Presentatie politieke avond Omgevingsvisie - 18 oktober 2023

Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard 18 oktober 2023

1

Team

Joris Bokhove

Marianne Lefever

Projectleider Arcadis| Over Morgen

Strategisch adviseur PosadMaxwan

Stefano Agliati Ontwerper PosadMaxwan

Proces en planning Feb – Mrt

Apr - Nov

Jan - Mrt

Mrt - Apr

Mei - Jun

Stap 1 Analyseren

Stap 2 Visie opstellen

Stap 3 Consultatie en afstemming

Stap 4 Aanscherpen en bijstellen

Stap 5 Opleveren en vaststellen

Kerninstrumenten Omgevingswet voor gemeenten De beleidscyclus

Omgevingsvisie Omgevingsvergunning Toestemming verlenen om één of meer activiteiten in de leefomgeving uit te voeren. College van B&W

Eén omgevingsvisie per gemeente • Lange termijn visie op de fysieke leefomgeving • Welke ambities en opgaven zijn er om de waarden in de gemeente te ontwikkelen en beschermen? • Identiteit gebied centraal • Gericht op het ‘wat’ • Uitvoeringsparagraaf Gemeenteraad

Omgevingsplan Algemene regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving • Onder welke voorwaarden gaan we de fysieke leefomgeving ontwikkelen? • Activiteiten wel/niet toestaan op een locatie 5

Gemeenteraad

Programma’s Middellange- en korte termijn gericht op uitvoering • Hoe gaan we de visie realiseren en met wie? • Samenwerking • Financiën • Gericht op het ‘hoe’ College van B&W

Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard

Inhoud

1. Voor welke opgaven en ambities staan we vandaag? 2. Hoe pakken we deze vandaag aan en waar leidt het toe? 3. Welke keuzes hebben we samen te maken? 4. Welke gemeente kunnen we dan zijn in 2047?

Voor welke opgaven en ambities staan we vandaag?

De grote nationale opgaven

Regionale opgaven

Ruimtelijke opgaven in Dijk en Waard

Waar willen we samen naartoe?

5 gedeelde speerpunten De geformuleerde wensen en ambities uit beleidsplannen, uit de participatie voor de vorige omgevingsvisie, uit interviews met de verschillende beleidsafdelingen, gecombineerd met de vorige Omgevingsvisie, zijn samen te vatten in de volgende vijf domeinoverstijgende ambities.

1.

3. Aantrekkelijke en diverse werkplekken

Gezonde en gemengde woonomgevingen

2. Veilige en beloopbare wijken met efficiënte regionale verbindingen

4. Verbinding van cultureel erfgoed, water en natuur

5. Toekomstbestendig landelijk gebied

Hoe pakken we deze nu aan en waar leidt het toe?

Stedelijke uitbreiding was de standaard Totale oppervlakte Dijk en Waard: 6.040ha rood = bebouwd gebied

Bevolkingsdichtheid = Inwoners / Bebouwd gebied

De toenemende verstedelijking en de daarbij horende verharding, verkeer, opwarming (hitteeiland), etc. zetten steeds meer druk op de ruimte die overblijft voor natuur en landschap. Door de stijgende geluid-, licht-, en luchtvervuiling van de uitbreidende stad en het intensiever gebruik van het resterende buitengebied voor recreatie en landbouw, staat de overgebleven natuur sterk onder druk om nog de nodige klimaat- en andere ecosysteemdiensten te kunnen leveren die de stad nodig heeft.

Waar gaan we heen we als we dit blijven doen? Totale oppervlakte Dijk en Waard: 6.040ha rood = bebouwd gebied

Bevolkingsdichtheid = Inwoners / Bebouwd gebied

De toenemende verstedelijking en de daarbij horende verharding, verkeer, opwarming (hitteeiland), etc. zetten steeds meer druk op de ruimte die overblijft voor natuur en landschap. Door de stijgende geluid-, licht-, en luchtvervuiling van de uitbreidende stad en het intensiever gebruik van het resterende buitengebied voor recreatie en landbouw, staat de overgebleven natuur sterk onder druk om nog de nodige klimaat- en andere ecosysteemdiensten te kunnen leveren die de stad nodig heeft.

Meer in detail…

Grote opgaven op beperkte ruimte

Het buitengebied duwt terug Het buitengebied is niet leeg, alle ruimte wordt al benut. De toekomstige ruimtelijke claims voor het buitengebied zijn ongeveer ¾ keer het huidige buitengebied erbij... Met andere woorden, het buitengebied duwt terug op de stad.

