Gebiedsvisie Proeftuin De Frans
Tekst van het document
PF Proeftuin De Frans Gebiedsvisie en ontwikkelstrategie sep 2023
1
Colofon Gebiedsvisie Proeftuin De Frans, Heerhugowaard In opdracht van: Gemeente Dijk en Waard Uitgevoerd door: SITE Urban Development MORE Architecture In samenwerking met: Gemeente Dijk en Waard Overmorgen Trinitas College Magenta Zorg Vonk COA, AZC Heerhugowaard Tante Suus Studio S3 Attain Technologies Andriessen
Inhoud Voorwoord Opgave Analyse
Gebiedsvisie
Gebiedsconcept
Ontwikkelstrategie Vervolg
4 8 16 32 42 80 84
Bot Bouw De Geus Bouw Woonwerf Woonwaard GRID Vastgoed Groen en Groen Vastgoed Luchtfoto de Frans (Siebe Swart)
© 2023 2
3
Voorwoord De afgelopen maanden hebben we in het co-creërend proces van de Gebiedsvisie Proeftuin de Frans een kijkje genomen bij verschillende bedrijven en instellingen op De Frans. Achter de wat ‘saaie’ voordeuren werken creatieve ondernemers, jonge startups, bevlogen zorgprofessionals en gepassioneerde docenten. Eén ding wat meteen opvalt is de enorme gastvrijheid in De Frans. We zijn met open armen ontvangen en er wordt met trots verteld over het werk en activiteiten. Het ondernemerschap is sterk voelbaar op De Frans. De uitdaging is om het gebied meer zichtbaar te maken voor de inwoners van Dijk en Waard. De Frans aantrekkelijk te maken zodat het uitnodigt om er te gaan wonen en te verblijven. De gezamenlijke ambitie van de gemeente en de ondernemers is om een ‘levensader’ door De Frans te maken. Ik zie deze levendige verbinding voor me. Een openbare route met publieke functies en werkprogramma in de plinten, intieme pleintjes en groene hoven. Bewoners die elkaar op straat ontmoeten, na hun werk nog even een praatje maken voordat ze hun woning binnengaan, jongeren en ouderen die samen genieten van het
Wat houdt de Gebiedsvisie Proeftuin De Frans in? groen en ondernemers die elkaar opzoeken. Deze Gebiedsvisie die samen met de gebiedspartners is gemaakt, geeft de gezamenlijke ambities aan en legt de basis voor verdere samenwerking. Er is de wil om samen te blijven werken en te experimenteren. Dit past bij een nieuwe manier van stedelijke (her)ontwikkeling, onze nieuwe gemeente Dijk en Waard en vooral bij de ondernemers en instellingen uit het gebied. Het is een proeftuin, die smaakt naar meer!
“Het ondernemerschap in De Frans is voelbaar. Straks is aan de levensader zichtbaar wat voor moois zich afspeelt achter de voordeuren en bruist De Fitte Frans!”
Nils Langedijk, Wethouder gemeente Dijk en Waard
Voor u ligt de Gebiedsvisie Proeftuin De Frans. Dit document is het resultaat van een co-creatief proces “Tour de Frans” van de gemeente samen met gebruikers, bewoners, eigenaren en initiatiefnemers. In opdracht van de Gemeente heeft SITE Urban Development in samenwerking MORE Architecture in de periode van november 2022 tot de zomer 2023 de voorliggende gebiedsvisie opgesteld. De Frans is een gebied met volop kansen voor een stapsgewijze transformatie van een bedrrijventerrein naar een aantrekkelijk woon- en werkgebied. Een gebied dat samen met de ontwikkelingen in het stationsgebied het volgende hoofdstuk inluidt van de jonge gemeente Dijk en Waard. Visie en Strategie gaan voor De Frans hand in hand. Alleen dan ontstaat er een nieuw woongebied dat werkt. En een werkgebied waar je wilt wonen. Deze Gebiedsvisie is het resultaat van de eerste stap in een langjarige gebiedsontwikkeling. De Gebiedsvisie zet de ruimtelijk programmatische ambities van de Proeftuin De Frans neer
4
en omvat kernwaarden, essenties en ontwikkelprincipes. Het is daarbij nadrukkelijk geen ‘plan’. De stedenbouwkundige uitwerking van de verschillende deelgebieden van De Frans zal in de volgende fase verder uitgewerkt worden.
“Een integrale en gedragen Gebiedsvisie en Ontwikkelstrategie voor de transformatie van De Frans naar een toekomstbestendig en dynamisch woon- en werkgebied als onderdeel van het stationskwartier” NB: Er kunnen geen rechten worden ontleend aan de beelden in deze visie: het is nog geen planologisch kader. 5
De belofte van Gebiedsvisie Proeftuin De Frans:
“
Samen transformeren we dit bedrijventerrein naar een dynamisch woon-werkgebied in nabijheid van een OV-knooppunt
6
Ondertekening Gebiedsconvenant De Fitte Frans (juli 2023)
7
Naar een dynamisch woon-werkgebied
De opgave Aanleiding Nederlandse steden staan voor grote opgaven. Zo wil het kabinet landelijk 100.000 woningen per jaar bouwen en zijn er in de regio Alkmaar tekorten aan woningen voor starters en ouderen. Het veranderende klimaat vraagt om toekomstbestendige (klimaatrobuuste) steden en binnenstedelijke verdichting. Verder verandert de bevolking: vergrijzing, tijdelijke vluchtelingenstromen en meer eenpersoonshuishoudens. Ook het werk in ons steden houden staat onder druk. Daarbij is werk onderhevig aan verandering. De verdere digitalisering maar ook de urgentie voor verduurzaming van onze economie speelt een grote rol. Zoals ook onderschreven wordt in “Duurzame Doeners en Makers”, het position paper voor economie in Dijk en Waard, en in de “visie werklocaties Dijk en Waard” van stec.
(opgave) 1
De Gemeente Dijk en Waard timmert behoorlijk aan de weg (zoals ook vermeld in het Coalitieakkoord 2022-2026). Er ligt de ambitie om 10.000 woningen te bouwen tot 2030 en daarnaast moet werk sterk verduurzamen en is er meer aandacht voor sociale duurzaamheid en ecologie.
8
Opgave In Proeftuin de Frans komen deze verschillende opgaven samen. De Frans is in de ‘Visie werklocaties Dijk en Waard’ aangemerkt als een kansrijk gebied om te transformeren tot een sterk en dynamisch woon- en werkgebied, waarbij het aansluiting moet vinden met de herontwikkeling van het Stationskwartier. De Frans is door de nabijheid van het station onderdeel van OV-knooppuntontwikkeling en het provinciale knooppuntenprogramma. In de Provincie Noord Holland krijgt OVknooppuntontwikkeling voorrang en is in principe onbeperkt, mits regionaal afgestemd. Daarnaast liggen er in De Frans en het Stationsgebied grote kansen om de recent gefuseerde gemeente beter te verbinden. Met oog op de grote (klimaat)opgaven kunnen we niet meer verstedelijken op de manier zoals we dat altijd deden: het is tijd om vernieuwende manieren van gebiedsontwikkeling met elkaar te ontdekken. Dit betekent bijvoorbeeld niet meer ‘bouwen in het weiland’, maar verdichten in bestaand stedelijk gebied. In deze nieuwe manier
van stedelijke ontwikkeling komen andere uitdagingen kijken. Vandaar dat de ontwikkeling van De Frans “Proeftuin De Frans” is genoemd. Er is ruimte voor leren en experimenteren met nieuwe manieren van (binnenstedelijk) ontwikkelen, samenwerken, wonen en werken. Het ‘blauwdruk denken’ is niet meer van toepassinge in de binnenstedelijke transformatie van De Frans. Er is sprake van een ‘organische’ gebiedsontwikkeling, waarbij stapsgewijs ontwikkeld wordt in de richting van een eindbeeld: ook de ‘tussentijdse stad’ en tijdelijke situaties zal iets zijn waar de gemeente en haar bewoners aan moeten wennen. De binnenstedelijke verdichtingsopgave vraagt ook om meer nieuwe (gestapelde) woonvormen gemengd met voorzieningen en werkprogramma en om een vernieuwend mobiliteitsconcept. Samenwerken en gebiedsgericht werken is daarbij belangrijk: en er wordt daarom bij de transformatie van Proeftuin de Frans gekeken waar raakvlakken met andere ontwikkelingen liggen, om hier waar mogelijk op aan de sluiten.
