Begroting 2023 Dinkelland.pdf

Begroting 2023

Inhoudsopgave Inleiding begroting ......................................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 6 Van perspectiefnota 2022 naar begroting 2023 ............................................................................................ 7 Inleiding ...................................................................................................................................................... 7 1. Meerjarig saldo perspectiefnota 2022 .................................................................................................... 7 2. Mutaties bestaand beleid ....................................................................................................................... 8 3. Nieuw beleid / intensiveringen van beleid ............................................................................................ 11 4. Herzien meerjarig saldo ....................................................................................................................... 12 5. Specifieke mutaties .............................................................................................................................. 13 6.

Incidenteel beschikbare middelen waaronder de (belangrijkste) reserves .......................................... 16 Inleiding ambitiebegroting............................................................................................................................ 19 Uitwerking verzamelmotie ........................................................................................................................ 19 Programma Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 24 Actielijn 1

Naar een toekomstbestendige agrarische sector ................................................................. 24

Actielijn 2 Ons unieke landschap en natuur worden geborgd .................................................................. 25 Financiën Buitengebied in Balans ............................................................................................................ 26 Programma Iedereen Gezond ..................................................................................................................... 27 Actielijn 1 De zorg voor onze inwoners is op orde ................................................................................... 27 Actielijn 2 Gezond in je lijf en in je hoofd.................................................................................................. 28 Actielijn 3 Iedereen doet mee ................................................................................................................... 28 Actielijn 4 Iedereen is veilig ...................................................................................................................... 29 Financiën Iedereen Gezond ..................................................................................................................... 30 Programma Leefomgeving van de toekomst............................................................................................... 31 Actielijn 1

Verduurzamen - Op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen en werken ............... 33

Actielijn 2

Opwek - Duurzame energievoorziening ............................................................................... 34

Actielijn 3

Duurzame Mobiliteit .............................................................................................................. 35

Financiën Leefomgeving van de toekomst............................................................................................... 35 Programma Leefbare kernen....................................................................................................................... 37 Actielijn 1

Voor iedereen een passende woning ................................................................................... 37

Actielijn 2

Voldoende ruimte voor de economie en voor maatschappelijk verantwoord ondernemen . 38

Financiën Leefbare kernen ...................................................................................................................... 39

2

Programma Gemeente en de samenleving................................................................................................. 41 Actielijn 1 Gemeente en inwoners staan dicht bij elkaar en werken samen ............................................ 41 Actielijn 2 Een sterk en toekomstbestendig Noaberkracht....................................................................... 42 Actielijn 3 Financieel gezond blijven ........................................................................................................ 42 Financiën Gemeente en de samenleving................................................................................................. 43 Basisbegroting ............................................................................................................................................. 46 Programma Bestuur & middelen .............................................................................................................. 46 Programma Dienstverlening & burgerzaken ............................................................................................ 52 Programma Veiligheid .............................................................................................................................. 54 Programma Openbare ruimte & mobiliteit ................................................................................................

58 Programma Economie.............................................................................................................................. 61 Programma Onderwijs.............................................................................................................................. 64 Programma Sport & accommodaties ....................................................................................................... 66 Programma Cultuur & recreatie ............................................................................................................... 68 Programma Sociaal domein ..................................................................................................................... 71 Programma Milieu .................................................................................................................................... 77 Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening ............................................................................... 80 Paragrafen ................................................................................................................................................... 83 Lokale heffingen .......................................................................................................................................

83 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................................................. 91 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................. 100 Financiering ............................................................................................................................................ 105 Verbonden partijen ................................................................................................................................. 107 Grondbeleid ............................................................................................................................................ 119 Financiële begroting .................................................................................................................................. 121 Overzicht baten en lasten ...................................................................................................................... 121 Overzicht van baten en lasten per programma ...................................................................................... 123 Overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................................

127 Staat van incidentele baten en lasten .................................................................................................... 127 Structureel begrotingssaldo Dinkelland.................................................................................................. 134 Meerjarenbalans ..................................................................................................................................... 134 Overzicht taakvelden .............................................................................................................................. 135 Bijlagen ...................................................................................................................................................... 138 Bijlage 1: Overzicht reserves en voorzieningen ..................................................................................... 138 Bijlage 2: Vaststelling begroting ............................................................................................................. 144

3

Inleiding begroting Voor u ligt de begroting 2023 van de gemeente Dinkelland die door het college van Dinkelland aan u als raad aangeboden wordt. Deze begroting heeft als basis het collegeakkoord gemeente Dinkelland 20222026 met de naam "Vernieuwen, verbinden en versterken". Het zogenaamde ambitiedeel van deze begroting is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit collegeakkoord:  Buitengebied in Balans  Iedereen gezond  Leefomgeving van de toekomst  Leefbare kernen  Gemeente en de Samenleving Wij zijn er ons van bewust dat de inhoudelijke opgaven voor Dinkelland omvangrijk en complex zijn. En veel van wat er op ons af komt is nog lang niet uitgekristalliseerd; denk bijvoorbeeld aan de ontwikkelingen met betrekking tot het buitengebied, het milieu, de volkshuisvesting en de zorg. Om adequate antwoorden te kunnen geven in de dynamische omgeving van actuele en nieuwe maatschappelijke vraagstukken is een goed samenspel tussen raad en college essentieel. Wij willen dan ook graag inzetten op beleidsvorming en besluitvormingsprocessen gebaseerd op meer en eerdere betrokkenheid vanuit raad en samenleving. Wij zijn ervan overtuigd dat we in die verbinding het best kunnen komen tot passende, krachtige en vernieuwende antwoorden. De antwoorden die de inwoner van Dinkelland verdient.

Vandaar dat we in het Collegeakkoord gemeente Dinkelland 2022-2026 hebben gekozen voor een samenlevingsgerichte bestuursstijl. De beschrijving en de nadere uitwerking van de 5 opgaven heeft als basis het collegeakkoord 2022-2026 weergegeven en geeft de koers voor de komende 4 jaar aan. Naast de hiervoor aangegeven inhoudelijke beschrijving en uitwerking van de 5 opgaven wordt in deze begroting 2023 ook een eerste meerjarige financiële doorvertaling van het collegeakkoord weergegeven zoals opgenomen in de perspectiefnota 2022-2026. in het financiële hoofdstuk van deze begroting worden de benodigde meerjarige middelen in beeld gebracht. Naast de eerste financiële vertaling van het collegeakkoord 2022-2026 wordt deze begroting 2023 ook gekenmerkt door een aantal ontwikkelingen die de nodige risico's en onzekerheden met zich meebrengen. Als eerste noemen we de druk op de migratieketen waarvan we de gevolgen, zowel op korte als ook op lange termijn, nog niet goed kunnen inschatten. Wat we wel weten is dat deze druk voelbaar is op meerdere plekken in onze organisatie. Zowel bestuurlijk als binnen onze ambtelijk organisatie Noaberkracht. Dat dit ook zal leiden tot druk op onze dienstverlening en voorzieningen en daarmee ook op onze begrotingspositie is welhaast een zekerheid maar valt op dit moment nog niet goed te kwalificeren en te kwantificeren.

