Raadsvoorstel duurzaamheidslening voor woningeigenaren

RAADSVOORSTEL

Zaaknummer: Onderwerp: Datum raadsvergadering:

0000845301 Duurzaamheidslening voor woningeigenaren 10 december 2024

Portefeuillehouder: Programma:

R.H. Schoemaker 7. Volksgezondheid en milieu

Publiekssamenvatting De gemeente Dijk en Waard stelt een Duurzaamheidslening in, om woningeigenaren te helpen hun bestaande woning te verduurzamen. Met behulp van de lening kunnen woningeigenaren bijvoorbeeld hun woning isoleren, zonnepanelen plaatsen of een warmtepomp installeren. Voorgesteld besluit De gemeenteraad besluit: 1. De conceptverordening Duurzaamheidslening vast te stellen. 2. De conceptverordening Duurzaamheidslening, dit raadsvoorstel en dit raadsbesluit gedurende een termijn van vier weken ter inzage te leggen voor zienswijzen. 3. De conceptverordening Duurzaamheidslening definitief vast te stellen als er geen zienswijzen worden ingediend. 4. Bij vaststellen van de verordening direct te besluiten: a. De Duurzaamheidslening, zoals omschreven in de verordening Duurzaamheidslening, aan te merken als een economische activiteit die plaatsvindt in het algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 25h lid 5 Mededingingswet. b. Voor het instellen van de Duurzaamheidslening in het algemeen belang uitzonderingen te maken op het Treasurystatuut en de Financiële verordening van de gemeente. c. Een rekening-courant in te stellen en dit in de jaren 2025 tot en met 2028 jaarlijks aan te vullen met een bedrag van € 1.000.000. Inleiding Veel mensen willen hun woning wel verduurzamen, maar stuiten op de financiering hiervan.

Voor maatregelen als isolatie, het installeren van modern dubbel glas of het aanschaffen van een warmtepomp zijn weliswaar subsidies beschikbaar, maar het grootste deel van de kosten moeten inwoners zelf betalen. De kosten van een gemiddelde woning verduurzamen kunnen oplopen tot boven de 30.000 euro. Het gaat dan over het verduurzamen van een bestaand huis tot het niveau van energielabel A. Dat is een energiezuinige woning die aanzienlijk minder CO2-uitstoot veroorzaakt. Via subsidies van Rijk en gemeente kan een particulier ongeveer dertig procent van deze kosten vergoed krijgen. In dit voorbeeld zou de particulier nog € 21.000 zelf moeten betalen. Het kennisinstituut Nibud heeft in 2020 onderzocht dat slechts de helft van de eigen woningbezitters een kleine investering van € 5.000 tot € 10.000 uit eigen zak kan betalen. Voor huishoudens met een verzamelinkomen tot € 60.000 biedt het landelijke Warmtefonds gunstige, renteloze leningen aan. In Dijk en Waard heeft circa 55 procent van de huishoudens

echter een verzamelinkomen van boven de € 60.000 (bron: CBS). Zij kunnen dus niet gebruikmaken van deze gunstige lening bij het Warmtefonds en betalen een veel hogere, marktconforme rente. De gemeente kan de eigen inwoners helpen door een eigen Duurzaamheidslening beschikbaar te stellen. Circa zeventig gemeenten in Nederland bieden al een Duurzaamheidslening aan, onder wie enkele naburige gemeenten. Dit kan door een rekening-courant in te stellen (waar de uitgeleende bedragen na verloop van tijd in terugvloeien, zie kopje ‘financiën’) en een samenwerking aan te gaan met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Met een gemeentelijke lening via SVn is het voor inwoners mogelijk te lenen tegen een lage rente van rond de 1,7 procent. Ervaringen bij andere gemeenten leren dat er goed gebruik van wordt gemaakt. Hoe werkt het? Woningeigenaren die hun bestaande woning willen verduurzamen en voor het financieren van concrete maatregelen gebruik willen maken van de lening, kunnen een aanvraag indienen bij de gemeente. Dit kunnen maatregelen zijn zoals het installeren van een warmtepomp, het aanbrengen van modern dubbel glas of andere vormen van isolatie, of het plaatsen van zonnepanelen. De gemeente beoordeelt of aanvragen van inwoners passen binnen de verordening (zie bijlage) en dus bijdragen aan de duurzaamheidsdoelen, zoals energie en CO2 besparen.