9
Wat vooraf ging aan deze Gebiedsvisie Werklocaties in de Gemeente Gebiedsvisie en ontwikkelstrategie Proeftuin transformatie De Frans
De Frans
Inschrijfleidraad
Startnotitie Proeftuin transformatie De Frans
CONCEPT
Zaak: 239431
Basisgegevens Opdrachtgever Opdrachtnemer Huidige stadium of fase
Inspiratiedocument inrichting openbare ruimte De Frans
Position paper Economie Gemeente Dijk en Waard
Versie 1 - 2022
Gebiedsontwikkelaar Sr. Projectleider Gebiedsontwikkeling Startnotitie Proeftuin transformatie De Frans
Duurzame Doeners en Makers!
Versiebeheer Versie Datum 1.1 01-06-2022 … …
Auteur Cynthia Kootker
Wijzigingen
Documenten in relatie tot dit plan Documenten Coalitieakkoord Meedoen in Dijk en Waard 2022-2026 Begroting 2022 Omgevingsvisie Dijk en Waard Strategische visie Onze kijk op Dijk en Waard Visie Werklocaties Dijk en Waard 2020
Datum: Procedure:
30 augustus 2022 Meervoudig Onderhands
Relevantie Kaderstellend Kaderstellend Kaderstellend Kaderstellend Stec Groep Kaderstellend Woonvisie 2018-2050 Kaderstellend Woningmarktonderzoek 2020 Kaderstellend Woningbouwprogrammering 2020-2030 Kaderstellend Strategie De Boulevard 2016 Kaderstellend Visie Sociaal Domein Kaderstellend Groenvisie HHW 2020-2040 Kaderstellend Groenbeleidsplan 2021-2026 Kaderstellend Beleidsprogramma Klimaatadaptatie 2021-2026 Kaderstellend Lokale energiestrategie (LES) Kaderstellend Transitievisie Warmte Heerhugowaard Over Morgen Kaderstellend Omgevingsprogramma Mobiliteit 2021 Kaderstellend Ondergrondvisie Heerhugowaard Kaderstellend Kadernota Integrale Veiligheid 2019-2023 Kaderstellend Nota Grondprijsbeleid Kaderstellend Beleidsrichtlijn Integrale Duurzaamheid in de Gebouwde Omgeving In ontwikkeling Nota Parkeernormen Dijk en Waard In ontwikkeling Programma stedelijk Water en Riolering 2022-2027 In ontwikkeling
Visie werklocaties Dijk en Waard 1
Coalitieakkoord Dijk en Waard
Auteur
Pagina 1 van 21
GEBIEDSontwikkeling De FrANS
Stec Groep aan de gemeenten Heerhugowaard en Langedijk
Jasper Beekmans & Callum Lewis 8 oktober 2020
Plannen stationskwartier
HEERHUGOWAARD STAD VAN KANSEN STRUCTUURVISIE 2020
Legenda Kantoortransformatie (J.Z. Rood) Titanialaan 11-13 Versnellingslocaties Deimoslaan 1-5 (Groen & Groen Vastgoed B.V.), Hectorlaan 17-19 (Bot Bouw Initiatief B.V.) en Hectorlaan 21-31
Strategie De Boulevard
(Green Property B.V.) Ingekomen initiatieven
dynamische ruggengraat van de stad
OV-knooppuntontwikkeling Heerhugowaard Deelprojectenplan eerste fase ontwikkeling stationsgebied, publieksversie
Het nieuwe Stationsgebied Dijk en Waard
‘Een logische versnelling’
November 2018
De gemeenten Heerhugowaard en Langedijk trekken gezamenlijk op bij de herontwikkeling van het Stationsgebied in Heerhugowaard. Logisch, want het stationsgebied ligt vanaf 1 januari 2022 in het centrum van de nieuwe gemeente Dijk en Waard. De fusieplannen zijn onlangs goedgekeurd door de Ministerraad. “En die nieuwe gemeente krijgt een modern OV-knooppunt. Dat is een aantrekkelijk vooruitzicht voor allerlei nieuwe ontwikkelingen”, zeggen de wethouders Monique Stam (Heerhugowaard) en Nils Langedijk (Langedijk).
16 oktober 2020
STATIONSGEBIED DIJK & WAARD de stationstuinen
Ontwikkelingsstrategie
De gemeenteraad van Heerhugowaard stelt in 2020 het masterplan voor het stationsgebied vast. Dat borduurt voort op een eerdere structuurvisie die al haar vruchten heeft afgeworpen. Stam: “Met onze ambitie voor een gebied met hoogwaardige architectuur en innovatieve bedrijvigheid is onlangs een modern oogcentrum (Oogcentrum Noordholland, red.) geopend en Henselmans Bouw en Ontwikkeling start binnenkort met de bouw van appartementencomplex De Groene Trede. Dat wordt een gebouw, de naam zegt het al, met een groene uitstraling en een mix van betaalbare huur- en koopwoningen.” Voor het herontwikkelgebied, dat een straal heeft van 1.200 meter rondom het NS-station, heeft de gemeente acht versnellingslocaties aangewezen voor woningbouw. Die woningbouw past ook prima in de ambitie van gemeenten in de regio Noord-Holland Noord om op termijn 40 duizend nieuwe woningen te bouwen, met name rondom OV-knooppunten. Wethouder Stam merkt op dat ontwikkelaars door hebben dat er in de Regio Alkmaar versneld tot ontwikkeling gekomen kan worden. De binnenstedelijke projecten die nu in aanbouw zijn en de vele nieuwe posities die in Heerhugowaard zijn ingenomen laten dat zien. “Een logische versnelling”, stelt wethouder Stam, “want naast het marktpotentieel van onze mooie omgeving en een stad vol voorzieningen zijn er nauwelijks milieutechnische belemmeringen om te ontwikkelen.”
Wethouder Monique Stam en dr. Rob Wouters bij de nieuwbouw van het Oogcentrum Noordholland
Verbinding met Stadshart
Sinds begin deze eeuw werkt de gemeente ook aan een modern Stadshart. Een gebied op loopafstand van het station met onder andere een groot overdekt winkelcentrum, een horecaboulevard en woningbouw. Hier staat ook het gemeentehuis. Dit Stadshart heeft nu nog een onduidelijke en ‘rommelige’ verbinding
Pal naast het NS-station bouwt Henselmans Bouw en Ontwikkeling ‘De Groene Trede’: unieke woon-werk lofts en moderne nieuwbouw appartementen met vrij uitzicht op het Rijk der Duizend Eilanden. Bron: Breebaart Korver BNA B.V..
Nieuwe gemeente Dijk en Waard
De ontwikkelingen in het stationsgebied en de bestuurlijke samenwerking met Heerhugowaard stemmen wethouder Nils Langedijk van buurgemeente Langedijk positief. “De verbetering van bereikbaarheid, het intensiever gebruik van het station en het toevoegen van woningvoorraad biedt kansen voor onze beide gemeenten.” Wethouder Nils Langedijk: “Voor Langedijk denk ik aan de economische spin-off van meer reizigers voor horeca en het Museum Broekerveiling. Investeringen voor behoud en beheer van het naastgelegen iconische, maar bedreigde, landschapsreservaat Oosterdel. En een verbeterde bereikbaarheid van en naar onze gemeente voor inwoners en bezoekers.”
Een artisiteke impressie van het toekomstige Stationsgebied Dijk en Waard. Bron: Kuiper Compagnons
H
et Stationsgebied Dijk en Waard wordt een gebied waar wonen en werken gecombineerd worden met gezondheids- en onderwijsvoorzieningen. En dat in een prettige en veilige omgeving. “En we beginnen niet op nul”, zegt wethouder Stam. “In het gebied wordt nu ook al gewoond en gewerkt. Er zijn al onderwijsinstellingen zoals het Horizoncollege, een praktijkschool, Bouwen techniekcampus ESPEQ en (vele) bovenregionale zorgvoorzieningen. Dat willen we uitbreiden.”
32 - Stationslocaties 2020/2021
10
[1]
De Zaancorridor
De Zaancorridor, de spoorlijn van Amsterdam naar Heerhugowaard, is onderdeel van het Provincieprogramma OV-knooppunten. Het plan is om woningen, kantoren, scholen, (maatschappelijke) voorzieningen en winkels te concentreren rondom de NS-stations en goed te spreiden langs het spoortraject. Gedeputeerde Cees Loggen, provincie Noord-Holland: “De gemeente Heerhugowaard heeft de plannen voor het stationsgebied voortvarend uitgewerkt en daarbij intensief samengewerkt met de provincie, NS, ProRail en bewoners. Dit heeft geleid tot mooie en ambitieuze plannen. Met nieuwe woningen en voorzieningen krijgt het station een bovenregionale functie en past het daardoor ook goed binnen het OV-knooppuntenbeleid van de provincie Noord-Holland. Ook hier trekken we samen op: met NS, ProRail en de gemeenten veranderen we stationsgebieden tot aantrekkelijke locaties om te wonen, werken en verblijven”.
met het stationsgebied. Monique Stam: “We gaan nadenken over een aantrekkelijke, misschien wel spectaculaire verbinding van het Stationsgebied met het Stadshart.”
