Dijk en Waard - Transitievisie warmte
Tekst van het document
Transitievisie Warmte Gemeente Dijk en Waard De route naar aardgasvrij wonen
Inhoudsopgave 1. Aanleiding en doel van de Transitievisie Warmte 2. Kansen, knel- en aandachtspunten voor de warmtetransitie 3. Belanghebbende organisaties
4. Huidige situatie in de buurten 5. Passende warmteoplossingen per buurt 6. Hoe gaat de gemeente onze inwoners ondersteunen? 7. Advies aan woningeigenaren 8. Verantwoording 9. Bijlagen
Februari 2024
2
Voorwoord René Schoemaker, Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie, Wijk- en Dorpgericht werken, Subsidiebeleid
Eén blik op de hoogte van je energierekening brengt spontaan
“De grote vraag van inwoners, ook aan de gemeente is: hoe gaan we
“Als gemeente en inwoners, staan we voor de gezamenlijke opgave
heimwee teweeg naar de tijd dat gas nog volop beschikbaar en
van het gas af?”
om CO2-neutraal te worden. Deze visie vormt een solide basis voor
betaalbaar was. Maar de tijden zijn veranderd, en hoe.
deze transformatie.”
Het zoeken naar een goed, geschikt alternatief voor gas speelt in
Of het nu is ingegeven vanuit zorgen om klimaatverandering,
heel Dijk en Waard. Veel inwoners voelen de dringende
We gaan hierover in gesprek met onze inwoners, en doen dat
Europese wetgeving, geopolitiek of je portemonnee, de noodzaak
noodzaak, maar zijn overweldigd door de vele opties
binnen de gemeente. Alleen zo kunnen we de uitdagingen van de
om je huis te verduurzamen is groter dan ooit. Die urgentie
en onzekerheden. Daarom is helderheid essentieel. Daar wil onze
energietransitie het hoofd bieden en een duurzamere toekomst
ervaar ik als bestuurder, plus als inwoner van Dijk en Waard.
gemeente bij helpen; als gesprekspartner, verbinder tussen de
veiligstellen.
Ook bij ons thuis besloten we onze jaren 70-woning te
betrokken partijen en verkenner van de mogelijkheden.
verduurzamen. De tocht en continue koude voeten gaven al aan
Aan de ene kant bevinden we ons in een unieke positie. Naast
dat we te maken hadden met een ‘energielek’. Hoog tijd om dat
alternatieven zoals elektrisch verwarmen, heeft onze gemeente
eens goed aan te pakken. Maar ja, waar begin je?
de optie van maar liefst twee warmtenetten. Tegelijkertijd brengt
Gelukkig bood het Duurzaam Bouwloket – het energieloket van de gemeente – een helpende hand. Vanuit hun expertise kozen we voor doelgerichte isolatie op alle verdiepingen. Zo zetten
elke oplossing een eigen set aan uitdagingen met zich mee. Denk aan het nodige draagvlak onder inwoners, en de inzet van elektrische warmtepompen versus het overbelaste energienet.
steeds meer Dijk en Waarders de eerste stevige stappen naar een
De Transitievisie Warmte die voor u ligt, biedt een strategische
energiezuiniger huis. In diverse gesprekken met inwoners merkte
leidraad in dit complexe vraagstuk. Maar de weg naar
ik echter dat er nog veel vragen zijn over de volgende, grote stap.
emissieneutraal is geen recht pad. Deze visie is dan ook een
Want isoleren is een goed begin, maar dan ben je er nog niet.
levend document, onderhevig aan veranderingen en actualiteiten. De visie wordt daarom minimaal elke vijf jaar geactualiseerd. Daarvan houden we u uiteraard op de hoogte.
3
Hoofdstuk 1. Aanleiding en doel van de Transitievisie Warmte Waarom aardgasvrij? Dijk en Waard is al flink op weg om gebouwen duurzaam te
Deze visie beschrijft de kansen die de gemeente ziet om wijken
Het college is beslissingsbevoegd voor de
verwarmen. Het is nodig om van de fossiele brandstoffen af te
van het aardgas af te krijgen en om de overstap voor inwoners zo
wijkuitvoeringsplannen. Wel is het wenselijk om de
gaan om klimaatverandering tegen te gaan, om minder
makkelijk mogelijk te maken. Deze kansen zijn een
gemeenteraad in een doorlopend proces te informeren. Voor
afhankelijk te worden van andere landen en om het simpele feit
aanknopingspunt om met bewoners hierover het gesprek aan te
ingrijpende besluiten, zoals de inzet van de aanwijsbevoegdheid
dat de goed bereikbare voorraden olie, steenkool en gas binnen
gaan. Huiseigenaren houden zelf keuzevrijheid over de wijze
zal de raad om instemming gevraagd worden, zoals op de
enkele decennia opraken.
waarop zij overgaan naar aardgasvrij.
volgende pagina wordt toegelicht.
Het goede nieuws is dat deze gemeente gunstig is
Hiermee sluit deze visie aan op het Klimaatakkoord en de
Waarom nu een Transitievisie Warmte?
gepositioneerd voor deze transitie. In deze gemeente is
Klimaatwet, waarin is vastgelegd dat de gebouwde omgeving in
restwarmte te over. We kunnen warmte winnen uit lucht, bodem
2050 volledig aardgasvrij is. Dit is ook in lijn met het door de
en water plus de hoofdleidingen van het warmtenet lopen al
gemeenteraad vastgestelde coalitieakkoord ‘Thuis in Dijk en
door een groot deel van Dijk en Waard.
Waard’.
Er zijn nog genoeg uitdagingen voor de gemeente en haar
De transitie is een complexe puzzel in een snel veranderende
begin. De vraag is nu concreter: waar kan de gemeente, samen
inwoners. Belangrijk om te benoemen is dat de energietransitie
wereld. Deze visie is een momentopname en voorgestelde zaken
met bewoners, aan de slag met welke aardgasvrije oplossing en
twijfel en onzekerheid bij inwoners met zich mee kan brengen.
kunnen komende jaren en decennia veranderen, door
hoe kan de gemeente inwoners helpen de overstap te maken?
Twijfel wat de beste keuzes zijn, onzekerheid over de financiële
bijvoorbeeld ontwikkelingen in de techniek. Daarom wordt deze
gevolgen. De gemeente ziet dat de landelijke overheid meer
visie minimaal elke vijf jaar geactualiseerd.
duidelijkheid moet verschaffen door (aankomende) regelgeving en door het uitbreiden van subsidies. In deze visie staat hoe de gemeente haar bewoners helpt en die hulp gaat uitbreiden.
In deze visie staat welk warmtealternatief in welke buurt logisch is en in welke buurten de gemeente de komende jaren aan de slag gaat met een gebiedsgerichte aanpak en het opstellen van
Het doel van deze Transitievisie Warmte is om meer duidelijkheid
wijkuitvoeringsplannen. De visie concentreert zich op bestaande
te verschaffen en richting te geven aan woningeigenaren en
wijken die voornamelijk nog met aardgas worden verwarmd.
andere belanghebbenden over het proces richting aardgasvrij.
De gemeenten Heerhugowaard en Langedijk zijn in 2022 gefuseerd tot de nieuwe gemeente Dijk en Waard. Dit betekent dat alle beleidsstukken geharmoniseerd moeten worden, zo ook de transitievisies warmte. De gemeente staat niet meer aan het
Regievoering gemeente In het Nationaal Klimaatakkoord geeft de Rijksoverheid gemeenten de taak regie te voeren op deze omschakeling naar aardgasvrij. Het is de verwachting dat in 2024 de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie in werking treedt en in 2025 de Wet collectieve warmte om deze taken goed uit te kunnen voeren.