Uiteraard houden we uw raad op de hoogte van (de gevolgen van) deze ontwikkeling. Daarnaast lopen ook de financiële gevolgen van de inflatie en dan met name de prijzen van energie als een rode draad door deze begroting 2023. We hebben meer dan € 1 miljoen moeten onttrekken aan de stelpost prijscompensatie om de gevolgen van de gestegen prijzen op te kunnen vangen. Hierbij zijn de gevolgen van het "nieuwe" gascontract vanaf 1 januari 2023 nog niet meegenomen. Het moge duidelijk zijn dat ook hier sprake is van een onzekere situatie waarbij risico's op de loer liggen. Gezien de forse druk die de gestegen prijzen en dan met name energieprijzen al leggen op de huishoudens van onze inwoners is het college van mening dat een stijging van de lokale lasten voor het jaar 2023 zo beperkt mogelijk moet blijven. Vandaar dat wordt voorgesteld om alle huishoudens die worden aangeslagen voor gemeentelijke woonlasten (ozb, riool, en afval) eenmalig te compenseren voor de hogere lokale lasten in 2022. Dat betekent dat de gemeentelijke aanslag voor het jaar 2023 wordt verlaagd met € 26.

4

Een laatste ontwikkeling die niet onbenoemd kan blijven is Corona. Veel verder dan benoemen en toezeggen dat we de ontwikkeling van het Corona virus en de mogelijke gevolgen daarvan voor onze gemeente nauwlettend volgen kunnen we op dit moment niet. Tot slot hebben we in deze begroting 2023 een eerste aanzet gegeven aan de wens van de auditcommissie om de P&C documenten wat minder omvangrijk te maken. Zo hebben we de beschrijving van de 5 opgaven uit het collegeakkoord toegespitst op hoofdlijnen en hebben we bij de beschrijving van de basisprogramma's meer gebruik gemaakt van verwijzingen. Ook bij de paragrafen hebben we ons wat meer beperkt tot de hoofdlijnen en kaders van het beleid. Een volgende stap is het kritisch beschouwen van de verschillende bijlagen op nut en noodzaak en het nader uitwerken van het rapport van de rekenkamercommissie over de beleidsindicatoren. In de komende P&C documenten komen we met vervolgstappen en nadere uitwerkingen.

5

Leeswijzer In deze leeswijzer worden een aantal zaken toegelicht zodat u de begroting makkelijker kunt lezen. Allereerst een korte toelichting op de opbouw van de begroting. De begroting bestaat uit de volgende onderdelen: 1. De Ambitiebegroting: de programma's met de vertaling van het collegakkoord. 2. Basisbegroting: hierin komen alle reguliere en jaarlijks terugkerende zaken aan de orde. 3. De verplichte paragrafen 4. De financiële begroting 5. Bijlagen Vanaf 2019 maken wij onderscheid tussen de basisbegroting dus feitelijk het structurele geld en de ambitiebegroting dus het incidentele geld dat gebruikt wordt om de ambities te realiseren. Tussen de basisbegroting en ambitiebegroting bestaat een wederzijdse relatie. Er zijn namelijk zaken vanuit de basisbegroting die een directe link met de ambitiebegroting hebben en vice versa.  Projecten die voortkomen uit ambities kunnen na uitvoering en afronding structurele lasten met zich meebrengen in de beheerfase. De financiering van het project vindt plaats vanuit de ambitiebegroting (incidenteel), terwijl de structurele lasten afvloeien naar de basisbegroting en een plek krijgen onder één van de elf programma's.  Activiteiten en inspanningen (reguliere capaciteit en middelen) vanuit de basisbegroting kunnen bijdragen aan het bereiken van de doelen in de ambitiebegroting.

Daarnaast kan ook (reguliere) capaciteit aan de basisbegroting worden onttrokken om te worden ingezet voor de ambities (projecten en processen).

Basisbegroting In de basisbegroting komen de reguliere, jaarlijks terugkerende zaken aan de orde. Deze basisbegroting is opgedeeld in de volgende elf programma’s:  Programma Bestuur & middelen  Programma Dienstverlening & burgerzaken  Programma Veiligheid  Programma Openbare ruimte & mobiliteit  Programma Economie  Programma Onderwijs  Programma Sport & accommodaties  Programma Cultuur & recreatie  Programma Sociaal domein  Programma Milieu  Programma Volkshuisvesting & ruimtelijke ordening

6

Van perspectiefnota 2022 naar begroting 2023 Inleiding Om een gestructureerd beeld te geven van de opbouw en het verloop van het meerjarige saldo volgen we onderstaande opzet: Allereerst ziet u in paragraaf 1 het beginsaldo van deze begroting 2023 weergegeven. Dit saldo vindt zijn oorsprong in de perspectiefnota 2022 zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 11 juli 2022 en vormt de basis waarmee verder wordt gewerkt. In paragraaf 2 schetsen we het beeld van het ontstaan van het begrotingssaldo aan de hand van de zogenaamde mutaties op de uitvoering van het bestaande (dus vastgestelde) beleid. In paragraaf 3 zijn het nieuwe beleid en intensiveringen van beleid weergegeven. Het herzien meerjarig saldo is vervolgens weergegeven in paragraaf 4. In paragraaf 5 staan we stil bij een aantal specifieke mutaties. Deze specifieke mutaties hebben niet in alle gevallen financiële consequenties, maar ze herbergen wel een aantal mogelijke risico’s of zijn in politiek-bestuurlijke zin zo relevant dat een nadere toelichting nodig is. Tot slot geven we in paragraaf 6 een overzicht van de beschikbare incidentele middelen waaronder de stand van zaken van de (belangrijkste) reserves.

1. Meerjarig saldo perspectiefnota 2022 Zoals u van ons gewend bent, zoeken we in elk van de P&C-documenten in financiële zin aansluiting bij het laatst vastgestelde document. Voor de begroting 2023 betekent dit dat we aansluiting zoeken bij het saldo van de perspectiefnota 2022-2026. 2022

2023

2024

2025

Herzien meerjarig saldo perspectiefnota 2022-2026 - bestaand beleid

1.784

1.488

1.998

1.245

Financiële paragraaf collegeakkoord

-1.225

-1.328

-1.443

-1.468

559

160

555

-223

Herzien meerjarig saldo perspectiefnota 2022-2026 na collegeakkoord

De eerste financiële vertaling van de inzet en acties uit het collegeakkoord 2022-2026 is opgenomen in de perspectiefnota 2022-2026, Hier heeft ook de besluitvorming plaatsgevonden over de benodigde middelen. Voor de benodigde incidentele middelen is in een afzonderlijke reserve "collegeakkoord 20222026" in het leven geroepen en gevoed met het benodigde bedrag van € 6.493.000. Voor de specificatie van dit bedrag wordt verwezen naar het collegeakkoord 2022-2026. Dekking hiervoor is gevonden in de Reserve Incidenteel Beschikbare Middelen (RIBAM). In de begroting 2023 is onder de betreffende programma's een nadere duiding en verdeling over de jaren van de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.

7

2. Mutaties bestaand beleid In deze paragraaf treft u een overzicht aan van de verschillende mutaties op basis van bestaand beleid. Dit kunnen autonome ontwikkelingen zijn of zaken waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden. Mutaties bestaand beleid

2023

2024

2025

2026

- hogere algemene uitkering

1.820

3.200

4.433

2.557

- op te nemen taakmutaties

-39

-39

64

68

- op te nemen stelposten

-1.522

-1.496

-1.972

-2.501

OZB

34

35

36

37

Toeristenbelasting

66

66

66

66

- totale structurele kosten

-1.197

-1.212

-1.232

-1.241

- inzet stelpost

1.197

1.212

1.232

1.241

- incidentele prijsstijging wegen

-590

- onttrekking aan reserve

590

Volumeontwikkelingen / areaalaanpassing

53

53

53

53

Kapitaallasten

33

34

36

34

overige kleine verschillen

22

43

58

63

Totaal mutaties bestaand beleid

467

1.896

2.774

377

Meicirculaire 2022

Prijsindexatie / inflatie

Toelichtingen op mutaties bestaand beleid Meicirculaire 2022 De belangrijkste onderwerpen in deze meicirculaire zijn de (herverdeeleffecten als gevolg van de) herijking van het gemeentefonds en de gevolgen van de voorjaarsnota van het Rijk met daarin de energietoeslag, extra middelen 2023 voor de jeugdzorg, de opschalingskorting en de accressen.

