeldingen van ouders met kinderen van middelbare schoolleeftijd. Er is een behoefte onder ouders met oudere kinderen (in middelbare schoolleeftijd) om soortgelijke bijeenkomsten plaats te laten vinden. De thema’s van GKiKT spelen ook hier, al zijn de specifieke vragen en behoeften van ouders anders.

Ondersteuning invullen vragenlijsten: Er is geadviseerd om vragenlijsten in te laten vullen in het bijzijn van begeleiders. Vragen worden door de doelgroep soms niet goed begrepen of niet ingevuld, waardoor de check en ondersteuning van de tandem van belang is. Vragenlijsten werden zo nagelopen en als vragen niet ingevuld waren, werd gevraagd om dit alsnog te doen.

Programma-trouw: De brede kijk op gezondheid, door het goed aan bod laten komen van alle thema’s, is van belang. Er wordt door de tandems waarde gehecht aan de vrijheid om met thema’s en oefeningen in het handboek te schuiven. Er wordt zo rekening gehouden met behoeften die in de groep spelen, waardoor maatwerk plaatsvindt, maar toch alle aspecten van gezondheid aan bod komen in verschillende werkvormen.

Looptijd bijeenkomsten: Wat betreft de planning van de bijeenkomsten wordt aangegeven dat wat meer flexibiliteit wenselijk is. De tijd tussen de bijeenkomsten zou misschien niet twee weken hoeven te zijn. Tussen een aantal bijeenkomsten kan ook een week zitten, aangezien de opdrachten voor thuis door de deelnemers niet/ niet altijd worden gedaan.

P a g i n a 17 | 17