4
Hoofdstuk 1. Aanleiding en doel van de Transitievisie Warmte Waarom aardgasvrij? Omgevingswet – Wgiw – Warmteprogramma
De Bgiw zal bekend worden gemaakt, nadat de Tweede Kamer
Het wetsvoorstel voor de Wet gemeentelijke instrumenten
heeft ingestemd met de Wgiw. De raad zal om instemming
warmtetransitie (Wgiw) is op 30 juni 2023 ingediend bij de
gevraagd worden wanneer de gemeente de aanwijsbevoegdheid
Tweede Kamer. Dit wetsvoorstel is erop gericht om gemeenten
gaat gebruiken.
de bevoegdheden te geven die nodig zijn om regie te voeren in de wijkgerichte aanpak van de warmtetransitie. Het belangrijkste
Al grote stappen gezet
Nieuwbouw in de gemeente wordt sowieso op een aardgasvrije manier verwarmd. In bijvoorbeeld het stationsgebied in Heerhugowaard gebeurt dat op innovatieve wijze. Honderden nieuwe appartementen gaan daar verwarmd worden met behulp van restwarmte van een azijnfabriek, in combinatie met warmte en koude-opslag onder de grond.
onderdeel hiervan is de zogeheten aanwijsbevoegdheid: de
In Dijk en Waard zijn er grote stappen gezet in het verduurzamen
mogelijkheid van gemeenten om in het omgevingsplan binnen
van woningen en andere gebouwen. Inmiddels zijn 4.868
hun grondgebied gebieden aan te wijzen die overgaan op een
woningen aangesloten op het warmtenet. In de Rivierenwijk in
In het volgende hoofdstuk leest u eerst het belangrijkste deel: de
duurzame warmtevoorziening en waar het aardgastransport door
Heerhugowaard kregen afgelopen jaren vijfhonderd woningen
kansen, knel- en aandachtspunten voor de warmtetransitie. Dit
de netbeheerder dus op termijn eindigt.
van woningcorporatie Woonwaard een aansluiting, plus
hoofdstuk kunt u ook zien als de samenvatting van deze visie.
particulieren met subsidie van de gemeente. Daarmee was de
Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van alle belanghebbende
Rivierenwijk-Zuid een van de eerste grote bestaande wijken in
organisaties die een rol hebben bij de warmtetransitie in de
Nederland die overschakelde op duurzame restwarmte. Na de
gemeente Dijk en Waard. In hoofdstuk 4 wordt de huidige situatie
Rivierenwijk volgden 181 woningen in het stationsgebied. Ook
geanalyseerd. Hoofdstuk 5 presenteert de passende
het gemeentehuis van Dijk en Waard gaat binnenkort van het
warmteoplossingen per buurt. Het hoofdstuk erna geeft inzicht in
aardgas af met behulp van het warmtenet.
de ondersteuning die de gemeente aan gaat bieden om bewoners
Met ingang van de Wgiw wijzigt de Omgevingswet en verandert de naam Transitievisie Warmte in Warmteprogramma. Het Warmteprogramma wordt een verplicht programma dat volgens planning uiterlijk 31 december 2026 moet voldoen aan alle eisen uit de Omgevingswet. Waaraan een bestaande Transitievisie Warmte moet voldoen om deze over te kunnen laten gaan in een Warmteprogramma, wordt vastgelegd in het overgangsrecht dat wordt opgenomen in het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw). Het Bgiw vult als toekomstige uitvoeringsregeling belangrijke onderdelen van het wetsvoorstel Wgiw nader in.
Vele inwoners zijn al bezig met het verduurzamen van hun woning. De gemeente helpt hierbij, onder meer via het energieloket van de gemeente en met advies op maat van
energiecoaches.
Leeswijzer
te helpen bij de warmtetransitie. In hoofdstuk 7 leest u het advies aan inwoners. In de bijlage vindt u alle kaarten die de projectgroep heeft gebruikt om te komen tot de conclusies die u leest in dit visiedocument.
5
6
Hoofdstuk 2. Kansen, knel- en aandachtspunten voor de warmtetransitie in Dijk en Waard Wat zijn de belangrijkste punten in deze Transitievisie Warmte? Dit hoofdstuk geeft de belangrijkste punten uit deze
waardoor de investeringskosten beperkt blijven ten opzichte
Transitievisie Warmte weer. De punten in dit hoofdstuk worden
van die voor een warmtepomp, al is het altijd wenselijk om
dan ook meer op hoofdlijnen gemaakt. De verdere hoofdstukken
energie te besparen door middel van het isoleren van
van deze visie geven een verdere onderbouwing van deze
woningen.
onderwerpen.
•
Kansen voor collectieve oplossingen: uitbreiding warmtenetten
uitbreiding van de warmtenetten in de komende 26 jaar: •
•
Er is voldoende warmte uit biomassa/verbranden restafval
voorhanden om deze warmtenetten uit te breiden (zie hoofdstuk 5). Daarnaast is de bodem geschikt voor het winnen
geplande werkzaamheden in de wijk, zoals groot onderhoud vaak lastig te organiseren. •
Het gemeentelijk vastgoed biedt een kans om de uitbreiding van het warmtenet kansrijk te maken. De gemeente maakt nu
Kansrijke wijken zijn met name wijken met een hoge
een inventarisatie over hoe het gemeentelijke vastgoed van
bouwdichtheid en oudere woningen. Wanneer de woningen
het aardgas af kan. Dit wordt in kaart gebracht. Dan wordt ook
dichterbij elkaar staan, is het makkelijker en goedkoper om
gekeken welke panden kunnen worden aangesloten op het
deze met leidingen te verbinden aan het warmtenet. Zie voor
warmtenet. De gemeente ziet daarom kansen voor uitbreiding van bestaande
Voor oudere woningen is een warmtenet een goede
warmtenetten, ook omdat deze oplossing voor veel wijken het
de gemeente een unieke positie ten opzichte van veel andere
oplossing, omdat aansluiting hiervan op een volledig
meest kostenefficiënt is. De gemeente gaat de komende jaren het
gemeenten, om een aanvullende warmteoplossing te bieden
elektrische oplossing over het algemeen heel duur is. Dit
gesprek aan met de particuliere woningeigenaren in de specifieke
aan haar bewoners, naast volledig elektrische
komt door de ingrijpende benodigde woningaanpassingen,
wijken en bekijkt hoe zij hen zoveel mogelijk kan ondersteunen.
warmtepompen.
zoals voor isolatie en afgiftesysteem.
Bewoners kunnen altijd zelf een eigen keuze maken voor een
duurzaamheid van de warmtenetten ten goede. Hiermee heeft
•
kijken of dit samen kan worden uitgevoerd met andere
helpen bij het verzachten van de problemen rond de
meer toelichting hoofdstuk 5.
van aardwarmte (geothermie) op termijn komt dit de
Bij de uitvoering van de energietransitie is het goed om te
of vervanging van delen van het riool. Al is dit in de praktijk
geen grote vragers van elektriciteit zijn.
2050 biedt dit kansen om van het aardgas af te gaan door
•
Warmtenetten, gevoed door restwarmte en/of aardwarmte, overbelasting van het elektriciteitsnet, doordat deze netten
In de gemeenten liggen nu al twee warmtenetten. Op weg naar
wordt toegepast.
Een belangrijk voordeel is ook dat aansluiting op het
•
•
De grond in de gemeente is geschikt voor seizoensopslag van
warmtenet in de meeste gevallen slechts een klein aantal
warmte en koude bij warmtenetten. Dit is een bewezen
aanvullende isolatiemaatregelen voor de woningen vraagt,
techniek die al op verschillende plekken in de gemeente
duurzame warmteoplossing.
7
Kansen voor individuele oplossingen: Volledig elektrisch – hybride warmtepomp Warmtepompen zijn een bewezen techniek. De warmtepomp maakt op een efficiënte manier warmte en is daardoor kansrijk als duurzame warmteoplossing voor met name nieuwere, zeer
goed geïsoleerde woningen. In veel gevallen is de terugverdientijd korter dan de levensduur van een warmtepomp. Het is daarmee een betaalbare optie. Met een warmtepomp zijn de maandelijkse energielasten over het algemeen relatief laag ten opzichte van andere duurzame warmteoplossingen, ook doordat huizen goed geïsoleerd moeten zijn voor een warmtepomp. Waar aansluiten op een warmtenet niet kan, of niet kansrijk is,
Knelpunten
•
Overbelasting van het elektriciteitsnet (netcongestie) maakt dat warmteoplossingen die veel stroom verbruiken op
Naast kansen zijn er ook knelpunten die de warmtetransitie
wijkniveau of een grote aansluiting nodig hebben, mogelijk
tegenwerken.
niet in gebruik genomen kunnen worden. Het elektriciteitsnet
Opvallend aan de situatie in Dijk en Waard is dat er nauwelijks
moet in veel gevallen fors verzwaard worden met flinke
grote bouwblokken meer zijn met één eigenaar die relatief
ruimtelijke consequenties.
eenvoudig op het warmtenet kunnen worden aangesloten. In veel andere gemeenten met een warmtenet spelen dit soort
•
Een gebrek aan capaciteit bij installateurs en aannemers om
bouwblokken, vaak in eigendom van de woningcorporatie, nog
alle werkzaamheden uit te voeren, kan de verduurzaming van
een grote rol bij de uitbreiding van het warmtenet.
wijken vertragen.
