Doorontwikkelvisie Stadshart
Tekst van het document
Podium voor de Stad Doorontwikkelvisie Stadshart Dijk en Waard Juni 2026 Colofon Titel: Doorontwikkelvisie Stadshart Dijk en Waard Versie: 9 juni 2026 In opdracht van: Gemeente Dijk en Waard Uitgevoerd door: Studio Vinke Kickstad Stadkwadraat Dit document is met de grootst mogelijke zorg samengesteld en bevat diverse referentieafbeeldingen ter ondersteuning van de inhoud. Alle gebruikte afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd en mogen niet worden gereproduceerd, verspreid of op enige wijze gekopieerd zonder uitdrukkelijke toestemming van de rechthebbenden. De historische beelden in dit document zijn afkomstig van de stichting Regionaal Archief Alkmaar. Indien u meent dat een afbeelding in dit document inbreuk maakt op uw rechten, verzoeken wij u contact op te nemen met de opstellers van dit document voor een passende afhandeling. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 5 Leeswijzer en relatie tot beleid 7 I Inleiding 9 1. Aanleiding 10 2. Doel 13 3. T otstandkoming 14 II Analyse 21 1. Geschiedenis van het gebied 23 2. Vandaag de dag 28 3. Rol van het Stadshart en bredere opgaven 34 III Visie 41 1. Podium voor de Stad (Ambitie voor 2050) 42 2. Doelstellingen 48 a. Een bruisender Stadshart 50 b. Een aangenamer Stadshart 54 c. Een toegankelijker Stadshart 58 d. Een innovatiever Stadshart 64 IV Uitwerking 69 Gebiedssferen 71 1. Stadspark XL 73 2. Entreegebied Middenweg 83 3.
Tangentzone 89 4. Entreegebied Koraal 95 3
Het Stadshart in 2025 4
Voor u ligt een visie die vooruitkijkt. Het Stadshart is in vijftig jaar uitgegroeid van open polder tot het stedelijke hart van onze gemeente. Er is veel bereikt, en toch voelt iedereen aan dat het mooier, groener en levendiger kan. Deze doorontwikkelvisie vertaalt dit verlangen naar een heldere koers voor de toekomst. Het Stadshart heeft kwaliteiten om op voort te bouwen: sterke voorzieningen, cultuur, ruimte, water en een prachtig park. T egelijkertijd zien we een centrum dat niet altijd de levendigheid en aantrekkingskracht heeft die bij een stedelijk hart hoort. Plekken voelen stenig, de menselijke maat ontbreekt soms, en in de avond valt het leven te vaak stil. We weten dat dit beter kan en beter moet. Deze doorontwikkelvisie geeft richting in hoe het beter kan. Een verhaal dat ruimte laat om mee te bewegen met nieuwe inzichten, initiatieven en Voorwoord Wethouder Nils Langedijk ontwikkelingen. Het Stadshart moet een plek worden waar je graag komt, blijft en terugkeert. Waar je buiten kunt zitten onder bomen die schaduw geven. Waar kinderen kunnen spelen en jongeren zich welkom voelen. Waar cultuur zichtbaar wordt op straat en waar het leven niet stilvalt zodra de winkels sluiten. De opgave is groot, maar ook kansrijk. Het vraagt om consistentie, om geduld en om besluiten die verder reiken dan vandaag.
Als gemeente nemen we daarin verantwoordelijkheid, maar we doen het nooit alleen. Laten we samen zorgen dat dit hart van onze gemeente blijft kloppen én sterker wordt. Voor iedereen die er leeft, werkt, leert en geniet. Ik nodig u uit om daarin mee te doen. Dit is het begin van de volgende stap. Samen maken we het Stadshart tot een plek waar we trots op zijn. 5
Dit is de doorontwikkelvisie voor het Stadshart 2050, het kompas voor de doorontwikkeling van het Stadshart van Dijk en Waard. De doorontwikkelvisie opent met een toelichting op het doel van visievorming en de manier waarop het tot stand is gekomen. Vervolgens wordt ingezoomd op de geschiedenis van het Stadshart, de huidige situatie met de kwaliteiten die er zijn en waarop voortgebouwd kan worden. De analyse toont daarnaast ook uitdagingen en kansen die er liggen om het gebied te verbeteren. Vervolgens wordt ingegaan op de bredere opgaven die spelen en de context van ontwikkelingen in Dijk en Waard. Daarna volgt het inhoudelijke hart van de doorontwikkelvisie: een toekomstbeeld van het Stadshart. De doorontwikkelvisie bevat duidelijke uitgangspunten voor de periode tot in het volgende decennium. Dijk en Waard kenmerkt zich als een gemeente met een sterke uitvoeringskracht. T egelijkertijd vraagt de ontwikkeling van een toekomstbestendig Stadshart om voldoende adaptatievermogen voor vraagstukken die zich pas op langere termijn zullen aandienen en waarvan de aard nu nog onzeker is. In de visie wordt daarom bewust ruimte gehouden voor toekomstige ontwikkelingen Leeswijzer en relatie tot beleid Een visie en een strategie Leeswijzer en koersaanpassingen, zodat het Stadshart duurzaam kan meebewegen met nieuwe maatschappelijke, ruimtelijke en economische opgaven.
In de doorontwikkelvisie is een ambitie voor de toekomst geformuleerd met daarbij behorende doelstellingen, die richting geven aan toekomstige keuzes en afwegingen. Kaarten, beelden en beschrijvingen geven een indruk van hoe het Stadshart zich het komende decennium en daarna kan ontwikkelen. De visie sluit af met een vertaling van de ambitie naar concrete gebiedsferen, waarin wordt getoond hoe de doelstellingen doorvertaald kunnen worden naar specifieke plekken in het Stadshart. Bij doorontwikkelvisie is een doorontwikkelstrategie opgesteld. Deze strategie maakt duidelijk hoe we de ambitie en ondersteunenende doelstellingen waar willen maken en wat daar voor nodig is. De strategie is net als deze doorontwikkelvisie een eigenstandig document, die als een twee-eenheid bij elkaar horen. Relatie tot beleid Deze doorontwikkelvisie sluit aan bij de Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard uit 2024, waarin wordt ingezet op leefkwaliteit, bereikbaarheid en ook een sterk Stadshart. Ook past de visie binnen het gemeentelijke beleid, dat stuurt op samenhang tussen ruimtelijke ontwikkeling, economie, mobiliteit en gezondheid. De koers die in deze documenten is vastgelegd vormt het fundament voor de keuzes die in deze gebiedsvisie worden gemaakt. De ontwikkelingen uit de Ruimtelijke Deelvisie Stadshart Zuid-West zijn tevens opgenomen in deze visie.
Het concept schetsontwerp Middenweg Stadshart is geen onderdeel van deze visie, omdat daarover nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden. 6
7
8
I. Inleiding 9
Sinds de opening van winkelcentrum Middenwaard in 1975 is het Stadshart voortdurend in beweging. Uit de polder opgetrokken, steeds aangepast aan de wensen, behoeftes en ideeën van de tijd. Het laatste integrale masterplan voor het Stadshart dateert uit 1998. Veel van de daarin voorgestelde verbeteringen zijn inmiddels gerealiseerd, andere ontwikkelingen lopen nog of hebben zich in een andere richting doorgezet. T egelijkertijd zijn er ook nieuwe initiatieven ontstaan die niet meer voortkomen uit één overkoepelende visie. Na bijna vijfentwintig jaar is daarom opnieuw behoefte aan een integraal toekomstbeeld dat richting geeft aan de keuzes en investeringen van de komende decennia. Een visie die helpt om het Stadshart als geheel te versterken. Naast deze praktische aanleiding spelen ook inhoudelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe beleidsinzichten en gemeentelijke ambities zoals de voorgenomen groei van 10.000 woningen binnen de gemeente een rol. Ondanks de aanwezigheid van een groot en gevarieerd aanbod aan winkels, horeca en voorzieningen wordt het Stadshart door veel bewoners en bezoekers nog niet als levendig of bruisend ervaren. Overdag is het geregeld rustig, in de avonduren ontbreken activiteiten en voor jongeren zijn er weinig Aanleiding Waarom een visie? plekken om elkaar te ontmoeten.
