Grondstoffenbeleidsplan Dijk en Waard 2024-2027

Daarbij kan worden gedacht aan – in principe herbruikbare – grondstoffen waarvoor nog geen inzamelstructuur beschikbaar is en/of die nog in grote hoeveelheden in het huishoudelijk restafval verdwijnen. Een voorbeeld van deze stroom betreft ‘luiers en incontinentiemateriaal’. Luier- en incontinentiemateriaal bedraagt gemiddeld zo’n 15 kg per inwoner per jaar en wordt veelal met het restafval afgevoerd en verbrand. Er zijn diverse be- en verwerkingstechnieken in ontwikkeling. Enkele zijn al beschikbaar zij het op kleine schaal. Zoals ook in de grondstoffenvisie (hoofdstuk 3) is aangegeven, wordt een inzamelsysteem voor luiers pas overwogen wanneer het bedrijfsleven aan de voorkant van de keten duidelijkheid biedt over de milieuprestaties en wie verantwoordelijkheid draagt ten aanzien van de verwijdering en daarmee samenhangend de kosten.

7.3 Afvalscheidingsstations en grof huishoudelijk afval Actie 7. Onderzoek doorontwikkeling afvalscheidingsstations naar circulair ambachtscentrum De gemeente onderzoekt in de looptijd van dit beleidsplan de mogelijkheden om aan te sluiten bij de landelijke doorontwikkeling van haar afvalscheidingsstations naar een Circulair Ambachtscentrum.

29

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

Dit houdt in dat de afvalscheidingsstations (van de gemeente) intensief samenwerken met een kringloopwinkel en een repair café en dat rondom deze faciliteiten ruimte wordt gegeven aan ambachtswerkplaatsen. In deze werkzaamheden is veel ruimte voor werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt. Op de korte termijn is hier nog geen fysieke ruimte voor beschikbaar. Dit onderzoek richt zich op de middellange termijn. Actie 8. Bevorderen afvalscheiding bij grof huishoudelijk afval aan huis service Grof huishoudelijk afval dat aan huis wordt ingezameld moet een zelfde mogelijkheid tot recycling hebben als dat het naar het afvalscheidingsstation wordt gebracht. Onderzocht wordt of samen met kringloopwinkels een service kan worden verleend, waarbij (na een voorselectie) het bruikbaar huisraad al de kringlooproute kan volgen. Om afvalscheiding op het afvalscheidingsstation te bevorderen en te stimuleren dat inwoners afval brengen naar het afvalscheidingsstation, wordt de ophaalservice van grofafval aan huis gekoppeld aan een warme overdracht. Op deze manier is, net als bij het afvalscheidingsstation nog een contactmoment over het aangeboden afval. Deze manier van inzamelen zorgt voor een net straatbeeld in de wijk, doordat bijplaatsingen van grofafval wordt voorkomen.

Verder kent de aan huis service een beperking in frequentie en het aantal op te halen onderdelen grof huishoudelijk afval.

7.4 Communicatie en participatie (bewustwording, campagne, participatie) Actie 9. Communicatieplan met doelgroepenbenadering Communicatie omvat, naast voorlichting over afvalscheiding ook de bewustwording van inwoners van het duurzaamheidsbelang ervan én het bevorderen van de motivatie om te willen bijdragen aan een duurzame samenleving. De gemeente doet al meer aan communicatie dan een paar jaar geleden. Waarbij via een jaarplanning wordt gezorgd dat de juiste info op het juiste moment wordt gedeeld. Waar nog een stap te maken is, is in het benaderen van specifieke doelgroepen en / of wijken. Dit op basis van monitoring, analyse van het afvalaanbod, wijkanalyse (samenstelling) en input vanuit een gedragspsycholoog. Ook kan meer verbinding worden gezocht met de nog op te stellen doelen en acties voor het beleid circulaire economie.