Dat betekent dat in Dijk en Waard individuele woningeigenaren
al een sleutelrol spelen bij verdere uitbreiding.
•
De werkzaamheden om een warmtenet in een wijk aan te leggen, zijn zeer ingrijpend. Dit vraagt jaren voorbereiding.
Samenwerking met bewoners •
wordt uitgegaan van de toepassing van warmtepompen die volledig op elektriciteit werken (zogenaamde volledig elektrische warmtepomp). Voor alle warmteoplossingen, maar vooral ook
specifiek voor de wijken en buurten die overgaan op volledig elektrische oplossingen, vindt afstemming met Liander plaats in
Voor particuliere woningeigenaren zijn er nog veel drempels om aan te sluiten op een warmtenet, daarom stellen ze zich
De energietransitie is niet alleen een technische transitie, maar
terughoudend op. Dat komt omdat zij:
vooral ook een sociale. Deze transitie gaat alleen slagen als er
–
onvoldoende weten waar te beginnen;
voldoende draagvlak is en als bewoners de mogelijkheid krijgen
–
opzien tegen de vaak vergaande aanpassing van de
om een keuze te maken. De transitie moet ook haalbaar en
woning;
betaalbaar zijn voor iedereen. Met het opstellen van
niet de hoge investeringen kunnen of willen betalen.
wijkuitvoeringsplannen start er een intensief participatietraject
–
verband met de benodigde verzwaring van het elektriciteitsnet.
voor die wijken, waarin met bewoners en andere Om een warmtenet financieel haalbaar te maken, is het nodig
belanghebbenden uitvoerig het gesprek wordt aangegaan over
naar een individuele volledig elektrische oplossing. De hybride
dat een groot deel van de particuliere woningeigenaren in
de transformatie van hun buurt en woning. Niemand wordt
warmtepomp vraagt ook minder van het elektriciteitsnet.
een wijk overgaat naar het warmtenet.
gedwongen te kiezen voor een specifieke oplossing, zoals
De hybride warmtepomp is een goede tussenstap in de transitie
•
bijvoorbeeld een warmtenet.
8
Alle woningen moeten uiteindelijk voor 2050 van het aardgas af,
Voor de volgende buurten wordt er de komende vier jaar gestart
In woningen met een laag energielabel (energielabel D, E, F of G)
maar de keuze voor de techniek blijft bij de bewoners liggen.
met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan.
moeten vanzelfsprekend meer maatregelen worden getroffen,
Om deze uitbreiding mogelijk te maken, gaat de gemeente, tijdens het opstellen van wijkuitvoeringsplannen, in gesprek met inwoners. Zo wordt geïnventariseerd welke ondersteuning nodig is om te komen tot een aantrekkelijk aanbod voor particuliere eigenaren. Hierbij is ontzorging een belangrijk thema. Een deel van de woningeigenaren wil zaken in eigen hand houden en het zelf organiseren, maar een ander groot deel van de woningeigenaren wil vooral dat een overstap zo makkelijk mogelijk wordt gemaakt. Wijkuitvoeringsplannen De praktische uitwerking volgt per buurt in nog op te stellen wijkuitvoeringsplannen. Deze plannen worden samen met bewoners gemaakt, als ook met ondernemers, winkeliers en andere vastgoedeigenaren, maar ook bijvoorbeeld met netbeheerders. Het wijkuitvoeringsplan geeft weer hoe en wanneer een wijk wordt verduurzaamd. Voor de komende vier jaar wordt aangegeven voor welke wijken
er een wijkuitvoeringsplan wordt opgesteld. Hoofdstuk vijf geeft een verdere toelichting over de keuze voor deze wijken.
•
2025: Buurt 54, 55 - Oostertocht Noord-Zuid
•
2026: Buurt 21 - Oosterdel
•
2027: Buurt 42 - Stationsgebied
•
2028: Buurt 2 - Oudkarspel Zuid
•
2028: Buurt 60 - Stad van de Zon
dan woningen met energielabel C. De gemeente gaat woningeigenaren komende jaren helpen bij deze opgave. Dit doet de gemeente door een doelgroepgerichte
aanpak. Waar mogelijk, pakt de gemeente dit gebiedsgericht aan. Nieuwbouw: lage temperatuur warmtevoorzieningen en koeling
Dat wil niet zeggen dat de gemeente niets doet in de overige wijken. Met een aanpak Energiearmoede en de Isolatieaanpak,
Sinds 2018 geldt de verplichting dat alle nieuwbouw aardgasvrij
zie ook hoofdstuk 6, worden bewoners in andere wijken
moet worden gerealiseerd. In de meeste gevallen bepaalt de
ondersteund bij de warmtetransitie.
ontwikkelaar welke aardgasloze warmtevoorziening wordt
toegepast in de woningen. Isoleren De gemeente zet voor nieuwbouw in op warmtealternatieven Aardgasvrij wonen begint met energie besparen, met goede
(individueel of collectief) die op lage of zeer lage temperatuur
isolatie dus. Het Rijk heeft een isolatiestandaard ontwikkeld voor
verwarmen, omdat dit efficiëntere warmteoplossingen zijn die
woningisolatie. Deze standaard geeft aan wanneer de woning
relatief gezien minder energie gebruiken. Lage of zeer lage
goed genoeg geïsoleerd is om aardgasvrij te kunnen worden.
temperatuur-oplossingen zijn onder andere warmtepompen,
De meeste woningen in Dijk en Waard voldoen nog niet aan deze standaard. Op basis van de standaard, zijn er 24.000 woningen in de gemeente waar één of meerdere isolatie-ingrepen nodig zijn vóór 2050.
individueel of collectief in combinatie met warmte-koudeopslag (wko) of een warmtenet gebaseerd op aquathermie, of eventueel kunnen nieuwbouwwoningen op de retourleiding van een hoogtemperatuurwarmtenet worden aangesloten. Deze systemen kunnen vaak ook koeling leveren aan de woningen.
In totaal gaat het in Dijk en Waard om 45.000 isolatie-ingrepen aan muren, vloeren, daken of ramen.
9
Gezien het feit dat de gemiddelde temperatuur in de zomer stijgt,
geleverd aan het net (bijvoorbeeld door zonnepanelen op
is koeling een groot aandachtspunt. Om oververhitting te
zonnige dagen), of doordat op piekmomenten te veel elektriciteit
voorkomen, vindt de gemeente het zeer wenselijk dat
wordt afgenomen (bijvoorbeeld door warmtepompen in de
nieuwbouwwoningen al bij oplevering zijn voorzien van een
winter).
systeem voor koeling via de vloerverwarming, gevoed met bijvoorbeeld koude uit de bodem of uit de buitenlucht. Dit
De beheerders van het elektriciteitsnet zijn komende jaren bezig
voorkomt ook dat achteraf minder duurzame en/of minder
om het net te verzwaren door zwaardere kabels aan te leggen en
optimale oplossingen worden aangebracht, zoals airco's.
meer trafohuisjes te plaatsen. Dit is een grotere operatie, die ook een grote ruimtelijke impact heeft in de gebouwde omgeving.
De gemeente zal dit stimuleren, onder meer bij de verkoop van
Totdat deze operatie is afgerond, zal dit probleem een grote
gemeentelijke grond voor nieuwbouw. De wet biedt nog geen
invloed hebben op de gehele energietransitie.
ruimte om onder alle omstandigheden af te dwingen dat een dergelijk systeem voor koeling er komt. Zodra deze ruimte er wel
Warmtenetten, gevoed door restwarmte en/of aardwarmte,
is, zal de gemeente hier gebruik van maken.
helpen bij het verzachten van de problemen voor netcongestie, doordat deze netten geen grote vragers van elektriciteit zijn.
Waar de gemeente kansen ziet voor het optimaliseren van de
Door het bestaande warmtenet uit te breiden, vermindert de
warmte- en koudevoorziening, gaat de gemeente hierover in
belasting op het elektriciteitsnet, al wil dit niet zeggen dat er
gesprek met de projectontwikkelaars en probeert hier goede
geen netwerkverzwaring hoeft plaats te vinden. Dat zal in alle
afspraken over te maken. Als de gemeente eigenaar is van de
gevallen toch nodig zijn door zaken als elektrisch rijden en zon
grond, heeft zij doorgaans meer zeggenschap.
op dak.