Ook het aantal evenementen en activiteiten die bijdragen aan levendigheid en beleving is beperkt. Deze signalen hebben geleid tot verschillende oproepen en moties vanuit de gemeenteraad om te komen tot actie en een toekomstgerichte koers. De wereld om het Stadshart heen is daarnaast de afgelopen vijfentwintig jaar ingrijpend veranderd. Klimaatverandering, de energietransitie en veranderingen in mobiliteit vragen om een andere inrichting van de stad. De biodiversiteit staat onder druk en er is een groeiende behoefte aan betaalbare woningen, met name voor jongeren en ouderen. Op deze ontwikkelingen moet het Stadshart kunnen inspelen. Binnen de gemeente Dijk en Waard en de regio Alkmaar wordt hard gewerkt aan woningbouw en duurzame groei. Ook in Heerhugowaard neemt het aantal inwoners toe. Nieuwe bewoners maken gebruik van de voorzieningen in het Stadshart: een voorstelling in Cool Kunst & Cultuur, een bezoek aan Middenwaard of een picknick in stadspark De Parel. Daarmee neemt de betekenis van het Stadshart toe, als plek voor ontmoeting, ontspanning en stedelijke beleving. Met de groei van het aantal inwoners en bezoekers groeit ook de verwachting. Het Stadshart moet meegroeien in kwaliteit, diversiteit en verblijfsklimaat.
De doorontwikkelvisie Stadshart 2050 schetst daarom een nieuw toekomstbeeld: een samenhangende visie die richting geeft aan ruimtelijke ontwikkeling, leefkwaliteit, duurzaamheid, economie en mobiliteit. Een stip op de horizon, een gezamenlijke ambitie voor een Stadshart dat voor iedereen iets te bieden heeft. “Met de groei van het aantal inwoners en bezoekers groeit ook de verwachting. Het Stadshart moet meegroeien in kwaliteit, diversiteit en verblijfsklimaat.” 10
Boulevard Kwarts 11
Recente herinrichting Koraal 12
Doel Wat willen we bereiken? De doorontwikkelvisie Stadshart 2050 heeft als doel een samenhangend toekomstbeeld te schetsen voor het Stadshart. Een visie die verbeeldt wat mogelijk is, die laat zien hoe het Stadshart zich de komende decennia kan ontwikkelen tot een aantrekkelijk, leefbaar en levendig centrum. Daarbij staat centraal dat bestaande kwaliteiten worden versterkt en dat er wordt gewerkt aan verbeteringen waar de grootste kansen liggen. De doorontwikkelvisie is opgesteld in nauwe samenwerking met gebruikers van het Stadshart: bewoners, ondernemers, bezoekers en vastgoedeigenaren. Hun ervaringen, ideeën en wensen vormden het belangrijkste vertrekpunt. De inzichten uit gesprekken zijn vertaald een ambitie die aansluit bij de opgaven van vandaag en de verwachtingen van morgen. De doorontwikkelvisie vormt zo een brug tussen de dagelijkse beleving van het Stadshart nu en hoe we Dijk en Waard in de toekomst zien. Het doel is niet alleen om te inspireren, maar ook om richting te geven aan keuzes in ruimtelijke ontwikkeling, investeringen én in nieuwe samenwerkingen. De doorontwikkelvisie vertaalt de ambities uit de Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard naar concrete voorstellen voor het Stadshart en vormt het vertrekpunt voor toekomstige projecten en initiatieven die uit deze doorontwikkelvisie zullen volgen.
De doorontwikkelvisie biedt houvast bij beslissingen over inrichting, programmering en beheer, en maakt duidelijk welke koers wordt gevolgd richting 2050. De visie kijkt ongeveer vijfentwintig jaar vooruit, net als de Omgevingsvisie. Dat lange perspectief biedt ruimte om ingrijpende veranderingen mogelijk te maken, zonder de realiteit van vandaag uit het oog te verliezen. Buiten zijn bouwactiviteiten volop zichtbaar en er is meer dat op korte termijn al in gang kan worden gezet. De strategie die bij deze visie hoort, laat zien waar nu al stappen kunnen worden genomen om het Stadshart aantrekkelijker en bruisender te maken. T egelijkertijd vraagt een lang perspectief om flexibiliteit en aanpassingsvermogen in het Stadshart, om in de verre toekomst in te kunnen spelen op trends en ontwikkelingen die nog onbekend zijn. Wie terugkijkt naar het masterplan van 1998 ziet dat ontwikkelingen in de praktijk vaak anders verlopen dan op papier werd voorzien. Met een langetermijnvisie is dat onvermijdelijk: omstandigheden, inzichten en maatschappelijke opgaven veranderen. Juist daarom heet dit document een visie, en geen masterplan. Het is geen eindbeeld, maar een richting. Een visie die meegroeit met de tijd, die ruimte laat voor nieuwe initiatieven en die uitnodigt tot voortbouwen op wat goed gaat.
De doorontwikkelvisie bevat naast een ambitie ook een aantal ondersteunende doelstellingen die richting geven aan de ontwikkeling van het Stadshart. Deze doelstellingen vormen het kompas bij toekomstige keuzes en afwegingen, juist in een periode waarin omstandigheden kunnen veranderen. En ook in een verdere toekomst die nog onduidelijk is. Ze helpen om consistent te blijven in wat het Stadshart wil uitstralen en bieden houvast bij de uitvoering door verschillende partijen. De Doorontwikkelvisie Stadshart 2050 is daarmee niet alleen een toekomstvisie, maar ook een uitnodiging. Een uitnodiging aan bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren en maatschappelijke partners om samen te werken aan de toekomst van het Stadshart. Ideeën die voortkomen uit deze doorontwikkelvisie verdienen de kans om te groeien en tot uitvoering te komen. Een beter Stadshart begint morgen, stap voor stap, met de gezamenlijke inzet van iedereen die zich betrokken voelt bij het Stadshart. 13
Een levendig en aantrekkelijk Stadshart is van betekenis voor velen. Daarom is deze doorontwikkelvisie niet achter een tekentafel ontstaan, maar stap voor stap opgebouwd met de inbreng van een breed scala aan betrokkenen. Vanaf mei 2025 zijn er tal van gesprekken gevoerd, bijeenkomsten georganiseerd en ideeën verzameld om gezamenlijk te verkennen hoe het Stadshart zich richting 2050 kan ontwikkelen. Tijdens diverse bijeenkomsten is gesproken met bewoners en omwonenden, bezoekers van het Stadshart, ondernemers en vastgoedeigenaren, maar ook met maatschappelijke partners en vertegenwoordigers van cultuur en onderwijs. In de samenstelling van deze gesprekken is extra aandacht besteed aan het betrekken van jongeren, met als doel hun blik op de toekomst en hun wensen voor een levendiger Stadshart nadrukkelijk mee te nemen. Ook is bewust gezocht naar ideeën die op korte termijn uitvoerbaar zijn, om zo de eerste stappen richting verlevendiging al snel te kunnen zetten. Totstandkoming Participatief proces Ideeën tafel 1 Woningen bovenop win- kelcentrum, binnenstraten openen en als gewone straat zien.