8

Met een aantal van deze onderwerpen hadden we in de begroting 2022 en de perspectiefnota al rekening gehouden. Zo hadden we de extra middelen voor jeugdzorg al voor 75% meegenomen in onze meerjarenbegroting. Dit blijven we ook voor de komende jaren doen. De definitieve verdeling van € 1.445 miljoen voor het jaar 2023 ter compensatie van de tekorten in de jeugdzorg is echter wel volledig in deze meicirculaire opgenomen. Dit levert voor het jaar 2023 een voordeel op van € 560.000. Voor de jaren vanaf 2024 blijven we in afwachting van meer duidelijkheid uitgaan van een raming van 75%. Het kabinet gaat de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van kostenbesparende maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Bij het afsluiten van de Hervormingsagenda zal het kabinet ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en verder die aan gemeenten beschikbaar gesteld worden. Het advies van de Arbitragecommissie c.q. de Commissie van Wijzen vormt het uitgangspunt. De oploop van de opschalingskorting is geschrapt voor de duur van de kabinetsperiode. Eerder was de oploop van de opschalingskorting al bevroren voor de jaren 2020 tot en met 2022. Deze stand wordt bevroren tot en met 2025.

Met als gevolg dat de korting in de jaren 2023 tot en met 2025 wordt teruggeboekt, maar de reeks eindigt in een korting van € 975 miljoen cumulatief in 2026. In de begroting 2022 en de perspectiefnota 2022-2026 is hier reeds mee rekening gehouden. De meicirculaire 2022 verandert hier dus niets aan. Ook niet aan de verslechtering in 2026 die voor Dinkelland € 820.000 structureel bedraagt. Ook met de herverdeeleffecten als gevolg van de herijking van het gemeentefonds hadden we in eerdere P&C-documenten al rekening gehouden In de perspectiefnota 2022-2026 hebben we het herverdeeleffect ingeschat op € 0 per inwoner (budgettair neutraal). De uiteindelijke herverdeeleffecten van de herijking van het gemeentefonds komen voor de gemeente Dinkelland volgens de meicirculaire neer op een voordeel van € 32 per inwoner. Voor het herverdeeleffect wordt een ingroeipad gehanteerd om te bewerkstelligen dat het herverdeeleffect gefaseerd tot stand komt. Het ingroeipad wordt voor alle gemeenten voor het jaar 2023 op maximaal € 7,50 per inwoner gezet. Ook is het ingroeipad beperkt tot drie jaar. Na drie jaar bedraagt het maximaal voor- of nadelig herverdeeleffect voor een gemeente maximaal € 37,50 per inwoner (voor Dinkelland dus € 32) per inwoner).

Voor de verwerking van dit ingroeipad maakt het rijk gebruik van een zogenaamde suppletieuitkering Financieel betekent dit de volgende verbetering: Herverdeeleffect herijking

2023

2024

2025

2026

Voordeel van € 32 per inwoner

855

855

855

855

Suppletieuitkering

-656

-257

0

0

Budgettair effect

199

598

855

855

Deze budgettaire voordelige effect maakt onderdeel uit van de meicirculaire 2022 en wordt nu dus opgenomen in de (meerjaren) begroting. Ook het accres maakt een belangrijk onderdeel uit van de meicirculaire. Accres betekent letterlijk: aangroei, aanwas, toename, vermeerdering. Maar het wordt in het kader van de begroting van de overheid gebruikt voor zowel stijging als daling van het gemeentefonds en de algemene uitkering aan de gemeenten uit dat fonds. Extra uitgaven en bezuinigingen door de rijksoverheid hebben direct invloed op de omvang van het gemeentefonds. Ze krimpen of groeien mee met de rijksuitgaven (samen de trap op, samen de trap af). Deze beweging heet accres. In de meicirculaire 2022 is het accres zeer behoorlijk te noemen. Dit is vooral een gevolg van de geplande extra uitgaven en investeringen door het nieuwe kabinet Rutte IV die dus volgens de "samen de trap op, samen de trap af systematiek" voor een deel doorwerken in de omvang van het gemeentefonds.

9

Het is gezien de omvang van deze geplande extra uitgaven en investeringen door het Rijk nog maar de vraag of dat allemaal conform planning lukt. Indien dat niet lukt dan houdt het Rijk dus geld over (onderuitputting), wat betekent dat het gemeentefonds via nacalculatie minder groeit dan verwacht. Dit is de laatste jaren vaker gebeurd vandaar dat wij menen er verstandig aan te doen om uit te gaan van een onderuitputting bij het Rijk van 20% en dus van een minder hoge groei van het gemeentefonds. Dit betekent lagere algemene uitkering die varieert van € 614.000 in 2023 tot een bedrag van € 673.000 in 2026. Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de indexering van de OZB gaan we conform bestaand beleid uit van een totale jaarlijkse meeropbrengst van 2%. Hier houden we ook in meerjarig perspectief rekening mee. De meeropbrengst waar we het hier over hebben is een gevolg van een toename van het aantal woningen waarover OZB wordt geheven. Deze toename van het aantal woningen is groter dan we eerder hadden aangenomen. Toeristenbelasting De raming voor de toeristenbelasting is voor het jaar 2023 gebaseerd op de werkelijke cijfers 2020. Vooral het aantal overnachtingen in mobiele kampeeronderkomens, stacaravans op campings, vaste standplaatsen en groepsaccommodaties laten een forse groei zien. Dit betekent een meeropbrengst van € 66.000.

Vooralsnog gaan we er van uit dat deze groei blijvend is en raming deze meeropbrengst dus structureel. Uiteraard houden we een vinger aan de pols. Prijsindexatie/inflatie De gevolgen van de hoge prijzen (inflatie) zijn ook binnen de begroting van de gemeente Dinkelland voelbaar. In totaliteit gaat het voor het jaar 2023 om een bedrag van € 1.787.000, waarvan we een bedrag van € 590.000 als incidenteel aanmerken. Dit incidentele deel heeft vooral betrekking op de extreem hoge indexcijfers voor het onderhoud van asfaltverharding. De algehele verwachting is dat deze extreem hoge indexcijfers de komende jaren weer zullen normaliseren, wat betekent dat het dekken van deze incidentele last voor het jaar 2023 via de reserves is gerechtvaardigd. Het hierna resterende deel van de gevolgen van de inflatie ten bedrage van € 972.000 heeft naar verwachting een structureel karakter en brengen we ten laste van de gereserveerde stelpost. Hierna resteert voor het jaar 2023 nog een stelpost prijscompensatie van € 437.000 die we vooralsnog intact laten om zodoende mogelijke verdere gevolgen van prijsstijgingen te kunnen opvangen. Hierbij denken we vooral aan energie en dan met name gas. Volumeontwikkeling / Areaalaanpassing In onze (meerjaren)begroting houden we rekening met een jaarlijkse structurele stelpost voor areaalaanpassing (volumeontwikkelingen) van € 60.000.