Netcongestie
Bedrijventerreinen
Netcongestie is een actueel probleem. Deze overbelasting van
Het verduurzamen van bedrijventerreinen wordt via andere
het elektriciteitsnet (files op het net) wordt onder andere
wegen aangepakt, zoals beschreven in het Uitvoeringsprogramma
veroorzaakt doordat op piekmomenten te veel elektriciteit wordt
CO2-neutraal. Deze transitievisie is hier daarom niet op gericht.
10
11
Hoofdstuk 3. Belanghebbende organisaties Welke organisaties spelen een grote rol in de energietransitie?
Dit hoofdstuk beschrijft welke belanghebbenden, anders dan de inwoners, een grote rol spelen in de energietransitie voor de gebouwde omgeving in Dijk en Waard. Belanghebbenden in de warmtetransitie
Woonstichting Langedijk Woonstichting Langedijk is met haar woningbezit in de voormalige gemeente Langedijk gevestigd. Op dit moment is ze de laatste woningen met E-, F- en G-labels aan het isoleren en
Naast netcongestie speelt hierbij mee dat er extra trafohuisjes in de buurt moeten worden geplaatst. Hiervoor moet ook ruimte worden gezocht. Warmtenetexploitanten
De warmtetransitie is een complexe puzzel. Er zijn veel
verduurzamen. Daarna gaat Woonstichting Langedijk aan de slag
verschillende belanghebbenden die elk hun eigen transitiepaden
met de C- en D-labels. Per complex bepaalt de corporatie een
bewandelen. Hun wegen zijn belangrijk bij het bepalen van een
strategie. In de buurten waar de corporatie bezit heeft, is de
gezamenlijke visie. Hieronder wordt per belanghebbende
voorkeurstechniek veelal een warmtenet. Woonstichting
De gemeente overlegt op structurele basis met HVC en DRH.
toegelicht waar zij op dit moment mee bezig zijn en welke kaders
Langedijk wil verkennen om hun bezit in Scharwoude aan te
Uitgangspunt is een constructieve samenwerking met heldere
zij meebrengen.
sluiten op een toekomstig warmtenet.
afspraken.
Woningcorporatie Woonwaard
Liander
HVC
Woningcorporatie Woonwaard heeft haar bezit voornamelijk in
Liander beheert het gas- en elektriciteitsnet en staat, samen met
HVC is een publieke leverancier van warmte die warmtenetten op
Heerhugowaard en Alkmaar. Momenteel werkt Woonwaard hard
andere netbeheerders, voor een grote opgave om het
verschillende plaatsen in Nederland beheert. De gemeente is
aan het verduurzamen van de hele woningvoorraad. Zij richt zich
elektriciteitsnet in Nederland klaar te maken voor de toekomst. In
samen met vijftig andere gemeenten en acht waterschappen
op het verduurzamen van de slechtste labels. Voor de woningen
delen van de gemeente is de maximale capaciteit op het net al
rechtstreeks aandeelhouder. HVC is een publieke partij en heeft
die al goed geïsoleerd zijn, voorziet de corporatie een volledig
bereikt (netcongestie). Concreet houdt dit in dat wanneer een
geen winstoogmerk. HVC levert zo ook in Alkmaar en Dijk en
elektrische oplossing. Voor het bezit in de buurten De Frans,
wijk of buurt nu in zijn geheel over zou stappen op volledig
Waard warmte aan woningen. Deze warmte is momenteel
Stationsplein, Stadshart, Molenwijk, Rivierenwijk, Zuidwijk 1 en
elektrische warmtepompen, dit niet mogelijk is.
afkomstig uit de bio-energiecentrale in Alkmaar en de
Huygenhoek 1 verwacht de corporatie aansluiting op een warmtenet. De woningen in die buurten worden de komende jaren geïsoleerd.
Gemeente en Liander stemmen de wijkaanpakken en de planning hiervoor in overleg samen af.
De gemeente werkt samen met HVC en DRH vanwege de reeds bestaande warmtenetten binnen de gemeente.
afvalverbrandingscentrale.
12
De warmte van HVC komt nu nog van restwarmte van de
HVC ziet mogelijkheden om wijken die kort bij het bestaande
afvalcentrale (99% van dit afval komt uit Nederland) en de
warmtenet liggen aan te sluiten. Met HVC is de planning van de
biomassacentrale in Alkmaar. De biomassacentrale wordt vooral
wijkuitvoeringsplannen afgestemd en daarmee zijn de eerste
gevoed door het verbranden van afvalhout. Dit afvalhout komt
kansrijke wijken voor uitbreiding geïdentificeerd. Met het starten
van de afvalbrengstations. Er worden geen bomen gekapt om als
van het opstellen van wijkuitvoeringsplannen voor deze wijken
brandstof te dienen voor de biomassacentrale. Daarnaast wordt
start ook het proces om met bewoners in deze wijken het gesprek
in de centrale ook gedroogd slib verbrand, afkomstig van de
aan te gaan over de mogelijke uitbreiding van het warmtenet.
zuiveringen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Dit stoot 70% minder CO2 uit dan aardgas. Landelijk is er een afbouwpad ingezet voor het gebruik van houtige biomassa. Als back-up voorziening wordt gebruikgemaakt van gasgestookte ketels. De warmtenetten van HVC behoren tot de meest duurzame warmtenetten van Nederland. HVC is bovendien bezig
Duurzame Ring Heerhugowaard Duurzame Ring Heerhugowaard (DRH) is een private partij die
bedrijven, instellingen en wooncomplexen met elkaar verbindt met als doel warmte en koude uit te wisselen in een warmte-/ koudenet. Op dit moment gebruikt DRH restwarmte uit de azijnfabriek in combinatie met bodemenergie.
met het ontwikkelen van aardwarmte in het Alton-gebied in
Op en rond bedrijventerrein De Zandhorst en De Vaandel werkt
Heerhugowaard. Dit is een duurzame bron van warmte.
het bedrijf aan een energiecircuit dat op termijn ook een aantal
HVC verwacht in de toekomst genoeg warmte te hebben om alle woningen in warmtenetbuurten aan te sluiten. Ook voor bedrijven is er voldoende warmte.
gebouwen in Beveland, stationskwartier, de Frans en het stadshart met elkaar verbindt. DRH heeft vergevorderde plannen voor een Noord-Zuidlijn verbinding waar een deel van het stationsgebied en nieuwbouw wordt aangesloten op het circuit van de azijnfabriek.
13
14
Hoofdstuk 4. Huidige situatie in de buurten Wat is de staat van de woningen?
In de gemeente Dijk en Waard staan 37.459 woningen (per 1 januari 2023). Deze moeten allemaal vóór 2050 aardgasvrij zijn. De grootte van de opgave is af te lezen aan de leeftijd van de woningen (hoe ouder de woning, hoe minder de isolatiegraad was tijdens de bouw van de woning) en de energielabels. De kaart hiernaast geeft een overzicht van de bouwperioden van de woningen. Er zijn in de gemeente Dijk en Waard circa 4.300 woningen met een slecht energielabel D, E, F, G. Buurten zonder aardgas Enkele nieuwbouwbuurten in Dijk en Waard zijn al aangelegd
zonder aardgas, omdat ze zijn aangesloten op het warmtenet van HVC of Duurzame Ring Heerhugowaard (DRH). Dit is een warmtenet dat gebruikmaakt van restwarmte van de afvalcentrale in Alkmaar (HVC), de biomassacentrale in Alkmaar (HVC) en van de azijnfabriek (DRH). Deze warmte wordt opgevangen en gedistribueerd naar woningen. Op pagina 9 zijn
deze warmtenetten ingetekend. Deze buurten zijn al aardgasvrij en worden buiten beschouwing gelaten in deze visie.