Aantrekkelijke ligging
Anders dan veel andere stationsgebieden ligt dat van Dijk en Waard ook heel dichtbij belangrijke ontsluitingswegen. “Natuurlijk hopen we dat mensen zoveel mogelijk met de trein zullen reizen. Je zit bijvoorbeeld in drie kwartier in Amsterdam. Maar de bereikbaarheid per auto is ook uitstekend. De provinciale weg N242 ligt in het verlengde van de A9 en grenst
Stationslocaties 2020/2021 - 33
11
Voorzien in een regionale en lokale behoefte De Gemeente Dijk en Waard heeft de ambitie om 10.000 woningen tot 2030 te bouwen. De beoogde uitbreiding- en verdichtinglocaties worden geïllustreerd op de volgende pagina. Meer woningen betekent een grote groei in aantal inwoners, gezien er nu ongeveer 36.000 woningen staan in de gemeente. Het is van belang dat de woningen die je op de markt brengt ook daadwerkelijk aansluiten op de vraag. Hoe wordt de woningbouw in De Frans een complementaire aanvulling op de woningvoorraad in de gemeente en regio? Het CBS verwacht een groei van +22% bewoners in Dijk en Waard, tov 11% groei in Nederland. Daarnaast zien we een stijging in het aantal eenpersoonshuishoudens en een vergrijzende bevolking. Dit betekent dat er in de gemeente Dijk en Waard een dringende vraag ontstaat naar woningen (zowel kwantitatief als kwalitatief) en daarbij de bijbehorende voorzieningen, recreatie en werkgelegenheid.
De toekomstige ontwikkelingen moeten complementair zijn “de woningbouw voorzien in De Frans moet een complementaire aanvulling zijn op de woningbouwvoorraad van de gemeente en regio”
Door de sterke vergrijzing in Nederland ontstaat er ook in de gemeente Dijk en Waard een groeiende vraag naar levensloop bestendige, geclusterde woonvormen in nabijheid van maatschappelijke voorzieningen. Ouderen blijven (of moeten noodgedwongen) langer zelfstandig thuis wonen dan voorheen omdat wonen en zorg meer van elkaar gescheiden worden.
LANDELIJK EN RUSTIG Breekland
De Wuyver
De Oostrand Langedijk West De Draai
STADS EN DYNAMISCH
De Vaandel
Land van Luna
Vaandel Zuid
Westerdel
Bevolkingsgroei en -prognose
De Groene Trede (stationskwartier)
RECREATIEF EN WATERRIJK
Kanaalpark
Woodstone (stadshart
De Klamp
Ontwikkeling bevolking gemeenten
1200m
De Frans
120.000
Stationskwartier
100.000
fusie
Westrand St. Pancras
80.000
Westerdel
60.000 40.000 20.000 0 1960
Broekhorn De Scheg
Kanaalpark
PRODUCTIEVE BEDRIJVENLOCATIES
NS
Westpoort
Stadshart
De Draai
10 min fietsen
Tuinen van Luna 1975
1988 Langedijk
1995
2007
Heerhugowaard
2021
2022
Dijk en Waard
2035
2050
Prognose
De Vaandel
12
Breekland
13
De Frans als overgang tussen stad en (sport)landschap, werk en recreatie...
Duurzame verstedelijking door verdichting OV-knooppunten Met de ontwikkeling van het Stationskwartier en de transformatie van De Frans breekt een nieuw hoofdstuk aan voor de jonge gemeente Dijk en Waard. De Frans ligt zeer kansrijk nabij het station in de spoorzone met meerdere onderwijsinstellingen, nabij het centrum van Heerhugowaard en winkelcentrum Middenwaard en is de poort naar het sport- en werklandschap. De Frans biedt hiermee veel ingrediënten om een robuuste groeistrategie voor wonen, werken en stedelijke verblijfskwaliteit te realiseren.
Positionering gemeente Dijk en Waard in de regio Alkmaar De verschillende kernen in de gemeente Dijk en Waard vormen samen een nauw verbonden stedelijk en dorps gebied, waarbij de spoorzone een schakelstuk is in zowel de verbinding op gemeentelijk niveau, als in de verbinding met de regio. Er bestaan kansen voor complementairiteit tussen de identiteit van de Gemeente Dijk en Waard en het historische Alkmaar. Naast de stedelijke identiteit van Alkmaar biedt Dijk en Waard goed wonen in ontspannen 14
woonmilieus, landschappelijke elementen en werklocaties. Bezien als een regio Alkmaar, behoort deze stedelijke regio tot de top tien steden van Nederland, met een totaal van ca. 180.000 inwoners!
Verdichting van OV-knooppunten In de huidige tijden is duurzame verstedelijking van cruciaal belang. Met verdichting rondom OV-knooppunten organiseer je nabijheid in onze stedelijke netwerken. Stationsomgevingen leveren een belangrijke bijdrage aan een bereikbaar en leefbaar Noord-Holland en MRA. Deze centrale en goed bereikbare locaties worden steeds belangrijker voor de woningbouwopgave en werkgelegenheid verbonden door een OV-netwerk. Ze zorgen voor kortere reistijden, minder verkeersbewegingen en voor het behoud van groen buiten de steden. De ontwikkeling van De Frans en de Stationsomgeving zijn voorbeelden van verdichting rondom OV-knooppunten. 15
De kansen van De Frans
Huidige situatie Een ruwe diamant Het gebied van De Frans is in onze ogen met een “Franse slag” ontwikkeld. Het mist een logische verbindende structuur (intern en naar omliggende gebieden), er is geen duidelijk brandpunt of hart, gebouwen zijn veelal van matige kwaliteit en de menselijke maat en sociale controle ontbreekt. Tegelijkertijd is er ook veel kwaliteit in De Frans aanwezig, zij het verstopt of verscholen. Je zou de Frans dus kunnen zien als een ruwe diamant die verder moet worden geslepen en (door) ontwikkeld.
(SWOT-analyse)
Voorzieningen in de stad
2
Zoals de volgende pagina laat zien: in De Frans bevinden zich veel voorzieningen die van nut zijn voor de hele stad. Kinderdagverblijven, scholen, zorg, dagbesteding, kantoren, ga zo maar door. In de opzet van de groeikern zijn voorzieningen, werk en wonen vaak gescheiden in opzet ingedeeld in de stad. Door deze functies beter te verbinden met de stad ontstaan kansen voor een levendig stadsdeel ipv een rafelrand. 16
17
Er gebeurt al veel in De Frans
18
19
KRACHT: De Frans heeft de goede basis voor een stedelijk leefmilieu
Momentum en energie in het gebied voor gebiedsgerichte aanpak
Sterke lokale maatschappelijke functies en ondernemers
Goede bereikbaarheid: OV knooppuntlocatie en Westtangent
De eerste stappen in de richting van de toekomst van Proeftuin De Frans worden al gezet op de versnellingslocaties, waar de bouw in volle gang is. Daarnaast is er ook veel energie vanuit verschillende eigenaren en ontwikkelaars om aan de slag te gaan met de herontwikkeling van De Frans. De gemeente heeft daarom besloten in te spelen op dit momentum, en zo de energie te bundelen in een gebiedsgerichte aanpak voor de ontwikkeling van De Frans.
Er zijn in De Frans veel maatschappelijke functies: 2 middelbare scholen, 1 zorginstelling, 1 AZC, 2 kerken, 1 sporthal, 1 dagbesteding, enzovoorts. Daarnaast zijn er ook veel consumentgerichte ondernemers in De Frans actief, zoals bijvoorbeeld een architectenbureau, administratiekantoor, een dansschool en 3 kinderdagverblijven. Deze bedrijven zorgen voor veel levendigheid in De Frans en zijn belangrijke voorzieningen voor de stad en de toekomstige Frans. Daarnaast wordt er ook al gewoond op de Frans.
De Frans ligt in het verlengde van het Stationskwartier van Dijk en Waard. Met het NS station op loop- en fietsafstand liggen Alkmaar en de Metropool Regio Amsterdam om de hoek. Ook via de Westtangent ben je snel in Heerhugowaard en Langedijk. Tot slot fiets je door de Frans onder het spoor door zo het sportlandschap van de Vork in.