Voor het jaar 2022 bedragen de kosten als gevolg van de groei van het areaal op het gebied van vooral groen en grijs (wegen) bijna € 7.000. Dit betekent dat een bedrag van € 53.000 kan terugvloeien naar de algemene middelen. Kapitaallasten Grote(re) investeringen activeren we en schrijven we af al naar gelang de geldende levensduur. De waarde van deze geactiveerde uitgaven (de boekwaarde) neemt in de loop der tijd af. Hierdoor nemen ook de kapitaallasten (en dan met name de component rente) af Overige kleine verschillen Het betreft hier meerder kleine(re)verschillen. 1. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven mutaties op basis van bestaand beleid en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo.

10

3. Nieuw beleid / intensiveringen van beleid In aanvulling op de intensiveringen van beleid en het nieuwe beleid uit het collegakkoord heeft het college een aantal ontwikkelingen gesignaleerd die (aanvullende) actie vragen. Het betreft hier de volgende intensiveringen van beleid: Omschrijving nieuw beleid / intensiveringen van beleid

2023

2024

2025

2026

Continuiteit en bezetting programmabureau

50

50

50

50

Wijk GGD

60

60

60

0

- actielijn 2 betrouwbare, transparante en open overheid

17

17

17

17

- actielijn 6 veranderende arbeidsmarkt en actielijn 7 strategie en innovatie

0

90

144

144

127

217

271

211

Organisatieontwikkeling

Verzamelmotie perspectiefnota

Totaal nieuw beleid / intensiveringen van beleid

Toelichting op nieuw beleid en de intensiveringen van beleid Continuïteit en bezetting programmabureau De transitie van het landelijk gebied vormt de komende jaren een grote opgave, waardoor behoefte is aan extra capaciteit ten behoeve van het programmabureau. Daarnaast nemen de opgaven op het gebied van duurzaamheid toe, waardoor de bestaande capaciteit binnen het programmabureau extra onder druk komt te staan. Ten einde de continuïteit met betrekking tot de aansturing van deze thema's te borgen wordt de capaciteit binnen het programmabureau uitgebreid met 0,78 fte naar 3,78 fte. De structurele kosten hiervan bedragen € 88.000 per jaar waarvan een bedrag van € 50.000 voor rekening komt van de gemeente Dinkelland. Wijk GGD Een wijk-GGD’er werkt op het snijvlak van veiligheid en zorg en verbindt deze domeinen zodat maatwerk mogelijk wordt. De Wijk GGD-er is een verlengde arm van de maatschappelijk werkers, procesmanagers, Schakel en dorpsondersteuner. Met de inzet van de WijkGGD is er beter zicht op verwarde en overspannen personen, ‘verborgen’ problematiek op het platteland op het gebied van psychische kwetsbaarheid en nood, versterkte samenwerking van het lokale netwerk en worden escalaties en daardoor benodigde interventies van politie voorkomen. De WijkGGD wordt incidenteel voor drie jaar verlengd, de kosten hiervoor bedragen € 60.000 per jaar.

11

Organisatieontwikkeling - actielijn 2 betrouwbare, transparante en open overheid (informatieveiligheid) Met de toenemende digitalisering neemt het belang van informatiebeveiliging ook toe. Zaken als het koppelen en integreren van systemen, (keten)samenwerkingen en het toenemend gebruik van internet zorgen daarbij voor grotere complexiteit, afhankelijkheden en kwetsbaarheden. Ook zien we een toename van externe dreigingen zoals cyberaanvallen en ransomware. Informatiebeveiliging heeft als doel te voorkomen dat er ongewenste dingen gebeuren met de bedrijfsinformatie, en het beperken van de gevolgen mocht er toch iets misgaan. Oftewel: het waarborgen van de beschikbaarheid, exclusiviteit, integriteit en controleerbaarheid van alle vormen van informatie binnen onze organisatie. De komende jaren zijn, mede door de invoering van nieuwe wetten, diverse acties en maatregelen nodig en zal er blijvend moeten worden geïnvesteerd in informatieveiligheid. Dit betekent naast technische maatregelen zoals het uitvoeren van pentests een extra inzet van personeel en een uitbreiding van budget voor audits en de ENSIA-verantwoording, externe assessments, bewustwordingscampagnes, crisisoefeningen enz. Al met al een structurele extra kostenpost van ruim € 140.000.

Het aandeel van de gemeente Dinkelland hierin bedraagt € 80.000 waarvan reeds een bedrag van € 63.000 is opgenomen in het collegeakkoord 2022-2026. De structureel ontbrekende € 17.000 willen we in deze begroting 2023 beschikbaar stellen. Organisatieontwikkeling - actielijn 6 veranderende arbeidsmarkt en actielijn 7 strategie en innovatie In het overdrachtsdocument is aangegeven dat voor deze beide actielijnen structureel een bedrag van € 430.000 benodigd is. Het aandeel van de gemeente Dinkelland hierin bedraagt € 244.000 waarvan reeds een bedrag van € 100.000 is opgenomen in het collegeakkoord 2022-2026. De structureel ontbrekende € 144.000 willen we in deze begroting 2023 beschikbaar stellen. Specificatie van het totaal gevraagde bedrag van € 430.000:  Arbeidsmarktcommunicatie, recruitment en een nieuwe set aan HR-instrumenten € 60.000  Extra inzet op talentontwikkeling en loopbaanontwikkeling - budget studie en opleiding naar 1,5% loonsom € 100.000  3 fte extra op strategisch niveau benodigd is. Kosten € 270.000 2. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven en toegelichte mutaties nieuw beleid/intensiveringen bestaand beleid en deze te verwerken in het herziene meerjarige saldo. Voor de gevolgen van deze besluitvorming wordt verwezen naar de volgende paragraaf genaamd "Herzien meerjarig saldo".

4. Herzien meerjarig saldo Herzien meerjarig saldo op basis van bestaand beleid Rekening houdend met de aangegeven en toegelichte mutaties op basis van nieuw beleid/intensivering bestaand beleid uit de volgende paragraaf ontstaat het volgende herziene meerjarige saldo: 2023

2024

2025

2026

Herzien meerjarig saldo perspectiefnota 2022-2026 - bestaand beleid

1.784

1.488

1.998

1.245

Financiële paragraaf college akkoord opgenomen in perspectiefnota

-1.225

-1.328

-1.443

-1.468

Totaal mutaties bestaand beleid

467

1896

2774

377

Totaal nieuw beleid / intensivering van beleid

-127

-217

-271

-211

12

Herzien meerjarig saldo na mutaties bestaand beleid

899

1.839

3.058

-57

Puur cijfermatig wijst een eerste blik op het herziene meerjarige saldo uit dat er sprake is van een sluitende begroting 2023 met in het zogenaamde "ravijnjaar" 2026 een tekort. Belangrijk om te weten is dat de provincie als toezichthouder bij een sluitende begroting 2023 niet verder kijkt naar meerjarige saldi. Dit betekent dat we met deze begroting 2023 inclusief de meerjarenbegroting 2024-2026 keurig binnen de gestelde kaders en regels blijven en dus naar verwachting onder het reguliere (repressieve) toezicht blijven vallen. Daarnaast is het college van mening dat het verantwoord is met deze begroting (inclusief de meerjarenramingen tot en met 2026) de toekomst tegemoet te treden. Deze mening wordt met name gevoed en gesteund door de volgende onderwerpen en ontwikkelingen:  In het zogenaamde ""ravijnjaar" 2026 houden we rekening met een volledig ingeboekte opschalingskorting en hebben we negatieve accres zoals dat door het rijk is opgenomen in de circulaires volledig verwerkt. De VNG voert nog steeds druk uit op het Rijk om hier een oplossing voor te vinden.  Vanaf het jaar 2024 houden we rekening met een raming van 75% van de toegezegde extra middelen voor de jeugdzorg. vanuit Rijk, VNG en provincie is aangegeven dat 100% ramen is toegestaan. Dit achten wij gezien de onduidelijkheden in de hervormingsagenda jeugd wat al te optimistisch.