Als de gemeente de aanvraag goedkeurt en de aanvrager ook door de financiële toets van SVn komt, komt het aangevraagde leningbedrag in een depot. Uitvoerders (zoals aannemers die isolatie uitvoeren of installateurs van zonnepanelen of warmtepompen) worden vanuit dit depot betaald, nadat de declaratie is getoetst door gemeente en/of SVn. De looptijd van de leningen is tussen de tien en vijftien jaar. Door de aflossingen van de leningen komt het uitgeleende geld in principe in zijn geheel terug bij de gemeente (zie kopje ‘financiën’ in dit voorstel). Woningeigenaren kunnen via dit instrument tussen de € 2.500 en € 25.000 lenen. Gemiddeld lenen huishoudens € 12.000 om te verduurzamen. Een gelijkwaardig alternatief wordt niet door de markt geboden. Op de commerciële markt zijn de rentetarieven veel hoger. Daarnaast kunnen er voor het afsluiten van een lening, kosten van enkele duizenden euro’s bijkomen voor advies, het afhandelen en voor de notaris. Beoogd effect Door dit voorstel wordt het voor woningeigenaren makkelijker om grote stappen te zetten om hun woning te verduurzamen. Zij kunnen hun woning met behulp van de lening grondig verduurzamen, zonder hun spaarbuffer in gevaar te brengen. Door van de Duurzaamheidslening gebruik te maken, kunnen woningeigenaren ook makkelijker groot onderhoud aan de woning combineren met maatregelen die bijdragen aan de energietransitie.

Hierdoor zijn steeds meer Dijk en Waarders in staat om het goede voorbeeld te geven op het gebied van de energietransitie en wordt verduurzamen van de woning steeds normaler. Kader

• • • • • • • • • • •

Klimaatwet Klimaatakkoord Coalitieakkoord Thuis in Dijk en Waard 2023-2026 Uitvoeringsprogramma CO2-neutraal Transitievisie Warmte Motie ‘Verduurzamen Woningen’ Treasurystatuut Financiële verordening Mededingingswet Besluit markt en overheid De wet financiering decentrale overheden

Argumenten per beslispunt 1. De conceptverordening Duurzaamheidslening vast te stellen. 1. Op deze manier kunnen met name woningeigenaren met middeninkomens gestimuleerd worden om hun bestaande woning te verduurzamen. Ze kunnen op die manier op energiekosten besparen en hun wooncomfort verhogen. 2. Huishoudens kunnen via de Duurzaamheidslening lenen zonder hoge bijkomende kosten. 3. Huishoudens kunnen met hulp van de lening flinke verduurzamingsstappen maken zonder hun spaarbuffer in gevaar te brengen. 4. Op deze manier geeft de gemeente uitvoering aan de klimaatambities uit het coalitieakkoord. 5. De gemeente helpt zo extra met verduurzamen daar waar dit het meeste nodig is: de bestaande woningvoorraad. 6. De verordening is nodig om het toetsen van aanvragen volgens duidelijke spelregels te laten verlopen. Zo moet bepaald worden of maatregelen waarvoor een lening wordt aangevraagd, zoals zonnepanelen of een warmtepomp, passen binnen de beleidsdoelstellingen van de gemeente. 2. De conceptverordening Duurzaamheidslening, dit raadsvoorstel en dit raadsbesluit gedurende een termijn van vier weken ter inzage te leggen voor zienswijzen. 1. De gemeente geeft hiermee marktpartijen (commerciële banken) de kans om te reageren op de voorgenomen besluiten. De gemeente doorloopt op deze manier een zorgvuldige procedure om de Duurzaamheidslening uit te zonderen van de Mededingingswet. 2.

Vier weken is een gebruikelijke periode voor zienswijzen. 3. De conceptverordening Duurzaamheidslening definitief vast te stellen als er geen zienswijzen worden ingediend. De kans is aanwezig dat er geen zienswijzen worden ingediend. Door in dat geval de concept-verordening automatisch om te zetten in een definitieve verordening, hoeft het stuk niet opnieuw aan de raad te worden voorgelegd. 4. Bij vaststellen van de verordening direct te besluiten: a. De Duurzaamheidslening, zoals omschreven in de verordening Duurzaamheidslening, aan te merken als een economische activiteit die plaatsvindt in het algemeen belang, zoals bedoeld in artikel 25h lid 5 Mededingingswet. 1. De gemeenteraad kan met een algemeen belang-besluit de Duurzaamheidslening uitzonderen van de Mededingingswet. De doelstelling van deze wet is om zo gelijk mogelijke concurrentieverhoudingen te creëren tussen overheden en particuliere ondernemingen.