Optoppen Optoppen Optoppen Versteend Optoppen zorg Avond- programma Avond- programma Leisure Mooi leven Fietsparkeren meest drukke parkeer- plaats ivm theater en bioscoop Wandellus Verkeerde plek Tot 23:00 Fijner wandelen Sander Avond horeca Gamehal/arcade Scootmobiel laadplek Recreatie op het water Verblijfskwaliteit toevoegen Skate overlast Harde wind: overlast voor terrassen Veilig fietsparkeren ondergronds Doorgang in de vorm van een straat Tuin op dak Extra laag parkeren Lastig kruispunt Iets op het dak? - Groen - Bar/cafe - Woningen Fietsen hier? Fietsen hier? Uitbreiding oever Groen Knip Knip Nieuwe belangrijke doorgang Mogelijk belangrijke doorgang auto Fietsparkeren? Stadshart Heerhugowaard Slide 4 Uitkomsten brede kick-off (26 mei 2025) Uitkomsten stakeholderssessie (2 juni 2025) Placegame (2 juli 2025) 14
Naast de gesprekken en bijeenkomsten is een digitale enquête uitgezet onder gebruikers van het Stadshart. Deze is ingevuld door bijna zeshonderd respondenten en leverde waardevolle inzichten op over de beleving van het gebied, de sterke punten en de kansen voor verbetering. In de diagrammen hiernaast zijn enkele uitgesproken resultaten opgenomen. Het volledige overzicht van de uitkomsten is opgenomen in de bijlage van dit document. Alle opbrengsten uit gesprekken en enquêtes zijn gebundeld in een reeks kansenkaarten: visuele overzichten die de belangrijkste thema’s, kwaliteiten en ontwikkelkansen van het Stadshart weergeven. Deze kaarten groeiden gaandeweg mee met het proces. Na iedere bijeenkomst werden ze aangevuld met nieuwe informatie, ideeën en suggesties. Het volledige overzicht van de kansenkaarten is opgenomen in de bijlage van dit document. Zou u gebruikmaken van een bewaakte fietsenstalling in het Stadshart? Worden volgens u voldoende evenementen georganiseerd in het Stadshart? Zit u aan het water liever op een houten vlonder of aan een groene oever? Vindt u dat er te hard gefietst wordt in het Stadshart? 15
Een belangrijk moment in dit proces was de brede inloopbijeenkomst op 3 september 2025 in COOL Kunst & Cultuur. Tijdens deze bijeenkomst kwamen ruim tweehonderd geïnteresseerden samen om mee te praten over de toekomst van het Stadshart. Bezoekers konden reageren op de kansenkaarten en hun mening geven over wat zij belangrijk vinden voor de ontwikkeling van het centrum. Er zijn in totaal 180 opmerkingen en suggesties verzameld. De tien meest genoemde punten zijn opgenomen in de tabel op de volgende pagina; het volledige overzicht is te vinden in de bijlage. De verzameling aan ideeën, inzichten en ervaringen uit deze gesprekken, enquêtes en bijeenkomsten vormt de basis voor deze doorontwikkelvisie Stadshart 2050. Daarmee is dit document niet alleen een visie van de gemeente, maar vooral ook een gezamenlijke vertaling van wat velen belangrijk vinden voor de toekomst van het Stadshart. Kansenkaarten met verschillende thema’s 16
Brede inloopbijeenkomst (3 september 2025) Placegame (2 juli 2025)Brede inloopbijeenkomst (3 september 2025) Placegame (2 juli 2025) 1. Het gebied veilig en aantrekkelijk maken voor voetgangers en fietsers, minder autoverkeer en laden en lossen 2. Veel en veel groener, groen van het park naar het Stadshart trekken. Meer bomen en meer kleinschalige plekken om te zitten 3. Veel meer activiteiten op de pleinen, op verschillende momenten op de dag 4. Plekken voor jongeren (zodat er in de avond ook minder overlast is) 5. Meer horeca met meer variatie 6. Meer sport- en spelplekken in het gebied 7. Warme architectuur, open straten en meer woningen voor jongeren en ouderen 8. Bioscoop moet als functie in het Stadshart blijven 9. Maak het gebied inclusief en hou het toegankelijk voor iedereen 10. Behoefte aan meer handhaving, cameratoezicht en minder overlast Top 10 reacties Genoemd tijdens de brede inloopavond 17
INTERMEZZO Placegame Ideeën uit de placemakinggroep Ideeën uit de placemakinggroep Placegame (2 juli 2025) Placegame (2 juli 2025) Placegame (2 juli 2025) Op 2 juli 2025 heeft in het Stadshart een zogenaamde placegame plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst werkten bewoners, ondernemers, bezoekers en professionals samen aan ideeën voor de toekomst van het Stadshart. De sessie werd georganiseerd in het kader van de doorontwikkelvisie voor het Stadshart en volgde de placemakingmethode van Project for Public Spaces. Deze aanpak draait om de gebruikers van het gebied: zij beoordelen plekken op sociaal en veilig gebruik, comfort, verbinding en activiteit, en bedenken samen hoe deze kwaliteiten kunnen worden versterkt. Tien locaties, waaronder het Stadsplein, Coolplein en Stadspark De Parel, werden bezocht en onderzocht. De deelnemers verzamelden meer dan honderd ideeën, variërend van kleine ingrepen zoals meer groen, bankjes, verlichting en speelaanleidingen tot structurele verbeteringen in verbindingen, verblijfskwaliteit en programmering. Uit de analyse bleek dat het Stadspark en het Coolplein al sterk gewaardeerd worden vanwege hun uitstraling en levendigheid, terwijl plekken als de Zuidtangent en parkeerterrein P1 juist om meer samenhang, veiligheid en identiteit vragen.
Een groep van veertien betrokken inwoners vormt nu de placemakinggroep die de eerste Quick Wins gaat uitwerken en realiseren. Zij zoeken samenwerking met gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren om initiatieven daadwerkelijk van de grond te krijgen. 18
Jongeren Gedurende het tot stand komen van de doorontwikkelvisie ontstond een levendig gesprek met jongeren over de toekomst van het Stadshart. Dit kreeg een centrale plek in het proces, niet als bijzaak maar als waardevolle bron van ideeën en ervaringen. Jongeren spraken zich uit tijdens gesprekken met de jeugdraad van het Huygens College, de jongerenraad en een groep jongeren op bezoek bij welzijnsorganisatie MET. De ontmoetingen vonden plaats op momenten die voor hen logisch aanvoelden: na schooltijd, in de avonduren en soms online. Informele gesprekken werkten beter dan formele bijeenkomsten. De jongeren waarderen het wanneer ze terugzien wat er met hun input gebeurt en ze betrokken worden ook in de toekomstplannen en activering van het Stadshart. Zo voelen zich serieus genomen. De betrokkenheid groeide zichtbaar zodra de jongeren merkten dat hun mening ertoe deed.Ze deelden hun kijk op het Stadshart en wensen voor de toekomst. Ze vertelden over hun behoefte aan plekken waar ze konden samenkomen, studeren of ontspannen. Een leeg winkelpand veranderde in hun verbeelding tot een studiecafé met betaalbare koffie. Het idee van een pop-up buitenbioscoop riep enthousiasme op, net als de wens voor een overdekte schaatsbaan die herinneringen opriep aan vroeger.
De jongeren spraken over het gebrek aan diversiteit in evenementen en misten culturele vieringen zoals een Iftar tijdens Ramadan. Ze zagen kansen voor foodmarkets en marktjes die het plein tot leven konden brengen. Ook het groen in de stad kwam ter sprake. Jongeren gaven aan dat het Stadshart te veel asfalt kent en dat meer bomen, planten en toegang tot het water de sfeer kan verbeteren. Het skatepark voelde voor velen te afgesloten; ze verlangden naar een open plek waar ontmoeting vanzelf kon ontstaan. De gesprekken brachten ook zorgen aan het licht. Overlast rondom het gemeentehuis, het gebrek aan woningen voor jongvolwassen en het ontbreken van mogelijkheden om je fiets veilig en in een veilige omgeving te stallen, vormden concrete punten van aandacht. Wat opviel was de mate van betrokkenheid. Jongeren dachten niet alleen mee, ze willen ook zelf organiseren. Ze spraken over spelletjesmiddagen voor jong en oud, over het opzetten van activiteiten in het park en over het belang van een plek waar ze zich welkom voelden. De ideeën kwamen voort uit hun eigen leefwereld, en juist daardoor zo krachtig. “Wat leuk zou zijn is een spelletjes avond voor de ouderen in het Stadshart en dat we dat samen organiseren” Jongere tijdens het gesprek met de Jongerenraad van het Huygens College. De ervaring laat zien dat jongeren niet één homogene groep vormen.