Huidige aanpak is vooral kwantitatief.

Woonopgave vooral in gele uitbreidingsgebieden.

Ook voor werken kijken we naar ruimtelijke uitbreiding.

Maar hoe zit het met de gezonde leefomgeving?

Bron: Atlas leefomgeving

Toevoegen van verharding versterkt het stedelijke hitteeiland effect en vergroot het risico op hittestress. Vooral kinderen onder 5 jaar en ouderen +65 jaar zijn hier gevoelig aan. Dit zijn net de sterkst groeiende bevolkingsgroepen in Dijk en Waard de komende jaren. Bron: Gezondheidsatlas NHN

Groeiende 75+ groep vraagt om andere woonvormen waar ze zolang mogelijk zelfstandig kunnen wonen, dichtbij voorzieningen.

Bron: Dijk en Waard in cijfers

Maar helft van de volwassenen in Dijk en Waard haalt de landelijke beweegnorm. Bij jongeren tussen 11 en 25 jaar is dit zelfs maar tussen 15 en 24%. Verdere toename van de autoafhankelijkheid en verkeersdrukte stimuleert geen fysieke beweging en zal deze cijfers eerder nog verslechteren dan verbeteren.

Maar hoe zit het met de gezonde leefomgeving?

Verhoogd autogebruik zal leiden tot nog meer verkeerongevallen. Dijk en Waard kampt vandaag al met meer ernstige ongevallen dan gemiddeld in NL.

Het uitbreiden van de auto-infrastructuur en de voorrang die we eraan geven, heeft de belevingskwaliteit van belangrijke straten en pleinen sterk verminderd en ruimte voor ontmoeten weggenomen.

Twee derde van alle auto's die geparkeerd staan in Centrumwaard komt van minder dan 2km afstand.

60% van de autoritten in Dijk en Waard hebben een lokale bestemming die ook via fietsen of wandelen bereikt zou kunnen worden.

Welke kansen liggen er? Kwantitatief groen (links): geen recreatiemogelijkheden, geen biodiversiteit. Kwalitatief groen (rechts): Voldoende ruimte voor natuur, water en recreatie

Er is ruimte in Dijk en Waard voor verdichting en vergroening. Binnenstedelijk wordt ca. 80 hectare nu gebruikt voor oppervlakte parkeren in de publieke ruimte.

Dijk en Waard staat bekend om het wonen in het groen, maar kwantitatief en kwalitatief groen zijn verschillend. Het ene wordt alleen weergegeven in cijfers, terwijl het andere bijdraagt aan het klimaat, de gezondheid en de kwaliteit van het landschap. Er liggen veel kansen om kwalitatief te vergroenen binnen en buiten de stadskern.

Dijk en Waard heeft nu al meer grondgebonden woningen met tuin dan de omliggende gemeenten. Hier wonen echter heel verschillende doelgroepen in. Diverse en kwalitatieve woonmilieus kunnen doorstroom aanmoedigen.

Dijk en Waard biedt meer kansen voor mensen met een praktisch opleidingsniveau.

Bron: Dijk en Waard in cijfers

Conclusie huidige aanpak De huidige aanpak van onze opgaven leidt er in veel gevallen toe dat we verder van onze ambities verwijderd raken. De voornaamste obstakels lijken: • De bestaande planningsprocessen geven eerste prioriteit aan woningbouw en claimen daarmee de ruimte die nodig is voor andere uitdagingen. Het zet ook onze ambities onder druk. • Uitbreidingen zijn kostbaar voor de gemeente, omdat we nieuwe infrastructuur moeten realiseren waar deze nog niet bestaat (wegen, riolering, elektriciteitsaansluitingen, nieuw groen, nieuwe voorzieningen, etc. ). Dit vermindert het budget om andere transities en ambities te realiseren. Als we onze ambities willen realiseren en de huidige opgaven aanpakken, dan hebben we baat bij een integrale aanpak over ambities en domeinen heen en lijkt een meer ingrijpende verandering van de huidige hoofdfocus op wonen noodzakelijk.

De woonopgave heeft nu voorrang op al het andere.

Hoe kunnen we tot een meer integrale aanpak komen?

Door alle opgaven gelijkwaardig en in samenhang op te pakken met focus op een gezonde leefomgeving

Een vingeroefening voor inbreiding Ambitie: 10.000 woningen Opgave: 5.000 woningen (Bijna) vastgesteld: 9.100 (oranje) Nog te realiseren: 1.000 Inbreidingsalternatief op 4 centrumlocaties en transformatie naar woon-werk mix in 4 bedrijventerreinen.

?