KRACHTEN DE FRANS
0
20
50
100
150 m
21
ZWAKTE: De Frans bestaat uit vier enclaves
1
Slechte interne bereikbaarheid van De Frans en nauwelijks verbonden met omliggende wijken en de stad. De Frans wordt ontsloten vanaf de Westtangent. Eenmaal in de Frans kun je niet gemakkelijk van het ene naar het andere deelgebied, vaak moet je omfietsen of -lopen. Ook zijn er een paar grootschalige naar binnen gekeerde gebouwen in De Frans, die barrières vormen om van de ene naar de andere plek te gaan. Tegelijkertijd vormen de drukke Westtangent en het spoor ook harde grenzen om De Frans heen, waardoor het gebied niet goed verbonden is met de rest van de stad.
Lage gebruikskwaliteit en sociale veiligheid openbare ruimte
Verouderd en niet-verduurzaamd vastgoed en extensief (ruimte)gebruik
De Frans heeft zich organisch ontwikkeld tot een bedrijventerrein met veel maatschappelijke voorzieningen. De gebruikskwaliteit, sociale veiligheid en duurzaamheid van de openbare ruimte zijn laag en niet uitnodigend.
Er is in De Frans veel verouderd vastgoed, wat niet bijdraagt aan een prettige verblijfssfeer voor schoolgaande jongeren, of een lunchwandeling voor werkenden. Langzaamverkeer(fiets)routes richting school en andere bestemmingen zijn onaantrekkelijk en niet verbonden. Daarnaast gebruiken gebruikers hun kavel weinig intensief, of bieden kavels meer ruimte dan de gebruiker nodig heeft.
2
3
4
ZWAKTES DE FRANS
0
22
50
100
150 m
23
KANS: Proeftuin De Frans waardevol voor stad en regio Demografie (cbs, 2022) 30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
0-15 jaar
15-25 jaar
25-45 jaar Nederland
45-65 jaar
65+
Dijk en Waard
Stimuleren doorstroming in Dijk en Waard en de regio.
Onderscheidende werklocatie wat betreft nabijheid OV en bestaande programmamix.
Nabijheid (polder)landschap en sportvoorzieningen
De transformatie van De Frans biedt kansen voor de regionale woningbouwopgave van +10.000 woningen. De binnenstedelijke verdichting van De Frans is een nieuw hoofdstuk voor de jonge gemeente Dijk en Waard. Met een diverser woningaanbod onstaan er kansen voor doorstroming. Door het aanbod van aantrekkelijke appartementen voor oudere doelgroepen zoals ‘empty nesters’, kan de doorstroming gestimuleerd worden. De ‘empty nesters’ verlaten hun voormalige eengezinswoning voor een gezin die een starterswoning achterlaat.
In de Frans zitten veel bijzondere maatschappelijke programma’s daarbij ligt het gebied op steenworpafstand van station Heerhugowaard. Hiermee is De Frans een aantrekkelijke locatie voor een verdichting tot een aantrekkelijk gemengd woon-, en werkgebied. In Proeftuin De Frans liggen kansen om te experimenteren met verdichting van werk- en woonprogramma in combinatie met vernieuwende mobiliteitsconcepten in een organische ontwikkeling met een focus op tijdelijkheid.
De noord-oostzijde van De Frans heeft de potentie om te fungeren als poort naar het (sport)landschap. Door de nabijheid van het landschap heeft de Proeftuin de Frans de potentie voor een groen en recreatief (stedelijk) karakter. KANSEN DE FRANS
0
24
50
100
150 m
25
BEDREIGING: De Frans als een verzameling kavels
“Ieder voor zich mentaliteit” in combinatie met versnipperd eigendom. Het eigendom van gronden is versnipperd in De Frans. De gemeente heeft naast enkele kavels alleen de openbare ruimte in eigendom. Door de verscheidenheid aan grondeigenaren en gebruikers met allen verschillende doorlooptijden en urgenties kunnen er afhankelijkheden ontstaan die leiden tot een “ieder voor zich mentaliteit”. Hiermee worden de kansen van een gebiedsgerichte aanpak teniet gedaan.
Economische (bouw)crisis
Focus op autogebruik
De huidige tijden van geopolitieke onzekerheid en een negatief consumentensentiment in relatie tot hogere (hypotheek) rentes kan leiden tot een bouwcrisis. Hiermee wordt het momentum in het gebied mogelijk tenietgedaan.
Groeikern Heerhugowaard is vanaf de jaren zestig opgebouwd uit voornamelijk grondgebonden woningen met een focus op autogebruik. De binnenstedelijke verdichting van de Frans is een nieuw hoofdstuk in de stedelijke ontwikkeling van de gemeente Dijk en Waard. Deze verdichtingsopgave in de nabijheid van een OV knoop vraagt om een andere houding wat betreft mobiliteit.
BEDREIGINGEN DE FRANS
0
26
50
100
150 m
27
SWOT: Krachten, Kansen, Zwaktes, Bedreigingen De verschillende krachten, zwaktes, kansen en bedreigingen die van belang zijn voor de herontwikkeling van De Frans worden samengevat in de figuur hiernaast. Op de volgende pagina worden deze observaties vertaald naar een ‘kansenkaart’. Hierin wordt aangegeven hoe deze verschillende punten opgepakt kunnen worden in de Gebiedsvisie voor de transformatie van De Frans. In het algemeen past per type observatie een bepaalde richting van actie ondernemen: •
Kracht: op voortbouwen, versterken
•
Zwakte: overkomen, aanpakken wanneer de toekomst in de weg zit
•
Kansen: aangrijpen
•
Bedreigingen: rekening mee houden, ombuigen, voorkomen
KRACHT: De Frans heeft de goede basis voor een stedelijk leefmilieu
• Momentum en energie in het gebied voor gebiedsgerichte aanpak • Sterke lokale maatschappelijke functies, voorzieningen en ondernemers • Goede bereikbaarheid: OV knooppuntlocatie en Westtangent
Kansenkaart
ZWAKTE: De Frans bestaat uit vier enclaves
• Gebrek aan verbinding: binnen de Frans en met de stad (door barrières, gebrek aan routes en naar binnen gekeerde gebouwen) • Openbare ruimte heeft een lage gebruikskwaliteit, weinig samenhang en lage sociale veiligheid
• Verouderd vastgoed en extensief (ruimte) gebruik
KANS: Proeftuin De Frans waardevol voor stad en regio
• Opgave +10.000 woningen Dijk en Waard kans voor: doorstroming; tegengaan mismatch vraag/aanbod; wooncrisis regio • Onderscheidende, verbonden woon- en werklocatie (OV, menging, ligging) • Nabijheid polder- en sportlandschap • Lessen van Proeftuin de Frans relevant voor de hele stad (strategie, stedelijkheid, duurzaamheid, nieuwe economie)
BEDREIGING: De Frans als een verzameling kavels
• “Ieder voor zich mentaliteit” in combinatie met versnipperd eigendom • Economische (bouw)crisis (stilstand economie)
KANSENKAART
• Spanning tussen bestaand en nieuw (‘autoverslaving’ vs mobiliteitstransitie, oude regelgeving vs , en bijv. tussen gebruikers/bewoners/programma’s/ vastgoed)
Kracht: op voortbouwen, versterken Zwakte: overkomen, aanpakken wanneer het toekomst in de weg zit Kansen: aangrijpen Bedreigingen: rekening mee houden, ombuigen, voorkomen
28
0
50
100
150 m
29
Kansenkaart vanuit co-creërende ateliers
30
31
De Frans als verbindend schakelstuk
Ambities Proeftuin De Frans Hoe breng je al de uitdagingen en kansen van De Frans samen met de energie en ambities die er liggen voor de toekomstige transformatie van het gebied? Dit hoofdstuk positioneert de toekomstige Frans in de stad en regio, om daarna te duiden hoe stads/dorps en hoeveel ‘proeftuin’ de Frans van de toekomst zou moeten zijn. Deze positionering en de identiteit van het gebied resulteren in drie kernwaarden, welke de basis vormen voor waar De Frans voor (gaat) staan.
(visie)
1. een nieuwe vorm van stedelijke ontwikkeling
De organische gebiedsontwikkeling in goede banen leiden, met focus op kwaliteit. Samenwerken om tot een aantrekkelijk, toekomstbestendig en haalbaar concept te komen.
2. een gezonde toekomstbestendige leefomgeving Voortbouwend op de maatschappelijke functies in het gebied moet de toekomstige Frans een voorloper worden op de ‘gezonde stad’. Kwaliteit maken met oog op fysieke, sociaaleconomische en gezonde wijk staat voorop (niet alleen kwantitatief woningen bouwen).