7.5 Preventie Actie 10. Continueren project afvalvrije scholen In de voormalige gemeente Langedijk zijn medio 2020 informerende gesprekken gevoerd met alle schooldirecties over het project “Afvalvrije scholen”. Het betreft een inventarisatie voor draagvlak om de ambitie van samen een afvalvrije school waar te maken. Hierbij is van bijna allemaal een positief antwoord ontvangen. Het volgen van het, door het Rijk opgestelde stappenplan is een voorwaarde bij deelname en vast onderdeel van de uitvoering en moet met de leerlingen doorlopen worden. Bewustwording over grondstoffengebruik en recycling bij de jongste generatie is een belangrijke pijler voor de circulaire transitie. Aan dit stappenplan is nog geen vervolg gegeven door de gemeente. Momenteel zijn scholen in de gemeente al wel betrokken bij gastlessen, die namens de gemeente worden

30

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

aangeboden. Onderwerpen zijn afvalscheiding, afvalpreventie, zwerfafval, afvaleducatie en circulaire economie. Het is te onderzoeken of de eerder bevraagde scholen nog steeds positief zijn over het project afvalvrije scholen, hoe dat zit bij de andere scholen in Dijk en Waard, hoe de huidige gastlessen kunnen worden opgeschaald of ingepast in het stappenplan en welke rol de gemeente hierin speelt. Actie 11. Invoering Ja-Ja sticker In de huidige situatie in de gemeente Dijk en Waard mag ongeadresseerd reclamedrukwerk worden bezorgd tenzij de geadresseerde een nee/ja of nee/nee-sticker heeft aangebracht. Dit is een zogenaamd opt-out systeem. Dit systeem geldt nog in de meeste gemeenten. Met de ja/ja-sticker op de brievenbus wordt de inwoners een extra mogelijkheid geboden om het ontvangen van ongeadresseerde drukwerk te reguleren. Dit betreft een opt-in systeem: inwoners geven actief aan wat ze wél willen. Andersom: indien geen sticker wordt aangebracht, ontvangt men ongevraagd geen reclamefolders. Verspilling van papier, energie en andere materialen bij de productie en verspreiding van ongewenste/ongelezen reclamefolders wordt voorkomen.

7.6 Service voor organisaties Actie 12. In gesprek met partijen die nu nog gratis afval aanbieden Uitgangspunt is dat de gemeente alleen een zorgplicht heeft voor huishoudelijk afval. Toch kan de gemeente ervoor kiezen om maatschappelijke instellingen te ondersteunen door service aan te bieden. Dit is in het verleden in beide voormalige gemeenten gedaan bij o.a. apotheken en de voedselbank. Dit zorgt voor extra huishoudelijk restafval dat op kosten van de inwoners wordt verwerkt. De gemeente gaat met al deze partijen in gesprek over de huidige afspraken en kijkt naar de mogelijkheden om betere afvalscheiding te faciliteren, met daarbij de rol van de afvalinzameling door de gemeente en uitganspunten van de zorgplicht in het achterhoofd. Actie 13. Afspraken kringloopwinkels verbeteren Door het promoten van kringloopwinkels wil de gemeente circulariteit van goederen en grondstoffen bevorderen. Kringloopwinkels in de regio zamelen huisraad in en soms ook andere onderdelen van grof huishoudelijk afval. Momenteel mogen een aantal kringloopwinkels uit de voormalige gemeenten Langedijk en Heerhugowaard gratis afval (niet verkoopbare goederen) aanbieden op het afvalscheidingsstation. Dit zorgt wel voor een groot (rest)afvalaanbod (ca 1.000 ton per jaar), dit komt ten laste van de afvalscheidingscijfers van Dijk en Waard.

Inwoners betalen hieraan mee via de afvalstoffenheffing, ook al is een deel van het afval van de kringloopwinkels niet altijd afkomstig uit de gemeente Dijk en Waard. Het uitgangspunt moet zijn dat voor alle kringloopwinkels in de gemeente dezelfde regels gelden en het aangeboden afval van kringlopen bedrijfsafval is en dat dit niet op de afvalscheidingsstations mag worden aangeboden. De gemeente gaat in gesprek met de betrokken kringloopwinkels. Het doel is om de huidige afspraken van het gratis aanbieden van materialen (als restafval) stop te zetten. Actie 14. Stimuleren product hergebruik/levensuurverlening De gemeente wil initiatieven ondersteunen waarmee de levensduur (gebruiksduur) van consumentenproducten wordt verlengd. Dit gebeurt in ieder geval door het promoten en

31

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

ondersteunen van al aanwezige en eventuele nieuwe repair cafés en kringloopwinkels in de gemeente. Vooralsnog betreft dit het promoten via voorlichting en de op bewustwording gerichte campagne. Hiervoor wordt contact gezocht en onderhouden met de organisatoren, zodat informaties over concrete activiteiten (data, locatie) en ervaringen gedeeld kunnen worden en input zijn voor de promotie door de gemeente.