2. De lening is in het algemeen belang omdat op deze manier huishoudens met middeninkomens geholpen worden om te verduurzamen, er zo voor energie- en CO2-besparing gezorgd wordt en op deze manier de klimaatdoelen van Europa, Nederland en in het bijzonder de gemeente, dichterbij worden gebracht. 3. Voor huishoudens is lenen op de commerciële markt voor het verduurzamen van een bestaande woning een te hoge drempel, niet alleen door de aanzienlijk hogere rente (van enkele procentpunten), maar ook door duizenden euro’s extra kosten bij het afsluiten van de lening voor advies, administratie en notaris. 4. Marktpartijen die Duurzaamheidsleningen verstrekken aan particulieren en die mogelijk door dit besluit worden geraakt, betreffen heel grote, minder kwetsbare partijen. Aangenomen mag worden dat zij niet dusdanig worden geraakt door de algemeen belangvrijstelling van de gemeente dat zij in de problemen komen. Het algemeen belang weegt daarom zwaarder. b. Voor het instellen van de Duurzaamheidslening in het algemeen belang uitzonderingen te maken op het Treasurystatuut en de Financiële verordening van de gemeente. 1. In het Treasurystatuut staat expliciet beschreven dat de gemeenteraad in het publieke belang een uitzondering kan maken op het uitgangspunt in het statuut dat de gemeente geen lening aan derden verstrekt. 2.

Het is in het publieke belang om af te wijken van de bepaling in de Financiële verordening dat er geen diensten onder kostprijs worden aangeboden. c. Een rekening-courant in te stellen en dit in de jaren 2025 tot en met 2028 jaarlijks aan te vullen met een bedrag van € 1.000.000. 1. Ervaringen bij andere gemeenten leren dat voor de omvang van een gemeente als Dijk en Waard, een dergelijk bedrag nodig is. 2. Met dit bedrag kunnen naar schatting honderd huishoudens per jaar een lening aanvragen. Dit correspondeert ruwweg met het aantal aanvragen voor de lening bij andere gemeenten, gecorrigeerd voor het aantal inwoners. 3. Door de rekening-courant voor meerdere jaren in te stellen, kan de Duurzaamheidslening op een goede manier worden meegenomen in de uitvoeringsplannen van de gemeente, zoals de wijkaanpak in het kader van de Transitievisie Warmte. Uiterlijk in 2028 volgt een meerjarenevaluatie met een advies of de gemeente de Duurzaamheidslenig ook na 2028 moet voortzetten. Kanttekeningen en risico’s Het risico bestaat dat leningen niet worden terugbetaald. De praktijk leert echter dat het risico van niet terugbetalen klein is. SVn stelt dat er in de totale leenportefeuille van SVn, slechts sprake is van één procent waarbij de betalingsachterstand drie maanden of meer bedraagt. Het risico wordt verkleind omdat SVn aanvragers van tevoren toetst op hun kredietwaardigheid.

Voor de lening wordt geen zekerheidsstelling gevraagd, of te wel onderpand voor de verstrekte leningen. Een zekerheidsstelling zou namelijk betekenen dat particulieren naar de notaris moeten gaan. Dit zou in verhouding tot het maximale leenbedrag zeer forse afsluitkosten voor aanvragers met zich meebrengen. Dit zou de drempel enorm verhogen om een Duurzaamheidslening aan te vragen en daarmee haaks komen te staan op het doel van dit instrument. Alternatieven • Een alternatief is de lening aan te bieden tegen nul procent rente. Dit zou de lening extra aantrekkelijk maken voor aanvragers. Het college adviseert echter dit niet te doen, omdat

dit forse extra kosten voor de gemeente met zich meebrengt (de gemeente moet per lening de rente afkopen en krijgt ook geen rentebaten meer). De lage rente maakt de lening al voldoende een effectief instrument om te verduurzamen. •

Een alternatief is om het maximumbedrag (€ 25.000) dat woningeigenaren kunnen lenen, te verlagen of verhogen. Het college adviseert dit niet te doen. Dit maximumbedrag is gebaseerd op ervaringen in andere gemeenten en geeft woningeigenaren de ruimte om grote stappen te zetten in het verduurzamen van hun woning. Met aan lager bedrag blijft hier een drempel voor bestaan. Een hoger bedrag wordt niet nodig geacht.

•

Een alternatief is geen lening aanbieden. Daarmee zijn particulieren voor het grootste deel van de kosten (afgezien subsidie, zie onder) aangewezen op hun eigen (spaar)geld. Hiermee helpt de gemeente inwoners niet om de financiële drempels weg te nemen om een bestaande woning te verduurzamen. De klimaatdoelen van de gemeente, zoals verwoord in het coalitieakkoord en in de Transitievisie Warmte, worden daardoor moeilijker te halen.

•

Een alternatief is om subsidie te geven in plaats van een lening. Het maximum leenbedrag van € 25.000 vervangen door een vergelijkbaar bedrag in de vorm van subsidie, is niet wenselijk gezien de zeer hoge kosten voor de gemeente. Bovendien bestaan er al subsidieregelingen. Zo kunnen inwoners subsidie krijgen van het Rijk voor duurzame maatregelen (ongeveer dertig procent van de kosten) en is er een gemeentelijke subsidieregeling voor het isoleren van woningen.