3. divers, herkenbaar en samenhangend
De Frans wordt inclusief door een divers aanbod aan leefmilieus (woon-werkmilieus) in de verschillende deelgebieden, met eigenheid, herkenbaarheid en samenhang in bebouwing, programma en buitenruimte. Hierbij moet de identiteit voortvloeien uit bestaande kwaliteiten van de plekken in De Frans.
4. verbonden
De Frans moet intern en met het omliggend stedelijk weefsel beter verbonden worden om een volwaardige stadsbuurt voor bewoners, ondernemers en gebruikers te worden. De Frans is op meerder niveaus een schakelstuk in stad en regio, denk aan ecologie, voorzieningen voor omliggende woonwijken, doortrekken van de Onderwijstuin etc.
5. een voorloper in de mobiliteitstransitie
3
De mobiliteitstransitie van auto-focus naar meer wandelen, fietsen en deelmobiliteit inzetten voor een positieve klimaat impact met gezonde bewoners. De Frans kan het voorbeeld worden voor de bredere transitie in de stad en regio.
6. experimenteerruimte voor de duurzame stad 32
De Frans moet een voorloper op gebied van duurzaamheid worden. Ruimtelijke ontwikkelingen moeten leiden tot win-wins van opgaven als klimaatadaptatie, hittestress, natuurinclusiviteit, 33 energieneutraliteit en gezonde inwoners met stedelijke verdichting.
Positionering
Schakelstuk in stad en regio De Frans ligt als schakelstuk van circa 22 hectare tussen ‘Dijk’ en ‘Waard’. En biedt daarmee op allerlei schaalniveaus kansen de identiteit van de jonge gemeente Dijk en Waard te ontwikkelen en aan te scherpen. De Frans ligt in de recent gefuseerde gemeenten Heerhugowaard en Langedijk tussen de Westtangent en het spoor en vormt deels de rand van het verstedelijkt gebied. Ook bevindt het zich tussen wonen en werken, waarbij het gebied aangeduid is om te transformeren naar een dynamisch woon-werkgebied.
Betekenis van De Frans in stad en regio
3.1
34
Als rafelrandje van de overwegend monofunctionele woonwijken van groeikern Heerhugowaard bevinden zich verassend veel stedelijke voorzieningen in het gebied. In de Frans kom je om naar school te gaan; om een nieuwe auto te kopen; om te werken als installateur; voor de dagbesteding bij Esdégé Reigersdaal; voor je balletles; om je kinderen op te halen van de BSO; om te sporten in de Deimoshal; om je dementerende geliefden op te zoeken of om vrijwilligerswerk te doen of te verblijven in het AZC. Daarnaast wonen er ook mensen waaronder bijzondere doelgroepen zoals dementerende ouderen, mensen in afwachting van een status,
jongeren met rugzak en ondernemers.
toegankelijker voor iedereen.
Deze potentie van het gebied wordt echter nog niet volledig benut, en veel gebruikers zien kansen De Frans tot verdere ontwikkeling te brengen.
3. MRA en Greenport Dijk en Waard in de Regio Alkmaar heeft een unieke positie in Noord-Holland: tussen de Metropool Regio Amsterdam en de Greenport van de kop van Noord Holland in. In combinatie met de goede bereikbaarheid van De Frans liggen beiden op steenworpafstand.
De Frans vormt een schakelstuk en verbinder op verschillende schaalniveaus: 1. Dijk en Waard De Frans is onderdeel van het Stationskwartier en daarmee een verbinder tussen de recent gefuseerde gemeenten Heerhugowaard en Langedijk. Er liggen kansen voor verbinden en een nieuwe cultuur van samen stad zijn. 2. Stad en landschap De Frans voegt aan de ene kant een nieuw stukje stedelijkheid toe aan Dijk en Waard, dat niet concurreert met de centra van de gemeente, maar complementair is. Tegelijkertijd fiets je vanuit De Frans zo het (sport-)landschap in. Dijk en Waard is een groene gemeente en heeft prachtige landschappen in de nabijheid. Door de Frans als poort naar het (recreatief) landschap verder te ontwikkelen wordt het landschap meer de gemeente in getrokken en
Noord-Holland Noord
Hoorn
DIJK
! Alkmaar
MRA
WAARD
35
Hoeveel proeftuin wil De Frans zijn? In Heerhugowaard staat men met beide voeten op de grond. In figuurlijke zin, maar ook vaak letterlijk. De betaalbare grondgebonden woning is bij uitstek het middel geweest dat Heerhugowaard als groeikern aantrekkelijk heeft gemaakt. De ruimte, de privacy, de dorpse sfeer, de auto voor de deur, en het directe contact met het Westfriese landschap is karakteristiek. Ook voor de historische lintdorpen Broek op Langedijk en Noord-, en Zuid-Scharwoude geldt een duidelijke grondgebondenheid, ingegeven door de polderstructuur en veelal agrarische dorpsgemeenschappen langs linten.
Nieuw type stedelijkheid De gewenste transformatie en verdichting van De Frans gaat een nieuw type stedelijkheid introduceren voor Dijk en Waard.
“Hoeveel Proeftuin wil De Frans zijn?” De Nieuwe Stad, Amersfoort
36
De Proeftuin De Frans vertaalt zich naar een gemengd stedelijk programma waarin vele vraagstukken samen zullen komen. Daarmee is het niet alleen een proeftuin vanuit de ontwikkelstrategie, maar ook een proeftuin voor de agenda’s op het gebied van wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit, onderwijs, zorg, klimaat, energie en samenleven.
De Proeftuin vertaalt zich ruimtelijk naar de schaal en omvang van bebouwing, van de mix tussen wonen, werken en leren, van nieuwe(duurzame) mobiliteitsvormen en van nieuwe verbindingen tussen de stad en het landschap.
Samen stad maken De toekomstige identiteit van de Frans bouwt voort op de huidige bewoners, gebruikers en bezoekers van De Frans, en zorgt voor verbinding onderling en met toekomstige bewoners, gebruikers, en ondernemers. De proeftuin betekent dan ook: je woont niet op jezelf, je werkt niet in je eentje, je studeert niet anoniem enzovoorts. Het versterken van de gemeenschapszin gaat hand in hand met het ontwikkelen van efficiënte benutting van ruimte, dubbelgebruik, mobiliteitsdiensten, energie etc.
Proeftuin+++ STRIJP-S, Eindhoven
Proeftuin+ Dobbelman, Nijmegen
Proeftuin+- Opburen, Maarssen
37
Hoe stads of dorps ben je als Frans? In de Proeftuin van Dijk en Waard wordt vanuit nieuwsgierigheid gezocht naar het soort stedelijkheid dat past bij de gemeente Dijk en Waard. Vanuit een open vizier kijkend naar nieuwe woonvormen, nieuwe werkvormen, nieuwe voorzieningen etc. Maar ook met respect naar de waarden van gemeenschapszin, naar de cultuur van Heerhugowaard, de omliggende lintdorpen en naar “haalbaarheid” in de meest brede zin van het woord.
Van Proeftuin naar Proefstad De opgave voor De Frans is een verkenning van stedelijkheid voor Dijk en Waard. Durft Dijk en Waard meer stad te worden? Een echte stad, met nieuwe woonvormen en doelgroepen, ander type werk(functies), nieuwe mobiliteitsvormen en nieuwe stedelijke voorzieningen. Dat gaat gepaard met meer drukte, met vormen van hogere bouw, met een nieuwe mix van “oudgedienden” en “nieuwkomers” en een ander type stadswijk/stadsdeel dan de huidige verschijningsvorm van de groeikern Heerhugowaard of de lintdorpen in Broek op Langedijk, Noord-, en Zuid-Scharwoude.
STADS
Brainpark Rotterdam
De Frans
Cartesius Driehoek
Leerpark Dordrecht
Amersfoort Hoefkwartier
PROEFTUIN
“Wonen als katalysator van Proeftuin De Frans naar een dynamisch woon-werkgebied!”
Holland Park Diemen
Kerckebosch Zeist
Op Buuren Maarsen
Reeve Delta DORPS Kampen
EVA Lanxmeer Oosterwold Almere
In Atelier 2 hebben we samen De Frans gepositioneerd in het assenstelstel als redelijk stads en redelijk proeftuin.