15
1. Oudkarspel Noord 2. Oudkarspel Zuid 3. Laanweg en Waarddijk 4. Bedrijventerrein Breekland 5. Buitengebied Oudkarspel 6. Noord-Scharwoude Oost 7. Noord-Scharwoude West 8. Bedrijventerrein De Mossel 9. Bedrijventerrein De Wuyver 10. Buitengebied NoordScharwoude 11. Zuid-Scharwoude Oost 12. Zuid-Scharwoude West 13. Mayersloot Noord 14. Westerdel Noord 15. Duizend Eilandenrijk Noord 16. Buitengebied Zuid-Scharwoude 17. Broek op Langedijk kern 18. Westerdel Zuid 19. Mayersloot Zuid 20. Duizend Eilandenrijk Zuid 21. Oosterdel 22. Bedrijventerrein Zuiderdel 23. Buitengebied Broek op Langedijk 24. Sint-Pancras kern 25. Twuyverhoek en Oostwal 26. Buitengebied Sint-Pancras 27. Koedijk 28. Geestmerambacht 29. Schrijverswijk 30. Schildersbuurt Zuid 31. Schildersbuurt Noord 32. Planetenwijk 33. Bomenbuurt 34. Recreatiebuurt 35. Waarderhout
36. Centrumwaard 37. Heemradenbuurt 38. Edelstenenwijk 39. Molenwijk 40. Rivierenwijk 41. Middenwaard 42. Stationsgebied 43. Beveland 44. Broekhorn 45. De Scheg 46. Westpoort 47. Zandhorst I 48. Zandhorst II 49. Zandhorst III 50. De Frans 51. De Vaandel Noord 52. Butterhuizen Noord 53. Butterhuizen Zuid 54. Oostertocht Noord 55. Oostertocht Zuid 56. Zuidwijk 57. Huygenhoek Noord 58. Huygenhoek Midden 59. Huygenhoek Zuid 60. Stad van de Zon 61. Park van Luna 62. De Overtoom 63. De Draai Noord 64. De Draai Zuid 65. De Noord 66. De Vaandel Zuid 67. Buitengebied De Noord 68. t Kruis 69. Buitengebied 't Kruis
16
Hoofdstuk 5. Passende warmteoplossingen per buurt Welke warmtealternatief past bij welke buurt?
Dit hoofdstuk beschrijft de kansrijke duurzame warmteoplossingen. De uitleg van de technieken staat in de hyperlinks. De gemeente Dijk en Waard bestaat uit 69 buurten. Van deze buurten zijn kaarten gemaakt met daarop informatie over: • • • • • •
buurtnamen; bouwjaar woningen; energielabel woning; bebouwingsdichtheid wijk; locatie warmtenetten; locatie corporatiebezit.
Deze informatie is gebruikt om zicht te krijgen op de beste warmteoplossingen voor de buurten in Dijk en Waard. Een nieuwe woning kan bijvoorbeeld zonder al teveel aanpassingen overschakelen op een individuele warmtepomp, terwijl dit voor oudere woningen niet zomaar mogelijk is. Wanneer er dichtbij een warmtenet ligt, is het wat eenvoudiger nabijgelegen buurten aan te sluiten. De kaart hiernaast laat zien welke techniek waar het meest kansrijk is, wanneer de gemeente kijkt naar de techniek met de laagste
maatschappelijke kosten. Bij de keuze van een techniek wordt gekeken naar bouwjaar, gebouwtype, gebouwfunctie, bebouwingsdichtheid, eigendom, de schaal en de beschikbaarheid van lokale energiebronnen.
17
Verschillende warmtealternatieven
-
stroomnet. Daardoor kan er voorlopig niet massaal
Woningen kunnen op verschillende manieren aardgasvrij worden
overgestapt worden op individuele volledig elektrische
gemaakt. De gemeente kijkt hierbij naar technieken die op dit
oplossingen. Dit zou een te grote druk op het net geven en
moment haalbaar en betaalbaar zijn. Samengevat zijn deze in te
andere ontwikkelingen, zoals zonnepanelen bij bedrijven, in
delen in drie subgroepen. -
Collectieve oplossingen (warmtenetten).
-
Individuele volledig elektrische oplossingen, zoals een
de weg staan. Terwijl een warmtenet op basis van restwarmte en aardwarmte veel minder belastend is voor het elektriciteitsnet.
warmtepomp. -
Duurzame gassen.
In een groot aantal buurten in Dijk en Waard is een collectieve oplossing, ofwel een warmtenet logisch. -
Een warmtenet heeft de laagste maatschappelijke en
In de hele gemeente speelt het probleem met het overbelaste
-
Omdat er in Dijk en Waard al twee warmtenetten liggen die
beiden nog mogelijkheden hebben om uit te breiden, is met de warmteleveranciers in overleg gegaan om te kijken in welke buurten zij kansen zien voor een warmtenet.
individuele kosten voor een flink aantal wijken (zie de kaart op de voorgaande pagina, met als bron het buurtwarmtemodel (zie uitleg in kader) van Adviesbureau
DWA). Bij een warmtenet op midden- of hoogtemperatuur hoeven woning minder vergaand geïsoleerd te worden, omdat het warmtenet werkt op een hogere temperatuur dan bijvoorbeeld een warmtepomp. Hierdoor kunnen woningen betaalbaar worden aangesloten op een warmtenet, zonder relatief hoge investeringen in de woning. Isoleren blijft wel
altijd goed, want energie die niet gebruikt wordt, hoeft ook niet opgewerkt te worden. Het is echter geen technische vereiste om op het warmtenet aangesloten te kunnen worden.
Buurtwarmtemodel Het buurtwarmtemodel berekent het verschil in maatschappelijke kosten tussen volledig elektrische warmtepompen en een warmtenet. Bij maatschappelijke kosten worden alle kosten van een techniek meegenomen. Deze bestaan uit de investeringen in energiebronnen, de infrastructuur, de aanpassingen in de gebouwen en uit de jaarlijkse kosten voor energie. Deze worden teruggerekend naar de kosten van 1 jaar door middel van een total cost of ownership berekening. Uitkomsten hangen af van het gasgebruik van de gebouwen in een gebied, de bebouwingsdichtheid, het type gebouw/soort woning en de bouwperiode. Deze laatste is maatgevend voor de isolatieopgave.
18
In de buurten waar geen collectieve oplossing komt, is een
Een hybride warmtepomp bestaat uit een opstelling van zowel
kostenefficiënt te verwarmen. Daarnaast is direct gebruik van
volledig elektrische oplossing, zoals een warmtepomp de meest
een gasketel als een warmtepomp. Het grootste deel van het jaar
elektriciteit, zoals bijvoorbeeld bij een warmtepomp, energetisch
kansrijke oplossing. Een individuele volledig elektrische
wordt de woning verwarmd door de warmtepomp. Alleen op
gunstiger dan het omzetten van elektriciteit naar waterstof,
oplossing heeft belangrijke voordelen.
koude dagen, wanneer de warmtepomp niet genoeg warmte kan
waardoor er veel verliezen ontstaan.
– Een warmtepomp is in eigendom van de woningeigenaar. Dit geeft woningeigenaren vrijheid om zelf beslissingen te nemen. −
leveren, springt de ketel bij. Daarnaast bereidt de ketel het warme tapwater. Hiermee wordt een forse besparing gerealiseerd op het aardgasverbruik, die kan oplopen tot circa 70%.
een grote rol zal spelen bij zware industrie en vervoer, omdat hier minder alternatieven beschikbaar zijn en deze toepassingen
Een hybride warmtepomp is ook minder belastend voor het
financieel eerder lonen, dan voor het verwarmen van gebouwen.
elektriciteitsnet, omdat het ook nog in specifieke gevallen
Niet in de routekaart, maar wel in ontwikkeling is waterstof als
gebruik kan maken van gas, al moet voor die tijd ook het gasnet
back-up en/of piekvoorziening in warmtenetten. Daarvoor wordt
isolatiegraad en de efficiëntie van de installatie lagere
in stand gehouden worden. Ook krijgen woningeigenaren zo de
nu nog vaak aardgas gebruikt.
maandelijkse energielasten.
mogelijkheid om voor de levensduur van een hybride
Een warmtepomp kan op eigen tempo aangeschaft worden.
− Een warmtepomp heeft over het algemeen door de benodigde
warmtepomp (circa 15 jaar) toe te groeien naar een volledig −
In de Routekaart Waterstof staat dat waterstof naar verwachting
Een warmtepomp kan ook koude leveren, mits er een passend
elektrische warmtepomp. Door het verder isoleren van de woning
afgiftesysteem is. Dat betekent dat er in de zomer geen
en waar nodig het aanpassen van het afgiftesysteem
airconditioner nodig is.
(vloerverwarming of laagtemperatuurconvectoren). Daarmee is de
Een belangrijk aandachtspunt bij de warmtepomp is dat de
hybride warmtepomp een goede tussenstap in de transitie.