Verschillende achtergronden en leefstijlen vroegen om verschillende benaderingen. De kracht lag in het maatwerk, in het luisteren en het afstemmen. Door jongeren op hun eigen manier te benaderen, ontstond een waardevolle dialoog die het Stadshart verrijkte met frisse ideeën en een nieuw perspectief. 19
20
II. Analyse 21
Opening winkelcentrum Middenwaard op 3 september 1975 door Mies Bouwman Nog geen eeuw geleden was het gebied dat nu het Stadshart vormt, niets meer dan open polderland. Een vlak en weids landschap, doorsneden door sloten en begrensd door de Middenweg, een van de oude linten waaruit Heerhugowaard is ontstaan. Slechts enkele verwijzingen naar die tijd zijn vandaag de dag nog zichtbaar, zoals de stolpboerderij waarin restaurant d’Olifant is gevestigd. Geschiedenis van het gebied Al 50 jaar in beweging Op 3 september 1975 opende Mies Bouwman de deuren van winkelcentrum Middenwaard. Daarmee werd het begin gemarkeerd van een nieuw centrum voor Heerhugowaard. De gemeente groeide in korte tijd van een verzameling dorpen en linten naar een moderne woonstad met duizenden nieuwe inwoners. Het bestaande voorzieningencluster Centrumwaard bleek al snel te klein voor deze groeiende populatie. Het ontwerp voor het nieuwe “hoofdcentrum” werd gemaakt door het bureau Vink Van de Kuilen en Klein. Zij ontwierpen een winkelgebied dat aansloot bij de stedenbouwkundige principes van die tijd: functiescheiding, ruime opzet en oriëntatie op de auto. Het centrum werd strategisch gepositioneerd aan de tangenten, de belangrijkste ontsluitingswegen van de stad, en op korte afstand van het treinstation. 22
Bouw van Middenwaard (1974) Een polder met enkele dorpslinten (1950) Parkeerterrein P2 bij de opening (1975)Verkavelingsplan Vink Van de Kuilen Klein (1974) Het ontwerp bestond uit een winkelcentrum met kronkelende binnenstraten, omringd door parkeervelden die waren ingebed in groen. Het gebied kreeg meerdere entrees en werd aan de zuidzijde verbonden met een nieuw stadspark. Hier werden ook plekken gereserveerd voor maatschappelijke voorzieningen, scholen en sportaccommodaties in een groene setting. Het concept sloot aan bij het type winkelcentra dat in de naoorlogse periode op veel plaatsen in Nederland werd ontwikkeld, vergelijkbaar met locaties als Cityplaza in Nieuwegein, Schalkwijk in Haarlem en Stadshart Hoofddorp. Net als deze centra is ook Middenwaard de afgelopen decennia regelmatig aangepast om met zijn tijd mee te gaan. 23
In de beginjaren lag de nadruk vooral op dagelijkse boodschappen. Later kwamen daar steeds meer winkels bij op het gebied van mode en verzorging. De parkeerterreinen maakten geleidelijk plaats voor bebouwing en nieuwe functies. In 1982 werd het gemeentehuis toegevoegd, waarmee het Stadshart verder uitgroeide tot een multifunctioneel centrum voor de hele stad. Masterplan 1998 Een belangrijke volgende stap volgde in 1998 met het Masterplan Stadshart, opgesteld door bureau Kraaijvanger Urbis. Dit plan markeerde de overgang van een sterk naar binnen gekeerd winkelcentrum naar een volwaardig stedelijk hart. De focus verschoof van uitsluitend winkelen naar een mix van functies: horeca, cultuur, ontspanning en wonen. Het gebied kreeg nieuwe stadspleinen, een bioscoop, theater COOL Kunst en Cultuur en meer woningen in hogere dichtheden. Parkeerterreinen werden vervangen door parkeergarages, en nieuwe gebouwen combineerden winkels of horeca op de begane grond met woningen daarboven. Groene oever aan Boulevard Kwarts Huidige situatie Boulevard Kwarts Zuidtangent richting het Station (1994) Parkeerterrein P1 (1994) 24
Coolplein met nieuwe bebouwingStadsplein met nieuwe bebouwing Voormalig parkeerterrein bij het huidige Stadsplein Masterplan 1998 Masterplan 1998 25
Zuidtangent Zuidtangent Parkeerterrein P1 Parkeerterrein P1 Doorsnede Stadshart 2025 Doorsnede Stadshart 1975 Met deze transformatie kreeg het Stadshart een meer stedelijk karakter, maar ging ook een deel van de oorspronkelijke parkachtige sfeer verloren. Waar het centrum vroeger omgeven was door groen, maakte dit in veel gevallen plaats voor verharding en steen. T och legde het masterplan de basis voor het Stadshart zoals het nu wordt ervaren: een centrum met een breed aanbod aan voorzieningen, dat sindsdien voortdurend in ontwikkeling is gebleven. Recente jaren De ontwikkeling van het Stadshart heeft de afgelopen jaren niet stilgestaan. Qua ruimtelijke ontwikkelingen heeft Wereldhave als nieuwe eigenaar van Middenwaard vanaf 2017 op specifieke onderdelen geïnvesteerd. Middenwaard is vanuit het concept ‘Full Service Center’ meer een plek geworden waar naast winkelen ook andere voorzieningen aanwezig zijn. Het La Place restaurant en ook de uitbreiding van Brasserie IJzer zijn daar voorbeelden van. De laatste jaren is in het Stadshart bovendien gewerkt aan het toevoegen van meer woningen. Met het woongebouw Lapis Lazuli is het Stadsplein volledig omringd met bebouwing. In de plint van het gebouw zitten nieuwe voorzieningen. De openbare ruimte is klimaatadaptief ingericht met onder andere regentuinen om clusterbuien op te kunnen vangen.
De groene inrichting sluit aan op de nieuwe openbare ruimte van het Stationskwartier en met de Band van Dijk en Waard zijn het Stadshart en het Stationskwartier beter verbonden door middel van een groene, veilige wandel- en fietsroute. T egenover het gemeentehuis (met recente groene gevel) wordt de bebouwing van Parelhof verduurzaamd en in 2027 ‘opgetopt’ met houtbouw. Op de hoek is bovendien nieuwe horeca voorzien met een groot terras op het Stadsplein. Op de grens van Stadshart en Stationskwartier wordt het woningbouwproject Woodstone gerealiseerd; vijf woontorens, deels in hout opgetrokken. De openbare ruimte wordt daaromheen opnieuw ingericht en zorgt voor een nieuwe herkenbare verbinding met het Stationskwartier. Bij de Middenweg bundelen de (eerstelijns) zorgvoorzieningen zich in 2027 in een nieuw Medisch Centrum Middenwaard en worden vanaf dat moment 26
Boulevard Kwarts Boulevard Kwarts Winkelcentrum Middenwaard Winkelcentrum Middenwaard nieuwe woningen en openbare ruimte gebouwd. De Rustenburgerweg is in 2025 herontworpen en wordt in tegen 2028 nieuw aangelegd. In 2019 is het nieuwe Huygens College in het Stadshart opgeleverd. Naast de ruimtelijke ontwikkelingen hebben verschillende andere factoren invloed gehad op de ontwikkeling van het Stadshart. Vanaf 2019 is actief ingezet op marketing, branding en het organiseren van activiteiten om de bekendheid en aantrekkingskracht van het Stadshart te vergroten. Onder de slogan ‘Zeg maar Hugo’ is gedurende meerdere jaren een programmatische aanpak uitgevoerd ter versterking van de identiteit en zichtbaarheid van het gebied. In hetzelfde jaar is bovendien het besluit genomen om de voormalige gemeenten Langedijk en Heerhugowaard te laten fuseren naar Gemeente Dijk en Waard. Deze fusie is in 2022 formeel afgerond en heeft bijgedragen aan een nieuwe bestuurlijke en ruimtelijke context voor het Stadshart. Een Stadshart voor heel Dijk en Waard. De coronapandemie, die in deze periode uitbrak, heeft eveneens grote impact gehad, in het bijzonder op de horecaondernemers en andere publiekgerichte functies binnen het Stadshart. 27
Het Stadshart van Heerhugowaard is het centrum van de stad: een plek waar gewoond, gewinkeld en gerecreëerd wordt. T och is het gebied in zijn huidige vorm nog niet het levendige stedelijke hart dat het potentieel kan worden. Een wandeling door het Stadshart laat zien dat er veel kwaliteiten aanwezig zijn, maar ook dat de samenhang, beleving en menselijke maat op verschillende plekken onder druk staan. Er is op sommige plekken, aansluitend op de ontwikkelingen in het Stationskwartier, is al stapsgewijs geïnvesteerd in nieuwe openbare ruimte. Klimaatadaptiever, inclusiever, toegankelijker en groener. In het overgrote deel van het Stadshart staan samenhang, groen, beleving en menselijke maat echter onder druk. Dit hoofdstuk beschrijft de huidige situatie als basis voor de doorontwikkelvisie. Sfeer en voorzieningen Wie op een willekeurige dag over de pleinen van het Stadshart loopt, merkt een rust op die niet hoort in een echt stedelijk centrum. Overdag is er bedrijvigheid in en rond winkelcentrum Middenwaard, veel verkeersbewegingen, maar op straat en op de pleinen ontbreekt vaak de aangename reuring. De terrassen van onder andere Wonder’s, Brasserie IJzer, Schepsels en La Cubanita Vandaag de dag Analyse van het gebied in 2025 maken het Coolplein en Stadsplein op mooie zomerdagen gezelliger, maar buiten deze plekken wordt het al snel stiller.