38
Dobbelman, Nijmegen
39
Kernwaarden
Proeftuin De Frans verbindt, is gastvrij en dynamisch
Hier staat De Frans voor (DNA)
3.2
40
VERBINDT
GASTVRIJ
DYNAMISCH
Dijk en Waard Wonen, werken en leren missing link OV-knoop Voorzieningen Collectief Nieuw en oud Poort naar het (sport)landschap Bewoners, ondernemers en bezoekers
Diversiteit Inclusiviteit Samen Community Nieuw en bestaand Jong en oud Maatschappelijk Sociaal
Stedelijk Energiek Aanpakken Bedrijvigheid Ondernemend Vitaliteit Robuust Proeftuin
De Frans verbindt Ruimtelijk, programmatisch en mentaal
De Frans is gastvrij Complementair woon-werkmilieu in regio en stad
De Frans is Dynamisch Een nieuw (stedelijk) hoofdstuk voor Dijk en Waard
•
Demografisch/woningbouwbehoefte (doorstroming/starters/nieuwkomers MRA)
•
•
Openbare ruimte die uitnodigt om gezond te leven (rust en beweging, groen)
•
(maatschappelijke) voorzieningen voor omliggende groeikern wijken maar ook in mindere mate bedrijventerrein Zandhorst
•
Maximaal stimuleren van ontmoeting en contact in openbare ruimte en (publiek) programma
Leven lang leren, vernieuwende concepten in onderwijs en koppeling met (persoonlijke) ontwikkeling en bedrijfsleven
•
Welkom in Dijk en Waard! Nieuwkomers uit de wereld en de regio
maximale diversiteit aan doelgroepen (all generation), jong/oud, nieuw/bestaand en verbindingen zoeken tussen de verschillende doelgroepen
•
Klimaatadaptieve ontwikkeling, robuust en toekomstbestendig (infiltratie water, tegengaan urban heat island, duurzame warmtevoorziening)
•
Verbinding binnen het Stationskwartier en daarmee tussen Dijk en Waard
•
(langzaam)verkeersverbindingen in het gebied en met omliggende wijken maar ook de poort naar sportlandschap en verbinding omliggende wijken
•
• • •
Iedereen is welkom in de Frans, maximale diversiteit aan programma (woon/werk/leren/ voorzieningen) en doelgroepen (jong/oud, nieuw/bestaand)
Stimuleren van biodiversiteit en natuurinclusiviteit
Welkom bij bedrijven en maatschappelijke instellingen!
41
De Fitte Frans
De Fitte Frans
Leven lang leren en lang leren leven, voor alle generaties Maximale interactie tussen alle gebruikers van alle generaties. Op dit moment wordt De Frans bezocht en gebruikt door mensen van allerlei leeftijden achtergronden en verschillende behoeften. Ouders en kinderen (kinderdagverblijven), (middelbare) scholieren en leraren, statushouders en asielzoekers, permanente zorgbehoevenden of dagbesteding, recreatieve sportersl en werknemers van bedrijven. Deze verschillende groepen gebruikers leven op dit moment langs elkaar heen. In De Fitte Frans kunnen alle leeftijden, achtergronden en gebruiksbehoeftes optimaal worden gecombineerd om zo levendigheid, ontmoeting en reflectie te stimuleren. Deze interactie vindt plaats in de openbare ruimte maar ook in de gebouwen.
(gebiedsconcept)
4
is bij hun behoeften: vaak te groot, of niet aansluitend bij een mogelijke zorgvraag. De ontwikkeling van de Fitte Frans kan hierop inspelen: een nieuwe buurt waar jongere en oudere doelgroepen gezond oud kunnen worden. Hiervoor zijn de ‘blue zone’ principes erg toepasbaar, waarbij je met de stedelijke inrichting focust op sociale en fysieke gezondheid. ‘Blue zones’ zijn afgebakende gebieden waarvan de bevolking een specifieke levensstijl en leefomgeving deelt en waar de mensen meetbaar langer leven.
Van grijze groeikern naar gezonde ‘blue zone’. Heerhugowaard heeft als groeikern de komende tijd te maken met een vergrijzingsgolf: mensen die hier kwamen wonen in de jaren ‘70 worden nu een jaartje ouder. Vaak wonen ze nog wel in een eengezinswoning, die niet meer passend 42
43
Focus op de gele doelgroep
Meer aanbod voor starters en ouderen om de doorstroming te stimuleren. Vanwege het sterke maatschappelijke karakter van De Frans en de ligging in de gemeente, zien we het als de plek waar mensen willen leven die houden van verbondenheid, harmonie en plezier: de gele doelgroep. Zowel de toekomstige bewoners als de maatschappelijke clusters (scholen, AZC, zorginstelling) hebben baat bij een op “verbinding” gebaseerde invulling van De Frans. Zo kunnen scholieren bijvoorbeeld helpen bij het onderhouden van een bloementuin voor ouderen, of kunnen bewoners uit het AZC een restaurant openen voor de buurt (en stad).
Ouderen – comfortabel en geborgen nabij OV knoop De Frans kan wat betekenen in de doorstroming van ouderen binnen Dijk en Waard, van empty nesters (ca. 65+) tot zorgbehoevenden (ca. 80+). In De Fitte Frans vinden zij een fijn appartement en laten een eengezinswoning achter waar weer een gezin in kan komen wonen. In De Frans kunnen
Empty nesters
ouderen samen naar buiten of ondernemend naar Alkmaar. Ook vinden ze in de Fitte Frans een geborgen en veilige omgeving wanneer ze meer kwetsbaar zijn. Eventueel met zorg, een kleine supermarkt en andere voorzieningen om de hoek. Dit is niet alleen fijn voor ouderen, maar ook voor de andere bewoners en scholieren in De Frans. Ook ouderen zijn niet over een kam te scheren: diversiteit is de sleutel!
Zorgbehoevende ouderen
Actieve en ondernemende empty nesters
Ook biedt de Frans een fijne plek voor starters (en nieuwkomers) die een woning zoeken in de MRA of Regio Alkmaar. Er is op dit moment een groot tekort aan betaalbare starterswoningen, en de vraag naar woningen voor een een- of twee persoonshuishoudens zal alleen maar blijven groeien (onder invloed van migratie en veranderende gezinssituaties). In De Fitte Frans vindt deze groep een fijn thuis, en hoewel individuele woningen misschien compact zijn, kun je hier nog steeds groots leven. Want door meer te delen heb je ook als starter/nieuwkomer meer ruimte en voorzieningen. Denk hier bijvoorbeeld aan een gedeelde woonkamer of werkplekken in een appartementengebouw, een co-workingspace, een collectieve achtertuin, of een gedeelde sportplek. Deze gedeelde voorzieningen vormen het fundament voor een gemeenschap in het gebouw en in de wijk.
Oma’s pop up: ouderen koken voor studenten
Leefstijlen in Nederland, doelgroep voor de Frans rood omlijnd https://leefstijlvinder.nl/het-bsr-model/
De (toekomstige) gebiedsidentiteit van de Fitte Frans zal de gele doelgroep aanspreken. Daarbij zal er een focus zijn op de vraag naar woningen voor starters en nieuwkomers naast oudere doelgroepen(met of zonder zorg). Maar iedereen is natuurlijk welkom!
Starters – klein wonen, groots leven.
Samen(wonen) met andere starters
Informele ontmoetingsplekken
Gedeelde woonkamers en werkplekken
Wonen rondom besloten hofjes
44
Collectieve achtertuin
Samen kan meer dan alleen
45
Werk en ontwikkeling op de Frans
Voorzieningen op de Frans
De Frans kent op dit moment al een behoorlijke werkgelegenheid. Veruit de meeste banen zijn vanuit het onderwijs VONK, Trinitas en de zorg (Magentazorg maar ook AZC). Deze banen zullen blijven. Het werkprogramma heeft een consumentgerichte focus die verder versterkt zou moeten worden. In de visie werklocaties in Dijk en Waard van Stec (2020) wordt beschreven dat de Frans zich goed leent om te transformeren tot een “dynamisch en stads werkgebied met onderwijsinstellingen” dat verduurzaamd moet worden. Daarbij moet onderzocht worden wat een optimale strategie is om te mengen met wonen. Hier zou de strategie “ontmengen om te mengen” ook een rol kunnen spelen.
In De Fitte Frans komen bestaande en nieuwe voorzieningen beter tot hun recht dan in de huidige situatie. De verschillende voorzieningen hebben een open karakter en zorgen voor levendigheid in de buurt. Je komt hier niet alleen als je weet dat er wat zit, maar kan ook zomaar even aan komen waaien. Ook kan het zomaar gebeuren dat je even blijft plakken omdat je aangestoken wordt door de fijne sfeer. De Fitte Frans wordt zo een gezellig buurtje, en een bijzondere plek in het stationsgebied waar mensen uit de omgeving ook graag naartoe komen om te verblijven.
Versterk wat er al is en verwelkom nieuwe verbinding
In de ambitie van De Fitte Frans worden verschillende programma’s (werk, onderwijs, voorzieningen) versterkt door ze meer te verbinden. Deze verbinding gaat bijvoorbeeld over meer relaties tussen onderwijs en praktijk, maar ook tussen bedrijven en consumenten.