We betrachten hier dus enige behoedzaamheid (eerst zien dan geloven)  In de septembercirculaire 2022 (die wij in cijfermatige zin niet betrekken bij het opstellen van deze begroting 2023) geeft het rijk aan dat in de aanloop naar een nieuwe financieringssystematiek per 2026 eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar te stellen. Via de algemene uitkering komt landelijk € 924 miljoen beschikbaar. Een bedrag van € 76 miljoen wordt toegevoegd aan het btw-compensatiefonds". Dit bedrag via de algemene uitkering zou naar verwachting voor de gemeente Dinkelland een eenmalige extra inkomst betekenen van rond de € 1.100.000.  In meerjarig perspectief houden we rekening met onderuitputting bij het Rijk (zie mutaties bestaand beleid) wat betekent dat we een stelpost lagere algemene uitkering ramen van € 614.000 in 2023 oplopend naar €673.000 in 2026. In de septembercirculaire wordt melding gemaakt van het "vastklikken" van het volumedeel van het accres tot en met 2025. Wat dit in financiële zin precies voor ons betekent is op dit moment nog niet helemaal duidelijk maar dat gemeenten hierdoor minder last hebben van mogelijke onderuitputting bij het rijk is welhaast zeker. Dat zou dan ook betekenen dat onze stelpost lagere algemene uitkering naar beneden kan worden bijgesteld. Ook hier betrachten we enige behoedzaamheid (eerst zien dan geloven) 3.

Voorgesteld wordt in te stemmen met het herziene meerjarige saldo en het voordelige saldo van het begrotingsjaar 2023 ten bedrage van € 899.000 te storten in de algemene reserve.

5. Specifieke mutaties In deze paragraaf staan we stil bij ontwikkelingen die verder gaan dan het bestaande (dus vastgestelde) beleid maar wel degelijk omvangrijke financiële consequenties (kunnen) hebben en ook zeker gezien de politiek bestuurlijke impact de nodige toelichting behoeven. Met betrekking tot de begroting 2023 betreft dit de lokale lasten. Dit zijn de lasten waar je als inwoner voor moet betalen zoals die onroerendezaakbelastingen (OZB), afvalstoffen- en rioolheffing) .

13

Lokale lasten In dit onderdeel 'Lokale lasten' geven we in het kort een overzicht van de gevolgen van de besluitvorming uit deze conceptbegroting voor de verschillende tarieven die van belang zijn voor de lokale lasten(druk). Voor het indexeren van de ozb tarieven gaan we op basis van bestaand beleid uit van een jaarlijkse meeropbrengst van 2%. Dit betekent dat de onroerendezaakbelasting voor een woning met een gemiddelde woningwaarde van € 336.000 stijgt van € 406,00 in 2021 naar een bedrag van € 414,00 in 2022. 4. Voorgesteld wordt de OZB tarieven voor het jaar 2023 te verhogen zodat een totale meeropbrengst wordt verkregen van 2,0% ten opzichte van het jaar 2022. Voor de afvaltarieven hanteren we op basis van bestaand beleid 100% kostendekkendheid. Dat wil zeggen dat we de kosten die we maken voor de afvalinzameling en afvalverwerking doorberekenen in de tarieven. Voor het jaar 2022 worden de verschillende tarieven als volgt vastgesteld: € 133

Vastrecht Bedrag per lediging grote bak

€ 10,60

Bedrag per lediging kleine bak

€ 6,50

Chipkaart lediging verzamelcontainer (bovengronds)

€ 0,85

Chipkaart lediging verzamelcontainer (ondergronds)

€ 1,20

De verhoging van het vastrecht met € 18 (van € 115 naar € 133) is een gevolg van hogere lasten binnen het product afval. Naast gestegen kosten als gevolg van reguliere prijsaanpassingen (inflatie) is ook een aantal activiteiten voortgezet die eerder werden bekostigd via de voorziening afval maar die met ingang van het jaar 2023 ten laste komen van het product afval en dus ook worden doorberekend in het tarief. Het gaat hier om de volgende onderwerpen en activiteiten die voor ongeveer € 10,80 doorwerken in het tarief: Omschrijving

totaal

per aansl.

- voortzetting actieplan terugwinnaars

50.000

4,62

- aanvullende bijdrage afvalbrengpunt

12.125

1,12

- extra kosten OPK

18.000

1,66

- voortzetting textielinzameling

7.580

0,70

- voortzetting zwerfafvalprogramma

30.000

2,77

Totaal

117.705

10,87

14

5. Voorgesteld wordt om voor het jaar 2023 in te stemmen met de verhoging van het vastrecht met € 18 per aansluiting. De hoogte van het rioolrecht is gebaseerd op het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2019-2023. Belangrijke input voor dit nieuwe GRP zijn de gevolgen van de zogenaamde klimaatadaptie. In de raadsvergadering van maart 2021 is het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie Dinkelland 2021-2025 vastgesteld. Kern van dit uitvoeringsprogramma is dat de kosten van de verschillende maatregelen die in dit programma zijn opgenomen gedekt kunnen worden binnen de beschikbare ramingen zonder dat de tarieven voor de burgers verhoogd te hoeven worden. De gestegen prijzen (de inflatie) werken ook door binnen in de ramingen voor onderhoud en vervanging Riool. In totaliteit stijgen de kosten voor het jaar met ongeveer € 122.000. Deze hogere last kan worden opgevangen binnen de bestande ramingen zonder dat het tarief hoeft te worden verhoogd. 6. Voorgesteld wordt de hoogte van het rioolrecht voor het jaar 2023 ongewijzigd te laten ten opzichte van het jaar 2022. Samenvattend ontstaat het volgende beeld van de verschillende tarieven en de lokale lastendruk voor het jaar 2023: 2022

2023

verschil 2022-2023 in €

in %

OZB (woning € 336.000)

€ 406,00

€ 414,00

€ 8,00

2,0%

Rioolrecht eigenaar

€ 265,60

€ 265,60

€ 0,00

0,0%

- vastrecht

€ 115,00

€ 133,00

€ 18,00

15,7%

- 4 ledigingen restafval (240 liter)

€ 42,40

€ 42,40

€ 0,00

0,0%

Totaal

€ 829,00

€ 855,00

€ 26,00

3,1%

Afval

Zoals uit vorenstaande tabel blijkt neemt de lokale lasten druk voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning (gemiddelde waarde € 336.000) toe met € 26. Gezien de forse druk die de gestegen prijzen en dan met name energieprijzen al leggen op de huishoudens van onze inwoners is het college van mening dat een stijging van de lokale lasten voor het jaar 2023 zo beperkt mogelijk moet blijven. Vandaar dat we voorstellen om alle huishoudens die worden aangeslagen voor gemeentelijke woonlasten (ozb, riool, en afval) eenmalig te compenseren voor de hogere lokale lasten in 2023. Dat betekent dat de gemeentelijke aanslag voor het jaar 2023 wordt verlaagd met de gemiddelde stijging van € 26. De totale lasten hiervan ramen we op € 285.000 en dekken we uit de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen.