Vooral in de avonduren wordt dit zichtbaar: zodra de winkels sluiten, valt op de meeste momenten in het jaar de stilte in. Het Stadshart kent nauwelijks cafés of kroegen die tot laat open zijn en er worden sinds Corona slechts beperkt evenementen georganiseerd. Ondernemers en initiatiefnemers hebben in de participatie aangegeven dat ze graag meedenken, maar dat het veel tijd en moeite kost om vergunningen voor tijdelijke evenementen rond te krijgen en dat initiatieven onder het huidige beleid vaak maar korte tijd kunnen blijven staan. Het horeca-aanbod is voornamelijk geconcentreerd rond de twee pleinen, met enkele terrassen en eetgelegenheden. Hoewel dit aanbod gevarieerder is geworden, is het nog niet groot of aantrekkelijk genoeg om bezoekers langer vast te houden. Beide pleinen zijn niet met een samenhangende openbare ruimte en bijbehorende voorzieningen met elkaar verbonden. Daar staat tegenover dat het culturele aanbod relatief sterk is, met theater COOL kunst en cultuur, de VUE-bioscoop en de bibliotheek als belangrijke trekkers. T och ontbreekt een zichtbaar Stadsplein na 19:00u cultureel profiel in de openbare ruimte: er is weinig kunst te zien, en tijdelijke initiatieven of culturele evenementen vinden nauwelijks plaats. Een ander gemis is de mogelijkheid om te spelen, sporten en bewegen in en rondom het Stadshart.
Er zijn op de skatebaan en het speelse water van ‘de bedriegertjes’ op het Stadsplein na, nauwelijks plekken waar kinderen en jongeren terechtkunnen, en ook voor volwassenen is het aanbod beperkt. Er bestaat geen vaste plek waar jongeren (bijvoorbeeld van de scholen in het gebied) het hele jaar door kunnen samenkomen, terwijl juist dit bijdraagt aan levendigheid en betrokkenheid. Het ontbreken van aantrekkelijke maatschappelijke en publieke functies zorgt ervoor dat het Stadshart vooral overdag leeft, maar ’s avonds en in het weekend aan betekenis verliest. 28
Diamant Zuidtangent Zuidtangent Station(sgebied) Centrumwaard Luipaardpark Winkelcentrum Middenwaard Stationsweg Middenweg Rustenburgerweg Westtangent Westtangent Middenweg Stadsplein Coolplein Smaragdlocatie COOl Theater Huygens College Bioscoop Basserhof Stadspark De Parel Boulevard Kwarts Dolomiet Robijn Smaragd Diamant Koraal Koraal Gemeentehuis P1 P2 P4 P3 P5 29
Winkelcentrum Middenwaard Winkelcentrum Middenwaard beslaat bijna de helft van het totale bebouwde gebied. Het centrum telt circa 150 winkels, 20 horecazaken en vier supermarkten, goed voor samen ongeveer 36.000 vierkante meter winkelvloeroppervlak en is grotendeels in bezit en beheer van Wereldhave. Jaarlijks trekt Middenwaard ongeveer 6 miljoen bezoekers en passanten. Het aanbod is breed en compleet, van speciaalzaken tot landelijke ketens. 70% tot 80% van de bezoekers komt uit het primaire verzorgingsgebied (0-10 autominuten van het centrum). De leegstand in het winkelcentrum is de laatste jaren relatief beperkt, maar het is een groot oppervlak om te vullen en levendig te houden. De ondernemers in Middenwaard organiseren met regelmaat activiteiten voor het winkelend publiek, zoals themadagen en kleine evenementen, maar deze concentreren zich hoofdzakelijk binnen het overdekte centrum. Na 18.00 uur sluit het grootste deel van het complex, waardoor ook een aanzienlijk deel van het Stadshart fysiek ontoegankelijk wordt. Daarmee verdwijnt de levendigheid en wordt het grootste gedeelte van het Stadshart afgesloten voor het publiek. Publieke ruimtes na 19:00u (Nolli kaart) Binnenstraten winkelcentrum Middenwaard na 19:00uBinnenstraten winkelcentrum Middenwaard 30
Stedenbouwkundige structuur en bebouwing De stedenbouwkundige structuur van het Stadshart is grotendeels gevormd rond het winkelcentrum. Waar men in een stedelijk centrum doorgaans open routes en doorwaadbaarheid verwacht, kenmerkt dit gebied zich door afgesloten passages en doodlopende stegen. Kleine, menselijke ruimtes ontbreken. Er zijn weinig plekken waar wonen, werken en verblijven in elkaar overlopen, en de meeste woningen bevinden zich aan de randen van het gebied. De bebouwing is overwegend grootschalig en soms wat grof. Veel gebouwen die de afgelopen jaren zijn toegevoegd, hebben brede gevels en missen verfijning of variatie. De diversiteit aan architectuurstijlen zorgt voor een beperkte samenhang waar de menselijke maat vaak ontbreekt. Veel panden zijn pragmatisch ontworpen, met nadruk op functie in plaats van uitstraling. Dit geldt ook voor delen van de openbare ruimte, die vooral praktisch zijn ingericht en beperkt een gevoel van identiteit of sfeer oproepen. Het Stadshart is door grote wegen en groenstructuur ook beperkt verbonden met de omgeving. Het wordt (nog altijd) ervaren als een “eiland” tussen kleinschalige buurten, dat beperkt reageert op de omliggende structuren. Gevel winkelcentrum Middenwaard aan de ZuidtangentWoongebouw Lapis Lazuli aan het Stadsplein (2019) Plattegrond voorzieningen (begane grond) 31
Wonen in het Stadshart In de afgelopen jaren zijn er veel woningen gebouwd in het Stadshart. Ondanks de toevoeging van nieuwe woonprojecten in de afgelopen jaren (en de ontwikkeling van het Stationskwartier en omgeving) blijft de dichtheid in het Stadshart zelf laag en niet optimaal verdeeld. In vergelijking met andere centra wonen er nog relatief weinig mensen in en direct om het Stadshart. Binnen een straal van één kilometer wonen aanzienlijk minder mensen dan in vergelijkbare stedelijke gebieden. Dat heeft direct invloed op de levendigheid: minder bewoners betekent minder activiteit, specifiek ook buiten winkeltijden. Juist bewoners die dichtbij wonen zullen veel gebruik maken van de openbare ruimte en de voorzieningen. Dit zijn de mensen die blijven plakken bij horeca of in de avond een wandeling maken door het Stadspark. Deze groep is essentieel voor de levendigheid. In de iets verder omgeving van het Stadshart worden de aankomende jaren veel woningen gebouwd, denk aan De Frans, Vaanpark of Westpoort. Deze nieuwe bewoners zullen een positieve werking hebben op de reuring in het Stadhart, al zullen deze bewoners sneller met een gericht doel naar het Stadshart komen. Van de huidige bewoners in het Stadshart is ruim de helft ouder dan 65 jaar. Dat zorgt voor een beperkt leeftijdsspectrum en daarmee een eenzijdige dynamiek.