De Routekaart Groen Gas geeft aan dat groengas nodig is voor het leveren van het piekvermogen in warmtenetten en voor verduurzaming van buurten, zoals oude kernen en buitengebieden. Hier zijn warmtenetten of elektrificatie beperkt haalbaar. Verder zal groengas nodig zijn voor het leveren van hoge temperatuur proceswarmte, als industriële grondstof en als
woning hier geschikt voor moet zijn. Dat wil zeggen voldoende
Duurzame gassen, zoals groengas en waterstof zijn schaars en
vervanger van brandstof in de zware mobiliteit. Hiervoor is
geïsoleerd (ter indicatie een Rc-waarde van 3,5) en voorzien van
zullen niet rendabel zijn of worden om grootschalig in te zetten
opschaling van de productie nodig.
een laagtemperatuurafgiftesysteem (zoals vloerverwarming of
voor het verwarmen van de gebouwde omgeving.
laagtemperatuurconvectoren).
De gemeente blijft de ontwikkelingen van beide gassen op de
Er is anno 2024 in Nederland bijna geen duurzaam
voet volgen, maar verwacht niet dat ze op grote schaal kunnen
Indien de woning hiervoor nog niet geschikt is en de benodigde
geproduceerde waterstof beschikbaar. De productie hiervan moet
worden ingezet in de gebouwde omgeving.
aanpassingen te duur zijn, dan is een hybride warmtepomp een
de komende jaren nog op gang komen. Het is de verwachting dat
interessant alternatief.
de prijs voor waterstof te hoog zal blijven om woningen
De volgende pagina’s geven meer inzicht in de impact op een woning bij de twee warmteoplossingen: warmtepomp en warmtenet.
19
Aardgasvrij met een warmtenet Wat is een hoogtemperatuur (HT) warmtenet? Een HT-warmtenet levert warmte van zo’n 75 tot 90ºC via een collectief leidingnet in de straat, via de tuin naar de woning. Die warmte komt bijvoorbeeld van restwarmte van de industrie, restwarmte uit afvalwater of geothermie (aardwarmte). De warmte van het warmtenet van HVC komt van een bio-centrale. Een afleverset/warmtewisselaar in de woning geeft die warmte af aan de bestaande centrale verwarming, zoals radiatoren, vloerverwarming of convectoren. In die afleverset zit ook een warmtemeter die bijhoudt hoeveel warmte wordt gebruikt. In de woning komt een afleverset. Die komt meestal in de gang aan de muur, in de meterkast of op de plek waar nu de cv-ketel hangt. In die afleverset zit een warmtewisselaar en een warmtemeter die het warmtegebruik meet. Dat warmtegebruik is terug te zien op de energiefactuur als gebruikte warmte in GJ (Giga Joule). De afleverset is ongeveer 60 cm breed, 60 cm hoog en 20 cm diep. Ongeveer net zo groot als een koffer. De woning stapt over naar koken op inductie. Dat betekent dat de gaskookplaat wordt vervangen. Ook de cv-ketel is niet meer nodig. De aardgasleiding kan afgesloten worden. De woning is aardgasvrij. Voor een huis dat gebouwd is tussen 1965 en 1974 is het niet nodig om de woning extra te isoleren om comfortabel op een warmtenet te worden aangesloten.
Het is wel verstandig om dat te doen. Het verbetert het comfort in de woning en zorgt ervoor dat er in totaal minder warmte nodig is. Wanneer de woning ouder is, zijn er mogelijk wel aanvullende isolatiemaatregelen nodig.
Volledig elektrisch aardgasvrij Wat is een buitenluchtwarmtepomp? De woning krijgt een warmtepomp inclusief warmtapwatervat dat samen zo groot is als een flinke koel-vriescombinatie. Daar moet ruimte voor zijn. Vaak past dat op zolder in plaats van een ketel en wat extra ruimte eromheen. Soms kan dat in de bijkeuken of garage. Als dat beter past, kunnen warmtepomp en warmtapwatervat naast elkaar staan. De meeste warmtepompen hebben een buitenunit. Dat is een kast, zoals van een airco. Een buitenluchtwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt daarmee de woning op een hogere temperatuur (40 – 45ºC) via radiatoren of vloerverwarming. Dat doet de buitenluchtwarmtepomp heel efficiënt met een rendement van 300 tot 400%. Die warmtepomp maakt ook warm water voor in de keuken of badkamer. Als men ook op inductie kookt, is de woning daarmee aardgasvrij. De buiten-unit kan ook op de garage, aan de gevel of op de grond. Afstand tot de buren is belangrijk. Er komen leidingen tussen de buitenunit en de warmtepomp. Om op inductie te koken, moet de kookplaat vervangen worden door inductie. Daar is een extra groep in de meterkast voor nodig. De cv-ketel kan weg. Als er overgegaan wordt op koken op elektra, kan de gasaansluiting ook weggehaald worden. De voorgestelde isolatiemaatregelen op de figuur hiernaast zijn adviesmaatregelen voor een huis dat gebouwd is tussen 1965 en 1974.
Wanneer de woning jonger is, zijn niet alle maatregelen nodig.
Vergelijking van de twee kansrijke warmteoplossingen Individuele buitenluchtwarmtepomp
HT-warmtenet
Geluidsoverlast woning
Mogelijk aanwezig
Niet
Aanpassingen aan woning
Groot
Beperkt
Extra ruimtebeslag in woning
Groot
Niet
Overlast in de straat
Netverzwaring
Aanleg nieuwe warmte-infrastructuur, energiecentrale in de buurt
Deelname gehele buurt nodig
Niet
Groot
Externe exploitant warmtelevering
Keuzevrijheid elektriciteitsleverancier
Externe levering warmte en beperkt keuzevrijheid
Flexibiliteit tijdstip keuze van bewoner
Flexibel
Niet flexibel
Lokale warmtebron
Beperkt
Groot
Doorlooptijd tot aardgasvrij
Start per direct mogelijk (inachtneming van netcongestie)
5-8 jaar (per wijk)
De vergelijking tussen de twee energieconcepten is geen zwart-wit keuze. Het hangt van de specifieke situatie af welk concept het beste past. Daarnaast is de verwachting dat in de toekomst een mix van concepten nodig is voor de omslag van fossiele naar hernieuwbare warmte.
Wijkvolgorde voor wijkuitvoeringsplannen en isolatieaanpak
Buurten
Jaartal
Toelichting
De gemeente Dijk en Waard wil stapsgewijs per wijk bewoners begeleiden bij de energietransitie. Hiervoor start de gemeente
Isolatie-aanpak
Noord- en Zuid-Scharwoude
2024
Wijk-uitvoeringsplan
Buurt 54, 55: Oostertocht Noord-Zuid
Isolatie-aanpak
Sint Pancras + Dorpstraat, Voorburggracht en Dijk (van Oudkarspel tot en met Broek op Langedijk)
Wijk-uitvoeringsplan
Buurt 21: Oosterdel
Isolatie-aanpak
Heerhugowaard: Schilderswijk, Heemradenwijk, Bomenwijk, Edelstenenwijk, Molenwijk en Rivierenwijk
Wijk-uitvoeringsplan
Buurt 43: Stationsgebied
Start uiterlijk 2027
Wijk nabij gelegen bij de transportleiding van het bestaande warmtenet. Is daarom kansrijk om uitbreiding verder te verkennen.
Wijk-uitvoeringsplan
Buurt 2: Oudkarspel Zuid
Start uiterlijk 2028
Volledig elektrische wijk met relatief overzichtelijke isolatieopgave.
Wijk-uitvoeringsplan
Buurt 60: Stad van de Zon
Start uiterlijk 2028
Volledig elektrische wijk met relatief overzichtelijke isolatieopgave.
met een isolatieaanpak en is het streven om de komende vier jaar vijf wijkuitvoeringsplannen op te stellen. In de tabel hiernaast staan de buurten voor de wijkuitvoeringsplannen (WUP) en de
Start uiterlijk 2025
Kernen met een hoge concentratie aan woningen waar isolatiehulp van de gemeente wenselijk is. Wijk nabij gelegen bij het bestaande warmtenet. Is daarom kansrijk om uitbreiding verder te verkennen.
isolatieaanpak (IA) en een korte toelichting waarom dit de
startbuurten zijn. Gedurende de hele looptijd van de isolatieaanpak zal er voor lage energielabels subsidie worden verstrekt. Een wijk is ingeschaald als een warmtenet- of volledig elektrische wijk, aan de hand van de analyse is hoofdstuk 5. Met de huidige inzichten is het kansrijk dat dit de dominante techniek in die wijk wordt. Dit wil niet zegen dat alle woningen in die wijk op de genoemde techniek gaan. Sowieso worden de bewoners in het traject van het opstellen van een wijkuitvoeringsplan
2025
Start uiterlijk 2026 2026
betrokken bij de beslissing in de keuze voor de voorkeurstechniek. Het kan dus zijn dat er binnen een warmtenetwijk waar overwegend woningen op het warmtenet gaan, toch hier en daar huizen zijn die op een andere manier worden verwarmd. Het jaartal in de tabel is het jaartal waarin beoogd wordt om met een wijkuitvoeringsplan en het gesprek met de bewoners te starten.