15

7. Voorgesteld wordt om alle huishoudens die in 2023 worden aangeslagen voor gemeentelijke woonlasten (ozb, riool en afval) eenmalig te compenseren met een bedrag van € 26 en de kosten hiervan ten bedrage van €285.000 te dekken uit de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen.

6. Incidenteel beschikbare middelen waaronder de (belangrijkste) reserves In deze paragraaf zoeken we aansluiting bij de gepresenteerde cijfers uit het programmajournaal 2022. Met deze cijfers als uitgangspunt gaan we daarna de mutaties benoemen en toelichten zodat het meest recente beeld van de incidenteel beschikbare algemene middelen waaronder de (belangrijkste) reserves ontstaat. Zoals aangegeven nemen we cijfers uit het programmajournaal 2022 als vertrekpunt. Beschikbare algemene incidentele middelen Algemene reserve - weerstandscapaciteit 1,4

5.460.000

Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen

11.504.000

Reserve collegeakkoord 2022-2026

6.543.000

Totaal Beschikbare algemene incidentele middelen programmajournaal 2022

23.507.000

Algemene reserve Rekening houdend met een aantal mutaties op grond van bestaand beleid (grondexploitaties) en een aantal specifieke raadsbesluiten ontstaat het volgende beeld van de algemeen reserve: Algemene reserve Stand algemene reserve programmajournaal 2022

5.460.000

Bij: weerstandsvermogen Sociaal Domein

305.000

Bij: saldo 2023 uit begroting 2023

899.000

Bij: mutaties grondcomplexen 2022

521.000

Af: afwaardering ruilgronden Tilligte

-175.000

Herziene stand algemene reserve

7.010.000

Benodigd weerstandsvermogen ratio 1,4 (€ 3 ,9 miljoen)

5.460.000

Surplus

1.550.000

De toevoeging van het weerstandsvermogen sociaal domein betreft een mutatie uit de perspectiefnota 2022-2026 die nog niet juist was verwerkt. In maart 2022 heeft een grondruiling in Tilligte plaatsgevonden. Door de grondruiling verkrijgt de gemeente een strategische grondpositie ten behoeve van toekomstige woningbouwontwikkelingen in Tilligte. De overige mutaties spreken voor zich.

16

Uitgaande van de, in deze begroting bepaalde, weerstandscapaciteit en de daaraan gekoppelde ratio van 1,4 moet de stand van de algemene reserve ten minste € 5.460.000 zijn. Conform bestaande beleid wordt het meerder (het zogenaamde surplus) “afgeroomd” en gestort in de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. 8. Voorgesteld wordt in te stemmen met het verloop en de opzet van de algemene reserve en het surplus op de algemene reserve ten bedrage van € 1.550.000 “af te romen” en te storten in de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen (RIBAM) In het programmajournaal 2022 is weergegeven dat de vrije ruimte in deze reserve € 11.504.000 bedraagt. Inmiddels zijn een aantal besluiten genomen en hebben een aantal autonome ontwikkelingen plaatsgevonden wat maakt dat de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen op dit moment het volgende beeld laat zien: Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen( RIBAM) stand RIBAM programmajournaal 2022

11.504.000

Af: prijsindex / inflatie wegen voor het jaar 2023

-590.000

Bij surplus weerstandsvermogen

1.550.000

Af: meerkosten aanbesteding gas tot en met eind 2024

-61.000

Af: eenmalige lastenverlichting van € 26 in 2023

-285.000

Herziene stand RIBAM

12.118.000

De mutaties betreffende de prijsindex/inflatie wegen en het surplus weerstandsvermogen zijn toegelicht in de begroting 2023. De onttrekking betreffende de kosten aanbesteding gas is een gevolg van een collegebesluit van juli 2022 waar de raad middels een raadsbrief van op de hoogte is gesteld. De kosten van de eenmalige lastenverlichting van € 26 in 2023 ten bedrage van € 285.000 is in de vorige paragraaf van dit financiële hoofdstuk opgenomen en toegelicht. 9. Voorgesteld wordt in te stemmen met de aangegeven mutaties op de reserve incidenteel beschikbare algemene middelen. Reserve Collegeakkoord 2022-2026 Er hebben zich sinds het vaststellen van het programmajournaal 2022 geen mutaties op deze reserve voorgedaan. De stand is en blijft dus € 6.543.000 Herziene stand algemene incidentele middelen Rekening houdend met de aangegeven en toegelichte mutaties op de genoemde reserves ontstaat het volgende beeld van de algemeen incidentele middelen:

17

Beschikbare algemene incidentele middelen Algemene reserve - weerstandscapaciteit 1,4

5.460.000

Reserve Incidenteel Beschikbare Algemene Middelen

12.118.000

Reserve collegeakkoord 2022-2026

6.543.000

Totaal Beschikbare algemene incidentele middelen begroting 2023

24.121.000

18

Inleiding ambitiebegroting Ambitiebegroting Zoals reeds is aangegeven in de algemene inleiding heeft deze begroting het collegeakkoord gemeente Dinkelland 2022-2026 met de naam "Vernieuwen, verbinden en versterken" als basis. Het zogenaamde ambitiedeel van deze begroting is gebaseerd op de volgende 5 opgaven uit dit collegeakkoord:  Buitengebied in Balans  Iedereen gezond  Leefomgeving van de toekomst  Leefbare kernen  Gemeente en de Samenleving Deze 5 opgaven zijn in eerste instantie verder beschreven en uitgewerkt in actielijnen en doelen waarna op hoofdlijnen wordt aangegeven hoe we hier een bijdrage aan denken te gaan leveren. Per opgave wordt afgesloten met een financieel overzicht. In dit overzicht zijn ook de beschikbare werkbudgetten opgenomen. Deze behoeven wat algemene toelichting. Binnen het programmabureau wordt een bijdrage geleverd aan het behalen van maatschappelijke effecten. Hier wordt sturing gegeven aan bestuurlijke ambities, veranderopgaven en strategisch inspanningen. Dit komt samen in verschillende programma’s (ambities), waaraan werkbudget is gekoppeld. Het werkbudget wordt ingezet om (externe) advieskosten te dekken en (participatie)processen in de kernen te faciliteren. Daarnaast wordt het werkbudget ingezet voor bekostiging van evenementen, bijeenkomsten, sprekers (en alle bijkomende kosten die daarbij horen).