Focus koppeling onderwijs en praktijk (zorg en diensten) In De Fitte Frans wordt de verbinding tussen onderwijs en praktijk verbeterd. Dit gaat enerzijds over kennis delen, het doorstromen van leerlingen naar lokale bedrijven door hen te
enthousiasmeren voor lokaal werk. Anderzijds gaat het over persoonlijke ontwikkeling: blijven doorleren en groeien door ontmoeting en reflectie “Een leven lang leren”. Daarnaast kunnen er verbindingen gelegd worden tussen het AZC, statushouders in Dijk en Waard en andere bewoners. Ook zou kunnen onderzocht worden waar bewoners uit het AZC mogelijk iets betekenen voor de lokale bedrijven in De Frans, en vice versa. Er kunnen op die manier waardevolle nieuwe verbindingen worden gemaakt, bijvoorbeeld via een World of Food, Taalcafe of gedeeld onderhoud van een tuin.
Verbindend, ondernemend, en gastvrij
A
Ingrediënten: A. Onderwijstuin in verbinding met praktijk Een onderwijs netwerk tussen de scholen in De Frans en in het stationsgebied. Een inspirerende campusomgeving.
Stimuleren dubbelgebruik (hybride) voorzieningen
B
B. Link werk en (woon)zorg in de praktijk Kans om onderwijs, werken in de zorg en wonen te combineren door bijvoorbeeld te voorzien in een zusterflat, wonen voor jongeren of stages en uitwisseling binnen gebied. Praktijkonderwijs kan ook gekoppeld worden aan de bouw van de nieuwe gebouwen. C. Vrijwilligers voor een fijne dagbesteding Vrijwilligers verbinden met de mooie initiatieven in De Fitte Frans voor meer sociale cohesie.
C 46
In De Fitte Frans wordt ingezet op dubbelgebruik van voorzieningen om zo het voorzieningenniveau haalbaar te houden. Daarbij wordt de interactie en verbinding tussen verschillende gebruikers als bewoners, werknemers, scholieren gestimuleerd. Daarom moedigen we bestaande voorzieningen in het gebied aan om verbinding te zoeken, en nodigen we nieuwe initiatieven uit die complementair zijn aan en verbindend tussen bestaande voorzieningen als zorg en onderwijs. Het gaat hierbij niet om grootschalige (retail) voorzieningen, maar bij voorkeur kleinere
vernieuwende concepten. Kleinschalige stedelijke voorzieningen die inspelen op de doelgroepen voor De Frans en de omgeving. Ingrediënten: A. World of Food = leren + ontmoeten + consumeren Een World of Food, waar je kunt komen proeven van eten vanuit heel de wereld. Een bijzonder horeca concept waar kleine ondernemers een bedrijfje kunnen starten. B. Werkplaats = onderwijs + bewoners klussen + recycle Een werkplaats die voor de hele buurt toegankelijk is. Doordeweeks wordt hier lesgegeven, in de avond kun je hier klussen en in het weekend een circulair café. C. (E-)fietsenmaker = fiets testen + ontmoetingsplek + cursus + wegfietsen op deelfiets Een fietsenmaker+ waar je kunt komen om een fiets te testen, reparatiecursus kunt volgen, of andere fietsliefhebbers kunt ontmoeten.
A
B
C 47
Levensader als verbindend element Het fundament van De Fitte Frans De Levensader is als centrale verbinder het fundament van De Fitte Frans. De Levensader slecht barrières in het gebied, verbindt bestaande en nieuwe programma’s en gebruikers, en brengt verblijfskwaliteit en voorzieningen in het gebied. Het is een route door het gebied waar meerdere lagen van gebruik aan verbonden zijn. De Levensader is een gelaagdheid van: • • •
De Fitte Frans verbindt, activeert en bloeit! Spoorbaanpark, Utrecht
• •
Interactie en recreatie (stedelijk programma in de plint en openbare ruimte)
van een oude spoorlijn. Het overbrugt nu zowel infrastructuur en brengt nieuwe verblijfskwaliteit en verbindingen in het stedelijk gebied. De komst van de Highline werkte waardeverhogend voor de aanliggende gebouwen, en veel programma’s openden een extra entree aan de Lifeline. Het oude dorpslint van Heerhugowaard is hier ook een goed voorbeeld van: een aantrekkelijke route waarlangs het publieke leven zich afspeelde.
Groen en energie (klimaatadaptatie: hitte, wateropgave)
Het Kerkepad in Heerhugowaard: langs dit levendige historisch lint groeide de stad (nu de Stationsweg).
Sport en spel (gezondheid en contact) Groei en bloei (proeftuin)
Flow en verbinding (langzaam verkeerverbindingen)
Activeert openbare ruimte, gebouwen, plinten, gebruikers, bewoners, bezoekers De grote doelstelling van de Levensader is om het gebied tot leven te wekken. Een eigentijds voorbeeld hiervan is de Highline in New York, maar ook het historische dorpslint in Heerhugowaard functioneerde als levendige as. In New York is de Highline aangelegd op het tracé 48
De Highline in New York
49
Essenties
Zes Essenties De Fitte Frans komt tot leven door zes Essenties, die de basis leggen voor de ruimtelijk-programmatische uitwerking. De zes essenties gaan over doelstellingen en uitgangspunten voor: strategie, beleving, sferen, verbinding, mobiliteit en duurzaamheid. In het volgende hoofdstuk worden deze Essenties vertaald naar Pincipes.
De belangrijkste zes uitgangspunten voor de toekomst van De Frans
4.1
50
1. Developing Apart Together 2. De Fitte Frans 3. Vijf complementaire deelgebieden 4. Levensader als verbinder en activator 5. Gezond mobiliteitsprincipe 6. Toekomstbestendig en duurzaam
51
1. Developing Apart Together (DAT) Samen wat moet, apart wat kan Vanwege de veelheid aan grondeigenaren en de verschillende snelheden waarmee de verschillende partijen willen/kunnen herontwikkelen is er gekozen voor Developing Apart Together (DAT) als ontwikkelstrategie. Hiermee werk je samen voor een paar belangrijke thema’s waar meerwaarde te behalen valt als je samenwerkt, zoals bijvoorbeeld een mobiliteitsoplossing of openbare ruimte. Daarnaast houd je de ruimte om zelfstandig te ontwikkelen wat kan, bijvoorbeeld de woningbouw of herontwikkeling van bestaande bouw.
52
Co-creerende werksessies gezamenlijk met gemeente, ontwikkelaars, maatschappelijke instanties en ondernemers. Coalities binnen deelgebieden vormen.
Leren van inspirerende referentieprojecten: wat hebben ze hier ontwikkeld? En: wie was er voor wat verantwoordelijk?
Borgen van eerste fase door ondertekening gebiedsconvenant. De komende tijd samen naar een gedeeld eindbeeld toe werken. 53
2. De Fitte Frans Leven lang leren en lang leren leven De Fitte Frans is de plek om gezond samen te leven. Voortbouwend op de sterke maatschappelijke ankers in De Frans richt het gebied zich op een gele doelgroep: mensen die van verbinding houden, en op de gemeenschap gericht zijn. De Frans is daarnaast gezond en de in de toekomst vergroende omgeving zet aan tot bewegen en ontmoeten in de buitenruimte.Ontwikkeling en leren zijn belangrijke kernwaarden, en er ontstaat een verlengstuk van de
onderwijstuin in de Boulevard met haar living labs en onderwijsinstellingen met bijvoorbeeld een bibliotheek, co-studieplek of kvk-markt als link tussen onderwijs en praktijk. Ook werken er veel mensen in De Frans, het aantal arbeidsplaatsen moet dan ook gelijk blijven na de ontwikkeling.
54
Samen sporten en bewegen in De Fitte Frans: voor alle leeftijden, in kleinschalig verenigingsverband of individueel in de openbare ruimte.
Ontmoeting en reflectie in de openbare ruimte: ontspan met vrienden en maak een praatje met buren.
Verkoeling en ontspanning in de openbare ruimte en verbinding van verschillende doelgroepen door bijvoorbeeld eten.