7.7 Zwerfafval Actie 15. Doorzetten van zwerfvuilacties Zwerfafval is qua hoeveelheid een beperkte grondstofstroom, maar het wordt als zeer storend ervaren. De gemeente maakt gebruik van een financiële vergoeding vanuit de verpakkingsproducenten. Dit budget wordt ingezet voor projecten die zwerfafval tegengaan. Er lopen momenteel al verschillende projecten in de gemeente, soms in samenwerking met buurtgemeente of de provincie Noord-Holland. Ook bij veranderende financieringsstromen worden deze acties doorgezet. Naast de eigen inzet van de gemeente, zorgen ongeveer 1.000 vrijwillige zwerfafvalpakkers (Zappers) dat de openbare ruimte vrij is van zwerfafval. De gemeente blijft inzetten op het actief informeren en ondersteunen van de zappers.

7.8 Handhaving (preventief, repressief) Handhaving vormt een onmisbaar beleidsinstrument voor een doeltreffend en doelmatig gemeentelijk afvalbeheer. Preventief Handhaven door afvalcoaches het gesprek met inwoner te laten aangaan over afvalscheiding en preventie. Actie 16. Preventie: inzetten van afvalcoach(es) Afvalcoaches hebben een belangrijke rol in het meenemen van inwoners in de transitie van de inzamelfrequentie. Het doel is het vergroten van de bewustwording, waarmee verkeerd afvalaanbod kan worden voorkomen. Hoe kunnen gewoontes en patronen worden omgebogen, wat is een handige manier om GFT al in de keuken (waar het ontstaat) apart te houden. Aanvullend op de informatievoorziening door de gemeente wordt extra voorlichting gegeven door speciaal daarvoor opgeleide afvalcoaches. Zo kan een afvalcoach een rol spelen bij het beoordelen van de aanvraag van een extra afvalbak voor o.a. restafval. Momenteel kent geen van de voormalige gemeenten de functie van afvalcoach. Actie 17. Afvalbeheer expliciet handhavingsplan Het team handhavers van de gemeente stelt een praktisch handhavingsplan op met daarin expliciet een hoofdstuk met de inzet op ‘afval’. Het handhavingsplan beschrijft het handhavingsbeleid en de activiteiten die – op jaarbasis – worden uitgevoerd.

Hier wordt onderscheid gemaakt in een handhaving- en nalevingsstrategie en de preventiestrategie (ter voorkoming van ongewenste gedrag en ongewenste situaties). Het handhavingsplan wordt afgestemd met de overige betrokkenen op het gebied van de uitvoering, de communicatie en met andere beheerders van de openbare ruimte.

32

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

8 Financiële effecten Minder restafval en meer grondstoffen Het in zetten op minder restafval en meer schone grondstoffen, heeft naast een milieueffect ook een effect op de verwerkingskosten. Afhankelijk van de gekozen ambitie en strategie is, na het volledig behalen van de gestelde doelen een jaarlijkse besparing haalbaar die tussen de € 440.000 – €750.000 ligt. Hierbij is uitgegaan van een besparing ten opzichte van de verwerking en hoeveelheden van 2022 en is gerekend met de huidige tarieven voor het verwerken van afval en grondstoffen. De grootste deel van de besparing komt, doordat minder restafval verbrand hoeft te worden. De besparingen worden in eerste instantie ingezet voor het dekken van de kosten die voortkomen uit de opgenomen acties en maatregelen. Daarna wordt de besparing via het reguliere begrotingsproces verwerkt bij de berekening van de afvalstoffenheffing.

Acties en maatregelen Aan sommige opgenomen (harmonisatie) maatregelen en acties zijn kosten verbonden. Dit kunnen incidentele kosten zijn (o.a. extern onderzoek) of structurele kosten (o.a. kapitaalslasten). In onderstaande overzicht is aangegeven om welke kosten het gaat. Actie 1 2 3