Het werkbudget is in eerste aanleg niet bedoeld als uitvoeringsgeld om projecten zelf te bekostigen. Onder de 5 opgaven wordt indien mogelijk een nadere duiding en verdeling over de jaren gegeven. Dat is echter niet in alle gevallen op voorhand mogelijk om de simpele reden dat we ook afhankelijk zijn van initiatieven vanuit de samenleving en het tempo en enthousiasme waarmee deze initiatieven gaan spelen. Het beschikbaar hebben van werkbudgetten is met name ook bedoeld om te slagvaardig te kunnen inspelen op de genoemde initiatieven. Om de raad toch op de hoogte van de besteding en bestemming van de werkbudgetten zeggen we toe dat in elk van de komende P&C documenten (en met name het programmajournaal) verslag wordt gedaan van de bestemming en besteding van de werkbudgetten. Tijdens de raadsvergadering van 12 juli 2022 is de perspectiefnota 2022-2026 besproken en behandeld. Tijdens deze raadsvergadering heeft de gemeenteraad in unanimiteit een (verzamel) motie aangenomen met daarin onderwerpen die de gemeenteraad graag meegenomen ziet bij het opstellen van de begroting 2023. Dit hebben wij uiteraard gedaan. Onze uitwerking treft u aan in de paragraaf "uitwerking verzamelmotie" Daarnaast hebben we de verschillende onderwerpen toebedeeld naar de verschillende opgaven waar ze in de inleiding van de betreffende opgaven zijn weergegeven.

Uitwerking verzamelmotie Tijdens de raadsvergadering van 12 juli 2022 is de perspectiefnota 2022-2026 besproken en behandeld. Tijdens deze raadsvergadering heeft de gemeenteraad in unanimiteit een (verzamel) motie aangenomen met daarin onderwerpen die de gemeenteraad graag meegenomen ziet bij het opstellen van de begroting 2023. We geven als volgt invulling aan de motie Naar behoefte realiseren van alternatieve woonvormen We herkennen de vraag naar passende woningen en huisvesting. Zoals bekend ligt de meest urgente woningbehoefte bij starters en senioren. Maar ons onderliggende doel is om de huidige onbalans tussen vraag en aanbod van passende woningen te beperken en op te heffen. We willen meer diversiteit in woningbouwmogelijkheden. Daarbij zien we ook een toename van de vraag naar flexibele woningbouw en opgaven op het gebied van de migratieketen. Als onderdeel van de actielijn “Voor iedereen een passende woning” (Programma Leefbare Kernen) zetten we in op een breed scala aan maatregelen:

19

  

   

We zorgen in onze nieuwbouwplannen voor een stedenbouwkundige indeling waarbinnen verschillende kavelvormen (van klein naar groot) kunnen worden gerealiseerd; We zorgen in onze nieuwbouwplannen ook voor kavels waarop levensloopbestendige woningen kunnen worden gebouwd; Wij maken afspraken met onze woningbouwvereniging over de realisatie van flexwoningen. Eerst in de kernen Weerselo en Denekamp, maar met mogelijkheden om dit verder uit te breiden. Wij herkennen hierbij een doelgroepen van mensen die op korte termijn een woonvraag hebben, die ook betaalbaar is; Wij zijn op zoek naar financieringsvormen die wij als overheid kunnen aanbieden om een bijdrage te leveren aan een betere betaalbaarheid van woningen. Wij zijn gestart met een pilot naar “tiny houses”. De concrete behoefte wordt op dit moment geïnventariseerd; Met ons planologisch beleid geven wij kaders mee aan ontwikkelaars van particuliere plannen, waarbij wij sturen op de meest urgente doelgroepen (starter en senioren); Wij hanteren een meerjarenprogrammering over het geheel van woningen dat wij willen toevoegen aan de markt, waarbij wij de geprognosticeerde behoefte over 10 jaar zoveel mogelijk in de eerste 5 jaar willen ontwikkelen/faciliteren.

Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijn. We vragen hiervoor nu geen aanvullende financiële middelen. Inzetten van de sociale hypotheek voor maatschappelijke voorzieningen In verschillende kernen zien we een opgave voor de duurzame instandhouding van maatschappelijke voorzieningen. Het gaat dan vooral om sociale/cultuurvoorzieningen, dorpshuizen en sportaccommodaties waarin ook de opgave van verduurzaming wordt betrokken. De discussie wordt in eerste instantie veelal gevoerd over de vastgoedopgave, terwijl het grootste rendement behaald kan worden uit het gesprek over het sociaal en maatschappelijke rendement en de component verduurzaming. Met andere woorden: hoe helpt de aanwezigheid van een dergelijke voorziening ons bij de maatschappelijke opgaven die wij in deze kern hebben? Als vervolgens geïnvesteerd moet worden in een pand is financiering een punt van zorg. De gemeente kan daarin een rol spelen waarbij de inzet van een sociale hypotheek één van de opties is. In essentie een subsidie die wordt afgelost met menskracht (inzet van vrijwilligers bij vooraf vast te stellen activiteiten). Het centrale doel is het vergroten van de leefbaarheid in betreffende kern.. In een bredere context wordt gewerkt aan het oprichten van een Leefbaarheidsfonds.

We hechten veel waarde aan inwoners die initiatief nemen, (vrijwillige) inzet tonen en creativiteit laten zien. Het leefbaarheidsfonds heeft als doel om initiatieven uit onze kernen te steunen, juist met betrekking tot maatschappelijke opgaven op het gebied van gezondheid en welzijn en verduurzaming. De sociale hypotheek is als één van de instrumenten opgenomen in het Leefbaarheidsfonds. Deze inspanning is onderdeel van de actielijn “Iedereen doet mee” (Programma Iedereen gezond). Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijn. De financiële middelen die zijn gekoppeld aan het leefbaarheidsfonds zijn voor het jaar 2023 begroot op (incidenteel) €150.000. Het college geeft de raad in overweging dit budget te verruimen tot € 500.000. Voorkomen van jonge aanwas in de criminaliteit, bijvoorbeeld door een regionaal preventieprogramma In de actielijn “Iedereen veilig” (Programma Iedereen gezond) wordt gewerkt aan een thematische agendering van de belangrijkste onderwerpen op het gebied van veiligheid. Daaraan is een burgerpeiling voorafgegaan, die is gehouden onder de inwoners van Dinkelland. Uit die peiling kwam naar voren dat “criminele activiteiten (in het buitengebied)” werd gezien als één van de belangrijkste aandachtsvelden.

De doelstelling die wij daarbij nastreven is om de voedingsbodem voor ondermijnende activiteiten in onze gemeente zo veel mogelijk te minimaliseren. Dit thema wordt verder uitgewerkt tot een concrete inspanningen en projecten, waarbij reeds draagvlak is voor uitlijning in NOT verband.

20

Het voorkomen van jonge aanwas in de criminaliteit kan worden gezien als een specifiek aandachtspunt, als onderdeel van dit thema, met dien verstande dat een verdere uitwerking nog benodigd is. Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijn. De reguliere financiële middelen die zijn gekoppeld aan de actielijn zijn (incidenteel) begroot op €25.000 (werkbudget integraal veiligheidsbeleid). Meer inzetten op vroegsignalering van armoede, eenzaamheid en jeugdhulp, bijvoorbeeld door de inzet van de buurtsportcoaches Een van onze ambities is om pro-actiever en zo vroeg mogelijk met onze partners en inwoners (preventief) te werken aan gezondheid. We zien daarbij vooral een opgave op het gebied van eenzaamheid, armoede en het faciliteren van een gezonde omgeving met betaalbare en bereikbare zorg voor onze jeugd. Een gezonde leefomgeving, eenzaamheid en armoede zijn daarom ook de thema’s waaraan we de komende periode gaan werken in actielijn 2 (gezond in je lijf en in je hoofd) en 3 (iedereen doet mee). Zowel voor armoede als voor eenzaamheid gaan we een strategische agenda opstellen om gericht acties te kunnen ondernemen om de eenzaamheid en de armoede te kunnen verminderen.