Kern met een hoge concentratie aan woningen waar isolatiehulp van de gemeente wenselijk is. Volledig elektrische wijk met huizen waar in relatie tot de volledig elektrische oplossing een isolatievraagstuk ligt. Dat zijn wijken met hoge concentraties woningen waar isolatiehulp van de gemeente wenselijk is.
De uitbreiding van het warmtenet vindt pas plaats nadat met de
dat deze nog voor 2035 op het warmtenet worden aangesloten.
wijkbewoners is gesproken en er een wijkuitvoeringsplan is
De planning in de tabel kan wijzigen door nieuwe inzichten of
opgesteld. Van wijken die niet in de planning voor
onvoorziene omstandigheden.
wijkuitvoeringsplannen zijn opgenomen, is het niet waarschijnlijk
23
De volgorde en planning van de wijkuitvoeringsplannen is afgestemd met HVC en Liander. De wijken waar de komende jaren een uitbreiding van het warmtenet kansrijk is, zijn opgenomen in de tabel. Zo kan de gemeente de bewoners ook op een juiste manier betrekken bij de verdere uitbreiding van het warmtenet. Ook zijn drie wijken geselecteerd waar een volledig elektrische oplossing de meest kansrijke is. Door deze wijkgerichte aanpak kan Liander aan de slag met het verzwaren van deze specifieke
wijken, zodat het ook mogelijk wordt om deze wijk op termijn te laten overgaan naar een volledig elektrische oplossing. De gemeente gaat in deze wijken gericht aan de slag. Voor de overige wijken heeft de gemeente Dijk en Waard een generieke aanpak. Deze wordt in het volgende hoofdstuk toegelicht.
Oostertocht In 2022 hebben er al gesprekken met bewoners van deze buurt plaatsgevonden. De gemeente wil nu op de gesprekken voortbouwen door samen met de bewoners een wijkuitvoeringsplan op te stellen. Zo werkt de gemeente met de bewoners uit op welke wijze zij ondersteund worden in de
energietransitie.
24
Hoofdstuk 6. Hoe gaat de gemeente onze inwoners ondersteunen?
Gebiedsgerichte aanpak: wijkuitvoeringsplannen Om de kansen te verzilveren en de knelpunten op te lossen, gaat
1. Wijkanalyse naar de fysieke en sociale kenmerken van de wijk.
sporen: bestuurlijk, juridisch, ruimtelijk, participatie en
In deze fase gaat de gemeente ook al in gesprek met bewoners:
communicatie, technisch en financieel.
wat vinden zij belangrijk?
de gemeente de komende jaren aan de slag met een
4. Vaststellen wijkuitvoeringsplan door het college. Het is
gebiedsgerichte aanpak, waarbij de gemeente bewoners opzoekt
2. Opstellen projectplan waarin het proces om tot een
gebruikelijk dat er ongeveer 1 tot 1,5 jaar nodig is om een
en met een wijkuitvoeringsplan aan de slag gaat. De gemeente
wijkuitvoeringsplan te komen, wordt uitgewerkt. Hierin beschrijft
wijkuitvoeringsplan op te stellen. Pas met de uitvoering van het
zet in op een aantrekkelijk financieel aanbod en ontzorging voor
de gemeente ook hoe bewoners precies betrokken worden bij
wijkuitvoeringsplan zal een wijk aangesloten worden op een
bewoners, de gemeente gaat het gesprek aan met bewoners met
elke fase. Het plan beschrijft verder de ambities en afbakening.
warmtenet of met het stimuleren van de installatie van
een persoonlijke benadering. In deze aanpak zijn de lessen
Ook beschrijft het de interne organisatie, financiële begroting en
warmtepompen. Deze realisatiefase zal meerdere jaren duren.
verwerkt die mede in de Rivierenwijk in Heerhugowaard zijn
planning. Het resultaat is de bestuurlijke goedkeuring van een
geleerd.
projectplan (of startnotitie, principenota et cetera) om tot een wijkuitvoeringsplan te komen en een
Als de gemeente bij bewoners aan tafel zit, vraagt de gemeente
samenwerkingsovereenkomst met stakeholders/
natuurlijk ook wat ze verder belangrijk vinden in de wijk. Wellicht
belanghebbenden waarin de verschillende rollen en
is de energietransitie wel een kans om de wijk ook op andere
verantwoordelijkheden zijn vastgelegd.
gebieden te verbeteren. 3. Opstellen wijkuitvoeringsplan waarin op basis van de kaders Het opstellen van een wijkuitvoeringsplan verloopt grofweg in
uit het projectplan en de afspraken die zijn gemaakt met de
vier stappen. Bij alle stappen vindt participatie plaats met
stakeholders aan de slag wordt gegaan met het verder
bewoners.
concretiseren van het uitvoeringsplan en het toewerken naar een keuze voor de techniek voor de warmtevoorziening. Het opstellen van een uitvoeringsplan vraagt om keuzes langs verschillende
25
Isolatieaanpak
Dit omdat uit de praktijk blijkt dat het verduurzamen van een
Ook wordt er energiedisplays en cv-ketel optimalisatie
VvE-complex een eigen dynamiek kent, mede vanwege de
aangeboden voor huurders bij Woonwaard en Woonstichting
besluitvorming binnen de VvE.
Langedijk.
gemeente eigenaren van woningen met energielabel D, E, F, G
De maatregelen om inwoners te helpen met hun woning
Energieloket
helpen met het isoleren. De gemeente helpt in de vorm van
verduurzamen, staan meer uitvoerig beschreven in het
subsidies, door informatie te bieden en daar waar mogelijk,
Uitvoeringsprogramma CO2-neutraal. Dit programma wordt
advies op maat te geven. Ook ontlast de gemeente de particulier
regelmatig bijgesteld en geactualiseerd op basis van de nieuwste
om zelfstandig en kostbaar ecologisch onderzoek te doen,
inzichten. Het college bericht jaarlijks over de voortgang van dit
voordat met isoleren begonnen kan worden. Dit doet de
programma aan de gemeenteraad.
De gemeente zet ook zwaar in op energiebesparing. Met de middelen van het Nationaal Isolatieprogramma gaat de
gemeente met een soortenmanagementplan. Uitgangspunten bij de isolatieaanpak van de gemeente: •
isoleren wordt voor iedere bewoner in Dijk en Waard makkelijker gemaakt;
•
huiseigenaren met een laag energielabel en/of laag inkomen, krijgen extra hulp.
Het Isolatieprogramma Dijk en Waard richt zich ook op inwoners die niet uit zichzelf kunnen verduurzamen. Bijvoorbeeld omdat zij digitaal niet vaardig zijn of omdat ze niet weten waar te beginnen. Voor deze doelgroep komt er een extra ontzorgingsaanbod met in ieder geval keukentafelgesprekken,
Energiearmoede Om energiearmoede tegen te gaan, is er een breed pakket van
inwoners die willen verduurzamen ook op andere manieren. Zo is er een energieloket waar inwoners terecht kunnen met hun vragen, zijn er energiecoaches die gratis advies op maat geven en volgen diverse acties en campagnes om bewoners van goede informatie te voorzien en te ondersteunen.
beschikbaar voor sociale huur, particuliere huur en huiseigenaren. Hiermee besparen inwoners structureel op hun energierekening. Zo wordt een FIX-team ingezet in wijken waar een vergrote kans op energiearmoede is. Huishoudens die kleine energiebesparende maatregelen niet kunnen betalen, zoals radiatorfolie en tochtstrips, kunnen deze gratis ontvangen via de energiecoach.
Woningeigenaren met een inkomen tot maximaal 120% van het
isolatie te komen.
sociaal minimum worden geholpen met natuurvriendelijke
eigenaren (VvE’s) te helpen met verduurzamen.
(delen van wijken) aardgasvrij te maken, helpt de gemeente
energiemaatregelen voor inwoners met een laag inkomen. Dit is
waarbij een adviseur langs komt om tot de beste oplossing voor
De gemeente komt met een aparte aanpak om verenigingen van
Naast de hierboven beschreven gebiedsgerichte aanpak om
spouwmuurisolatie.