Voor de toekomst is een betere balans nodig tussen jong en oud, en tussen verschillende woonvormen en inkomensgroepen wenselijk. Dichtheid Stadshart Heerhugowaard Dichtheid centrum Purmerend Dichtheid centrum Beverwijk Nieuwbouwproject Woodstone Openbare ruimte en groen De openbare ruimte in het Stadshart oogt op veel plekken stenig en kaal. De verharding overheerst, mede door de vele parkeerterreinen en expeditieruimtes. Op enkele locaties, zoals aan de Zuidtangent en rond het gemeentehuis, is recent geïnvesteerd in vergroening. Deze initiatieven zijn positief ontvangen en laten zien dat vergroening niet alleen de uitstraling, maar ook de beleving en het verblijfsklimaat verbetert. Vergroenen is daarnaast ook echt noodzakelijk uit oogpunt klimaatadaptatie. Het wordt te heet in het gebied en regenwater kan niet weg stromen bij hevige buien. Een bijzondere kwaliteit van het Stadshart is de nabijheid van het Stadspark en het water. T och zijn deze kwaliteiten minder zichtbaar en beleefbaar dan ze zouden kunnen zijn. Het park ligt door nieuwe 32
bebouwing uit de afgelopen 25 jaar verder van het centrum af dan oorspronkelijk bedoeld en lijkt niet volledig tot zijn recht te komen. Het water in en rond het centrum biedt potentie, maar er is weinig interactie mee mogelijk en de waterkwaliteit is matig. Mobiliteit en bereikbaarheid Het Stadshart is goed bereikbaar voor zowel auto’s als fietsers. Een groot deel van de bezoekers komt al op de fiets, maar veel mensen die relatief dichtbij wonen kiezen toch nog regelmatig voor de auto. De inrichting, uitstraling en communicatie van het gebied richt zich daarbij sterk op de autobezoekers. Parkeren voor de auto is daarbij geen probleem; er zijn genoeg plaatsen beschikbaar rondom het Stadhart. Wat ontbreekt, is een bewaakte en overdekte fietsenstalling, terwijl zowel bewoners, ondernemers als bezoekers in de participatie hebben aangegeven daar zeer duidelijk behoefte aan hebben. Laden en lossen gebeurt op veel plekken ongecoördineerd. Busjes rijden regelmatig door gebieden die bedoeld zijn voor voetgangers, wat ten koste gaat van de veiligheid en de verblijfskwalteit in het centrum. Ook de inrichting van straten nodigt op sommige plekken uit tot hard rijden of fietsen, waardoor de balans tussen verkeersstromen en verblijfskwaliteit ontbreekt. Diverse busjes die laden en lossen voor de entree Routes en hoven voor expeditie Er is ruime parkeercapaciteit in het Stadshart.
Dat is belangrijk voor de bereikbaarheid, maar het gebruik ervan is niet altijd optimaal. Sommige parkeerterreinen staan in de avonduren of zelfs gedurende de week grotendeels leeg. Het efficiënter benutten van deze ruimte biedt kansen, zonder de bereikbaarheid aan te tasten. 33
Boulevard Kwarts van boven De rol van het Stadshart in een veranderde omgeving Het Stadshart is historisch opgebouwd rond winkelcentrum Middenwaard als een doelgerichte winkelbestemming voor de dagelijkse en wekelijkse boodschappen. De omliggende wijk en buurtcentra voorzagen in de dagelijkse behoeften van bewoners, waardoor het centrum vooral functioneerde als een Rol van het Stadshart en bredere opgaven plek waar je gericht naartoe ging per auto. Het had een sterke regionale functie, maar een beperkte verblijfswaarde. Met het Masterplan van 1998 is bewust gebroken met deze eenzijdigheid. De koers werd verbreed: van monofunctioneel winkelcentrum naar bruisend stedelijk hart. De opgave was om een plek te creëren waar meerdere activiteiten samenkomen: winkelen, ontmoeten, verblijven, horeca, cultuur, vrijetijd en wonen. Daarmee is het fundament gelegd voor een Stadshart dat méér wil zijn dan een winkelgebied. De uitvoering daarvan heeft sindsdien geleidelijk vorm gekregen. Het voorzieningenaanbod is breed, de mix van functies verbeterde en de bereikbaarheid te voet, per fiets en met de auto werd versterkt. Een groot deel van de bezoekers komt inmiddels uit de 34
Stads-, wijk- en buurtcentra in de regio Alkmaar hele gemeente en de bredere regio. Het Stadshart is steeds aantrekkelijker geworden voor een grote groep. Het is daarbij belangrijk om scherp te blijven op de positie van het Stadshart ten opzichte van zijn omgeving. In Dijk en Waard en de regio Alkmaar liggen veel buurt, wijk en stadscentra dicht bij elkaar, met elk hun eigen doelgroep en profiel. Dat aanbod maakt het speelveld competitief en dynamisch. Het Stadshart moet daarom voortdurend blijven inspelen op veranderingen in het gedrag van bezoekers, op de ontwikkeling van nabijgelegen centra en op de kwaliteit van alternatieven. Het vraagt om een helder profiel, een onderscheidend aanbod en een centrum dat meebeweegt met de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen om ons heen. Intussen ondergaat de omgeving een sterke verandering. De woningbouwproductie in en rondom het Stadshart neemt toe en de regio Alkmaar gaat fors groeien. In de Woondeal Noord-Holland Noord (met partners als Provincie Noord-Holland en het Rijk) heeft Regio Alkmaar vastgelegd tot en met 2030 20.100 woningen te realiseren. Daarna is de regio 35
Alkmaar nog een extra opgave van 500 woningen aangegaan. Voor Dijk en Waard betekend dit dat er aan de randen van het Stadshart wordt verdicht, met projecten als het Stationsgebied en De Frans. Waar de gemeente nu voornamelijk bestaat uit grondgebonden gezinswoningen, komen er juist veel compacte appartementen bij. Daarmee verandert het dagelijks leven van bewoners: mensen wonen kleiner, dichter op elkaar, zijn meer aangewezen op de openbare ruimte, en gebruiken voorzieningen en horeca intensiever en vaker te voet of per fiets. Deze ontwikkeling vergoot de betekenis van het Stadshart. Het moet steeds meer een plek worden om te zijn, niet alleen om iets te halen. Maar ook is duidelijk geworden waar het nog tekortschiet: identiteit, beleving, vergroening, rustpunten, duidelijke routes, programma buiten winkeltijden en voldoende aantrekkelijke woonkwaliteit. Het fundament ligt, maar het beeld is nog incompleet. Ontwikkelgebieden in de regio Alkmaar 36
Positie van het Stadshart in de gemeente , omgeven door ontwikkelingsgebieden Bredere opgaven Naast de uitdagingen en kansen in het gebied zelf, hebben ook mondiale, nationale en regionale ontwikkelingen en wetgeving invloed op het Stadshart. Veranderingen in economie, klimaat, technologie en mobiliteit bepalen in toenemende mate hoe het Stadshart functioneert en zich kan ontwikkelen. Deze bredere trends bieden niet alleen risico’s, maar ook nieuwe mogelijkheden om het centrum toekomstbestendig, levendig en aantrekkelijk te maken. De recente Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard schetst de koers voor een gezonde, duurzame en veerkrachtige gemeente. De grote transities die daarin worden benoemd op het gebied van wonen, mobiliteit, klimaat, economie en leefkwaliteit, landen in het Stadshart in concrete opgaven. Hier komen de ambities van de gemeente letterlijk samen in de ruimte. Op de volgende pagina is een overzicht opgenomen van een aantal relevante punten die terugkomen in de Strategische Omgevingsvisie en gezamelijk een goed beeld schetsen van de bredere opgaven voor het Stadshart. 37
Een gezonde stad Het Stadshart staat voor de opgave om een gezonde leefomgeving te worden waar ontmoeting, beweging en verblijf centraal staan. Dat betekent meer ruimte voor vergroening, spelen en ontspannen. Klimaatadaptatie, het opvangen van regenwater, tegengaan van hittestress en versterken van biodiversiteit, krijgt een zichtbare plek in de inrichting van pleinen, straten en daken. Het centrum moet niet alleen functioneel, maar ook prettig, groen en aantrekkelijk zijn voor dagelijks gebruik. Functiemenging en nieuwe vormen van werken Een tweede opgave is het versterken van de economische veerkracht door het mengen van functies. Het Stadshart kan zich ontwikkelen tot een plek voor kleinschalig werken, bedrijvigheid, creativiteit en ondernemerschap. Door wonen, werken, horeca en onderwijs met elkaar te verweven, ontstaat een levendiger centrum dat ook buiten winkeltijden actief blijft. Nieuwe werkvormen, ontmoetingsplekken en flexibele werklocaties kunnen bijdragen aan een dynamische stedelijke economie. Verbinden van natuur, water en cultuur De omgevingsvisie beschouwt natuur, water en cultuur als dragers van identiteit. Voor het Stadshart ligt hier de opgave om deze kwaliteiten sterker te verbinden met de stedelijke ruimte. Het Stadspark en de waterstructuren vormen waardevolle elementen die beter zichtbaar en beleefbaar kunnen worden gemaakt.