Voorkomen is ook beter dan genezen, vandaar dat in actielijn 1 (de zorg voor onze inwoners is op orde) wordt ingezet op een gebiedsgerichte integrale aanpak van ondersteuning aan onze inwoners, om vroegsignalering dichtbij de inwoners mogelijk te maken. Bij deze herinrichting van het ondersteuningsnetwerk maakt o.a. de kernondersteuner en de inzet van de buurtsportcoach onderdeel van uit. Op basis daarvan kan bepaald worden hoe en waar o.a. de buurtsportcoach zich op richt. Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijn. De benodigde financiële middelen zijn gekoppeld aan het programma Iedereen Gezond. We vragen hiervoor nu geen aanvullende financiële middelen. Als uit de herinrichting blijkt dat extra middelen nodig zijn komen we met een aanvullend voorstel naar de Raad. Stimuleren van sportactiviteiten voor oud en jong, bijvoorbeeld door het (mede) realiseren van beweegtuinen Een van onze ambities is dat alle inwoners zich bewust zijn van het belang van een gezonde leefstijl. Daarom stimuleren we sport en beweging op basis van maatwerk voor verschillende leeftijdsgroepen. Ook zetten we in op vitale voorzieningen en verenigingen, cultuurbeleving, persoonlijke ontwikkeling en een veilige en gezonde leefomgeving (actielijn 2 Gezond in je lijf en in je hoofd).

Het eventueel realiseren van beweegtuinen maakt hiervan onderdeel uit als ook een betere benutting van al bestaande voorzieningen. Tevens is één van de inspanning in deze actielijn het project Elke Tukker Bewust Gezond. Dit project doet onderzoek naar hoe effectief de beweegtuin is in Denekamp en wat we hebben geleerd van deze beweegtuin voor eventuele volgende beweegtuinen. In actielijn 3 (iedereen doet mee) is daarnaast een van de inspanningen het opzetten van een leefbaarheidsfonds. Het leefbaarheidsfonds heeft als doel om initiatieven uit onze kernen te steunen, juist met betrekking tot maatschappelijke opgaven op het gebied van gezondheid en welzijn. De beweegtuin kan zo’n initiatief zijn indien het een sociaal maatschappelijke meerwaarde heeft op het gebied van gezondheid. Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijnen. De financiële middelen die zijn gekoppeld aan het programma Iedereen Gezond zijn vooralsnog voldoende. Toegankelijkheid van mensen met een beperking verbeteren Een toegankelijke en inclusieve samenleving betekent dat iedereen zo zelfstandig en gelijkwaardig mogelijk meedoet aan de maatschappij. Elke inwoner moet de mogelijkheid hebben mee te doen en zich te ontwikkelen.

We willen daarom vroeger zicht krijgen op gevallen van –verborgen- armoede en dreigende armoede, eenzaamheid, uitsluiting en isolatie. Een van de inspanningen die we gaan doen in actielijn 3 (iedereen doet mee) is het opstellen van een inclusie agenda. Met deze agenda brengen we in beeld wat er allemaal al gebeurt, wat in gang is gezet in de afgelopen jaren, maar ook waar nog grote uitdagingen voor ons liggen en wat vraagt om actie. De motie gaat hier onderdeel van uitmaken waarin ook inzichtelijk wordt gemaakt hoe toegankelijk de gemeente Dinkelland nu is en waar de verbeterpunten liggen. Het effect dat wordt beoogd met dit onderwerp van de verzamelmotie gaat hand in hand met de inspanningen die reeds worden uitgevoerd onder de genoemde actielijnen. De financiële middelen die zijn gekoppeld aan het programma Iedereen Gezond zijn vooralsnog voldoende.

21

Versneld verduurzamen van (sociale huur)woningen, bijvoorbeeld door een revolverend fonds voor particulieren De inspanning genoemd in de motie is opgenomen in actielijn 1 van het programma Leefomgeving van de Toekomst: Verduurzamen – op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen & werken. In aansluiting op het reeds bestaande duurzaamheidsfonds voor bedrijven en maatschappelijk vastgoed heeft het college op 11 okt 2022 besloten de mogelijkheden voor een revolverend fonds of een subsidieregeling voor particulieren te onderzoeken. Daarbij worden de reeds bestaande mogelijkheden voor fondsen en leningen voor particulieren betrokken. Het college heeft voorgesteld om vanuit de bestaande middelen voor het duurzaamheidsfonds bedrijven € 700.000 euro te reserveren voor een duurzaamheidsfonds voor particulieren. Plan van aanpak en financiële onderbouwing voor de verduurzaming van schoolgebouwen De inspanning genoemd in de motie is opgenomen in actielijn 1 van het programma Leefomgeving van de Toekomst: Verduurzamen – op weg naar energieneutraal en aardgasvrij wonen & werken. Het project verduurzamen schoolgebouwen is reeds gestart in samenhang met de actualisatie van het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) schoolgebouwen. Deze actualisatie zou feitelijk pas in 2028 hoeven plaats te vinden maar de actualisatie is naar voren gehaald, zodat een integraal plan ontstaat.

In de actualisatie van het IHP wordt een paragraaf duurzaamheid opgenomen inclusief de financiële consequenties per school. Voor de input van deze paragraaf wordt mede gebruik gemaakt van het ontzorgingsprogramma van de provincie Overijssel. De financiële consequenties worden via de afzonderlijke paragraaf uit het IHP in beeld gebracht en via separaat raadsbesluit aan raad voorgelegd. Haalbaarheidsonderzoek naar de realisatie van energieopslag, zoals buurtaccu’s of andere mogelijke vormen (bijvoorbeeld opwekken van waterstof) De inspanning genoemd in de motie wordt meegenomen in actielijn 2 van het programma Leefomgeving van de Toekomst: Opwek – Duurzame Energievoorziening (Opslag van Energie). In de verduurzaming van onze energiebehoefte zijn de huidige technieken afhankelijk van niet continue aanwezige hernieuwbare energiebronnen. Energieopslag kan een middel zijn om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. De gemeente wil initiatieven voor energieopslag met een maatschappelijk nut stimuleren en de nodige ondersteuning bieden om de haalbaarheid van dergelijke initiatieven te onderzoeken (bijvoorbeeld door middel van Groene Cheques). De benodigde middelen vormen onderdeel van de bestaande programmagelden Leefomgeving van de Toekomst.

Mogelijkheden van subsidies voor klimaatadaptieve maatregelen voor particulieren verkennen, waar mogelijk in samenwerking met het waterschap Daar waar subsidiemogelijkheden zich aandienen bij waterschap, provincie of rijksoverheid zullen we onze inwoners hierop attenderen. Klimaatadaptatie voor particulieren is nog geen onderdeel van het programma Leefomgeving van de Toekomst en heeft ook geen plek binnen het uitvoeringsprogramma wateroverlast en kwaliteitsplan openbaar groen (KOG). Het thema klimaatadaptatie en de uitvoering daarvan wordt breed betrokken in de klimaatvisie, inclusief subsidiemogelijkheden. We vragen hiervoor nu geen aanvullende financiële middelen. Gebruik maken van subsidies ten behoeve van de waterstof HUB De inspanning genoemd in de motie wordt meegenomen in actielijn 2 van het programma Leefomgeving van de Toekomst: Opwek – Duurzame Energievoorziening. De gemeente Dinkelland neemt via de RES deel aan de waterstof HUB. Van daaruit wordt ingezet op het zoveel mogelijk gebruik maken van subsidies. We vragen hiervoor nu geen aanvullende financiële middelen.