55
3. Vijf complementaire deelgebieden Het Hart Diversiteit aan stedelijke leefomgevingen (dichtheden, sfeer, beleving) De Frans is een langgerekt gebied dat in de huidige situatie ook al diverse sferen en gebruikspatronen kent. De gebiedsvisie bouwt voort op deze complementaire identiteiten: ieder deelgebied krijgt een eigen sfeer, inrichting en programmamix. De Kop van het Hart en Het Hart zijn het stedelijkst en richten zich op de OV-knoop, de Boulevard en de rest van de stad. Het hof en de tuin hebben meer rust en het sportlandschap
is al in De Tuin en De Campus beleefbaar. Zowel bestaande gebruikers als toekomstige bewoners hebben hier plezier van. In alle deelgebieden is ruimte voor werkprogramma (vooral in de plinten). Deze vijf complementaire deelgebieden geven een uitgesproken identiteit die markttechnisch voordelen heeft, Maar in deze grote organische gebiedsontwikkeling is het ook een manier om De Frans te kunnen faseren en per deelgebied focus te hebben op ontwikkeling. Er wordt door de gemeente
dus gewenst dat er een zekere kritische massa bestaat voordat een deelgebied tot ontwikkeling kan komen. Dit verlangt van de private eigenaren een zekere mate van organiserend vermogen per deelgebied, deze zal door de gemeente gefaciliteerd worden.
56
Doelgroepen
Programma en openbare ruimte
Stedelijke typologie
Het bruist in het Hart! Starters, empty nesters en jonge gezinnen wonen hier in een levendige plek. Ook kom je hier om te werken of voor het kinderdagverblijf, de pizzeria, sauna, school of kantoor.
Contact met de buren is vanzelfsprekend: samen ontspannen op het pleintje, een praatje op de stoep of gezellig koffie drinken op een terrasje. De inrichting van de openbare ruimte nodigt daartoe uit.
Je woont, werkt of verblijft hier in een stadse omgeving. Dat betekent stedelijke bouwblokken, met een moderne uitstraling. De invulling van de begane grond is open en uitnodigend. 57
De Campus Doelgroepen
Programma en openbare ruimte
Stedelijke typologie
Op de Campus wonen jongeren, starters, empty nesters of alleenstaanden in een groene omgeving. Je leeft in een gemengd gebied en staat in contact met de maatschappij.
De buitenruimte van de Campus zet aan tot samen bewegen! Jong en oud maken een ommetje in de groene buitenruimte. Zo worden lokale bedrijven, ceatieve studio’s, en onderwijsinstellingen ook verbonden.
Stoere blokken met werk in de plint staan in de groene openbare ruimte. Het groen en sportvoorzieningen zijn voor iedereen toegankelijk.
De Tuin
58
Doelgroepen
Programma en openbare ruimte
Stedelijke typologie
In de Tuin vind je meer rust en ruimte, voor bijv. starters, gezinnen en actieve empty nesters. Mensen die maatschappelijk betrokken zijn, en ook bijvoorbeeld verbinding opzoeken met Esdégé Reigersdaal of het AZC.
In de groene buitenruimte is plek om (samen) te ontspannen, te voetballen in het populaire Cruyff Court, samen te BBQen of voedsel te verbouwen in de collectieve moestuin.
De Tuin iis een buurtje waar iedereen als het ware in een grote (moes)tuin woont.Het groen kan verschillende verschijningsvormen hebben, van meer landschap tot een collectieve moestuin, maar de openbare 59 ruimte is maximaal groen!
4. Levensader als verbinder en activator De Levensader Reuring op gefocuste plekken aan de Levensader, elk deelgebied heeft unieke plekken en plinten aan de Levensader De Levensader verbindt de verschillende mensen, plekken en sferen van De Fitte Frans. De Levensader is een route door De Frans, waarlangs bijzondere plekken en
functies te vinden zijn. Ontmoet elkaar op een pleintje langs de Levensader, wandel naar binnen bij een van de publieke functies in de plint, of sla je voordeur open om een kopje koffie te drinken in de zon. Wandel over de Levensader en beleef de diverse dynamieken van De Frans. Blijf er even plakken en en ontmoet je (nieuwe of oude) buren!
60
Een verbindende route die kwaliteit brengt
Levendigheid en verbinding door ‘open’ gebouwen
Ruimte voor spontaniteit op en langs de Levensader
De Levensader schakelt de verschillende deelgebieden van De Fitte Frans aaneen. Het brengt een eerste laag van verblijfskwaliteit die nodig is om van De Frans een fijn leefmilieu te maken.
De gebouwen langs de Levensader hebben openslaande deuren en hun meest publieke programma’s langs de route. Zo ontstaan kansen voor ontmoeting en verbinding.
Er is ruimte voor spontaniteit en ontdekkingen langs de Levensader. Zo zijn er pleintjes en parkjes aan de route. Wanneer De Frans zich steeds meer ontwikkelt, is er ook steeds meer te ontdekken langs de route. 61
5. Gezond mobiliteitsprincipe Focus op innovatieve en duurzame mobiliteit (STOMP) en dus een passende parkeernorm inclusief parkeerregime. De Frans wordt Fit! De openbare ruimte zet aan tot gezond bewegen volgens het STOMP principe: focus op wandelen en fietsen in groene omgeving en OV om de hoek. De auto uit het zicht en een passende parkeernorm
is ook uitgangspunt voor de ontwikkeling. Innovatieve en duurzame mobiliteitprincipes van Proeftuin De Frans geven voorproefje toekomstige mobiliteit. 1. Stappen 2. Trappen 3. Openbaar vervoer 4. Mobiliteit gedeeld 5. Prive auto
STOMP
OV
STOMP
OV 10 min lopen 3 min fietsen 10 min lopen 3 min fietsen
20 min lopen 6 min fietsen 20 min lopen 6 min fietsen
62
De Levensader is een aantrekkelijke fiets- en wandel route, die De Frans intern verbindt. Hier is ruimte voor groen en interactie.
De fiets naast de voordeur. Je fietst zo naar de stad of naar het station om de trein te pakken naar Alkmaar, Hoorn of Amsterdam.
Langs het spoor komen parkeerhubs voor deel- en privé auto’s, zodat de rest van De Fitte Frans een autoluw karakter krijgt.
63
6. Toekomstbestendig en duurzaam De basis wordt gelegd op de Levensader, boven- en ondergronds ontwikkelingen worden gekoppeld. De Levensader legt naast de bestaande groene structuren de basis voor klimaatadaptatie en duurzame uitraling en belevenis: met een duurzaam energiesysteem, riool, (piek)waterberging en groene buitenruimte voor het tegengaan van hittestress maar ook voor ecologie en (menselijk) gebruik. Op de Levensader gaan de ondergrond en bovengrond samen. De Levensader legt ook een ecologische verbinding, doordat er een doorlopende groenstructuur ontstaat.
Aangezien de Levensader veel gebruikslagen, ambities en infrastructuur integreert, is het van belang dat het een robuuste structuur wordt, met bijbehorende dimensies. In de Levensader wordt de (publieke) basis gelegd voor een duurzame organische ontwikkeling van De Fitte Frans en verbindt de Levensader toekomstbestendige openbare ruimte en toekomstbestendige (aangrenzende) vastgoedontwikkeling.
De energievoorziening is cruciaal voor de
ontwikkeling van een gebied. Binnen de vier deelgebieden wordt samengewerkt om oplossingen te realiseren voor warmte en koude voorziening en energie. Samenwerking om tot afstemming in timing en schaal te komen is belangrijk, daarnaast is het van belang dat er een energieplan opgesteld wordt door de gemeente zodat - indien voor bodemenergie gekozen wordt - verschillende ondergrondse warmte koude opslagen elkaar niet hinderen. Er kan ook gekozen worden voor aantakking op een gesloten energiesysteem (stadswarmte).
Een diversiteit aan ecotopen in De Frans: voor plant, insect, dier en mens. 64
Onderwijs wordt gekoppeld aan natuur en landbouw(praktijk), samen een tuin onderhouden voor gemeenschapsgevoel.
Technische kant goed ingebed in het gebiedsconcept: gezamelijk inzetten op bodemenergie, passieve gebouwen en duurzame energieopwekking.
65
Werkmaquette Tour De Frans 66
67
Ruimtelijkprogrammatische principes
Acht ruimtelijk-programmatische Principes Samen hebben we de Essenties vertaald naar acht ruimtelijk-programmatische principes voor De Fitte Frans.
1. Bebouwing langs spoor biedt (geluids)luwte 2. Landschap als structurerend element 3. Levendig programma aan de levensader met open plinten 4. Gezond parkeerprincipe op gebiedsniveau
Vertaling van de essenties naar concrete ruimtelijk en programmatische uitgangspunten voor de ontwikkeling van De Fitte Frans.
5. (publieke) Investering focussen op de Levensader 6. Een divers woningbouwprogramma in elk deelgebied 7. Programmatische samenhang per deelgebied 8. Ruimtelijke samenhang per deelgebied
4.2
68
69
1. Bebouwing langs spoor biedt (geluids)luwte
2. Landschap als structurerend element – doorwaarbaarheid N/Z