Geen verlies aan open land. + ca. 4.100-6.900 woningen + ca. 300.000 m2 werk + ca. 80.000 m2 groen

Welke gemeente kunnen we dan zijn in 2047?

Visie: wie kunnen we dan zijn in 2047? Een leven lang wonen in Dijk en Waard. Dijk en Waard is in 2047 een veerkrachtige gemeente waar iedereen een plek kan vinden om te wonen, werken en recreëren. Van jonge gezinnen met kinderen en jonge afgestudeerden op zoek naar werk, tot ouderen die behoefte hebben aan gezondheidszorg. We bouwen verder op landschappelijke en cultuur-historische kwaliteiten die Dijk en Waard als twee onderscheidende identiteiten hebben ontwikkeld, zoals de historische linten en groene woonwijken. We omarmen en verrijken de economische dragers waar Dijk en Waard historisch op gegroeid is. Zo kan iedereen wonen en werken in gezonde, aantrekkelijke en diverse woon- en werkvormen, dicht bij huis.

Rol in de regio De strategische omgevingsvisie zorgt dat Dijk en Waard verantwoordelijkheid neemt voor regionale ambities en die doorvertaalt tot lokale kansen en doelen. In 2047 is Dijk en Waard een sterke schakel tussen de metropoolregio Amsterdam en de kop van Noord Holland. Dit betekent dat de gemeente niet alleen lokaal faciliteert maar ook regionaal een rol speelt wat betreft recreatie, innovatie en mobiliteit.

Rol in de regio Woondeal + Zaancorridor De verdichting en herontwikkeling van bestaande stedelijke gebieden kent een sterke wisselwerking met het nieuwe OV-knooppunt Heerhugowaard. Niet alleen voor de regio, maar ook voor OV-aanbieders die de treinfrequentie kunnen verhogen en trein- en busnetwerken kunnen integreren door voldoende vraag.

Glasdriehoek De erkenning van het glastuinbouwcluster Alton kan de positie ervan in de regio versterken en de gemeente helpen bij de overgang naar meer duurzame en toekomstbestendige praktijken. De nieuwe ruimte die wordt geboden aan nieuwe kassen kan helpen bij de transformatie en renovatie van het bestaande gebied en de overgang naar toekomstbestendige landbouw stimuleren.

Natuur en recreatief netwerk Het versterken van het groene en recreatieve netwerk zal de positie van Dijk en Waard in de regio versterken. Als buitenpoort op de Zaancorridor kan het treinstation Heerhugowaard fungeren als een verbinder tussen het bredere stedelijke netwerk van de MRA. Het biedt tevens toegang tot het hoogwaardige landschap van de regio en zorgt voor een toegankelijk en veerkrachtig landschap voor haar inwoners.

Visiekaart 2047

Impressiebeeld: tuinstraten (bestaande straat centrum)

Lange Riddersstraat, Antwerpen. Bron: Gemeente Antwerpen, antwerpen.be

Impressiebeeld: tuinstraten (bestaande straat buitenwijk)

Google street view 2009

Aziëlaan, Antwerpen. Bron: Google street view, 2009 (links), en 2023 (rechts)

Impressiebeeld: tuinstraten (nieuwe straat)

Bron: Ontwikkeling Stationstuinen, Barendrecht – Beeld: Wissing/Urban Synergy

We doen het al: verdichting en verbetering winkelcentrum Middenwaard

Middenwaard in 1980, 1995, 2020 Bron: topotijdreis.nl

Ruimtelijke strategie mobiliteit Ontwikkelprincipes

Het netwerk voor langzaam verkeer voor fietsers en voetgangers is wijdverspreid over de hele gemeente. Het verbindt bebouwde gebieden met elkaar en met de omliggende landschappen.

Het OV-knooppunt Heerhugowaard heeft een nieuwe regionale betekenis gekregen. Het is het eindpunt van de snelle IC's vanuit Amsterdam en is geïntegreerd in het bredere regionale (snel)busnetwerk.

Het autonetwerk stroomt naadloos omdat de meeste mensen zijn gestopt met het gebruik van de auto voor korte ritten. Een duidelijke hiërarchie verdeelt de snelle wegen naar de ontsluitingslussen, die dan weer toegang hebben tot de langzame en veilige woonwijken.

Parkeren gebeurt zoveel mogelijk centraal in de vele mobiliteitshubs die aansluiten om de ontsluitingslussen. Zo is er nu maximaal ruimte in de wijken en buurten voor groen, ontmoeten en buiten spelen.