T egelijk kan cultuurhistorie, van erfgoed tot kunst in de openbare ruimte, bijdragen aan herkenbaarheid en trots. Door routes tussen park, centrum en omliggende wijken te versterken, wordt het Stadshart onderdeel van een groter netwerk van recreatie en beleving. Transitie naar duurzame mobiliteit De mobiliteitsopgave richt zich op meer ruimte voor lopen en fietsen. T erwijl de goede autobereikbaarheid niet minder mag worden, moet het Stadshart nog beter bereikbaar worden voor de fietser. In het Stadshart moet duidelijk zijn wat de meer autoluwe omgevingen zijn waar voetganger en fietser meer ruimte krijgen en verblijfskwaliteit en veiligheid vooropstaan. De inrichting van de openbare ruimte kan worden verbeterd om langzaam verkeer te stimuleren en de verkeersstromen van laden en lossen beter te reguleren. Een duidelijke, gastvrije infrastructuur voor fietsers en voetgangers vormt de basis van een toekomstbestendig Stadshart. 38
Wonen in een gemengde en inclusieve omgeving De woningbouwopgave van Dijk en Waard vertaalt zich in het Stadshart naar het realiseren van diverse woonmilieus. Er is behoefte aan een mix van doelgroepen: jongeren, starters, gezinnen en (doorstromende) ouderen. Nieuwe woningen in en rond het Stadshart zorgen voor meer levendigheid, sociale samenhang en doorstroming binnen de stad. Wonen in het Stadshart betekent wonen in een gezonde, gemengde leefomgeving met voorzieningen, cultuur en groen binnen handbereik. Klimaatrobuust en CO2 neutraal in 2050 De duurzaamheidsopgave vraagt om een klimaatbestendig, energiezuinig en netbewust door te ontwikkelen Stadshart. Dit betekent vergroening van daken en pleinen, opvang van regenwater, het tegengaan van hittestress en het stimuleren van lokale energieopwekking. Ook circulair bouwen en hergebruik van materialen worden steeds meer leidende principes. Het Stadshart moet een voorbeeld voor duurzame stedelijke vernieuwing worden. Verdichten en meervoudig ruimtegebruik De schaarste aan ruimte binnen de gemeente maakt het noodzakelijk om binnenstedelijk te verdichten. Het Stadshart is bij uitstek geschikt om die ambitie te realiseren. De opgave ligt in het combineren van functies, wonen, werken, ontmoeten en ontspannen, binnen dezelfde ruimte.
Door verdichting te koppelen aan vergroening en kwaliteitsverbetering kan het centrum groeien in betekenis zonder extra ruimte in te nemen. 39
40
III. Visie 41
Impressie Boulevard Kwarts in 2050 (Dit beeld is slechts een impressie, er kunnen geen rechten aan worden ontleend) De doorontwikkelvisie voor het Stadshart draagt de titel Podium voor de Stad. Die titel is bewust gekozen. Het is onze ambitie voor een centrum dat letterlijk en figuurlijk ruimte biedt aan ontmoeting, levendigheid, cultuur en initiatieven. Een plek waar iets gebeurt, waar iets te zien is, waar iedereen zich welkom voelt. Een plek dat niet alleen het stedelijke hart vormt van de gemeente, maar ook het podium waarop Dijk en Waard zich kan laten zien. Podium voor de Stad De ambitie voor 2050 Het Stadshart moet de plek zijn waar de stad haar kwaliteiten toont: de mooiste pleinen, het groenste stadspark, bijzondere gebouwen en een uitgebreid en gevarieerd winkelaanbod. Een plek die uitnodigt om te blijven, te ontmoeten en te beleven. Podium voor de Stad symboliseert de ambitie om de komende 25 jaar grote stappen te zetten in de verdere ontwikkeling van dit hart van Dijk en Waard. Een podium is alleen van waarde als er iets te zien is én als er publiek is. De mensen maken uiteindelijk de sfeer en de ziel van het Stadshart. Al veel ondernemers, winkeliers, horecaondernemers, bewoners en andere betrokkenen zetten zich dagelijks in om het Stadshart levendig te maken. Maar het gebied heeft meer nodig. 42
Deze visie is daarom niet achter gesloten deuren ontstaan, maar in dialoog met velen die het Stadshart gebruiken, bezoeken of er werken. De toekomst van het gebied vraagt om gezamenlijke energie, om het opnieuw organiseren van het leven in het hart van de stad. Tijdens het traject met de placegame en de placemakinggroep zijn de eerste zaadjes geplant voor die nieuwe levendigheid. Bewoners, ondernemers en de gemeente zijn met elkaar in gesprek gebracht en er is een netwerk ontstaan van mensen die samen willen bouwen aan een aantrekkelijk Stadshart. Op één zomeravond werden meer dan honderd ideeën verzameld; inmiddels worden de eerste daarvan al in praktijk gebracht. Deze initiatieven vormen het begin van iets groters: een blijvende beweging waarin het Stadshart groeit door samenwerking en initiatief. Om deze energie vast te houden is de komende jaren meer nodig dan alleen plannen. Een actief programma waarin de gemeente initiatieven ondersteunt, verbindingen legt en barrières wegneemt om ideeën te realiseren. Een langdurig programma dat bewoners en ondernemers helpt elkaar te vinden en dat kleine en grote initiatieven samenbrengt in één zichtbaar geheel. In de doorontwikkelstrategie wordt invulling gegeven aan dit programma. We willen werken aan het Stadshart van morgen, met oog voor wat vandaag al beter kan.
"Podium voor de Stad" Het podium waarop Dijk en Waard zich kan laten zien 43
De koers voor de aankomende jaren speelt in op de veranderde omgeving. De groei van regio. maar ook alle grote transitie die het Stadshart zal moeten ondergaan. We werken aan het Stadshart als podium met een levendig programma. Een hart met bruisende plekken waar je graag woont, winkelt en naartoe gaat. Een waardevolle bestemming. Naast het programmeren, vervraaien en vergroenen van het Stadshart is de versterking van de woonfunctie erg belangrijk om het doel van een bruisend Stadshart te behalen. Meer bewoners in het Stadshart betekent meer levendigheid, meer ogen op straat, een bredere spreiding van activiteiten over de dag en week en daarmee een sterker hart van de stad. Dit vraagt om goede woningen, prettige buitenruimte, en ontmoetingsplekken. Het functioneren van het Stadshart zal daarmee langzaam veranderen. Het wordt drukker en intensiever. Dat betekent dat schaarse ruimte slim moet worden benut. Compact programmeren, zorgvuldig prioriteren, ruimte delen en hetzelfde vierkante meteroppervlak vaker laten functioneren. Het Stadshart moet slimmer worden om alle functies te kunnen accommoderen. De koers voor de aankomende jaren Sinds het Masterplan van 1998 is een duidelijke lijn zichtbaar in de ontwikkeling van het Stadshart. De afgelopen jaren zijn grote stappen gezet om van een winkelgebied naar een veelzijdig stedelijk hart te groeien.
Er zijn talloze ingrediënten toegevoegd die het gebied sterker en veelzijdiger hebben gemaakt: een skatebaan, een theater, nieuwe pleinen, een boulevard en verschillende culturele voorzieningen. T och is het werk niet af. Een echt levendig en gezellig Stadshart ontstaat niet in enkele jaren. Andere stedelijke centra hebben daar honderden jaren over gedaan. Hun aantrekkingskracht komt voort uit plekken die met aandacht en vakmanschap zijn gemaakt, en door de tijd heen geliefd zijn geworden. Daarom ligt de focus de komende jaren op het volwassen maken van het Stadshart als stedelijk hart. We bouwen door op de bestaande kwaliteiten zoals het grote voorzieningenaanbod, de bereikbaarheid en de regionale aantrekkingskracht. T egelijk zetten we stevige stappen waar het tot nu toe achterbleef: beleving, programmering, identiteit, uitstraling, groen, verblijfskwaliteit en dichtheid. Daarbij moet zorgvuldig te werk worden gegaan met nieuwe ontwikkelingen om ze echt van meerwaarde te laten zijn. Wat nu wordt ontwikkeld, moet over vijftig jaar nog steeds de moeite waard zijn om te bewonderen. Projecten die met zorg worden ontworpen, pleinen die vanzelf tot ontmoeting uitnodigen, gebouwen die karakter uitstralen en groen dat verkoeling en beleving biedt. Alleen door te investeren in kwaliteit ontstaat een Stadshart dat het waard is om op het podium te zetten.