Samenwerking en participatie Voor dit voorstel is Duurzaam Bouwloket geconsulteerd. Duurzaam Bouwloket fungeert als energieloket van de gemeente, het loket waar vragen van inwoners over verduurzamen binnenkomen. Duurzaam Bouwloket heeft dagelijks veel contact met inwoners, van de gemeente Dijk en Waard en andere gemeenten. Volgens Duurzaam Bouwloket heeft het voor inwoners meerwaarde als de gemeente een Duurzaamheidslening aanbiedt. Financiën De gemeente Dijk en Waard stelt van 2025 tot en met 2028 elk jaar € 1.000.000 beschikbaar aan het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn). Dit geld wordt geregistreerd op de gemeentelijke balans onder financiële vaste activa (overige langlopende leningen). Het geld dat de gemeente aan SVn ter beschikking stelt, vloeit door aflossingen na verloop van tijd terug naar de gemeente. Daarom is er geen budget nodig om dit te dekken. Deze geldstromen lopen via een rekening-courant tussen de gemeente Dijk en Waard en SVn. De gemeente ontvangt baten in de vorm van een deel van de betaalde rente over elke lening. Lasten voor de gemeente zijn: • • •

De interne toe te rekenen rente over de boekwaarde van deze leningen. Deze wordt verantwoord op het taakveld 7.4 en zal maximaal € 5.000 per jaar bedragen op basis van het huidige renteomslagstelsel-percentage van 0.50%*. De vaste beheervergoeding voor SVn van € 4.302* per jaar. De variabele beheervergoeding voor SVn, van 0,57% op de uitstaande schuldrest.

Hieronder een tabel van de verwachte kostenontwikkeling de komende jaren. Let op, dit is indicatief*:

Jaar

Rentebaten

Lasten (rente-omslag plus beheerkosten)

Saldo

2025 2026 2027 2028

€ 6.000 € 12.000 € 18.000 € 24.000

€ 15.007 € 20.007 € 25.007 € 30.007

-€ 9.007 -€ 8.007 -€ 7.007 -€ 6.007

De lasten worden betaald uit de middelen voor duurzaamheid op de exploitatiebegroting. In bijlage ‘integrale kostprijsberekening Duurzaamheidslening’ zijn de kosten voor de gemeente voor een lening van € 10.000 in beeld gebracht. Dit vanwege de verplichte onderbouwing om de Duurzaamheidslening uit te zonderen van de Mededingingswet. In de integrale kostprijsberekening zijn ook de kosten voor het toetsen van aanvragen aan de beleidsdoelstellingen meegenomen. Deze inhoudelijke toets gebeurt door eigen ambtenaren van de gemeente. *Hierbij is uitgegaan van de prijspeilen en percentages die in september 2024 gelden. Communicatie Communicatie over de Duurzaamheidslening is essentieel om van de lening een succes te maken, blijkt uit ervaringen in andere gemeenten. Daarom wordt er een aparte communicatieaanpak opgesteld. Uitvoering Als er zienswijzen binnenkomen volgt een nieuw voorstel aan de raad, waarin wordt aangegeven of er aanleiding is om het voorstel aan te passen. Als er geen zienswijzen binnenkomen en de verordening Duurzaamheidslening Dijk en Waard dus definitief is vastgesteld, dan volgt onderstaande uitvoering. SVn treedt op als bank en voert de bijbehorende werkzaamheden uit, zoals het doen van een krediettoets (zoals gebruikelijk bij geldverstrekkers), het uitkeren van de lening en het innen van aflossingen.

Dit gebeurt op basis van een overeenkomst tussen de gemeente en SVn. De gemeente beoordeelt of aanvragen van inwoners passen binnen de verordening en dus bijdragen aan de duurzaamheidsdoelen. Als de gemeente de aanvraag goedkeurt en de aanvrager ook door de financiële toets van SVn komt, komt het aangevraagde leningbedrag in een depot. Uitvoerders (zoals aannemers die isolatie uitvoeren of installateurs van zonnepanelen of warmtepompen) worden vanuit dit depot betaald, nadat de declaratie is getoetst door gemeente en/of SVn. Het college evalueert de Duurzaamheidslening een jaar na invoering en deelt de conclusies van de evaluatie met de raad. Jaarlijks deelt het college de stand van zaken in een collegebericht. Uiterlijk in 2028 volgt een meerjarenevaluatie met een advies of de gemeente ook na 2028 de lening moet voortzetten. Bijlagen, onderdeel van het besluit Verordening Duurzaamheidslening Dijk en Waard. Bijlagen ter informatie Integrale kostprijsberekening Duurzaamheidslening.