Ruimtelijke strategie woongebieden Ontwikkelprincipes

De grote centrumgebieden van Langedijk en Heerhugowaard zijn levendige gebieden met dagelijkse functies, evenementen en ruimtes voor verenigingen. Ze bieden huisvesting aan verschillende bevolkingsgroepen, van ouderen die zorg nodig hebben tot jonge starters en nieuwe gezinnen. Het Stationsgebied en het Stadshart als intensief stedelijk kerngebied geven een impuls voor verdere compacte centrumontwikkeling.

Woon- en centrumbuurten geven voorrang aan voetgangers en fietsers boven auto's. Het is veilig en gemakkelijk om te voet of per fiets het huis uit te gaan, waarbij je willekeurig buren en vrienden ontmoet in hoogwaardige publieke ruimtes.

Een klein deel van Langedijk-West kan worden gerealiseerd op voorwaarde dat het verdichting in het bebouwde gebied mogelijk maakt en dat het voordelen biedt aan de bestaande stad (bijvoorbeeld nieuwe voorzieningen, nieuw natuur- en recreatiegroen en nieuwe langzame verbinding met Geestmerambacht).

De historische linten bieden met hun lineaire structuur een ultieme kans voor verdere toegankelijke centrumvorming. De auto is er te gast en ruimt baan voor fietsen en wandelen. Herontwikkeling houdt de unieke identiteiten van Dijk en Waard in waarde: de Dorpstraat heeft zijn oorspronkelijke kwaliteiten teruggekregen en de Middenweg is veranderd in een lang lineair park om te bewegen, rusten en recreëren.

Ruimtelijke strategie werkgebieden Ontwikkelprincipes Alle bedrijventerreinen hebben een transformatie en intensivering ondergaan om hun leefbaarheid te verbeteren. Er zit diversiteit in hun mix en karakter. Er zijn innovatieve collectieve oplossingen om energie, warmte en materialen te delen en te produceren. Er zijn gedeelde parkeerplaatsen, ontmoetingszones en clusters van bedrijven die samenwerken. De terreinen zijn veranderd in groene gebieden met verharding waar echt noodzakelijk.

Het kassencluster Alton is een regionaal knooppunt voor innovatie in de tuinbouwsector. Het werkt samen met de omliggende gemeenten en de regio, ook omdat het een belangrijke producent van elektriciteit en warmte is geworden.

Het stationsgebied is het stedelijke kerngebied van Dijk en Waard met een sterk verdichte verbouwing en een hoge mix van functies. Het is een aantrekkelijk en levendig gemengd gebied gericht op het OV en met prioriteit voor de fietser en de voetganger. Door de hoge functiemix is het een referentiepunt voor werkgelegenheid en onderwijs in de regio.

Ruimtelijke strategie natuur en recreatie Ontwikkelprincipes

Dijk en Waard is een regionale hotspot voor waterrecreatie. De waterkwaliteit blijft hoog dankzij de grotere natuurlijke gebieden, duurzame landbouw en minder autoverkeer. Ook het vaarnetwerk is uitgebreid en verder verbonden.

De groene gebieden van Dijk en Waard zijn veerkrachtig en met elkaar verbonden. Grote biodiversiteitscorridors vormen het gemeente-brede hoofdnetwerk en doorkruisen de gemeente in alle richtingen, waardoor er een vrije stroom van flora en fauna mogelijk is.

Het creeëren van meerlaagse netwerken geeft meerwaarde voor zowel ecologie als beleving van de ruimte. Dit betekent dat grootschalig en kleinschalig groen/blauw overlappen en vormen zo stapstenen voor ecologische verbinding en recreatie.

De recreatieve routes in Dijk en Waard zijn gemakkelijk toegankelijk en goed online te raadplegen. Ze lopen langs de meest aantrekkelijke gebieden waar groen, water en historische elementen samenkomen en sluiten aan op het regionale recreatienetwerk.

Ruimtelijke strategie landelijk gebied Ontwikkelprincipes De natuuruitbreiding heeft het groenblauwe netwerk robuust gemaakt zodat het de toegenomen recreatie kan absorberen. Het landelijk gebied vormt zo een krachtige tegenhanger van het stedelijk gebied waarin openheid en blauw de boventoon vormen.

Het open landschap van Dijk en Waard is een showcase van multifunctionaliteit en veerkracht. Er is een delicate balans van natuur, energie en landbouw met slim meervoudig ruimtegebruik. De nieuwe landbouw gaat samen met natuurherstel, energieproductie en recreatie. Daar waar agrarische activiteit opschaalt, is een waarde toevoeging voor bodem, water en recreatie vereist.

Visiekaart