De ambitie voor het Stadshart van Heerhugowaard is dan ook niet om morgen alles gerealiseerd te hebben, maar om te bouwen aan kwaliteit die generaties meegaat. Met het oog op flexibiliteit en aanpasbaarheid in een snel veranderende wereld. Ambitiekaart Aan de basis van deze doorontwikkelvisie ligt een ambitiekaart die de gewenste ontwikkelingen in het Stadshart richting 2050 verbeeldt. Deze kaart is geen blauwdruk, maar een inspirerend toekomstbeeld dat laat zien welke kant we op willen en welke kansen we daarbij benutten. De ambitiekaart vormt een directe vertaling van de kansenkaarten die tijdens 44
het participatieproces zijn opgesteld met bewoners, ondernemers, eigenaren en andere belanghebbenden. Hun inzichten, ideeën en aandachtspunten zijn verwerkt in de keuzes die nu zijn gemaakt. De ambitiekaart schetst niet alleen het eindbeeld. Ze laat zien waar kansen liggen om te verdichten, waar vergroening gewenst is, waar de verblijfskwaliteit omhoog moet, waar verbindingen versterkt kunnen worden en waar ruimte is voor nieuwe functies. In de volgende hoofdstukken worden de ingrepen uit de ambitiekaart verder uitgewerkt. Dat gebeurt aan de hand van vier doelstellingen die richting geven aan de ontwikkeling van het Stadshart, en binnen de vier gebiedsferen die samen de structuur van het gebied vormen. Ambitiekaart 2050 Vertaling van kansenkaarten naar ambitiekaart 45
46
Ambitiekaart 2050 “We werken aan het Stadshart van morgen, met oog voor wat vandaag al beter kan” 47
In deze doorontwikkelvisie is gekozen om te werken met vier doelstellingen. Deze doelstellingen vormen het fundament onder de ambitie om van het Stadshart een Podium voor de stad te maken en geven richting aan alle keuzes die de komende jaren worden gemaakt. Ze zijn voortgekomen uit de vele gesprekken met bewoners, ondernemers, bezoekers en andere belanghebbenden. De doelstellingen zijn niet alleen richtinggevend voor de visie, maar dienen straks ook als kader bij nieuwe ontwikkelingen. Bij elke stap, groot of klein, moet de vraag worden gesteld of een ontwikkeling bijdraagt aan de doelstellingen en daarmee aan de ambitie voor het Stadshart. Op die manier vormen de doelstellingen een stabiel en herkenbaar kompas dat helpt om samenhang en kwaliteit te waarborgen in een gebied dat voortdurend in beweging is. De volgende vier doelstellingen zijn geformuleerd: Een bruisender Stadshart Een bruisend Stadshart is een plek waar altijd iets te beleven valt. Het gaat over levendigheid, programma en reuring, over een centrum dat leeft op elk moment van de dag. De pleinen, straten en het park worden actief geprogrammeerd met evenementen, kunst, cultuur, historie en tijdelijke initiatieven. Er komen meer voorzieningen om te sporten en te spelen in en rondom het Stadshart, zodat ook beweging en gezondheid vanzelfsprekend onderdeel worden van het dagelijks leven.
Een bruisend Stadshart betekent ook ruimte voor ontmoeting en verblijf. Aantrekkelijk ingerichte pleinen nodigen uit om langer te blijven. Door meer bewoners aan het Stadshart toe te voegen groeit het draagvlak voor voorzieningen en ontstaat er meer levendigheid. De woningen worden ontwikkeld voor een slimme mix aan doelgroepen. Samen met een bloeiend ondernemersklimaat én ook ondernemen met moderne werkplekken vormt dit de basis voor een levendig en vitaal Stadshart Een aangenamer Stadshart Een aangenaam Stadshart is een prettige en aantrekkelijke plek om te verblijven. De openbare ruimte wordt groener, klimaatbestendiger en uitnodigender ingericht. Plekken die versteend zijn worden plekken met groen. We voegen bomen toe die de komende eeuw kunnen meegroeien met de stad en het water in en rond het park wordt beter toegankelijk voor recreatie en beleving. De structuur van het Stadshart wordt verbeterd door betere verbindingen en doorwaadbaarheid. Er ontstaat ruimte voor nieuwe routes, pleinen en zichtlijnen. Nieuwe gebouwen krijgen meer aandacht voor menselijke maat, detail en warme architectuur. Zo wordt het Stadshart niet alleen functioneel, maar ook mooi, herkenbaar en comfortabel. Doelstellingen Een toegankelijker Stadshart Een aangenamer Stadshart Een bruisender Stadshart 48
Een toegankelijker Stadshart Een toegankelijk Stadshart is een centrum dat uitnodigt voor iedereen. De openbare ruimte wordt veiliger en overzichtelijker voor voetgangers en fietsers. Autoverkeer is belangrijk rond de Zuidtangent en op de Middenweg, maar langzaam verkeer zal meer ruimte gaan krijgen. Elders in het Stadshart, rondom de pleinen en de entrees van Middenwaard wordt het langzaam verkeer belangrijker dan de auto. Er komt meer aandacht voor inclusiviteit en sociale toegankelijkheid. Gebouwde ontmoetingsplekken bieden mogelijkheid om het hele jaar door samen te komen. Er wordt een bewaakte fietsenstalling gerealiseerd bij de Middenweg en onderzocht waar het nog meer kan. En de verbinding tussen het Stadshart en het Stationskwartier wordt versterkt, zodat het centrum beter bereikbaar is voor de hele regio. Een toegankelijk Stadshart is een Stadshart voor iedereen, ongeacht leeftijd, achtergrond of mobiliteit. Een innovatiever Stadshart Een innovatief Stadshart kijkt vooruit. Het gebied focust zich op duurzame stedelijke vernieuwing en slimme oplossingen. Warmte, koelte en energie vragen worden op een duurzame wijze opgelost. Het Stadshart zet in op verbetering van de waterkwaliteit en versterking van biodiversiteit, onder meer door het vergroenen van daken en gevels en het aanleggen van robuuste groenzones.
Mobiliteit krijgt in aansluiting op het Stationskwartier slimmere invullingen en nieuwe gebouwen worden duurzaam ontwikkeld met ruimte voor energieopwekking en circulair bouwen. Klimaatbestendigheid is een vanzelfsprekend onderdeel van de inrichting. Er is speciale aandacht voor het dakenlandschap als nieuwe laag van stedelijke kwaliteit. Nieuwe ontwikkelingen bieden daarnaast ruimte aan economische innovaties en bijzondere woonconcepten. Een toegankelijker Stadshart Een innovatiever Stadshart 49
Het Stadshart van Dijk en Waard biedt vandaag de dag al veel plekken waar activiteiten kunnen plaatsvinden. Er zijn pleinen, een boulevard, een theater en een stadspark. T och blijft het gebruik ervan nog achter. Met een actief programma voor de komende jaren wordt hier verandering in gebracht. De bestaande plekken worden beter benut, het programma wordt breder en aantrekkelijker, en Een bruisender Stadshart er komt ruimte voor meer samenwerking tussen ondernemers, culturele organisaties en bewoners. Een bruisend Stadshart vraagt om aantrekkelijke plekken waar iets gebeurt. Daarom worden de belangrijkste openbare ruimtes de komende jaren vergroend, verfraaid en beter ingericht. Denk daarbij aan het Stadsplein, Coolplein, Boulevard Kwarts en de entrees aan de Middenweg. Meer groen, meer terrassen en meer ruimte voor horeca zorgen voor sfeer en verblijfskwaliteit. Bruisend leven speelt zich niet alleen buiten af. Binnen het Stadshart is behoefte aan ontmoetingsplekken die het hele jaar door toegankelijk zijn voor iedereen. Plekken die vanuit Inspiratie transformatie Emmapassage Tilburg 50