4 7 9 10 16

Incidenteel Omschrijving Voorbereiden en nazorg van invoeren nieuwe inzamelfrequentie per 1-1-2024. • Advertentiekosten op sociale media € 5.000 Evaluatie frequentie aanpassingen € 10.000 • Onderzoek (met externe ondersteuning en mogelijk enquête) Gelijktrekken van inzamelmogelijkheden van monostromen, zoals OPK, Textiel en PMD in de wijken. • Kapitaallasten voor de aanschaf en plaatsing van ca. 35 ondergrondse € containers. Jaarlijkse kosten voor onderhoud en lediging. Onderzoek GFT inzameling bij hoogbouw € 20.000 • Onderzoek (met externe ondersteuning en mogelijk enquête) Onderzoek doorontwikkeling afvalscheidingsstations naar circulair ambachtscentrum € 30.000 • Onderzoek (met externe ondersteuning) Communicatieplan met doelgroepenbenadering € 30.000 • Onderzoek (met externe ondersteuning en mogelijk enquête) Continueren project afvalvrije scholen € 10.000 • Onderzoek (met externe ondersteuning en mogelijk enquête) Preventie: inzetten van afvalcoach(es) • Inhuur van afvalcoaches, gelijk aan de loonkosten (incl. overhead) van € 1Fte

Structureel

€ 105.000

€ 235.000

Totaal

€

-

€

-

€ 75.000 €

-

€

-

€

-

€

-

€ 160.000

33

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

Bijlage 1 Overzicht van de resultaten voor GFT, PMD, OKP en glas (20182021)

Grafiek: Hoeveelheden in kilo’s en de getoonde percentages geven aan hoeveel van het totaal beschikbare GFT gescheiden is aangeboden.

Grafiek: Hoeveelheden in kilo’s en de getoonde percentages geven aan hoeveel van het totaal beschikbare PMD gescheiden is aangeboden.

34

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

Grafiek: Hoeveelheden in kilo’s en de getoonde percentages geven aan hoeveel van het totaal beschikbare OPK (oud papier en karton) gescheiden is aangeboden.

Grafiek: Hoeveelheden in kilo’s en de getoonde percentages geven aan hoeveel van het totaal beschikbare GFT gescheiden is aangeboden.

35

Actie

Raming kosten Doel Dekking Trekker Omschrijving Incidenteel Structureel Voorbereiden en nazorg van invoeren nieuwe inzamelfrequentie 1 per 1-1-2024 € 5.000 € - Communicatie Reguliere begroting Beleid 2 Evaluatie frequentie aanpassingen € 10.000 € - Extern onderzoek Egalisatievoorziening Beheer Gelijktrekken van inzamelmogelijkheden van monostromen, zoals 3 OPK, Textiel en PMD in de wijken. € € 75.000 Afvastoffenheffing Beheer 4 Onderzoek GFT inzameling bij hoogbouw € 20.000 € - Extern onderzoek Egalisatievoorziening Beheer Inzameling oud papier en karton (OPK) met inzet door verenigingen 5 en andere inzamelaars evalueren € € Beheer 6 Luierinzameling en -recycling: ontwikkelingen worden gevolgd € € Beheer Onderzoek doorontwikkeling afvalscheidingsstations naar circulair 7 ambachtscentrum € 30.000 € - Extern onderzoek Egalisatievoorziening Beleid 8 Bevorderen afvalscheiding bij grofvuil aan huis service € € Beheer 9 Communicatieplan met doelgroepenbenadering € 30.000 € - Extern onderzoek Egalisatievoorziening Beheer 10 Continueren project afvalvrije scholen € 10.000 € - Extern onderzoek Egalisatievoorziening Beheer 11 Invoering Ja-Ja sticker € € Beheer 12 In gesprek met partijen die nu nog gratis afval aanbieden € € Beheer 13 Afspraken kringloopwinkels verbeteren € € Beheer 14 Stimuleren product hergebruik/levensuurverlening € € Beheer 15 Doorzetten van zwerfvuilacties € €

Beheer 16 Preventie: inzetten van afvalcoach(es) € € 160.000 Inhuur en opzetten plan Afvalstoffenheffing Beheer 17 Afvalbeheer expliciet handhavingsplan € € Beheer Totaal € 105.000 € 235.000 2023,2024 2024 2024 doorlopend 2024 doorlopend 2024 2024 2024 2023,2024 2023,2024 doorlopend doorlopend doorlopend 2024

Q4-Q2 Q1-Q3 Q2-Q3

Q2-Q4

Q1-Q2 Q2

Q1-Q3 Q3 Q2-Q4 Q4-Q1 Q4-Q1

2023,2024 2025

jaar

Q4-Q1 Q3-Q4

Planning Kwartaal

Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027

Bijlage 2

Overzicht maatregelen en acties, gekoppeld aan kosten en globale planning

36