26
Ervaringen Rivierenwijk Met een pilot in de Rivierenwijk in Heerhugowaard heeft de gemeente ervaring opgedaan met het aansluiten van huizen van
particuliere woningeigenaren op het warmtenet. Belangrijkste conclusie uit deze pilot was dat ontzorgen cruciaal is om woningeigenaren te bewegen om van het gas af te gaan. Vaak
Ook kan geconcludeerd worden dat zelfs met bovenstaand
De gemeente maakt zich sterk voor zekerheid en goede tarieven.
aanbod, huiseigenaren niet massaal wilden overstappen op het
Dat doet de gemeente zowel bij de Rijksoverheid als bij de
warmtenet. Vermoedelijk speelt het opzien tegen de
exploitant van het warmtenet. Ook helpt de gemeente in het
werkzaamheden en onzekerheid over de toekomstige
scheppen van goede omstandigheden om de kosten van aanleg
warmtetarieven hierbij een grote rol.
zo laag mogelijk te houden. Denk aan het waar mogelijk combineren van aanleg met andere werkzaamheden, zoals groot
Betaalbaarheid
zien mensen op tegen het uitzoekwerk en de overlast die in de woning ontstaat door werkzaamheden en aanpassingen aan de
Deze visie concludeert dat uitbreiden van het warmtenet in veel
woning.
wijken de warmte-oplossing is met de laagste maatschappelijke
onderhoud, en het helpen organiseren van schaalbaarheid waardoor de kosten van individuele aansluitingen in een gebied omlaag kunnen.
kosten. Voor de individuele inwoner kunnen de kosten voor Door een woningopname en rapportage voor woningeigenaren te
Voor volledig elektrische warmtepompen geldt vaak al dat ze
aansluiten op het warmtenet op het moment van schrijven van
regelen, is een belangrijke drempel weggenomen. Dat geldt ook
gedurende hun levensduur terug te verdienen zijn. Zie ook de
deze visie, nog fors oplopen, al vallen deze kosten over een
voor de hulp die werd geboden om ingewikkelde subsidie- en
keuzehulp van Milieu Centraal. Hiermee zijn het, ondanks de
looptijd van 30 jaar in verhouding vaak mee in vergelijking met
leningaanvragen uit handen te nemen.
hoogte van de eerste investering, goede investeringen. Toch
een volledig elektrische warmtepomp.
moeten bewoners geholpen worden bij het doen van een
De gemeente maakte de pilot mogelijk met een subsidie van
De gemeente vindt een aantrekkelijk financieel aanbod voor
136.500 euro. Hierdoor kon er aan de woningeigenaren een
bewoners en zekerheid over de kosten op lange termijn,
aanbod worden gedaan om voor een eigen bijdrage van 2.200
De gemeente werkt aan het instellen van een
randvoorwaarden voor het uitbreiden van het warmtenet in de
euro over te stappen. Van de aanvankelijk benaderde 126
duurzaamheidslening. De uitwerking en voorwaarden voor deze
wijken van Dijk en Waard.
lening zullen nog volgen. Deze duurzaamheidlening moet
huishoudens, maakten uiteindelijk veertien woningeigenaren gebruik van het aanbod (de subsidie was toereikend voor vijftien
De Rijksoverheid biedt subsidies aan voor de verduurzaming van
huizen). De pilot vond in 2021 en 2022 plaats.
de gebouwde omgeving, waaronder een subsidie op de
dergelijke investering.
bewoners in staat stellen om tegen acceptabele voorwaarden een lening aan te gaan om hun woning te verduurzamen.
infrastructuur van warmtenetten, de zogenaamde Warmtenetten De inzichten die in de Rivierenwijk zijn opgedaan, zijn in lijn met
Investeringssubsidie (WIS). Ook is er een nieuwe wet in
ervaringen elders in het land: een goed financieel aanbod voor
voorbereiding die onder meer de tarieven reguleert: de Wet
bewoners, ontzorging en een persoonlijke benadering zijn
Collectieve Warmtevoorziening. De wet moet ook voorzien in het
cruciale succesfactoren.
loskoppelen van de warmtetarieven van de gasprijs.
27
Hoofdstuk 7. Advies aan woningeigenaren Wat kunnen woningeigenaren nu doen?
Energievraag beperken en voorbereiden
Verplichting hybride warmtepomp vanaf 2026
Het niet gebruiken van energie is de meest duurzame oplossing.
Het kabinet bereidt normering voor, waarmee eisen gesteld gaan
Energie die niet gebruikt wordt, hoeft ook niet te worden
worden aan de efficiëntie van de verwarmingsinstallatie. De
opgewekt. Dit kan door de woning te isoleren, de
huidige cv-ketel zal niet meer voldoen en bij vervanging van de
aanvoertemperatuur van de ruimteverwarming lager te zetten, of met het waterzijdig inregelen van de radiatoren. Ook het aanleggen van vloerverwarming is vaak een handige maatregel ter voorbereiding op een warmtenet of warmtepomp. Voor
ketel, zal overgestapt moeten worden op een duurzamer alternatief, zoals de hybride warmtepomp. Vooralsnog is de planning dat deze verplichting ingaat vanaf 1 januari 2026.
aansluiting op het warmtenet is het, technisch gezien, niet nodig
Op deze verplichtingen zijn een aantal uitzonderingen, zoals
om te isoleren, maar uiteraard wel wenselijk. Concrete adviezen
monumenten of woningen die al binnen tien jaar worden
over isolerende maatregelen zijn te vinden op de website van
aangesloten op een ander alternatief (zoals een warmtenet).
Milieu Centraal en bij het Duurzaam Bouwloket van de gemeente. Daarnaast is het voor woningeigenaren verstandig om alvast over te schakelen op elektrisch koken. Zo kan de woning stap voor stap gereed gemaakt worden om van het aardgas af te gaan. Advies op maat
Daarnaast moet de terugverdientijd van de investering zeven jaar
zijn. Geen verplichting aansluiten op warmtenet
te sluiten op het warmtenet, wel binnen deze termijn op een alternatief moet worden overgestapt, omdat daarna de wijk en de woningen van het aardgas af gaan. Buurten waar nu nog niet gestart wordt met een wijkaanpak In deze buurten kunnen woningeigenaren zelf aan de slag met isolatie (zie ook hoofdstuk 6). Aangezien aansluiting op het warmtenet niet is voorzien op korte termijn, zal voor deze woningen waarschijnlijk wel de verplichting gaan gelden om bij vervanging van de ketel over te stappen op een hybride warmtepomp. De gemeente zal daarnaast de woningeigenaren hierin ondersteunen met onder meer informatie en advies. Bedrijventerreinen Voor bedrijventerreinen wordt een aparte aanpak ontwikkeld.
Iedere inwoner kan zelf besluiten om wel of niet aan te sluiten op het warmtenet als deze in de straat wordt aangelegd. Wel is er
Via het energieloket van de gemeente kunnen woningeigenaren
wetgeving (Wet gemeentelijke instrumenten Warmtetransitie) in
advies op maat krijgen. Een van de mogelijkheden is om een
voorbereiding die gemeenten de bevoegdheid gaat geven om
afspraak te maken met een energiecoach voor een gratis advies
wijken aan te geven die binnen een redelijke termijn van het
op maat.
aardgas afgaan. Deze redelijke termijn wordt op dit moment gesteld op acht jaar.
.
Dit betekent dat indien een woningeigenaar besluit om niet aan
28
Hoofstuk 8. Verantwoording In deze visie is gekeken naar de bestaande visies van de oude gemeente Langedijk en Heerhugowaard. In gesprekken en werksessies met woningcorporaties Woonwaard en Woonstichting Langedijk, warmtenetexploitanten HVC en DRH, netbeheerder Liander en
verschillende afdelingen van de gemeente is de informatie geactualiseerd. Ook de warmteregisseur Alkmaar en Dijk en Waard was hierbij betrokken. Elke partij heeft zijn plannen, waarna dit bij elkaar is gebracht in deze gezamenlijke visie. Inwoners zijn in deze fase niet betrokken. Zij worden betrokken bij de wijkuitvoeringsplannen. Deze visie is geschreven door Adviesbureau DWA. Hiervoor waren Esmee de Lorijn, Hans van der Heide en Joost Gerrits verantwoordelijk. Gemeentelijk aanspreekpunt bij de gemeente Dijk en Waard was Mischa de Bruijn. Februari 2024
29
Bijlagen
31
net
32
33
34